Agos

Համակեցութիւնը անհրաժեշտութիւն է

Thu, 30 Jul 2026 10:47:00 +0300

Երկար տարիներ անցան։ Մեր մանկութեան ժամանակներուն ընտանիքի աւագները իրար հետ կը զրուցէին բազմաբնոյթ նիւթերով։ Մենք ալ իրենց շուրջ նստած, լուռ ու մունչ կը հետեւէինք անոնց խօսակցութեան։

Քաղաքականութիւնը կը խօսուէր որոշ գաղտնութիւններով։ Շուտով սորված էին թէ «կարմիր» ըսելով կ՚ակնակլուի Խորհրդային Միութիւն, կամ ո՞վ է «խուլը»։

Անոնք յաճախ կը ճառէին միջազգային քաղաքականութեան առնչուած նիւթերու մասին, միշտ առանցքին դնելով հայութիւնը։

Երբեմն ալ խորհրդածութիւններ կ՚ընէին «եթէ» ով սկսող նախադասութիւններ կազմելով։

Կը յիշեմ նիւթը։ Բայց չեմ յիշեր թէ ո՞վ, մեծ հայրս Վարդանը՞ Եղիա մօրքուրայր՞ը թէ ոչ ուրիշ մըն էր, գործածեց «իրենց տեղ եթէ մենք ըլլայինք, շատ աւելի անհանդուրժող կը գործէինք»։ Ենթական՝ որ կը ներկայանար «մենք» ածականով, երկրի ազգային փոքրամասնութիւններէն հայերս էինք։ Ուրեմն հարցադրումը կ՚առաջարկէր փոխել դիրքերը եւ տեսնել թէ եթէ հայը ըլլար մեծամասնութիւն եւ իշխող տարր, ի՞նչ կ՚ըլլար ուրիշներու հանդէպ վարմունքը։ Ինչպէ՞ս կ՚ընդունէր այլադաւանները։

Այս սերունդի մարդիկ համաձայնած էին թէ շատ աւելի անհանդուրժող պիտի ըլլար հայը, եթէ յաջողած ըլլար տիրապետել տարբեր ազգերու վրայ։

Դժուար ընդունելի ենթադրութիւն մըն է այս, քանի որ չունի բաւականաչափ նախադրեալներ։ Հայը միշտ մնաց իր սահմաններուն մէջ եւ փորձեց համերաշխութիւն պահել ուրիշներու հետ։ Չենք գիտեր սակայն թէ ի՞նչ էր Տիգրան Մեծի վարքը, իր նուաճած երկիրներու բնակիչներուն հանդէպ։

Գիտենք թէ Կաղ Թիմուրը կամ Ճինկիզ Խանը իրենց ետին դիակներու բլուրներ թողելով շարունակեցին արշաւներուն։ Գիտենք թէ Շախ Ապաս Ջաւախքի ողջ հայութիւնը բռնի կերպով տարաւ Պարսկաստան, օգտուելու համար անոր շինարարական կարողութենէն։ Իսկ ի՞նչ ըրաւ Տիգրան Մեծ, ծովից ծով Հայաստան կառուցած օրերուն։

Երբ պատմութեան բեմը ելան ազգային պետութիւնները, իւրաքանչիւր ազգ իր աւանդութեան համապատասխան տէրութիւն կազմեց։ Ոմանք ցեղասպան ըլլալով անցան պատմութեան էջերուն, ոմանք խառնարանի մը վերածուեցան։ Եթէ առաջին երկուքին օրինակ կրնանք բերել Թուրքիան եւ Գերմանիան, խառնարանին օրինակն էր Ֆրանսա եւ այլ Եւրոպական երկիրներ։ Անդին կան համակեցութեան օրինակներ եւս։ Այդպիսիներն են Լիբանանը, Կիպրոսը, Թիթոյի ձեւաւորած Եուկոսլաւիան։ Այս երեք օրինակներն ալ թէ ազգայնական թոյնով, եւ թէ դուրսէն եկած դաւադիր դրդումներով կորսնցուցին իրենց համերաշխ համակեցութիւնը։

Նոր ժամանակները դարձեալ կը պարտադրեն տարբեր ժողովուրդներու համակեցութիւնը։

Խնդիրը Հայաստանի Հանրապետութեան համար ալ փորձի նոր դաշտ մըն է։ Ենթարկուի՞լ ազգայնականներու այլամերժութեան, թէ ոչ ստեղծել համակեցութեան խաղաղ միջավայրը։

Կրթութեան Նախարարի այցելութիւնը իր զոյգ նշանակութիւններով

Thu, 30 Jul 2026 10:41:00 +0300

Համայնքային կեանքի սահմանումով, նախորդ շաբաթավերջի կարեւորագոյն զարգացումը Կրթութեան Նախարար Եուսուֆ Թէքինի Պատրիարքարան կատարած այցելութիւնն էր։

25 Յուլիս շաբաթ օր երբ նախարարի շքախումբը կը մտնէր Պատրիարքարանի փողոցը, Պատրիարք Սրբազանն ալ եղած էր մուտքը, պատշաճ կերպով դիմաւորելու համար բարձրաստիճան հիւրերը։

Նկատի ունենալով այցելուի ներկայացուցած բարձր պաշտօնը, Պատրիարքարանն ալ ծրագրած էր պատշաճ դիմաւորման կարգ։

Միւս կողմէ Եուսուֆ Թէքին, բաղդատմամբ իրեն նախորդներուն, երկրի տարածքին ամենածանր քննադատութիւններու ենթարկուած անուն մըն է։

Ուսման բնագաւառի բոլոր տարրերը խնդիր ունին իր հետ։ Ան իր ելոյթներով բուռն բողոքներու տեղի տուած է։ Նախարարի անցեալին աղմկահարոյց ելոյթներէն մէկը եղած էր աղանդները իբրեւ հասարակական կազմակերպութիւն բնութագրելը։

Յատկապէս երկրի պատմական նշանակութիւն ունեցող կարգ մը դպրոցներուն միջամտած էր։ Նկատած էր թէ օտար լեզուներով կրթութիւն ջամբող այդ դպրոցներու շրջանաւարտները համարեա ամբողջութեամբ կ՚ուղղուին օտար երկիրներ, իրենց ուսումը այս երկիրներու ԲՈՒՀ-երուն մէջ շարունակելու համար։ Նախարարը փոխանակ միւս դպրոցները անոնց մակարդակին բարձրացնելու փորձեց այս յաջողակները իջեցնել անյաջողներու մակարդակին։

Նախարարի այցելութեան ներկայ գտնուեցան համայնքային ուսման հաստատութիւններու ներկայացուցիչներ, ԷՐՎԱՊ-ի կրթական յանձնախումբի պետ Մարի Եանճը, թրքահայ ակադեմականներու հարթակի անունով Տոքթ. Սեւան Կարապետօղլուն եւ այլ։

Արդարեւ այս կազմը նախարարին հետ ունեցան նաեւ մասնագիտական խորհրդածութիւն։ Այստեղ մեր կրթական մշակները յայտնեցին թէ հաւատարիմ պիտի մնան նախարարութեան մշակած «Թուրքիոյ դարաշրջանի ուսման ծրագիրը» նախագծին։

Սոյն նախագիծը կեանքի կոչուած է Նախարար Եուսուֆ Թէքինի պաշտօնավարութեան շրջանին։ Նախագծի համաձայն ուսումը չէ սահմանափակուած միայն գիտելիքի փոխանցումով։ Այլ կը նպատակադրուի աշակերտը ամբողջական անհատ մը ըլլալով ընկալել եւ զայն զարգացնել, օժտելով նաեւ բարոյական արժանիքներով։ Այս նոր համակարգը պիտի գործադրուի մեր վարժարաններէ ներս յատկապէս հայերէն լեզուի եւ կրօնքի դասապահերուն։ Նախարար Թէքին կը գերադասէ խօսակցութեան, ընթերցման եւ ընկալման յատկութիւններու զարգացումը, բաղդատմամբ քերականական գիտելիքներու ուսուցման։

Նման մերձեցումը իր մէջ ունի որոշ տրամաբանութիւն, քանի որ աշակերտները իմանալով հանդերձ նախադասութիւն կազմելու կանոնները, ինքնավստահութեան բացակայումով անոնք չեն կրնար տիրապետել իրենց սովորած լեզուին։

«Ակօս» շաբաթաթերթին հիմնադրութեան 30-ամեակին նուիրուած ձեռնարկ

Thu, 30 Jul 2026 10:29:00 +0300

Լոս Անճելըսի Պոլսահայ միութիւնը կը հրաւիրէ համայնքի անդամները, լրագրողներն ու բոլոր հետաքրքրուած հիւրերը, ներկայ գտնուելու Պոլսոյ «Ակօս» շաբաթաթերթի հիմնադրութեան 30-ամեակի ձեռնարկին, որ տեղի պիտի ունենայ միութեան կեդրոնատեղիին մէջ՝ Կիրակի, Օգոստոս 2ին երեկոյեան ժամը 6-էն սկսեալ։ Հասցէ՝ 19726 Sherman Way, Winnetka, CA 91306։

«Ակօս» երկլեզու շաբաթաթերթը, որ տասնամեակներ շարունակ հանդիսացած է հայ համայնքի հարազատ ձայնն ու անկախ լրատուութեան դրօշակակիրը, երեք տասնամեակ շարունակ անխոնջ կերպով ծառայած է որպէս ճշմարտութեան, մշակութային պահպանման եւ ազատ արտայայտութեան ամուր պատուար, հայ կեանքէն ներս ստեղծելով ուրոյն հարթակ մը։ «Ակօս» շաբաթաթերթը յաջողեցաւ կամուրջ հանդիսանալ սփիւռքի, հայրենիքի եւ տեղական համայնքներուն միջեւ՝ արծարծելով հանրային, քաղաքական, մշակութային եւ ազգային կարեւորագոյն հարցեր», կը նշեն կազմակերպիչները։

Հայաստանի արտադրութեան մերժումը կը վնասէ երկկողմ յարաբերութիւններուն

Thu, 30 Jul 2026 10:26:00 +0300

Տեղի ունեցած է վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի հեռախօսազրոյցը ՌԴ նախագահ Վլատիմիր Փութինի հետ։

Զրուցակիցները մտքեր փոխանակած են Հայաստան–Ռուսաստան յարաբերութիւններու օրակարգի, մասնաւորապէս, երկկողմ տնտեսական յարաբերութիւններուն առաջացած խնդիրներու վերաբերեալ։

Վարչապետ Փաշինեան ընդգծած է, որ Հայաստանի արտադրած ապրանքներու՝ ՌԴ շուկայ արտահանման սահմանափակումները կը հակասեն Հայաստան–Ռուսաստան իրաւապայմանագրային շրջանակին ու Եւրասիական տնտեսական միութեան կարգաւորումներուն եւ խնդրած է միջոցներ ձեռնարկել՝ այս խնդիրները կարգաւորելու ուղղութեամբ։

Ինչ կը վերաբերի Հայաստանի՝ Եւրոպական միութեան անդամագրուելու հարցով Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ հանրաքուէ անցկացնելուն, ինչի մասին կ՚ըսուի ԵԱՏՄ անդամ չորս երկրներու ղեկավարներու սոյն թուի Մայիսի 29–ին ընդունուած համատեղ յայտարարութեան մէջ, վարչապետ Փաշինեան ընդգծած է, որ հանրաքուէի անցկացումը գործնականին հնարաւոր է միայն ԵՄ–ին անդամագրման համար Հայաստանի կողմէն Եւրոպական միութեան պաշտօնական դիմում յղելէ եւ թեման առարկայական դարձնելէ ետք։

Միեւնոյն ժամանակ, վարչապետ Փաշինեան ընդգծած է բաց, գործընկերային եւ բարեկամական երկխօսութեան միջոցով նշուած հարցերը լուծելու Հայաստանի Հանրապետութեան Կառավարութեան պատրաստակամութիւնը։

Դէպի երկաթուղային կապի վերահաստատում

Thu, 30 Jul 2026 10:19:00 +0300

Լրագրողական փոխանակման ծրագրի շրջանակներուն Թուրքիա այցելած հայ լրագրողներու խումբին հնարաւորութիւն ընձեռուեց տեղին պարզել, թէ ինչ աշխատանքներ կը տարուին թրքական կողմէն՝ երկաթուղին գործարկելու ուղղութեամբ։

Հայ լրագրողներու խումբը Կարս քաղաքէն գնացքով ուղեւորուեցան Աքյաքա քաղաք, մօտ 57 քմ. երկարութեամբ ճանապարհի ուղեւորութիւնը տեւեց մօտ 50 վայրկեան, իսկ արդէն Աքյաքա կայարանէն դէպի Կիւմրի երկաթուղային ճանապարհով ընդամէնը 18-20 քմ. է, որ հնարաւոր կ՚ըլլայ անցնիլ 30-40 վարկեանին, սակայն սահմանի փակ ըլլալու պատճառով Աքյաքայէն դէպի Կիւմրի հասնելն այս պահուն անհնար է։

Աքյաքայի քաղաքապետ Էրկիւտէր Թոփթաշ զրոյցի ընթացքին նշեց թէ՝ լաւատես է Հայաստան-Թուրքիա յարաբերութիւններու կարգաւորման հարցին։

Սկիւտարի Քաղաքապետ Սինեմ Տետեթաշ եւ բարձրաստիճան պաշտօնեաներ բերման ենթարկուած են։

Thu, 30 Jul 2026 10:15:00 +0300

Սկիւտարի Քաղաքապետութեան դէմ կաշառք ստանալու եւ յանցագործութեան նպատակով կազմակերպութիւն գոյացնելու ու ղեկավարելու մեղադրանքներով, Իսթանպուլի մէջ հարցաքննական գործողութիւն մը սկսած է։

Այդ ծիրէն ներս 29 Յուլիս չորեքշաբթի առաւօտ կանուխ ժամերէն սկսեալ գլխաւորութեամբ Քաղաքապետ Սինեմ Տետեթաշի, բազմաթիւ բարձրաստիճան պաշտօնեաներ բերման ենթարկուած են։

Դատախազութիւնը յայտարարութիւնով մը նշած է թէ սոյն գործողութեան հիմք կազմած է կարգ մը քաղաքացիներու միջոցաւ ստացուած ահազանգները։

Ինչպէս ծանօթ է, ընդդիմադիր կուսակցութեան նուաճած բոլոր քաղաքապետարաններու դէմ գործադրուած հարցաքննութիւնները նոյն եղանակով մեկնարկած են եւ բոլորն ալ հիմք կ՚առնեն երկրի նախագահին «Սա քաղաքապետարանները քիչ մը թոթուեցէք տեսնենք» արտայայտութիւնով։

Տեղի ունեցաւ Հայագիտական Գ. միջազգային համագումարը

Thu, 30 Jul 2026 10:11:00 +0300

Հայաստանի Հանրապետութեան Կրթութեան, Գիտութեան, Մշակոյթի եւ Մարզանքի նախարարութեան աջակցութեամբ, Մատենադարանին մէջ, 22-24 Յուլիս 2026-ին տեղի ունեցաւ Հայագիտական Գ. միջազգային համագումարը, որ համախմբեց աշխարհի 16 երկիրներէն ժամանած առաջատար համալսարաններու եւ գիտական հաստատութիւններու հայագէտներ, գիտնականներ ու մասնագէտներ։

