• ‘Kürt sorunu dil sorunudur’ görüşü son dönemde sıkça dile getiriliyor. Dil hakları üzerine çalışan bir akademisyen olarak buna katılıyor musunuz?

 

Kürt sorununu dil sorununa eşitlemek indirgemeci bir yaklaşım olur. Kürt sorununun farklı boyutları var. Öte yandan günümüz konjonktüründe dil haklarının Kürt sorununun en önemli ve büyük parçası olduğunu söylemek doğru olur.  

 

• Günümüz konjonktürü der-ken ne zamandan beri bu böyle?

 

Tarihsel olarak baktığınızda farklı dönemlerde Kürt sorununun farklı boyutlarının ön plana çıktığını görüyorsunuz. 2000’lerle birlikte kimliklerin ön plana çıkmasıyla birlikte Kürt sorununun dil hakları boyutu ön plana çıktı. 1970’lere, PKK’nin kurulduğu döneme baktığınızda Kürt sorunu bir toprak sorunuydu. ‘Bağımsız Birleşik Kürdistan’ söyleminin revaç bulduğu dönemlerde Kürt sorunu bir toprak sorunu olarak algılanıyordu. Toprak sorunu derken bir toprak parçası üstünde hükümranlık kurma anlamında toprak sorunuydu diyorum. Bu, daha çok 1970’lerin söylemiydi. O dönemde dil sorunu arka plandaydı zira önemli olan bağımsız bir devlet kurmaktı. Bağımsızlık sağlandıktan sonra dil sorunu gibi sorunların çözüleceği umuluyordu. Geçmişten ziyade bugün neyin ön planda olduğu sorunun çözümü yolunda hangi boyutun kendini dayattığı bence daha önemli. 

 

• Peki, bugün Kürtçenin özgür bir    şekilde kullanımı daha ön planda… Hükümet ve Kürt siyasetinin, BDP’nin dil hakları me-selesinde uyguladığı siyaseti nasıl değerlendiriyorsunuz?

 

Hem hükümet hem de BDP nezdinde son derece arkaik bir siyaset yapma biçimi egemen. İnsanlar ve eylemler siyaset yapmıyor sadece söylemler siyaset yapıyor. 

 

• Kürt siyaseti dil hakları konusunda nasıl bir siyaset ortaya koymalı?

 

Mesela okullarda Kürtçe eğitim isteyen bir siyasi hareketin Kürtçe eğitim verebilecek öğretmen yetiştirmek için şimdiden harekete geçmesi gerekir. İlk Kürtçe kurslar açıldığında Kürtler haklı olarak buna tepki gösterdiler. ‘Ben de vergi veriyorum, ben de eğitim kurumlarında para ödemeden Kürtçe eğitim almak istiyorum’ dediler. Kaldı ki sosyoekonomik açıdan Kürtlerin paralı kurslarda dil öğrenmesi de kolay değildi. Ayrıca eğer bu kurslara rağbet olsaydı, devlet de ‘Bakın Kürtçe sorununu da çözdüm’ diyecekti. Dolayısıyla Kürtler çok haklı olarak bu kurslara rağbet etmediler. Devlet de ‘Bakın gördünüz mü Kürtler Kürtçe öğrenmek istemiyor’ dedi. Hâlbuki Kürt siyaseti ekonomik kaynaklarının bir kısmını ücretsiz eğitim verecek Kürtçe kurslara ayırmış olsaydı, bugün Kürtçe eğitim verebilecek bir insan kitlesi oluşmaya başlamış olacaktı. Bu yönde Kürt siyasetinde çabalar var ama bu çabaların daha da yoğunlaştırılması gerekir. 

İspanya’daki Bask örneğine bakacak olursak, 1980’lere kadar baskıcı Franco rejiminde Basklar kendi dillerini öğrenmek ve öğretmek için gece okulları kurdular. Bu yeraltındaki gece okullarında gizli gizli Bask dili eğitimi veriliyordu. Eğer bunu yapmasalardı Franco rejimi yıkıldıktan sonra İspanya demokrasiye geçtiğinde dil haklarını kullanacak bir kitle olmayacaktı. Bence somut ve sivil bir çok inisiyatif kullanılarak Kürtçe öğrenme hakkı hayata geçirilebilir. Spinoza’nın dediği gibi, bir hak eğer o hakkı kullanacak gücünüz varsa haktır. Üretici olamayan bir muhalefet anlayışı yerine mevcut imkânlar etrafında ama bu imkânları da zorlayarak hak taleplerinizi gerçekleştirmeye çalışırsanız, bugün gerçekçi gibi görünmeyen pek çok talebin aslında ne kadar gerçekçi ve uygulanabilir olduğunu herkese göstermiş olursunuz. 

 

• Müfredatın Kürtçe olmasının bireye eğitim sonrası dönemde zorluk çıkaracağından söz ediliyor. Mesela Kürtçe eğitim veren bir okuldan çıkıp da İzmir’de, Bursa’da iş bulmak mümkün olmaz, deniyor…

 

Burada kolaycılığa kaçılıyor. Öncelikle Kürtçe eğitim yerine çok dilli eğitim kavramını kullanmalıyız. Anadilde eğitim deyince herkesin aklına eğitimin sadece Kürtçe olacağı geliyor. Bu zaten bir yanlışı bir başka yanlışla kapatmak demek. Tek dille eğitim yapacaksanız, Türkçe yapmakla Kürtçe yapmak arasında aslında fark yok. Ulus devlete itirazınız varsa da tek dilli eğitimi değil, çok dilli eğitimi savunmanız gerekiyor. Çok dilli eğitim demek çok kültürlü toplum ve çokkültürlü devlet demek. 

 

• Çok dilli eğitimin ekonomik olarak çok büyük yük getireceği söyleniyor?

 

Askeri harcamalara veya yıllardır süren savaşa harcanan paralar düşünüldüğünde bunun çok büyük bir meblağ tutacağını sanmıyorum. Çok dilli eğitim aslında barışa yapılmış yatırımdır.