Յանուն Պատրիարքական Աթոռոյս Միջազգային համագումարին մասնակցեցաւ Պատրիարքական Փոխանորդ եւ Օրմանեան Մատենադարանի Տեսուչ Արժ. Տ. Գրիգոր Աւ. Քհնյ. Տամատեան։

Հայագիտական Գ. միջազգային համագումարի աւարտին, Արժ. Տ. Գրիգոր Աւ. Քհնյ. Տամատեան, իջեւանեցաւ Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի մէջ։ Տէր Հայրը, իր կեցութեան առթիւ ներկայացաւ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին եւ փոխանցեց Պատրիարք Հօր ողջոյնները։ Նորին Սրբութիւնը, ուրախութեամբ ողջունեց Տէր Հայրը եւ անդրադարձաւ իր պատասխանատու ծառայութեան ու բարի կեցութիւն մաղթեց Տէր Հօր Մայր Աթոռի մէջ։ Վեհափառ Հայրապետը նաեւ իր ողջոյնները փոխանցեց Պատրիարք Հօր եւ իր օրհնութիւնները բաշխեց Պոլսոյ Պատրիարքական Աթոռոյ հոգեւորականաց դասուն, եկեղեցւոյ սպասաւորներուն, վարչայիններուն եւ ողջ հաւատացեալ ժողովուրդին։

Տէր Հայրը, շաբաթավերջին մասնակցեցաւ նաեւ Ս. Էջմիածնի մէջ մատուցուած եւ Վեհափառ Հայրապետին նախագահած կիրակնօրեայ Ս. Պատարագին, ինչպէս նաեւ ուխտի այցելութիւններ տուաւ զանազան վանքերուն։

Տէր Հայրը քաղաքս վերադարձաւ 28 Յուլիս 2026, Երեքշաբթի, առաւօտ։

Ձեւաւորուեցաւ հայագիտութեան նոր օրակարգը

Thu, 30 Jul 2026 09:55:00 +0300

ԵՐԵՒԱՆ — Երրորդ հայագիտական միջազգային համագումարը, որ կայացաւ Յուլիսի 22–24-ին Մատենադարանի մէջ, առաջին հայեացքին կարելի էր ընկալել որպէս հերթական գիտաժողով՝ նուիրուած հայագիտութեան տարբեր ճիւղերուն։ Սակայն ծրագրի խորքային ընթերցումը ցոյց կու տայ, որ ան շատ աւելի լայն յաւակնութիւն ունէր. երեք օրերու ընթացքին քննարկումները կը վերաբերէին ոչ միայն հայագիտական առանձին հետազօտութիւններուն, այլեւ այն հարցին, թէ ինչպիսին պէտք է ըլլայ հայագիտութիւնը 21-րդ դարին, ինչ դեր կարող է ան ունենալ համաշխարհային ակադեմիական տարածքին եւ ինչպիսի ինստիտուցիոնալ ու տեխնոլոգիական փոփոխութիւններ են անհրաժեշտ այդ նպատակին հասնելու համար։

ՀՀ կրթութեան, գիտութեան, մշակոյթի եւ սպորտի նախարարութեան աջակցութեամբ կազմակերպուած համագումարը համախմբեց աշխարհի տասնվեց երկիրներու առաջատար համալսարաններու, հետազօտական կեդրոններու, ձեռագրական հաստատութիւններու եւ մշակութային կազմակերպութիւններու ներկայացուցիչները։ Մասնակիցներու աշխարհագրութիւնը՝ ԱՄՆ-էն եւ Գանատայէն մինչեւ Միացեալ Թագաւորութիւն, Ֆրանսա, Իտալիա, Աւստրիա, Լեհաստան, Չեխիա, Վրաստան, Լիբանան եւ Հայաստան, ինքնին կը վկայէր, որ հայագիտութիւնն այլեւս վաղուց դուրս եկած է ազգային գիտութեան սահմաններէն եւ դարձած է միջազգային ակադեմիական համագործակցութեան ինքնուրոյն ուղղութիւն։

Այս տարուայ համագումարը նուիրուած էր Մխիթար Սեբաստացիի ծննդեան 350-ամեակին։ Սակայն յոբելեանական խորհրդանիշը չէր սահմանափակուած պատմական յիշողութեան յարգանքի տուրք մատուցելով։ Ընդհակառակը, Մխիթարեաններու ժառանգութիւնը ներկայացուեցաւ որպէս այն մտաւորական հիմքը, որու վրայ կարող է կառուցուիլ ժամանակակից հայագիտութեան նոր փուլը։ Այդ ընտրութիւնը պատահական չէր. Մխիթարեան միաբանութիւնը դարեր շարունակ եղած է հայկական բանասիրութեան, լեզուաբանութեան, թարգմանչութեան, քարտէզագրութեան եւ հրատարակչութեան կարեւորագոյն կեդրոններէն մէկը՝ ձեւաւորելով եւրոպական հայագիտութեան գիտական աւանդույթը։ Հետեւաբար համագումարի մեկնարկը ճիշդ այս թեմայով խորհրդանշական ուղերձ էր. հայագիտութեան ապագան հնարաւոր չէ պատկերացնել առանց սեփական գիտական պատմութեան վերարժեւորման։

Սակայն առաջին օրուայ ծրագրէն ակնյայտ դարձաւ, որ կազմակերպիչներու նպատակը ոչ թե անցեալի փառաւոր էջերու վերարտադրութիւնն էր, այլ անոնցմէ դէպի ապագայ անցումը։ Մխիթարեաններու գործունէութեան նուիրուած նիստերուն յաջորդեցին միջազգային դրամաշնորհային ծրագրերու, համատեղ հնագիտական նախագիծերու, եւրոպական հետազօտական նախաձեռնութիւններու եւ համալսարանական համագործակցութիւններու քննարկումները։ ERC «ArmEn» նախագիծը, հայ-գերմանական հնագիտական արշաւախմբի նոր բացայայտումները, Լեհաստանի հայ հոգեւորականութեան կենսագրական բառարանի նախագիծը, Պոլոնիայի համալսարանի, Կա' Ֆոսկարի համալսարանի եւ այլ գիտական կեդրոններու ներկայացուցած նախաձեռնութիւնները փաստեցին, որ հայագիտական հետազօտութիւններն այսօր կը զարգանան միջազգային գիտական ցանցերու շրջանակին։

Այս բովանդակութեամբ առանձնակի ուշադրութեան արժանի էր այն հանգամանքը, որ համագումարի օրակարգին առանցքային տեղ կը'զբաղեցնէ ոչ թէ միայն գիտական արդիւնքներու ներկայացումը, այլեւ գիտութեան կազմակերպման մեխանիզմներու քննարկումը։ Ֆինանսաւորման աղբիւրները, միջազգային դրամաշնորհները, գիտական համագործակցութեան նոր մոդելները, հետազօտական ենթակառուցուածքներու ձեւաւորումը եւ միջհամալսարանական գործընկերութիւնները կը ներկայացուէին որպէս հայագիտութեան հետագայ զարգացման անհրաժեշտ պայմաններ։ Այս մօտեցումը կը վկայէ, որ ժամանակակից հայագիտութիւնը աստիճանաբար կը հրաժարուի մեկուսացուած ազգային գիտութեան մոդելէն եւ կը համակերպի համաշխարհային գիտական համակարգին։

«Ակօս»-ի հարցին, թէ ինչ ուղերձ կը կրէ 3-րդ Հայագիտական Միջազգային Համագումարը եւ ինչ նշանակութիւն ունի ան ժամանակակից հայագիտութեան համար, Մատենադարանի տնօրէն Արա Խզմալեանը պատասխանեց. «Այս տարուայ համագումարը նուիրուած է Մխիթար Սեբաստացու 350-ամեակին։ Ո՞վ էր Մխիթար Սեբաստացին։ Ան մի մարդ էր, ով, ինչպէս ես իմ բացման խօսքին

նշեցի, հանգրուանելով կղզիի վրայ՝ յաղթահարեց կղզիացումը։ Ան ցոյց տուաւ, որ ազգային կենսունակութիւնը պայմանաւորուած է այն հանգամանքով, թէ որքանով ենք մենք ներգրաւուած համաշխարհային մտքի փոխակերպումներու մէջ։ Մխիթար Սեբաստացին եւ, հետագային, նաեւ Մխիթարեան միաբանները այս գաղափարի իրականացման ամենավառ օրինակներն են, եւ այս համագումարը ճիշդ այդ մասին է, որ հայագիտութիւնը շրջանային կամ տեղական գիտութիւն չէ. հայագիտութիւնը միջգիտակարգային եւ բազմաշերտ իրողութիւն է, եւ այն պէտք է ունենայ միջազգային հնչեղութիւն։ Մեր միջազգային գործընկերները, փորձագէտները, առաջատար համալսարաններու հայագէտները պէտք է իմանան, որ Հայաստանի Հանրապետութիւնը կը հետեւի իրենց աշխատանքին, պատրաստ է ստեղծել մեխանիզմներ, որոնց միջոցով կարող ենք համագործակցիլ, ընդհանուր եզրեր գտնել համալսարաններու հետ, իրականացնել համատեղ դրամաշնորհային եւ հետազօտական ծրագրեր։ Հայագիտական համագումարի կարեւորագոյն բաղադրիչներէն մէկը մեր հոգեւոր ձեռագրական կեդրոններու հայրերու մասնակցութիւնն է, եւ անոր շնորհիւ է, որ բոլորովին վերջերս՝ երկու օր առաջ, մենք ամփոփեցինք Վենետիկի Սուրբ Ղազար Կղզին Մխիթարեան միաբանութեան ձեռագրական հաւաքածոներու մշտադիտարկման եւ վերականգնման առաքելութեան առաջին փուլը։ Եւ սա պէտք է ունենայ շարունակական ընթացք, տարածուի մեր միւս հոգեւոր կեդրոններու վրայ։ Այսինքն՝ սա մի հարթակ է, որտեղ միջազգային գիտական հետաքրքրութիւնները կը համադրուին Հայաստանի հայագէտներու ծրագրերուն, գիտական հետաքրքրութիւններուն, ինչպէս նաեւ այս ոլորտի պետական քաղաքականութեան»։

«Մէկ տարուայ յաւէրժութիւնը». «Կերոն» զարգացման
հիմնադրամի նուիրատւութեամբ Մատենադարանը համալրուեց բացառիկ ձեռագրերով։

Համագումարի ծիրէն ներս Մատենադարանի թանգարանէ ներս բացուեցաւ «Մէկ տարուայ յաւէրժութիւնը. Մատենադարանի ձեռագրական համալրումները» ցուցադրութիւնը, որ կը ներկայացնէր վերջին մէկ տարուայ ընթացքին հաւաքածուն համալրած արժէքաւոր ձեռագրերն ու նուիրատուութիւնները։ Բացման ընթացքին «Կերոն» զարգացման հիմնադրամը Մատենադարանին նուիրաբերեց շուրջ 1672–1676 թուականներով թուագրուող եզակի ձեռագիր ժողովածու, որ կը ներառէր բժշկական, կրօնական եւ պատմական բնոյթի բնագրեր։ Ձեռագիրը կը ծագի Փարիզի Հրանդ Սամուէլեանի Արեւելեան գրախանութի հաւաքածոյէն։ 1930 թուականին հիմնադրուած այս գրախանութը տասնամեակներ շարունակ եղած է հայկական գրքի եւ մշակութային ժառանգութեան կարեւոր կեդրոն։ Անոր հաւաքածոն 2025 թուականին աճուրդի հանուած է, ուր հայկական «Վիլկօ» կապիտալի կառավարման ընկերութիւնը ձեռք բերած է 17–19-րդ դարերու 13 տպագիր գիրք եւ 5 բացառիկ ձեռագիր։ Հաւաքածոյի մէջ ընդգրկուած են 1733 թուականի Վենետիկի Աստուածաշունչ, Գրիգոր Նարեկացիի «Մատեան Ողբերգութեան» 1782 եւ 1829 թուականներու հրատարակութիւնները, ծիսարաններ, պատմական ժողովածուներ եւ ժողովրդական բժշկութեան կարեւոր սկզբնաղբիւրներ՝ հեքիմարաններ։ «Վիլկօ»-ն ամբողջ հաւաքածուն նուիրաբերած էր «Կերոն» զարգացման հիմնադրամին, որն այն փոխանցեց Մատենադարանին՝ պահպանութեան եւ հետազօտութեան նպատակով։

Հանդիսաւոր արարողութեան ընթացքին «Կերոն» զարգացման հիմնադրամի գործադիր տնօրէն Վանանէ Արարքցեանը նշեց. «Մենք մեծ պատասխանատւութեամբ ընդունած ենք այս բացառիկ հաւաքածոն։ Մեզ համար սկզբունքային է, որ մշակութային նման արժէքները ոչ միայն ապահով պահպանուին, այլեւ հասանելի ըլլան մասնագէտներուն, հետազօտողներուն եւ ապագայ սերունդներուն։ Այդ գիտակցմամբ ալ այդ հաւաքածոյէն այս ձեռագիր ժողովածուն կը յանձնենք Մատենադարանին՝ վստահ ըլլալով, որ այն իր արժանի տեղը կը գտնէ հայկական ձեռագրական ժառանգութեան պահպանման եւ ուսումնասիրման աշխարհի կարեւորագոյն կեդրոններէն մէկուն։ Առանձնայատուկ շնորհակալութիւն կը յայտնենք «Վիլկօ» ընկերութեան՝ այս կարեւոր առաքելութիւնը մեզ վստահելուն համար»։

«Կերոն» զարգացման հիմնադրամին դեռ առանձին կանդրադառնանք «Ակօս»-ի էջերէն։

Եթէ առաջին օրը ցոյց կու տար հայագիտութեան պատմական հիմքերն ու միջազգային համագործակցութեան նոր ձեւերը, ապա երկրորդ օրը ամբողջութեամբ նուիրուած էր այդ համագործակցութեան ռազմավարական հեռանկարներուն։ Մատենադարանի տնօրէն Արա Խզմալեանը ներկայացուց հաստատութեան բարեփոխումներու ընթացքը եւ զարգացման տեսլականը, իսկ Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնադրամի, Հարուարդի, Օքսֆորդի, Լեհաստանի, Չիկակոյի, Փարիզի եւ այլ կեդրոններու ներկայացուցիչները խօսեցան իրենց հաստատութիւններուն իրականացուող հայագիտական ծրագրերու մասին։

Այս համատեքստին առաւել նշանակալից իրադարձութիւններէն էին Մատենադարանի եւ Լեհաստանի հայկական ինստիտուտի միջեւ փոխըմբռնման յուշագրի, ինչպէս նաեւ Մատենադարանի եւ Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնադրամի միջեւ «Հայերէն ձեռագրերու համահաւաք շտեմարան» ծրագրի համաձայնագրի ստորագրումները։ Անոնք կարեւոր էին ոչ միայն որպէս առանձին համագործակցութեան նախաձեռնութիւններ, այլեւ որպէս ինստիտուցիոնալ մտածողութեան արտայայտութիւն։ Հայկական գրաւոր ժառանգութեան ուսումնասիրութիւնը ներկայիս կը տեղափոխուի այնպիսի հարթութիւն, ուր առաջնային կը դառնան տուեալներու համախմբումը, թուային ենթակառուցուածքները եւ միջազգային հասանելիութիւնը։

Այստեղ է, որ համագումարը ձեռք կը բերէ իր ամենաժամանակակից շեշտադրումը։ Թուային հայագիտութեանը նուիրուած նիստերը կը վկայէին, որ ոլորտը կը մտնէ որակապէս նոր փուլ։ Եթէ դեռ քանի մը տարի առաջ թուայնացումը հիմնականին կը վերաբերէր ձեռագրերու սկանաւորման ու թուային պահոցներու ստեղծման, ապա այժմ օրակարգի են մեծ լեզուային մոդելները (Large Language Models), արհեստական բանականութիւնը, նէյրօցանցերը, թուային կորպուսները, համագործակցային մատենագիտութիւնը եւ ինտեգրուած գիտական շտեմարանները։

Երրորդ օրը ծրագրի տրամաբանութիւնը տեղափոխուեց մէկ այլ առանցք՝ հայկական գրաւոր ժառանգութեան պահպանութիւն, հրատարակչական քաղաքականութիւն եւ գիտելիքի տարածում։ Վենետիկի եւ Վիեննայի Մխիթարեան միաբանութիւնները, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան «Կիլիկիա» մատենադարանը, Զմմառի Հայրապետական Կեդրոնը, Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութեան Սուրբ Թէոդորոս ձեռագրատունը եւ այլ հաստատութիւններ ներկայացուցին իրենց ընթացիկ ծրագրերն ու համագործակցութեան հեռանկարները։ Սա կարեւոր յիշեցում էր, որ հայկական ձեռագրական ժառանգութիւնը մէկ կեդրոնի մէջ կեդրոնացուած հաւաքածոյ չէ, այլ աշխարհով մէկ սփռուած գիտական եւ մշակութային ցանց, որու ամբողջական ուսումնասիրութիւնը հնարաւոր է միայն միջազգային համակարգուած համագործակցութեան միջոցով։

Նոյնքան խորհրդանշական էր, որ համագումարի աւարտական նիստերը նուիրուած էին հրատարակչական ռազմավարութիւններուն, նոր գիտական գրքերուն եւ ակադեմիական գիտելիքի տարածման գործիքաւորման։ Եթէ առաջին օրը կը խօսուէր գիտելիքի ստեղծման, երկրորդ օրը՝ գիտական համագործակցութեան, ապա երրորդ օրը ուշադրութիւնը կեդրոնացաւ գիտելիքի փոխանցման վրայ։ Այս կառուցուածքը պատահական չէր. այն կ՚արտացոլէր գիտութեան ամբողջական շրջապտոյտը՝ գաղափարի ձեւաւորումէն մինչեւ անոր հանրայնացում։

Համագումարի մասնակիցներու կազմը ինքնին արժանի է առանձին ուշադրութեան։ Հարուարդի, Օքսֆորդի, Չիքակոյի, Ֆլորենցիայի, Պոլոնիայի, Վիեննայի, Յագելոնեան, Միւնստերի, Տրիեստի, Լոձի, Հրադեց Կրալովէի, Ժնեւի եւ այլ համալսարաններու ներկայացուցիչներու մասնակցութիւնը կը վկայէ, որ հայագիտական հետազօտութիւնները այսօր կը զարգանան բազմակեդրոն համակարգով։ Եթէ 19-րդ եւ 20-րդ դարերու ընթացքին եւրոպական հայագիտութեան հիմնական կեդրոնները սահմանափակուէին քանի մը հաստատութիւններով, ապա այսօր ձեւաւորուած է լայն միջազգային ցանց, որտեղ իւրաքանչիւր համալսարան կամ հետազօտական կեդրոն իր ներդրումը ունի հայկական պատմութեան, մշակոյթի, արուեստի, լեզուի եւ գրաւոր ժառանգութեան ուսումնասիրութեան գործին մէջ։

Այս իմաստով 3-րդ Հայագիտական Միջազգային Համագումարի ամենակարեւոր ձեռքբերումը ոչ թէ առանձին զեկոյցներն էին, այլ այն գաղափարը, որ հայագիտութիւնը պէտք է դիտարկուի որպէս բաց, համագործակցային եւ թեխնոլոկիապէս զարգացող գիտական ոլորտ։ Ան այլեւս չի սահմանափակուիր ձեռագրերու պահպանութեամբ կամ պատմական ուսումնասիրութիւններով. ան կը ներառէ թուային ենթակառուցուածքներ, միջազգային գիտական քաղաքականութիւն, հրատարակչական ռազմավարութիւններ, մշակութային դիւանագիտութիւն եւ նոր սերունդի հետազօտողներու ներգրաւում։

Ի վերջոյ՝

Մատենադարանի մէջ կայացած համագումարը կարելի է գնահատել ոչ միայն որպէս հերթական միջազգային գիտաժողով, այլ որպէս հայագիտութեան ապագայի շուրջ ձեւաւորուող ռազմավարական հարթակ։ Եթէ այստեղ ներկայացուած նախաձեռնութիւնները շարունակական զարգացում ստանան, ապա այս համագումարը կարող է յիշուիլ ոչ այնքան իր զեկոյցներով, որքան այն հանգամանքով, որ հէնց այստեղ ձեւակերպուեցաւ 21-րդ դարի հայագիտութեան նոր օրակարգը՝ հիմնուած գիտական համագործակցութեան, թուային վերափոխման եւ համաշխարհային ակադեմիական ինտեգրման սկզբունքներու վրայ։

Կրթութեան Նախարար Եուսուֆ Թէքին Պատրիարքարան այցելեց

Tue, 28 Jul 2026 02:59:00 +0300

Թուրքիոյ Հանրապետութեան Կրթութեան Նախարար Եուսուֆ Թէքին 25 Յուլիս 2026, Շաբաթ միջօրէին, այցելեց Պատրիարքարան եւ հանդիպում ունեցաւ Ն.Ա.Տ. Սահակ Բ. Պատրիարք Հօր հետ։

Պատրիարքարանի դահլիճին մէջ կայացած այցելութեան ընթացքին, մեծայարգ Նախարարը դիմաւորուեցաւ մեր Հոգեւոր Պետին կողմէ, որու շուրջ էին Գերշ. Տ. Արամ Արքեպս. Աթէշեան, Հոգշ. Տ. Յովակիմ Վրդ. Սերովբեան, Հոգշ. Տ. Գասպար Աբղ. Կարապետեան, Արժ. Տ. Շիրվան Քհնյ. Միւրզեան, Արժ. Տ. Թէոդիկ Քհնյ. Չեթինքայա եւ Արժ. Տ. Նաթան Քհնյ. Արապեան։ Դիմաւորման պատուիրակութեան մաս կազմեցին նաեւ համայնքային հաստատութեանց վարիչներ եւ կրթական մշակներ։ Ներկայ էին նաեւ ԱՔ Կուսակցութեան Ստանպուլի երեսփոխան Տոց. Տքթ. Սեւան Սվաճըօղլու, Հանրապետութեան Նախագահութեան Մշակոյթի եւ Արուեստի Քաղաքականութեանց Խորհուրդի անդամ Արամ Գուրան, ԷՐՎԱՊ-ի եւ Սուրբ Փրկիչ Ազգ. Հիւանդանոցի Հոգաբարձութեան ատենապետ Պետրոս Շիրինօղլու, ինչպէս նաեւ Ս. Աստուածածին Աթոռանիստ Մայր Եկեղեցւոյ Թաղային Խորհուրդի ատենապետ Հրանդ Մոսքոֆեան։

Ջերմ մթնոլորտի մէջ տեղի ունեցած դիմաւորութենէն ետք, հանդիպումը շարունակուեցաւ Պատրիարքարանի դահլիճին մէջ։ Ժողովին մասնակցեցան ԷՐՎԱՊ-ի Կրթական Յանձնախումբի անդամներ գլխաւորութեամբ ատենապետ Մարի Եանճըի, համայնքային հաստատութեանց ատենապետներ, համայնքի ներկայացուցիչներ եւ կրթական մշակներ։

Հանդիպման ընթացքին անդրադարձ կատարուեցաւ համայնքային վարժարաններու ներկայ կացութեան, կրթական բնագաւառէն ներս դիմագրաւուած խնդիրներուն եւ նոր կրթական ծրագրին։ Այս հարցերուն շուրջ տեղի ունեցաւ կարծիքներու փոխանակում։

Կրթութեան Նախարար Թէքին, Պատրիարքարանի մէջ ունեցած հանդիպումներէն ետք, այցելեց նաեւ Պէզճեան Մայր Վարժարան, ուր հանդիպում ունեցաւ համայնքի ներկայացուցիչներուն եւ կրթական մշակներուն հետ։

Վեհանոյշ «Ազգին Տան» մէջ

Tue, 28 Jul 2026 02:46:00 +0300

Հաւատարիմ էր Ժիրայրին դասընկերը։ Ան որ Սուրբ Փրկիչ Հիւանդանոցի հոգաբարձութեան անդամ էր եւ Ժիրայր իրմէ խնդրած էր մօրը՝ Վեհանոյշին համար ծերանոցի մէջ պատսպարուելու միջոց մը ապահովելու մասին։ Այդ կարգադրութեան համար Ժիրայր բաւական խոշոր գումար մըն ալ ուղարկած էր իր վաղեմի ընկերոջ։

Ստեփան համարեա մէկ շաբթուայ տեւողութեան մէջ դասաւորած էր ամէն ինչ եւ Պոլիս վերադարձին ալ օդակայան փութալով դիմաւորած էր զինք։

Երկարատեւ թռիչքի պատճառած յոգնութիւնը իսկոյն վերացած էր, տեսնելով Ստեփանի ջերմ հոգածութիւնը։ «Բարի եկար Վեհան մօրքուր ես առնեմ ճամբրուկդ» ըսելով դիմաւորած էր օդակայանին ելքին։

Սա ուրախութեան երկրորդ պահն էր արդէն, ինքնաթիռի վայրէջք կատարելէն ետք։ Առաջինը ապրած էր անցագիրը ստուգող ոստիկանի մօտ։ Այս վերջինը նախ զգուշօրէն քննած էր անցագիրը, ապա նայած էր դէպի իրեն, կնքած էր մուտքի էջը եւ նման ջերմութեամբ «Բարի գալուստ հայրենիք» ըսելով վերադարձուցած իրեն։

Տարօրինակ զգացում մըն էր այս։ Ընդամէնը ժամեր առաջ բաժանուած էր իր հարազատ որդիներէն, մտքին մէջ պահելով նաեւ անգամ մըն ալ չհանդիպելու տխուր, բայց իրատես հաւանականութիւնը։ Իսկ հիմա բոլորովին անծանօթ ոստիկան մը, անցագրի վրայ մուտքի կնիքը դրոշմելէ ետք, հարազատի մը ջերմութեամբ բարի գալուս կը մաղթէր։ Հիմա ալ Ստեփանի ջերմ վերաբերումը կարծես թեթեւցուցած էին մտքին մէջ պտըտուող ծանր մտահոգութիւնները։

Յանկարծակի որոշում մըն էր այս, որ ծագած էր Ամերիկեան ոստիկանատան մը մէջ յանցագործի վերաբերմունքի ենթարկուելէն անմիջապէս ետք։ Եթէ տիրապետէր անգլերէնի նման դժուարութիւն կ՚ապրէ՞ր արդեօք։ Այս մտածած պահուն յիշած էր իր շատախօս բարեկամը՝ Հոմլեսը, որուն հետ այդքան երկար զրոյցներ ունեցած էր հակառակ հասկնալու իրարու ըսածը։

Որքան զարմանալի այդ չար պատահարէն ետք որդին, հարսը, նոյնիսկ թոռնուհին… Ո՛չ, ո՛չ Նիքոլը չմատնուեցաւ այդ սխալին, ան աւելի տրամաբանական էր քան միւսները։ Անոնք իրաւացի կը գտնէին հարեւան տիկնոջ Տիկին Վեհանոյշի այցելութենէն խրտչելով ոստիկանի օգնութեան դիմելը։ «Իրենք նման սովորութիւն չունին։ Այդ խեղճը ուրկէ՞ գիտնայ քու նպատակդ։ Հետեւաբար իմաստ մը չէ կրցած տալ սուրճի բաժակներով ափսէն ձեռիդ իրենց այցելութեան երթալդ» ըսած էր Ժիրայրը։

Հարսն ալ ձայնակցած էր ամուսնոյն, յիշեցնելով թէ միայնակ տարեց կիները ալ աւելի մտահոգուած կ՚ըլլան նման անակնկալներու դիմաց։ Պատահածին անիմաստութիւնը նկատողը Նիքոլը եղած էր միայն։ Ծիծաղած էր իր Վեհանոյշ տատիկէն վախցող հարեւանուհիի միամտութեան վրայ։

Վերջապէս այդ օր ոստիկանատունէ վերադարձին վճռած էր վերադառնալ Պոլիս, ապաստանելու համար Սուրբ Փրկիչ Ազգային Հիւանդանոց կամ ինչպէս շատ անգամ կ՚ըսուի՝ Ազգին Տունը։

Այդ որոշումը իսկապէս ալ պահի տրամադրութեան դէմ հակազդեցութիւն մըն էր։ Չէր գիտեր թէ նման որոշումը ինչպիսի՞ նոր սրտնեղութիւններ, անկանխատեսելի դժուարութիւններ կրնայ բերել։ Սակայն այդ մտատանջութիւնները երբեք չկիսեց տնեցիներու կամ որեւէ մէկու հետ։ Որոշած էր անգամ մը եւ պիտի չփոխէր այդ որոշում։

Ստեփան ամէն ինչ դասաւորած էր, երբ հասան Հայոց Ազգային Հիւանդանոց՝ Սուրբ Փրկիչի մուտքը։ Հոն պաշտօնեայ մը դիմաւորեց զիրենք եւ առաջնորդեց մինչեւ Վեհանոյշի տրամադրուած սենեակը։

Ստեփանին շնորհակալութիւն յայտնեց իր տարած նախապատրաստութեան համար։ Ամէն ինչ անթերի էր։ Նոյնիսկ ապահովուած էր Պոլսոյ հայերէն թերթերու վերջին համարները, որոնց բաժանորդագրուած էր որդիներուն մօտ ապրած շրջանին իսկ։

Շուտով դատարկեց ճամբրուկի բովանդակութիւնը։ Երկու տարիներ առաջ այս նոյն ճամբրուկով գացած էր Ամերիկա եւ համարեա նոյն պարունակութիւնով վերադարձած Պոլիս։ Քանի մը կտոր հագուստեղէնը հանդերձակալ տեղաւորելէ, տղոց մանկութեան տարիներէն Տիրանի հետ միասին առնուած ընտանեկան լուսանկարը գզրոցին վրայ տեղադրելէ ետք, իսկոյն անդրադարձաւ որ ասկէ ետք, այդ ճամբրուկին ալ կարիք չունի։

Իւրաքանչիւր նոր խորհուրդ իր հետ կը վերակենդանացնէր հին յիշատակներ։ Յիշեց այն օրը, երբ Տիրան այս ճամբրուկը ձեռին վերադարձած էր աշխատանքէն։ «Նոր պատուէր մը ստացայ Իզմիր Տօնավաճառի լոյսի սարքաւորումները պիտի կազմեմ։ Միասին կ՚երթանք, քեզի համար ալ փոփոխութիւն մը կ՚ըլլայ խորհելով Մերճանի շուկայէն գնեցի» ըսած էր։ Ուրիշ ի՞նչ առիթներ եղած էին այդ ճամբրուկը գործածելու, չէր գիտեր։ Բայց յստակ գիտէր թէ այս օրերէն ետք ուրիշ առիթ մը պիտի չըլլայ այդ ճամբրուկը գործածելու համար։ Պատին քով դրաւ դատարկ պայուսակը, որպէսզի յաջորդ օր առյաւէտ հեռացնէ, ինչպէս անցեալին հեռացուցած էր անպէտք դարձած բազմաթիւ իրեր։ Անկողինին քով գզրոց մը, վրան ալ լուսամփոփ մը կար։ Նախ վառեց լուսամփոփը, ապա անջատեց առաստաղէն կախուած ջահը։ Անգամ մըն ալ կիսախաւար լուսաւորութեան մէջ դիտեց շուրջբոլորը։ Հազիւ այդ պահուն մտաբերեց պատուհանէն դուրս նայիլ։ Դէպի պարտէզ հարող այդ լուսամուտէն դիտուած հիւանդանոցի այս հատուածն ալ հաճելի թուեցաւ Վեհանոյշին։ Որոշեց յաջորդ առաւօտ ալ աւելի մօտէն ճանչնալ այդ տարածքը։ Նոյն պահուն ալ յիշեց, Ստեփանին հետ պայմանաւորուած էին այդ նոյն օրը այցելել Տիրանի շիրիմը՝ Պալըքլըի Գերեզմանատան մէջ։

Եւս զարմանալի բան, 14 ժամուայ թռիչքէ ետք, երբ իրար խառնուած էին տիւ եւ գիշեր, Վեհանոյշ առոյգ էր։ Գնելու կարիք չէր զգար։ Փորձեց թղթատել օրուայ թերթերը, բայց գոհացաւ միայն խորագիրներով։ Կիսամութ սենեակի մէջ այդքանը իսկ բաւարար եղան ու կոպերը հնազանդեցան իրենց վրայ ճնշող ծանրութեան։

Քանի մը ժամուայ քունը բաւարար եկած էր սթափելու համար։ Յաջորդ առաւօտ լուսաբացին դուրս ելաւ սենեակէն ու քանի մը աստիճաններ իջնելով հասաւ պարտէզ։ Այդ պահուն բացարձակ անձայնութիւն կը տիրէր ամենուրէք։ Լսուող միակ ձայնը ճնճղուկներու ճռուողիւնն էր։ Վեհանոյշ ինքնաբերաբար դէպի ծառերը ուղղեց հայեացքը եւ շրթներու արանքէն յայտնի-անյայտ դուրս եկան «Ձայներնիդ սիրեմ»։ Սա սովորոյթ մըն էր ու երբ լսէր թռչնոց ճռուողունը եւ ոչ միայն ճռուողունը՝ նոյնիսկ ագռաւներու, ճայերու պոռչտուքը, իսկոյն վրայ կու գար «Ձայներնիդ սիրեմ» բարեխօսութիւնը։

Սենեակէն ելլելու պահուն իր հետ առած էր տոպրակ մը, որուն տեղադրած էր երեկուայ օրաթերթերը եւ ակնոցը։ Նստարան մը ընտրեց ու սկսաւ կարդալ նախորդ գիշեր աչքի ծայրով հետեւած խորագիրներու մանրամասնութիւնները։

Ուրախացնող ոչինչ կար այդ լուրերուն մէջ։ Միայն մէկը՝ որ կ՚աւետէր պոլսահայ երիտասարդուհիի մը շրջանաւարտութիւնը Ամերիկեան չես գիտեր որ համալսարանի, չես գիտեր որ բաժինէն։ «Բաղդը թող բաց ըլլայ» ըսաւ ու թերթը ծալլելով դարձեալ դրաւ տոպրակին մէջ։

Արդեօք Նիքոլս ալ համալսարան պիտի յաճախէ մտաբերեց պահ մը եւ ապա յիշեց թոռնուհիին հրաժեշտի զրոյցը։ Առաւօտուն, երբ դէպի դպրոց կը ճամբորդէր զինք, ուժգին սեղմած էր կրծքին, ռունգերու բոլոր կարողութիւնով ներշնչած էր մազերուն բոյրը եւ կտակի նման խրատած. «Դպրոց երթալու կամ վերադարձի պահուն երբ որ հանդիպիս անպայման բարեւիր Հոմտեսին։ Եթէ կրնաս որպիսութիւն հարցուր։ Մի՛ մոռնար ան այստեղ իմ միակ բարեկամն էր»։

Նստարանը ճիշդ ալ իր սենեակին, սենեակի լուսամուտի տակն էր։ Այս նկատեց, երբ արեգակը քիչ մը եւս բարձրացաւ ու ճառագայթները ինկան իր վրայ։ «Ի՞նչ լաւ է, արեւելքին նայող սենեակ ունիմ» մտածեց։

Վրայ հասաւ կապոյտ համազգեստով կին մը եւ յուշեց թէ քիչ յետոյ պիտի սկսի նախաճաշի սպասարկութիւնը։

Վեհանոյշ սովոր չէր ծերանոցի կարգ ու կանոնին։ Պատկերացում չունէր թէ արդեօք ընդհանուր ճաշարանի դրութիւն մը կա՞ր, թէ ոչ տարբեր կիրարկում։ Օրերու, նոյնիսկ ժամերու ընթացքին պարզուեցան բազմաթիւ նիւթեր։ Սուրբ Փրկիչ Հիւանդանոց որ կ՚ըսեն, իրականութեան մէջ համալիր մըն է։ Այդ համալիրի անջատ բաժիններն են հիւանդանոցը, ծերանոցը, նաեւ յիմարանոցը։

Ծերանոցն ալ իր մէջ բաժանումներ ունի։ Վեհանոյշին բնակած հատուածը բարերարի մը աջակցութիւնով նոր կառուցուած բաժանմունք մըն է։ Այստեղ իւրաքանչիւր բնակիչ ունի իր յատուկ սենեակը։ Կան նաեւ ամուսիններ։ Իսկ հին բաժնին մէջ ծերերը երկու, երբեմն ալ երեք կամ չորս հոգիով կը բաժնեն նոյն սենեակը։ Հոն կայ ընդհանուր ճաշարան եւ կը տիրէ աւելի խիստ կանոններ։

Կապոյտ համազգեստով կնոջ ազդարարութիւնը լսելով վերադարձաւ սենեակ։ Քիչ անց երկու մատուցող երիտասարդներ թակեցին Վեհանոյշի դուռը։ Ափսէի մը մէջ հաւաքած էին նախաճաշի ուտեստները եւ տաք պահող սրուակի մը մէջ ալ թէյ։ Բոլորը խնամքով շարեցին սեղանին վրայ, ըսելով որ ժամ մը ետք կու գան ու կը վերցնեն պարպուած ամանները։ «Ժամ մը վերջ ես դուրսը պիտի ըլլամ, բայց դուռը բաց է կրնաք վերցնել»։

Այս ըսելէ ետք հազիւ պատառ մը հաց տարած էր բեռնին, երբ խոժոռադէմ բուժքոյր մը մտաւ սենեակ եւ սկսաւ հարցմունքի։ «Ո՞ւր պիտի երթաք։ Ինչո՞ւ պիտի երթաք։ Որմէ՞ արտօնութիւն առիք։ Ո՞ր ժամուն պիտի երթաք եւ ե՞րբ պիտի վերադառնաք։ Որո՞ւ հետ պիտի երթաք։ Իմացէք որ այստեղ Տինկոյի ախոռը չէ։ Չէք կրնար ձեր գլխուն փչած պահուն դուրս ելլել։ Պէտք է նախապէս տեղեկացնէք։ Մենք պատասխանատու ենք ձեզմէ»։

Տիկին Վեհանոյշ բուժքոյրին սաստող ոճին պատասխանեց մեղմ ու խաղաղ շեշտադրութիւնով, բայց նաեւ խիստ վճռակամ նախադասութիւններով։ Մի առ մի պատասխանեց բուժքոյրի հարցումները, վերջաւորութեան թուելով նաեւ հոգաբարձու Ստեփան Չիզմէճեանի անունը։ Խօսքը աւարտին բերաւ. «Ինք այստեղ իմ հովանաւորն է» ըսելով։

Այս լսող բուժքոյրը հազիւ լսելի «շատ լաւ» մը թոթովելէ ետք շուտով դուրս ելաւ սենեակէն։

Բուժքոյրի խօսակցութեան ոճը ճեղք մը գոյացուց Վեհանոյշի «Ազգին Տունը» ընկալումը շպարող ոսկեթերթին վրայ։ Բուժքոյրի հետ իր զրոյցը ընթացած էր տեղական լեզուով՝ թրքերէնով։

(Շարունակելի)

Բողոք՝ ապագան իր ձեռքով խորտակողներուն

Thu, 23 Jul 2026 11:19:00 +0300

Այս շաբաթ կողքի սիւնակներուն վրայ արձագանգեցինք համայնքային վարժարաններէ շրջանաւարտ երիտասարդներու արձանագրած յաջողութիւնները։ Այս լուրը խմբագրած պահուն անգամ մը եւս տարուեցանք մտածելու, մեր կրթօճախներու առաքելութեան խնդրի շուրջ։

Սիւնակի հետեւողները գիտեն, անցեալին ալ բազում անգամներ անդրադարձած ենք հայ ինքնութեան մէջ դպրոցի դերակատարութեան։

Հայոց զարթօնքի կարեւորագոյն օղակը եղած է դպրոցը։ Սկսելով ԺԹ. դարու երկրորդ կէսէն, դպրոցաշինութիւնը հայ մտաւորականութեան գլխաւոր մղձաւանջը դարձած է եւ ոչ միայն մտաւորականութեան, հայ ֆեմինիստ շարժումն ալ մեծ ճիգ կը վատնէր իգական սեռի դաստիարակութեան նիւթով։ Բացի բոլոր գաւառներու մէջ իրարայաջորդ կերպով կեանքի կոչուած համայնքային դպրոցներէն, հասարակութեան զարգացման կը նպաստէին նաեւ որոշ մանկավարժներու անհատական նախաձեռնութիւնները եւ ալ աւելի կարեւորը՝ օտար միսիոնարներու հիմնած բարձրագոյն ուսման հաստատութիւնները։

Վրայ հասաւ ահռելի աղէտը՝ որ կոչեցինք ջարդ,եղեռն կամ ցեղասպանութիւն բառերով, դպրոցաշինութեան արշաւը փոխադրեց դէպի նոր գաղթօճախներ։

Այսպէս սփիւռքի տարածքին ունեցանք բազմաթիւ վարժարաններ, որոնք կ՚ընկալէինք մայրենիի պաշտպանման ամրոցը ըլլալով։

Ապա հասանք մեր օրերուն։ Պոլիսը հայրենիքէն դուրս ամենաշատ հայկական վարժարաններ ունեցող քաղաքն է։ Սակայն այս հպարտութեան պատկերի ետին կայ այլ իրողութիւն։ Պոլսոյ կրթական հաստատութիւնները ափսոս որ մեծ արիւնահոսութիւն կ՚ապրին շնորհիւ նոյնինքն պոլսահայոց այլասերած մտայնութեան։ Կ՚անտեսենք մեր դպրոցներու արձանագրած ուսման բարձր մակարդակը եւ մեծ ջանք կը վատնենք հայ աշակերտը, հայ դպրոցէն հեռու պահելու համար։

Եկէք խոստովանինք։ Այստեղ կատարուածը աշակերտը դպրոցէն հեռու պահելէն աւելի, ազգային պատկանելութենէն զրկելու մարմաջն է։ Մնացեալը սուտ ու փուճ կեղծիկ մըն է միայն։ Շատ երկար տարիներ օտար վարժարանները քաջալերեցին պատճառաբանելով օտար լեզուի ուսուցման մակարդակը։

Այսօր փաստացիօրէն կարելի է պնդել թէ հայ վարժարանի օտար լեզուի ուսուցման մակարդակը կը գերազանցէ բազմաթիւ յատուկ դպրոցներ, որոնց գլխաւոր առանձնայատկութիւնը կը մնայ ցուցափեղկին վրայ կցուած «քալէճ» բառը։

Վստահ կրնանք ըլլալ թէ այս խաբկանքի հաշուեյարդարը վերջ ի վերջոյ կը կատարուի, բայց հայ վարժարանէ զրկուած աշակերտի կորուստը դիմագրաւել կամ փոխարինել գրեթէ անկարելի է։

Այս պահուն եթէ պիտի խօսին թերացումի մասին, այդ մէկը ոչ թէ օտար լեզուի ուսուցման թերացումն է, այլ նոյն ինքն մայրենիի։

Հպարտ ենք մեր աշակերտներու համալսարանի մտից քննութեան ընթացքին ապահոված յաջողութիւնով։ Երանի հպարտութեան բաժին մըն ալ ունենանք, այդ նոյն աշակերտներու մայրենիի տիրապետելու խնդրին մէջ ալ։

Երկրի անբնական ընթացքը, որ բնական դարձած է

Thu, 23 Jul 2026 11:13:00 +0300

Թուրքիոյ քաղաքական օրակարգը այս շաբաթ դարձեալ խիստ փխրուն էր։

Ժողովրդահանրապետական Կուսակցութենէ ներս դատական միջոցառումով ստեղծուած անելը, լուծումի մը չհասնելով տեղի տուաւ իշխանութեան պառակտումին։ Մէկ կողմէն օրինական կերպով ընտրուած կուսակցութեան վարչակարգը, միւս կողմէն դատական որոշումով այդ աթոռին բերուած դրածոյ կուսակցապետ մը եւ Վճռաբեկ Ատեանին քննարկումը իրաւական արձակուրդի աւարտին յետաձգելու որոշումը, միասնաբար ստեղծեցին խիստ անպատեհ միջավայր մը։

Դէպքը անպատեհ է ընդդիմութեան հաշւոյն եւ բոլորովին պատեհ իշխանութեան համար։

Տուեալ պայմաններու տակ ընտրուած կուսակցապետ Էօզկիր Էօզէլ երեքշաբթի օր հրաժարեցաւ իր պաշտօնէն եւ ձեռնարկեց զատ կուսակցութեան մը հիմնադրութեան։ Կասկած չկայ որ կուսակցութեան պատգամաւորներու մեծամասնութիւնն ալ հետեւին կուսակցապետի եւ գլխաւոր ընդդիմադիր կուսակցութիւնը Խորհրդարանին մէջ ներկայացուի միայն քանի մը պատգամաւորներով։

Միւս կողմէ դատական հարցաքննութիւնները նոյն թափով կը շարունակուին այս կուսակցութեան նուաճած քաղաքապետարաններուն դէմ։

Վերջին քանի մը օրերու ընթացքին բերման ենթարկուեցան զանազան քաղաքապետներ եւ քաղաքապետարանի բարձրաստիճան պաշտօնակատարներ։

Ուշագրաւն այն է թէ դատախազներ այս հարցաքննութիւններուն կը դիմեն կարգ մը անյայտ մեղադրողներու բողոքները նկատի ունենալով։ Այս բոլորին տեղի տուողը շատ անգամ պնդում մըն է միայն, որ զուրկ է իրաւացի փաստերէ եւ հիւսուած է լսումներու վրայ։

Նոյն թափով կը շարունակուի դերասաններու, երգիչ-երգչուհիներու եւ այլ հանրածանօթ դէմքերու ուղղեալ մեղադրանքները, որոնք առնչուած են թմրեցուցիչ նիւթերու օգտագործման, ձեռքբերման եւ վաճառման խնդիրներով։

Բացի այս բոլորէն, հանրութեան ուշադրութիւնը զբաղեցնող խնդիր մը դարձած է «Բարեկամ» մարդասիրական միութեան շուրջ ծաւալող զեղծարարութիւնը։

Թուրքիոյ մէջ շատ են այս տեսակի միութիւնները, որոնք քարոզչութիւններով դրամահաւաք կը կատարեն շահագործելով հասարակութեան խղճի զգացումները։ Նոյնիսկ այդ տեսակի միութիւններու համար օտար երկիրներու մէջ կատարուած հարցաքննութիւնները ամենայն զգուշութեամբ կը քօղարկուին իշխանութեան շրջանակներէ եւ իշխանամէտ մամուլէ եկած ջանքերով։ Իսկ «Բարեկամ» մարդասիրական միութիւնը չունենալով նման պաշտպանութեան զրահ, նշաւակ դարձած է կրօնական շրջանակներէ հրահրուած հալածանքներու։

Այս բոլորի ետին տիրող սղաճը եւ հետզհետէ աճող աղքատութիւնը չեն արժանանար պատշաճ ուշադրութեա

2026-ի հունձքի յաջողութիւնները

Thu, 23 Jul 2026 11:07:00 +0300

Ամէն տարի այս շաբաթներու յատուկ յուզում մըն է համալսարաններու մուտքի քննութեան արդիւնքներու հրապարակումը։ Արդարեւ այս տարի ալ աշակերտներու նուաճած յաջողութիւնները արձագանգ կը գտնեն իրենց աւարտած վարժարաններու կայքէջերուն եւ ընկերային ցանցերու վրայ։

Այս պահու տուեալները կը նկարագրեն աշակերտներու ձեռք բերած ընդհանուր յաջողութիւնը։

Յառաջիկայ օրերուն անոնք ստացած այս նիշերով կը ճշտեն նաեւ իրենց արձանագրուելիք ԲՈՒՀ-երը։

Ըստ երեւոյթի Կեդրոնական,Սահակեան, Մխիթարեան եւ Դպրեվանքէն կարգ մը աշակերտներ նուաճած են բաւականին բարձր մրցանիշեր։

Այսպէս Կեդրոնականի սաներէն Լուսին Քարթուն դարձած է Թուրքիոյ 360-րդը։ Ան նախապէս յայտարարած էր թէ կը ցանկանայ ուսանիլ իրաւաբանութիւն։ Կարէն Քիւրքչիւօղլու եւս Կեդրոնականի սան է եւ ան ալ ապահոված է բաւականին բարձր նիշ, յատկապէս լեզուի մարզէ ներս։

Նոյնպէս Տերեւ Թաշհան իր նուաճած յաջողութիւնով պարծանք պատճառած է վարժարանին։ Նման պարծանք կ՚ապրի Սահակեան Նունեան Վարժարանի սաներէն Ժուլիա Քափ եւ Սարա Կազերօղլու, որ դարձեալ մեծ յաջողութիւն արձանագրած են։

Մխիթարեան Վարժարանը եւս տուած է յաջող աշակերտներ՝ որոնցմէ Հայասա Հարզուարթեան եւ Արտա Եուրթէրի իրաւունք ապահոված են իրենց ցանկացած բաժինները ուսանելու համար։

Դպրեվանքի Տնօրէնութիւնը եւ ուսուցչաց կազմը եւս հպարտ են Էնճիլ Ամուրօղլու եւ Էրլին Ալքանլըի յաջողութիւններով, քանի որ անոնք ալ մաս կազմած են առաջին 20,000-ի շերտին։

Միւս կողմէն հոգ չէ թէ մեր դպրոցներէն շրջանաւարտ չըլլան ունիք եւս երիտասարդներ, որոնք կարեւոր յաջողութիւն նուաճեցին։ Անոնցմէ մէկն է Արա Ճանէլ, որ Մխիթարեանի նախակրթարանի եւ միջնակարգի ուսումէն ետք յաճախած է ԻԹԻՒ-ի երկրորդական վարժարանը եւ համալսարանի մտից քննութեան մէջ նուաճած է բաւական մեծ յաջողութիւն։

Մօտ 2,5 միլիոն յաւակնորդներուն մէջ առաջին 20.000-ին մաս կազմելը ինքնին յաջողութեան չափանիշ է։ Ուրեմն կը շնորհաւորենք այս տարուայ շրջանաւարտները եւս իրենց յաջողութիւններուն բերմամբ։

Եսայեան Միութեան ամառնային աշխատանոցները

Thu, 23 Jul 2026 10:50:00 +0300

Եսայեան Մշակոյթի եւ Գրականութեան Միութիւնը 16 Յուլիս- 27 Օգոստոս թուականներու միջեւ ամառնային աշխատանոցներ կը կազմակերպէ ամէն տարիքէ մանուկներու համար։

«Ամառանոց-Աշխատանոց» խորագրեալ միջոցառումները պիտի կայանան Գնալը Կղզիի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ պարտէզը։

Եսայեան Միութեան այս նախաձեռնութեան իր աջակցութիւնը կը բերէ նաեւ Ներսէսեան երգչախումբը։

Ամբողջովին արեւմտահայերէնով ընդանալիք այս աշխատութիւններու առաջինը կայացաւ 16 Յուլիս հինգշաբթի օր, ուր Լարա Սուլուօղլուի առաջնորդութեամբ մանուկները փորձեցին բնական նիւթերով ստեղծարար գործեր արտադրել։ Անոնք եկեղեցւոյ պարտէզէն հաւաքեցին զանազան տերեւներ եղեւնի խոզակներ եւ այլ իրեր, որոնցմով կազմեցին զանազան քոլաժներ։

Յաջորդ միջոցառումը կայացաւ 23 Յուլիս հինգշաբթի յետմիջօրէին, ուր այս անգամ Ժուլիանա Ճեպեճիի ցուցմունքներով արտադրուեցան բազմերանգ պայուսակներ։

30 Յուլիսի աշխատանոցը յատկացուած է տիպի տարբեր կիրարկումներու։ Այս աշխատանոցի ընթացքին մանուկները Դալար Միտոյեանի ցուցմունքներով պիտի փորձեն իւրայատուկ ձեւաւորումներ։

6 Օգոստոսի աշխատանոցի պատասխանատուն Թինա Քոփման է, որ մանուկները պիտի առաջնորդէ մտածելու, խօսելու, հարցնելու, խնդալու ծիծաղելու եւ զուարճանալու։ Այս միջոցառումը պիտի մեկնարկէ ժամը 11.00-ին։

Օգոստոսի երկրորդ աշխատանոցը, որուն գործադրողն է Նարօտ Աւճը, կը նպատակադրէ մանուկներու ձեռքերը կեղտոտելու եւ տեսնելու թէ կաւի միջոցաւ ինչեր պիտի կրնան արտադրել։ Այս աշխատանոցին համար ալ ճշդուած է 12 Օգոստոս չորեքշաբթի օրուայ յետմիջօրէն։

Յաջորդ աշխատանոցը կը միտի Եսայեան Միութեան հրապարակած «Հարկաւ» հանդէսի նոր համարի պատրաստութիւնը Վահագն Քէշիշեան եւ Վարդան Էսդուգեանի ցուցմունքներով։ 20 Օգոստոսին թուարկուած այս միջոցառումը կը մեկնարկէ ժամը 16.00-ին։ «Հարկաւ» ֆանզինի ցարդ լոյս տեսած համարները կարելի է ապահովել եկեղեցիէն կամ «Հինա» սրճարանէն։

Ամառնային միջոցառումներու վերջինը պիտի կայանայ 27 Օգոստոսի երեկոյեան Միհրան Թովմասեանի առաջնորդած պարի աշխատանոցով։

Արեւմտահայերէնով ընթացող այս միջոցառումներու շարքը կը նպատակադրէ մանուկներուն իրենց մայրենիով զուարճանալու եւ հաճելի ժամանց անցնելու տրամադրութիւն։

Ամէն տարիքէն մանուկներու ուղղուած այս աշխատանոցներու մասին աւելի լրացուցիչ տեղեկութիւն կարելի է քաղել yaz.yesayan.org. կայքէջի միջոցաւ։

Թուրքիոյ մաքսային ծառայութիւնը ներդրած է Հայաստանի պաշտօնական՝ «077» քոտը

Thu, 23 Jul 2026 10:45:00 +0300

2023 թուականի Յունուարի 1-ին Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ առեւտրային մաքսային ընթացակարգերուն ուղիղ օդային բեռնափոխադրումներու վերաբերեալ ձեռնարկուած առաջին ճշգրիտ թեխնիկական քայլէն ետք համաձայնութեան կիրառման շրջանակը ընդլայնուած է, կը գրեն թրքական լրատուամիջոցները։ Կը նշուի, որ Թուրքիոյ առեւտուրի նախարարութեան մաքսային գլխաւոր վարչութեան կողմէ մաքսային վարչութիւններուն ուղարկուած վերջին հրահանգի համաձայն՝ գործող օդային փոխադրուեան համակարգէն բացի՝ թեխնիկական ենթակառուցուածքին այժմ ներառուած են նաեւ ճանապարհային, ծովային եւ երկաթուղային փոխադրութեան միջոցներ։ Համապատասխանաբար, երրորդ երկրներու միջոցաւ Հայաստանի հետ ներմուծման, արտահանման եւ տարանցիկ գործարքներու մաքսային յայտարարագրերուն կարելի է անմիջապէս ընտրել Հայաստանի պաշտօնական քոտը՝ «077»-ը: Հնարաւոր դարձած է նաեւ որպէս Հայաստան ուղղուած ապրանքներու վերջնական նպատակակէտ կամ ծագման կէտ նշել «Հայաստան/Թուրքիա»:

Թադէի ուխտագնացութիւնը 3000 ուխտաւորներու մասնակցութեամբ

Thu, 23 Jul 2026 10:40:00 +0300

Ամբողջ իսլամական աշխարհի մէջ Իրանը այն երկիրն է, ուր քրիստոնեաները՝ ի մասնաւորի ալ հայերը կ՚ապրին կրօնի լայն ազատութիւն, վայելելով նաեւ պետական աջակցութիւնը։ Այս երկրի մէջ պատմական, մշակութային արժէք ներկայացնող վանքերը ու եկեղեցիները կը նորոգուին երկրի Ժառանգութեան Նախարարութեան՝ (որ ինքնին կը համապատասխանէ այլ երկիրներու մշակոյթի նախարարութեան) նիւթական ու մասնագիտական միջոցներով։

Այդ առումով շատ կարեւոր միջոցառում մըն է Սուրբ Թադէի վանքին կատարուած ուխտագնացութիւնը։ Արդարեւ Հայաստանի Հանրապետութենէ ներս Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան դեսպանութիւնը յայտարարած է որ այս տարի 72-րդ ամենամեայ ուխտագնացութիւնը կատարուած է 16-18 Յուլիս թուականներուն աւելի քան 3000 իրանահայ կամ սփիւռքահայ ուխտաւորներու մասնակցութեամբ։

Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդ Սրբազան Գրիգոր Արքեպիսկոպոս Չիֆթճեանը այս տարուայ պատգամը համակած է Իրանի եւ ողջ աշխարհի խաղաղութեան ու անդօրրի մաղթանքով:

«Սուրբ Թադէոսը Քրիստոսի առաքեալներից էր, ով քրիստոնէութիւն քարոզելու նպատակով եկաւ այս վայր եւ հէնց այստեղ էլ թաղուած է: Սուրբ Թադէի վանքը քրիստոնէական աշխարհի ամենահին եկեղեցիներից մէկն է»- ըսուած է հաղորդագրութեան մէջ։

Յիշենք որ քրիստոնէական պատմութեան մէջ ընդմիշտ իրարու հետ յիշուող սուրբեր եղած են Թադէոս եւ Բարթողոմէոս առաքեալները, որոնք քրիստոնէութիւնը քարոզեցին Հայաստանի մէջ։

Սուրբ Թադէի վանքի հարեւանութեամբ կառուցուած է Սուրբ Բարթողոմէոսի վանքը եւս, բայց ազգային սահմանագծման հետեւանքով այս վերջինը մնացած է Թուրքիոյ սահմաններու մէջ։ Բարթողոմէոսի տաճարը Վանի Աղբակ գաւառին մէջ երկար տարիներ մնացած է զինուորական արգիլեալ տարածք։ Հազիւ վերջին տարիներուն է, որ զօրամասը լքեց այդ տարածքը եւ եկեղեցին հիմա ալ աւելի ծանր կը վնասուի գանձախոյզներու պատճառած պեղումներով։

«Ակօս»ի հայերէն էջերու նախկին աւագ խմբագիր Սարգիս Սերովբեանի մեծ երազանքն էր մասնակցիլ Թադէի ուխտագնացութեան եւ նախքան սահմանը հատելը անպայման այցելել նաեւ Սուրբ Բարթողիմէւսի տաճարը եւ աղօթք բարձրացնել առ Աստուած սուրբի յիշատակին համար։

Քնեսեթը Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման հարցը չէ քննած

Thu, 23 Jul 2026 10:36:00 +0300

Իսրայէլի կառավարութեան կողմէ անցեալ ամիս հաստատուած Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանչնալու որոշումը Իսրայէլի խորհրդարանին՝ Քնեսեթին մէջ չէ քննարկուած եւ քուէարկութեան չէ դրուած՝ վարչապետ Պենիամին Նեթանիահուի վրայ Ատրպէյճանի բանեցուցած ճնշումին պատճառով, կը գրէ իսրայէլեան «Հաարեց» թերթը։

Ըստ թերթին, Նեթանիահու միջամտած է կասեցնելու համար իր արտաքին գործոց նախարար Կիտէօն Սաարի կողմէ առաջարկուած քուէարկութիւնը, երբ Ատրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւի խորհրդական Հիքմեթ Հաճիեւ այս հարցով կապ հաստատած է վարչապետի գրասենեակին հետ։

Իսրայէլի կառավարութիւնը այնուհետեւ տեղեկացուցած է «Հաարեց»ի պաշտօնատարներուն, որ հարցը հանուած է Քնեսեթի օրակարգէն։

Արտաքին գործոց նախարարութիւնը հերքեց, որ քուէարկութիւնը չէ կատարուած Նեթանիահուի միջամտութեան պատճառով, միաժամանակ այլ բացատրութիւն չներկայացնելով։

Աւելի կանուխ, ատրպէյճանական Haqqin.az կայքը, որը անցեալ ամիս վաճառուած էր նախագահ Իլհամ Ալիեւէն մրցանակ ստացած լրագրողի մը, հաղորդած էր, թէ Իսրայէլ նկատի առած է Ցեղասպանութեան ճանաչման գծով Պաքուի մտահոգութիւնները եւ որոշուած է հարցը օրակարգէն հանել։

«Հաարեց»ը կը յիշեցնէ, թէ Իսրայէլ Պաքուն կը համարէ իր կարեւոր գործընկերներէն մէկը, նշելով, որ հայ-ատրպէյճանական հակամարտութեան ընթացքին Թել Աւիւը Ատրպէյճանին զէնք հայթայթող կարեւոր կողմերէն մէկը հանդիսացած էր։

Մեկնարկեց՝ Մեսրոպ Բ. Նաւասարդեան փառատօնը

Thu, 23 Jul 2026 10:31:00 +0300

20Յուլիս 2026, Երկուշաբթի իրիկուն, Գնալը Կղզիի մէջ, Երանաշնորհ Մեսրոպ Բ. Պատրիարքի անուան Մարզական Փառատօնը սկիզբ առաւ հոգեւոր եւ աշխարհիկ հանդիսութեամբ։

Հանդիսութիւնը կը գլխաւորէր Ամեն. Ս. Պատրիարք Հայրը, իր շուրջ ունենալով Իշխանաց Կղզեաց Քարոզիչ եւ Հոգեւոր Հովիւ՝ Հոգշ. Տ. Յարութիւն Վրդ. Տամատեանը։ Փառատօնը կազմակերպուած է Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ, Ներսէսեան Դպրաց Դասու, Կազդուրման Կայանի, Շիշլի Մարմնակրթական Միութեան եւ Թաքսիմի Մարզական Միութեան համագործակցութեամբ։ Կազմակերպութեան գործին ներդրումը բերած է Ռաֆֆի Քալք։

Հանդիսութիւնը սկիզբ առաւ ժամը 21.00-ին մասնակից մանուկներու եւ իրենց ծնողներու թափորով։ Անոնց կը միանային նաեւ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցիէն, Ներսէսեան Դպրաց Դասէն, Կազդուրման Կայանէն, Շիշլի Մարմնակրթական Միութենէն, Թաքսիմի Մարզական Միութենէն վարիչներ ու մարզիկներ։ Այնուհետեւ, անոնք ուղղուեցան Կազդուրման Կայանէն դէպի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի։

Խումբին կ՚ընկերակցէր Ռաֆֆի Տէր Գէորգեանի առաջնորդութեամբ կազմուած նուագախումբը։ Սոյն ուղեւորութեան ընթացքին կատարուեցաւ ճրագավառութիւն։ Այնուհետեւ թափորը հասաւ եկեղեցի եւ զանգակի ղօղանջներով համախմբուեցաւ զանգակատան մօտ։ Այստեղ խումբին անդամներ օրհնութիւնը ստացան մեր Հոգեւոր Պետին։

Ներկաներ Սրբազան Պատրիարք Հօր առաջնորդութեամբ աղօթեցին Մեսրոպ Բ. Պատրիարքի հոգւոյն խաղաղութեան համար եւ Աստուծոյ առաջնորդութիւնը խնդրեցին խաղերու ընթացքին։ Միասնաբար արտասանուեցաւ Տէրունական Աղօթքը եւ երգուեցաւ «Տէր ողորմեա»ն։ Ներկաներուն մեծագոյն փափաքն էր, որ Աստուած անսասան պահէ հայեցի մթնոլորտով զուարճանալու առիթները։

Այստեղ, Հայր Սուրբը շնորհակալութեան խօսք մը արտասանեց եւ փառք տուաւ, որ այս տարի եւս մանուկներ եւ իրենց ընտանիքները խաղաղ են։ Իսկ Պատրիարք Հայրը օրհնութիւնը բերաւ ներդրում ունեցողներուն, գլխաւորութեամբ Հայր Սուրբին եւ կարեւորութիւնը շեշտեց, թէ կեանքի մէջ շատ իմաստալից է լաւ յիշատակներ թողելը։ Մաղթեց, որ այս խաղերը առիթ դառնան լաւ յիշատակներ հաւաքելու համար։

Թափորը անցաւ եկեղեցւոյ շուրջի փողոցներէն։ Գիշերը աւարտին հասաւ եկեղեցւոյ պարտէզին մէջ Յակոբ Կիւլէչի գլխաւորութեամբ տեղի ունեցած հայկական պարերով։

Խաղերը պիտի աւարտին 24 Յուլիս, Ուրբաթ։

Յիշենք որ Մեսրոպ Բ. Սրբազան իր պատրիարքութեան օրերուն մտայղացած էր նախաքրիստոնէական աւանդոյթի մը Նաւասարդեան մարզական խաղերու վերածնունդը։ Այս ուղղութիւնով կոչ ըրած էր համայնքի մարզակումբներուն եւ այսպէսով սկիզբ առած էին Գնալը Կղզիի մէջ ամառնային սահմանափակ ողիմպիականի մը բնոյթը ունեցող այս խաղերը, որոնք իր մահէն ետք դարձան իբրեւ աւանդութիւն պոլսահայ ընկերական ու եկեղեցական կեանքի մէջ։

DIGITAL JULFA VENICE 2026-ը այլեւս իրողութիւն է

Thu, 23 Jul 2026 10:16:00 +0300

ՄԱՐԻ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ

Սուրբ Ղազար կղզին դարեր շարունակ եղած է հայկական մտքի, յիշողութեան եւ մշակոյթի պահապանը։ Սոյն թուականի Յունիսի 21-22-ին ան դարձեալ վերածուեցաւ համահայկական հանդիպման վայրի, սակայն այս անգամ խօսակցութեան առանցքին ոչ միայն անցեալն էր, այլեւ ապագան։ Այստեղ կայացած Digital Julfa Venice 2026 միջազգային համաժողովը համախմբած էր աշխարհի տարբեր երկրներէն ժամանած գործարարներու, ներդրողներու, պատմաբաններու, իրաւաբաններու, գիտնականներու, արուեստագէտներու եւ սփիւռքի ներկայացուցիչներու՝ քննարկելու, թէ ինչպէս կարելի է հայկական պատմական առեւտրային ժառանգութիւնը վերածել XXI դարի համագործակցութեան եւ տնտեսական զարգացման գործիքի։ «Ակօս»-ը միջոցառման ներկայ էր որպէս պաշտօնապէս հրաւիրուած լրատուամիջոց՝ հնարաւորութիւն ունենալով հետեւելու ոչ միայն պաշտօնական քննարկումներուն, այլեւ այն երկխօսութիւններուն, որոնք կը ձեւաւորուէին նիստերու միջեւ, ցուցահանդէսներումն եւ Սուրբ Ղազարի խաղաղ միջավայրի մէջ։

Համաժողովին նախորդեց Վենետիկի հայկական ժառանգութեան նուիրուած մշակութային ծրագիրը։ Արուեստաբան տոքթ. Ռաքէլ Զանոնի ուղեկցութեամբ մասնակիցները շրջեցին քաղաքի այն հատուածներուն, որոնք դարեր շարունակ կապուած են հայկական ներկայութեան հետ։ Այդ շրջայցները ոչ միայն պատմական անդրադարձ էին, այլեւ կը յիշեցնէին, որ հայ վաճառականներու ու մտաւորականներու հետքը վաղուց արդէն դարձած է Վենետիկի մշակութային դիմագծի մի մասը։ Յաջորդ օրը մասնակիցները նաւով հասան Սուրբ Ղազար կղզի, որտեղ անոնց դիմաւորեց Մխիթարեան Միաբանութեան անդամ Հայր Սուրբ Համազասպ Քեչեչեանը։ Միաբանութեան գրադարանը, թանգարանը եւ ձեռագրատունը իւրայատուկ նախաբան դարձան այն քննարկումներու համար, որոնց առանցքին հայկական յիշողութիւնը ու ապագան էին։ Պաշտօնական բացումը մեկնարկեց ամերիկացի դաշնակահար Joel A. Martin-ի «Jazzical Komitas» ծրագրով։ Կոմիտասի ստեղծագործութիւններու ջազային նոր մեկնաբանութիւնները ներդաշնակօրէն միաւորեցին աւանդոյթն ու ժամանակակից երաժշտութիւնը։

Բացման խօսքով հանդէս եկան «Digital Julfa Network»-ի հիմնադիր գործընկեր, «Orion Worldwide Innovations»-ի գլխաւոր տնօրէն Էմմա Առաքելեանը, Հայր Սուրբ Համազասպ Քեչեչեանը եւ Հայաստանի Հանրապետութեան դեսպանութեան խորհրդական Հայկ Սարգսեանը։ Էմմա Առաքելեանը ներկայացուց նախաձեռնութեան առաքելութիւնը, այն է՝ վերականգնել համաշխարհային հայկական համագործակցութեան այն մշակոյթը, որ իր ժամանակին ձեւաւորուած էր Նոր Ջուղայի վաճառականական ցանցերու շնորհիւ։ Անոր խօսքով՝ «Digital Julfa»-ն պարզապէս համաժողով չէ, այլ երկարաժամկէտ հարթակ, որտեղ տնտեսութիւնը, մշակոյթը, դիւանագիտութիւնը ու նոր տեխնոլոգիաները պէտք է աշխատին մէկ նպատակի համար։

Գիտական առաջին զեկոյցի մէջ արուեստաբան Ռաքէլ Զանոնէն ներկայացուց «Տեսանելին եւ անտեսանելին. հայկական նիւթական մշակոյթի առարկաները, ցանցերը եւ յիշողութիւնը» թեման՝ անդրադառնալով Նոր Ջուղայի հայ վաճառականներու մշակութային ժառանգութեան եւ անոնց ազդեցութեան Վենետիկի արուեստի ու հասարակական կեանքի վրայ։ Ապա իրաւաբան Սուրէն Իսրայէլեանը խօսեց հայկական ընտանեկան պիզնէսներու մասին՝ ընդգծելով, որ աշխարհի աւելի քան քառասուն երկրներուն գործող հայկական ձեռնարկութիւնները կրնան դառնալ ժամանակակից համագործակցութեան նոր ցանցի հիմքը։ «Հ. Յովնանեան» ընտանեկան հիմնադրամի գործադիր տնօրէն Կորիւն Խաչատուրեանը ներկայացուց սփիւռքի ներուժը Հայաստանի զարգացման գործին՝ նշելով, որ ժամանակակից հայկական ցանցերը կրնան ձեւաւորուիլ ոչ միայն բարեգործութեան, այլեւ ներդրումներու եւ գործարար համագործակցութեան միջոցով։

Օրուայ կարեւոր մշակութային իրադարձութիւններէն էր ժամանակակից արուեստագէտ Ռուդիկ Պետրոսեանի հեղինակային ստեղծագործութեան նուիրումը Մխիթարեան Միաբանութեան։ Այդ արարողութիւնը կը խորհրդանշէր արուեստի եւ յիշողութեան շարունակականութիւնը։ «Թովմասեան» հիմնադրամի նախագահ Արտակ Թովմասեանը կարեւորեց կրթութեան, բարեգործութեան եւ տնտեսական զարգացման փոխ կապակցուածութիւնը, իսկ Վենետիկ գործող «Tokatzian Srl» ընկերութեան գլխաւոր տնօրէն Սեթրակ Թոքաթզեանը կիսուեցաւ Իտալիոյ հայկական ձեռնարկատիրութեան իր փորձով։

Համաժողովի առանցքային մասը «Պատմութիւնը ժառանգութիւն չէ. ան ռազմավարութիւն է» խորագիրով փանելային քննարկումն էր, որ կը վարէր Սերժ Խավէսեանը։ Իրաւաբան Ռոյ Առաքելեանը եւ գործարար Վահէ Գաբրաշը խօսեցան հայկական առեւտրական աւանդոյթներու շարունակականութեան մասին, իսկ աշխարհահռչակ դիզայներ Ալեն Միկլին՝ ստեղծարարութեան, ինքնութեան եւ պիզնէսի փոխ կապակցուածութեան մասին։ Ուշագրաւ էր նաեւ «ACBA Ֆեդերացիա» ՓԲԸ-ի գլխաւոր տնօրէն, ACBA բանկի տնօրէններու խորհուրդի անդամ Յարութիւն Պօղոսեանի՝ Հայաստանի գիւղատնտեսութեան եւ ֆինանսական ոլորտին նորարարական զարգացման հնարաւորութիւններուն նուիրուած զեկոյցը։

Քննարկումներու յաջորդ հատուածին սոցիոլոկ եւ արուեստաբան Ալեն Նաւարրա-Նաւասարդեանը ներկայացուց մշակոյթի ազդեցութիւնը քաղաքակրթութիւններու զարգացման վրայ, լրագրող եւ հետազօտող Տիգրան Եղիաեանը անդրադարձաւ «Digital Julfa»-ի եւ սփիւռքի փոխգործակցութեան։ Յաջորդիւ ճափոնագէտ, տնտեսագէտ Աննա Վարդանեանը ներկայացուց Նոր Ջուղայի հայերու ներկայութիւնը Ճափոնիոյ մէջ եւ Ափքարներու ընտանիքի պատմութիւնը՝ ընդգծելով հայկական առեւտրային ցանցերու աշխարհագրական լայն ընդգրկումը։

Առանձնայատուկ հետաքրքրութիւն առաջացուց նաեւ Ազատ ձեւաչափով զրոյցը, որ ընթացքին Ռաքէլ Զանոնէն եւ Կա' Ֆոսկարի համալսարանի հետազօտող Փաոլօ Լուկկան ներկայացուցին Շեհրիմաններու վաճառականական տոհմի պատմութիւնը՝ որպէս միջազգային վստահութեան եւ յաջող համագործակցութեան օրինակ։

Օրուայ ընթացքին զուգահեռ կը ներկայացուէին նաեւ մշակութային նախաձեռնութիւններ՝ Arumenia-Nippon ցուցադրութիւնը,«Tonir Wedding» նախագիծը, Ռուդիկ Պետրոսեանի արուեստի ցուցահանդէսը, ինչպէս նաեւ Digital Julfa-ի խորհրդանիշի ներկայացումը։ Երեկոն աւարտուեցաւ Ժոէլ Ա. Մարտինի «Jazzical Komitas» կատարման երրորդ մասով, հայկական գինու համտեսով:

Digital Julfa Venice 2026-ը սովորական պիզնէս համաժողով չէր։ Երկու օրերի ընթացքին այստեղ պատմութիւնը դիտարկուեցաւ ոչ թէ որպէս աւարտուած էջ, այլ որպէս կենդանի փորձ, որ կրնայ ոգեշնչել նոր տնտեսական կապեր, մշակութային համագործակցութիւններ եւ համահայկական նախաձեռնութիւններ։ Սուրբ Ղազարի մէջ հնչած ելոյթներն ու ծաւալուած քննարկումները մէկ ընդհանուր ուղերձ ունէին՝ համաշխարհային հայկական ներուժը դեռեւս ամբողջութեամբ բացայայտուած չէ, իսկ պատմական փորձը կրնայ դառնալ ապագայի զարգացման ամուր յենարան։ Եւ Վենետիկէն հեռանալուս առաւել տպաւորիչը ոչ միայն հնչած գաղափարներն էին, այլ ան զգացողութիւնը, որ Սուրբ Ղազարը կը շարունակէ մնալ ոչ միայն յիշողութեան, այլեւ նոր գաղափարներու ծննդավայր։ Իսկ Digital Julfa-ն, կարծես, կը փորձէ այդ գաղափարները վերածել գործնական համագործակցութեան՝ միաւորելով աշխարհասփիւռ հայութեան մէկ ընդհանուր տեսլականի շուրջ։

Համաժողովէն ետք «Ակօս» զրուցեց Digital Julfa Network-ի հիմնադիր գործընկեր, Orion Worldwide Innovations-ի գլխաւոր տնօրէն Էմմա Առաքելեանի հետ՝ միջոցառման արդիւնքները, նախաձեռնութեան գաղափարական հիմքերու եւ հետագայ ծրագիրներու շուրջ։

Տիկի՛ն Առաքելեան, Վենետիկի մէջ անցկացուած երկրորդ Digital Julfa-ն արդէն աւարտուած է։ Ի՞նչ կը համարէք այս համաժողովի ամենակարեւոր ձեռքբերումը։

Վենետիկ Յունիսի 21–22-ին անցկացուած միջոցառման ամենամեծ ձեռքբերումը մեր գաղափարի կենսունակութեան ապացոյցն էր՝ ռազմավարութիւնները համադրելու եւ իրական ժամանակին գործող ցանց ստեղծելու առումով։ Սուրբ Ղազար կղզիի մէջ անցկացուած երկու օրերու ընթացքին մենք ականատես եղանք, թէ ինչպէս տարբեր մայրցամաքներէն ժամանած ձեռնարկատէրերը, երաժշտութեան եւ արուեստի ներկայացուցիչները, պատմաբանները ու ներդրողները կը կառուցէին իրական եւ վստահութեան վրայ հիմնուած յարաբերութիւններ։ Բանախօսները Նոր Ջուղայի դիմակայունութիւնը ներկայացուցին նիւթական մշակոյթի եւ անոր գործարար ազդեցութեան միջոցով՝ Վենետիկի, Եւրոպայի եւ Ասիոյ մէջ՝ ընդգծելով, որ հայկական վաճառականները, միջնադարին հաղորդակցութեան չափազանց սահմանափակ պայմաններու մէջ, հանդէս կու գային որպէս մշակութային միջնորդներ եւ ստեղծած էին համաշխարհային ցանց։ Եւ, որ յատկապէս կարեւոր է, մենք նոյն հարթակին հաւաքեցինք ընտանեկան պիզնէսներ, որոնք այսօր ալ կենդանի կապ ունին այդ ժառանգութեան հետ։ Անոնց ներկայութիւնը գործնականին հաստատեց մեր հիմնական առաքելութիւնը. պատմութիւնը ժառանգութիւն չէ, այն ռազմավարութիւն է։

Համաժողովի առանցքին Նոր Ջուղայի առեւտրային ժառանգութիւնն էր։ Ինչպէ՞ս կրնայ այդ պատմական փորձը վերածուիլ ժամանակակից տնտեսական համագործակցութեան եւ ներդրումային իրական հնարաւորութիւններու։

Դարեր շարունակ հայերը, չնայած հաղորդակցութեան չափազանց սահմանափակ միջոցներուն, ստեղծած են լայն ցանց տնտեսութեան, իրաւունքի, առեւտուրի եւ նորարարութեան ոլորտներուն։ 21-րդ դարին փոխուած է թուային ենթակառուցուածքը՝ ակնթարթային կապը, արհեստական բանականութիւնը եւ համաշխարհային հարթակները կը վերացնեն այն հեռաւորութիւնները, որոնց յաղթահարումը նախկինին ամիսներ կը պահանջէր։ Իրական ներուժը հայկական ընտանեկան պիզնէսներու գոյութեան մէջ է, որոնք մինչ օրս կը շարունակեն այդ ժառանգութիւնը, ինչպէս նաեւ աշխարհի հայկական մտաւոր ներուժի հզօր ներկայութեան մէջ։ Անոնք կենդանի ապացոյցն են, որ հայկական նորարարութիւնը կրնայ գործել եւ ազդեցութիւն ունենալ համաշխարհային մակարդակի մէջ՝ առաւելագոյն արդիւնաւէտութեամբ։ Այս ամէնը հնարաւորութիւն կու տայ, որ պիզնէսները գործարքներ իրականացնեն, կապեր հաստատեն, ստեղծեն աւելի մեծ հարստութիւն եւ ամրապնդեն շահերու պաշտպանութիւնը՝ նոյն վստահութեամբ, որով Ջուղայի վաճառականները ժամանակին կը գործէին Մերձաւոր Արեւելքին, Ասիոյ եւ Եւրոպայի մէջ։

Երկու օրերու ընթացքին մէկ յարկի տակ հաւաքուած էին գործարարներ, ներդրողներ, գիտնականներ, մշակոյթի գործիչներ եւ սփիւռքի ներկայացուցիչներ։ Արդեօք արդէն ձեւաւորուած են ճշգրիտ համագործակցութիւններ կամ նախագծեր, որոնք կարելի է համարել Digital Julfa-ի առաջին գործնական արդիւնքները։

Այո՛։ Փանելային քննարկումներէն բացի, Վենետիկի մէջ անմիջական կապեր հաստատուեցան սփիւռքի եւ Հայաստանի գործարարներու ու ներդրողներու միջեւ, որոնցմէ մի քանիսի շուրջ արդէն շարունակական բանակցութիւններ կ՚ընթանան։ Մենք նաեւ աւելի մեծ տեսանելիութիւն ապահովեցինք արուեստի, երաժշտութեան եւ ձեռնարկատիրութեան համար։ Օրինակ՝ DAJ pin նախագիծը, որ ծնած է ձեռնարկատէրեր եւ մշակութային պատմաբաններու համագործակցութեան արդիւնքին, ցոյց կու տայ, թէ ինչպէս մշակութային ժառանգութեան պատմութիւններու ներկայացումը ու պիզնէսը կրնայ փոխադարձաբար ամրապնդել միմեանց։ Ասոնք խորհրդանշական քայլեր չեն. ասոնք գործող ցանցի առաջին թելերն են, եւ մենք կ՚ակնկալենք, որ մինչեւ տարեվերջ անոնցմէ մի քանիսը կը ստանան պաշտօնական ձեւակերպում։

Սուրբ Ղազար կղզին միայն միջոցառման անցկացման վայր չէր, այլ նաեւ խորհրդանշական ընտրութիւն։ Ի՞նչ ուղերձ կը ցանկանաք փոխանցել հէնց այս պատմական միջավայրի մէջ համաժողով կազմակերպելով։

Սուրբ Ղազար կղզին ժամանակին հայկական գիտութեան, ժառանգութեան եւ համաշխարհային կապերու կարեւոր կեդրոններէն մէկն էր։ Այդ վայրի ընտրութիւնը զգացմունքային որոշում չէր. այն լիովին գիտակցուած էր։ Մենք կը ցանկանայինք, որ մարդիկ կանգնին այն վայրի մէջ, որտեղ հայ վանականները, գիտնականները ու վաճառականները ժամանակին կը կապէին մայրցամաքները, եւ զգան, որ համաշխարհային յաւակնութիւնը մեզ համար նոր երեւոյթ չէ. այն ժառանգուած է։ Ուղերձը պարզ էր. այս կղզին կ՚ապացուցէ, որ հայերը միշտ գործած են համաշխարհային հարթակին։ Digital Julfa-ն կը վերակենդանացնէ այդ ուժը։

Եթէ փորձէք մէկ նախադասութիւնով ձեւակերպել Digital Julfa-ի ապագայի տեսլականը, ապա ինչպիսի՞ն կը պատկերացնէք այն եւ ի՞նչ դեր կրնայ ունենալ համաշխարհային հայկական համագործակցութեան զարգացման գործին։

Digital Julfa-ի նպատակն է դառնար մշտական թուային ենթակառուցուածք, որ կը կապէ աշխարհի տարբեր երկրներուն գտնուող հայ ձեռնարկատէրերուն, քափիթալը եւ հայկական մշակոյթը։ Երեքէն հինգ տարուայ ընթացքին մենք կը վերակենդանացնենք եւ կը վերակառուցենք վստահութեան վրայ հիմնուած հայկական առեւտրային մշակոյթը եւ համաշխարհային հայկական բրենդը, ինչ կը հանգեցնէ աւելի մեծ հարստութեան ստեղծման եւ հայկական շահերու աւելի ուժեղ ներկայացուցչութեան համաշխարհային մակարդակին։

ՀԱՆԵԼՈՒԿ

Sat, 18 Jul 2026 10:25:00 +0300

Ո՞վ ունի բանալին

Մինչ մենք, յարգելի ընթերցող, հայկական բառերու ստուգաբանութիւնը կամ ոդիսականը կը լուծէինք որպէս ժամանցի հաճելի հանելուկ՝ «հանելուկ» բառը, լուռ նստած, կը սպասէր, որ մենք իրեն նկատէինք, որպէսզի ա՚ն պատմէր ի՚ր գրական գաղտնիքները- իսկ զրոյցի աւարտին «հանելուկ» գոյականը մեզ համոզէր, թէ, հակառակ ընդհանրացած կարծիքին՝ չկայ անլուծելի հանելուկ։ Այսօր, երբ աշխարհի ընթացքը մեծ հանելուկ մըն է, ես կ’առաջարկեմ, որ առնենք բանալի մը,- գրական ժողովածու կամ երգարան,- եւ բացայայտենք «հանելուկ» գոյականի դարաւոր առեղծուածը։

700 տարեկան հանելուկը

Նպատակս չէ, յարգելի ընթերցող, ձեզի հայկական հանելուկներ հարցնել եւ ակնկալել, որ դուք անոր պատասխանը տաք։ Սակայն, լաւ է գիտնալ «հանելուկ» բառի առաջին գործածութիւններէն մէկը մեր մայրենիի մէջ։ Ան տեղ գտած է «Ոսկեփորիկ» գիրքի մէջ. «Ոչ թողուլ, զի ուսցի բունկն, եւ պիղծ զրոյց հանելուկ», այսինքն չձգել, որ մարդը բունը՝ հիմքը կամ էութիւնը սորվի եւ պիղծ ու անպատշաճ հանելուկը՝ զրոյցը։ Իսկ կ’ուզէք հայոց ամենահին հեղինակային հանելուկները լսել, ես կ’առաջարկեմ, որ դուք կարդաք Ներսէս Շնորհալին, քանզի սուրբ հայրապետը, որ ձախ ձեռքով գրաբար շարականներ եւ տաղեր գրի կ’առնէր՝ միեւնոյն ժամանակ իր աջ ձեռքով մեզի համար կը ստեղծէր բոլորիս հասկնալի «միջին հայերէն» հանելուկներ։ Ահա գեղեցիկ հնգեակ մը (թարգմանաբար). «Կը ծնի եւ կը մեծնայ, / Ճիշդ նոյն օրն ալ՝ կը մեռնի, / Յետոյ նորէն կեանք առած / Պայծառ շորեր կը հագնի», ԱՐԵՒ, «Հող կը մտնէ, կը մահանայ, / Յետոյ նորէն կեանք կ’առնէ, / Աչքը յառած երկնքին, / Կը տարածուի, կը շատնայ», ՑՈՐԵՆ, «Չորս ոտք ունի, բայց շուն չէ, / Ձու կ’ածէ, թռչուն չէ, / Խոտ կ’ուտէ կովու պէս, / Պատեան ունի, բայց տուն չէ», ԿՐԻԱՅ, «Կայ գմբէթ մը՝ բարձր ու լայն, / Կանգնած անսիւն ու անգերան, / Մէջը կանթեղ՝ պայծառ լոյսով, / Կախուած ջահեր, առանց պարան», ԵՐԿԻՆՔ, «Ան խօսք ունի, լեզու չունի, / Կը շրջի բայց, ոտքեր չունի, / Բայց կը մտնէ ամէն մէկ տուն, / Ուրախ լուրեր բերէ մարդուն», ՆԱՄԱԿ։

Հէլէնուկ ես դուն

Հայկական գաւառներու մէջ մարդու մտաւոր հասունութիւնը փորձելու նպատակով, կամ մանկական ժամանցի համար «Ի՞նչն է», «Այն ի՞նչն է, ի՞նչը», «Ի՞նչն է, որ» հարցերով մէկը միւսին կը հարցնէր հանելուկ։ Անկասկած, թէ մեր բնաշխարհի ամէն գիւղ, ամէն աւան ունէր իր հանելուկը։ Իսկ «հանելուկ» բառը բարբառային ի՞նչ ձեւեր կրնար առնել, մտածեցի եւ կատարեցի մտաւոր ճանապարհորդութիւն մը, յիշելով, թէ «հան-հանել» բառը Վանայ Ջուղայի եւ Սալմաստի մէջ «խանել» է, Ակնայ մէջ «հէնէլ», իսկ Համշէնի մէջ «հօնուշ»։ Ուստի, երբ Վան, Ջուղա եւ Սալմաստ հասայ երեխաները ինծի «խանելուկ» մը հարցուցին, Ակնայ մէջ լսեցի հազար ու մէկ տեսակ «հէնէլուկ», իսկ երբ Համշէն եկայ «հօնուշուկ» մը փորձեց իմ մտաւոր հասունութիւնս։ Այժմ ո՞ւր են այդ բառերը։ Ահա քեզի անլուծելի հանելուկ մը։

Պղնձէ քաղաքը ինծի տուր

Անտէր են կարնեցւոց եւ վանեցւոց հանելուկները… Անոնք ո՛չ հարցնող ունին, ո՛չ ալ պատասխանող։ Բայց, յարգելի ընթերցող, մենք ըլլանք բարեխիղճ, եւ Գարեգին Սրուանձտեանցի հաւաքածներէն քանի մը հատը իրարու հարցնենք, որպէսզի մխիթարուին անոնց սիրտերը։ «Այն ի՞նչ է- Սիվտակ արտ մ՚ունիմ, / Ձեռնովս կը ցանեմ, բերնովս կը քաղեմ»։ Չէ՞ք գիտեր լուծումը. «Պղնձէ քաղաք ինծի տուէք, որ ըսեմ»։ Ահա այսպէս կը շարունակէր զրոյցը մինչեւ որ լուծէին հանելուկը։ Վանեցիի եւ կարնեցիի համար ԱԾԵԼԻ էր «Սարէն կու գայ սլվլալէն, / Ոսկի բեխեր պլպլալէն», ԲԵՐԱՆՆ ԵՒ ԱԿՌԱՆԵՐՆ էին «Մարագ մ՚ունիմ Աստուծոյ շինածն է, / Մէջը լեցուն մարմար սիւներ տնկած է», իսկ ԱՉՔ էր «Սեւ սըլայ, սիվտակ սըլայ, / Խաթունն ինէ կը ճլվլայ»։ Կը փափաքիք աւելի՞ն կարդալ։ Ձեզի կը յանձնարարեմ սիրելի բանահաւաք եպիսկոպոսին «Մանանայ» գիրքը կարդալ։

Հեշտաբոյր հանելուկը

Հայկական գրականութեան յոյժ գեղեցիկ, գրաւիչ եւ աչքառու հանելուկն էր Արմենիսան։ հմայիչ կին մը իրական։ Շնորհալի եւ հրապուրիչ էր Արմենիսան։ Այդ գեղեցկուհին ունէր իր երկրպագուները՝ պաշտող այրերու բազմութիւն մը։ Այդ կինը, իր շարժուածքով, նայուածքով եւ խօսուածքով, ըստ Գրիգոր Զոհրապի, «դժուարին հանելուկ» մըն էր։ Ան ունէր թաքուն եւ գաղտնի սիրտ մը։ Իսկ, դո՚ւն, կտրիճ երիտասարդ ընթերցող, եթէ յանկարծ փափաքեցար անոր տիրանալ, դժուար չէ, պարոն Զոհրապը «Կեանքը ինչպէս որ է» գիրքի մէջ ցոյց տուաւ անոր բանալին։ Բացատրեմ. Արմենիսա կոչուած հանելուկը լուծողին խոստացուած է այդ «հեշտաբոյր ու գեղանի» պարգեւը։

Գրական հանելուկներ

Եղիա Տէմիրճիպաշեանը Պէշիկթաշ բնակած օրերուն, 24 Մայիս 1878, թուականն էր, նամակ մը գրեց Հասգիւղ բնակող իր սիրեցեալ բարեկամ Մինաս Չերազին։ Այդ նամակի մէջ Եղիան կը խոստովանէր, թէ երկուքը կը պատկանէին տարբեր ժամանակներու. «Դու՝ մեծութեան դարերու զաւակ, ես՝ անկման, այլ ճգնաժամի դարերու զաւակ. դու Պլուտարքի մարդ, ես՝ un enfant du Sicle»։ Այդ տարբերութիւնը պատճառ եղաւ, որ իրենց բարեկանութիւնը կոչուի՝ հանելուկ. «Նախնի ժամանակաց արժանի մեր անքակտելի բարեկամութիւնն հանելուկ մը պէտք է թուի աշխարհի առջեւ»։ Իսկ 1941 թուականին երգիծագիր Նշան Պէշիկթաշլեանը, որ հայու բոլոր տեսակներուն ծանօթ էր, «Հայ աղբրտիք» գիրքի մէջ մեզի բացատրեց, թէ հա՚յն էր իսկական հանելուկը. «Դժուար է, սակայն, զինքը ճանչնալ իր ներսէն։ Առաջին քննութեամբ կ’ըսես՝ թիւ է ան։ Կը կարդաս իր թուանշանները ու կը տեսնես, որ տակէն կ’ելլեն բառեր։ Կ’ըսես՝ խօսք է ան։ Կ’ընթեռնուս խօսքերը ու կը գտնես, որ ոտանաւոր է։ Կը նկատես, սակայն, որ բնաւ չափ չունի ու կ’եզրակացնես՝ հանելուկ է ան»։

Պարոյր Սեւակը ուղտ չէ

Պարոյր Սեւակը, առեղծուածային մարդ, որպէս գրական ժառանգ մեզի ձգեց Արզնի քաղաքի մէջ 1967 թուականին գրի առնուած երկու բանաստեղծութիւն. «Հանելուկ առաջին» եւ «Հանելուկ երկրորդ»։ Առաջինի մէջ կար պարզ հարցում. «Այդ ի՞նչն է, / Որ երբ հասաւ՝ / Փախցնում է մեր քունն աչքից»։ Սեղանակիցները փորձեցին. Ծերութի՞ւն։ Ո՚չ։ Գերութի՞ւն։ Ո՚չ։ Մայրութի՞ւն։ Ո՚չ։ Ապա, աղջիկ մը եկաւ, լուռ, ուշիմ, երազկոտ, եւ իր միտքի մէջ լուծեց հանելուկը. «Աղջիկը արբունքահաս՝ / Վառուած ձեռով / Հարդարելով իր վարսերը՝ / Ոչի՚նչ չասաց. / Բայց մտածեց. / -Պա՞րզ չէ, սէ՜րը…»։ Մէկ այլ օր Պարոյրին հարցուցին. «Հանելուկ երկրորդ / Այդ ո՞ր կենդանին է, որ չգիտի լողալ, / Իսկ թէ փորձեց՝ / Սուզւում-խեղդւում է»։ Շատեր չարչարուեցան։ Ի զուր։ Մտածեցին։ Ի զուր։ Մէկը միւսին նայեցաւ։ Ի զուր։ «Ո՚ւղտ» պատասխանեց մէկը։ Սեւակը համաձայն չէր. «Իսկ ես գոռացի. / -Ո՜չ, / Այդ կենդանին... ե՚ս եմ, / Որ չգիտեմ կեանքի սահանքներում լողալ, / Հետն էլ նաեւ... սողալ...»։

Հանելուկներու գիրք ունի՞ք

Դուք, յարգելի ընթերցող, այժմ որոշած էք ձեր բանաւոր կարողութիւնները չափել, փորձել եւ ցուցադրել, այդպէս չէ՞։ Ձեզի պէտք են հանելուկներու ստուար հատորներ։ Կ’ուզէ՞ք որ քանի մը առաջարկ տամ։ Առաջինը «Հանելուկ» գիրքն է, Ներսես Շնորհալիի ժողովածուն, 1724, Պոլիս։ Իսկ, եթէ գրախանութը չունի այդ առաջին ընտիր տպագրութիւնը, ապա ընդունեցէք նորատիպ կրկնօրինակը։ Ահա քանի մը զուարճալի գիրք եւս. «Վանայ սազ ։ Հաւաքածոյք Վասպուրականի ժողովրդական… հանելուկների (Տեղական բարբառով)», Թիֆլիս, 1885, «Մարգարիտներ մանկապարտէզի-ծաղկոցի տղոց ։ Կ’ուսուցանէ կարդալ, գրել, գծել, երգեր, խաղեր, առակներ, հանելուկներ», Կ. Պոլիս, 1900, «Երգեր, առակներ, հանելուկներ, թերահաւատութիւններ... Խոտրջոյ», Տփխիս, 1903, «Զիս կարդացէք ունիմ աղուոր խօսքեր հանելուկներ», Իզմիր, 1911, «Զուարճաբանի պայուսակը / ։ Զուարճալի, սրամիտ, խելացի խաղեր, հանելուկներ», Երեւան, 1964։ Եթէ կ’ուզէք հայկական հանելուկներու աշխարհի մէջ աւելի խորանալ՝ անհրաժեշտ է «Հայ միջնադարեան հանելուկներ ։ V-XVIII դդ» աշխատասիրութիւնը, Երեւան, 1980։ Եթէ կը փափաքիք Արցախ աշխարհի բանահիւսութեան ծանօթանալ, ապա ընթերցէք «Արցախեան հանելուկներ» ժողովածուն, Ստեփանակերտ, 2002, Կիւմրի քաղաքի համար՝ «Ծագումով գիւմրեցի ենք», 2011։ Տպագրման վայրը։ Անյայտ։ Իսկական հանելուկ գիրք մը։ Կ’արժէ նաեւ յիշել պոլսահայ ժամանակակից գրագիտուհի Վէրճիհան Զիֆլիօղլուի «Հանելուկ» գիրքը, 2007, Պոլիս, որ բանաստեղծութիւններու հատոր մըն է։

Հանելուկ ես

Կարծեմ լուծեցինք հայկական աշխարհի բոլոր հանելուկները եւ ապացուցեցինք մեր մտաւոր կարողութիւնները։ Այժմ, երգ մը լսենք որպէսզի մեր միտքը քիչ մը հանդարտի։ Որպէս հրաժեշտ կ’առաջարկեմ, որ լսենք Մկրտիչ Արզումանեանի եւ Իւետա Մուկուչեանի կատարած զուգերգը՝ «Դու հանելուկ ես».

Լոյս տուր՝ արթնանամ,

Մութ գիշերը անցել է։

Յոյս տուր՝ հաւատամ,

Ցուրտ քամին վերացել է։

Ես աչքերս փակել,

Թեւերս բացել,

Երկինք եմ հասել…

Դու հանելուկ ես

Ու քեզ չի լինի գուշակել,

Դու հանելուկ ես

Ու քեզ բախտն է ինձ ուղարկել։

Քո սէրը հանելուկ է

Ու քեզ չի լինի գուշակել,

Քո սէրը հանելուկ է

Ու քեզ բախտն է ինձ ուղարկել։

Ձեռք մը ինչե՞ր կ՚ընէ

Sat, 18 Jul 2026 10:21:00 +0300

Յատկապէս սփիւռքի տարածքին վրայ գլխաւոր մտատանջութիւններէն մէկն ալ մայրենիի պահպանումն է։ Խնդիրը սահմանուած չէ հայ ժողովուրդով։ Սա համընդհանուր երեւոյթ է, որու համաձայն հայրենիքէն հեռանալով ձուլման առաջին դրսեւորումը կը յայտնուի լեզուի կորուստով։ Երկրորդ եւ երրորդ սերունդները հետզհետէ կը հեռանան մայրենիէն, որու փոխարէն կը հմտանան տեղական լեզուի գործածութեան մէջ։ Տեղական լեզուի տիրապետելը անհրաժեշտութիւն է անհատի զարգացման համար։ Փոխարէնը մայրենին տեսանելի ոչինչ կ՚ապահովէ այդ ուղղութիւնով։ Անոր կորուստը մտահոգութեան պատճառ կը դառնայ ազգային գիտակցութեան գոյութիւնով միայն։ Եթէ այդ գիտակցութիւնը բացակայի ծնողներ դիւրաւ կրնան բողոքել ազգային վարժարաններու ուսուցիչներուն՝ հարց տալով թէ ինչի՞ կը ծառայէ հայերէնը։

Ամէն ինչ ձեռքբերումի սահմանով գնահատող մտայնութեան մը համար դժուար հասկնալի հարցում մըն է այս։ Մարդիկ ակնկալութիւններ ունին ուսման համակարգէն եւ այդ ակնկալութիւնները դրած են առաւել կամ նուազ շահաւէտութեան կշիռի նժարներուն։

Այս պայմաններու մէջ է որ ՈՒՆԷՍՔՕ շուրջ տասնամեակ մը առաջ հրապարակեց գոյութիւնը վտանգուած լեզուներու ցանկ մը, որոնց կարգին էր նաեւ արեւմտահայերէնը։ Այդ հրապարակումէն ետք ցանկագրեալ լեզուները խօսողները աւելի գերզգայուն դարձան իրենց մայրենիի յարատեւութեան խնդիրով։

Այդ ծիրէն ներս համշէնցիներ մեծ զոհողութիւններ յանձն առին, իրենց զաւակները հայ վարժարան ղրկելու համար։ Վերջապէս անոնց մայրենին համեշէներէնը արեւմտահայերէնի իր կենդանութիւնը պահած հազուադէպ բարբառներէն մէկն էր։ Այս մտահոգութեան բնական ցոլացումը եղաւ մանկական գրականութեան օրինակներու զգալի աճը։ Վերջապէս մանուկներու կամ պատանիներու ընթերցասիրութիւնը ինքնաբերաբար պիտի նպաստէր մայրենիի գործածութեան։ Այս ընդհանուր պարունակի մէջ լոյս տեսնող վերջին օրինակը եղաւ Թարա Էքմէքճի Յարութիւնեանի հեղինակած «Ձեռք մը» գիրքը։

Այս աշխատութիւնը, որ օժտուած է Թինա Քոբմայի ինքնատիպ ու գունագեղ արուեստով պատրաստած նկարներով, թերատի ընթերցողին կը մատուցէ մեղմ ու սիրով լեցուն պատում մը, խաղի, փնտռտուքի ու իրարու օգնելու մասին ոգի սրսկելու ատակ գիրք մը։ «Ձեռք մը կը շոյէ, կը խաղայ, կ՚ուրախանայ ու կ՚օգնէ։

Յետոյ քիչ մը կը մեծնայ եւ ուրիշ ձեռք մը կը գտնէ։

Հապա քու ձեռքդ ի՞նչ կ՚ընէ»։

Այս է «Ձեռք մը» մանկական գիրքի հարցադրումը, որու պատասխանի որոնումը բնականաբար պիտի նպաստէ մատղաշ ընթերցողի մտային ու զգացական աշխարհի զարգացման։

«Արաս» հրատարակչութիւնը իր այս վերջին հրապարակումով կը շարունակէ հարստացնել պոլսահայ գրական վաստակը։

Հայաստանի խորհրդարանական ընտրութիւնները՝ Պաքուէն դիտուած

Sat, 18 Jul 2026 10:13:00 +0300

Հայաստանի 7 Յունիսի խորհրդարանական ընտրութիւններու արդիւնքին նշանակութիւնը կ’անցնի երկրին սահմաններէն անդին։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի գլխաւորած «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութիւնը ստանալով ձայներուն 49,81 առ հարիւրը, Սամուէլ Կարապետեանի «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքը՝ 23,29 առ հարիւրը, իսկ Ռոպերթ Քոչարեանի «Հայաստան» դաշինքը՝ 9,94 առ հարիւրը, Փաշինեան կը պահէ խորհրդարանական իր մեծամասնութիւնը եւ երրորդ անընդմէջ շրջանի համար կը կազմէ միակուսակցական կառավարութիւն մը։ Այս արդիւնքը կը հաստատէ, որ Ղարաբաղէն ետք Հայաստանի մէջ ձեւաւորուած քաղաքական կարգը կայուն է. խաղաղութեան օրակարգին դէմ պայքարող ուժերը յայտնապէս մերժուեցան։

Այսուհանդերձ, ընտրութեան արդիւնքը, ինքնին, չ’ամբողջացներ խաղաղութեան կերտուածքը։ Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ պաշտօնական խաղաղութեան պայմանագիրը չի կրնար ստորագրուիլ, մինչեւ որ Հայաստանի սահմանադրութիւնը չբարեփոխուի՝ ջնջելով 1990-ի Անկախութեան Հռչակագիրէն ժառանգուած տարածքային պահանջատիրական ձեւակերպումները` պահանջ մը, որ Ատրպէյճանը դրած է միանշանակ յստակութեամբ, եւ որ կը հանդիսանայ ամբողջ կարգաւորման գործընթացը կաշկանդող գլխաւոր պայմանը։

Պաքուէն դիտուած՝ 7 Յունիսի խորհրդարանական ընտրութիւններուն արդիւնքը աւելի խոր նշանակութիւն ունի, քան սովորաբար կ’ընդունին Հայաստանի ներքին քաղաքական զարգացումներուն վրայ կեդրոնացած վերլուծութիւնները։ 7 Յունիսի արդիւնքը, ըստ էութեան, ատրպէյճանական քաղաքականութեան արդարացիութեան դրսեւորումն է։ Եթէ Ատրպէյճան հետեւողականօրէն յառաջ չմղէր իր խաղաղութեան օրակարգը, դժուար է պատկերացնել, որ հայկական քաղաքական վերնախաւը, ուր մնաց՝ հայ ընտրազանգուածը, խաղաղութիւնն ու տարածքային ամբողջականութեան ճանաչումը ազգային օրակարգի հիմք պիտի ընդունէին։

Խաղաղութեան այս գործընթացին նուաճումներն էին, որ վերաձեւաւորեցին հայկական քաղաքականութիւնը։ Ընտրութեան արդիւնքը կը վկայէ այնպիսի հանրութեան մը մասին, որ անհրաժեշտ հետեւութիւնները քաղած է զինեալ հակամարտութենէն եւ ընդունած, թէ կայուն պետականութիւնը կը պահանջէ համակեցութիւն հարեւաններուն հետ՝ անոնց միջազգայնօրէն ճանաչուած սահմաններուն մէջ։

Այս տեսակէտը կը հաստատուի ընտրութիւններէն ամիսներ առաջ խաղաղութեան գործընթացին զուգահեռ ձեռնարկուած գործողութիւններով։ 2025-ի Օգոստոսին Սպիտակ տան մէջ տեղի ունեցած հանդիպումէն ետք, Ատրպէյճանի գործնական քայլերն էին, որ շօշափելի բովանդակութիւն տուին խաղաղութեան օրակարգի վրայ հիմնուած Փաշինեանի ընտրարշաւին: Հայաստանի հետ սահմանը կայունացաւ եւ անդորրը պահպանուեցաւ: Ատրպէյճանի տարածքով հայկական ապրանքներու տարանցման սահմանափակումները վերցուեցան՝ ճամբայ բանալով դէպի երրորդ երկիրներու շուկաներ: Երկկողմանի շփումները քաղաքացիական հասարակութեան եւ հաստատութենական ուղիներով վերսկսան, իսկ նախորդ շրջանին բնորոշ յարձակողական հռետորաբանութիւնը միտումնաւոր կերպով մէկ կողմ դրուեցաւ։

Անոնք զիջումներ չէին, այլ նախապէս հաշուարկուած վստահութեան ամրապնդման միջոցառումներ, որոնք նպատակ ունէին հայ հանրութեան ցոյց տալու, թէ խաղաղութիւնը ոչ միայն հնարաւոր, այլեւ օգտակար է։ Անոնք ձեւաւորեցին այն քաղաքական միջավայրը, ուր տեղի ունեցան 7 Յունիսի ընտրութիւնները։

Ընտրութիւններէն բխող հիմնական չլուծուած հարցը սահմանադրական է, եւ հոս է, որ խաղաղութեան գործընթացը կը դիմագրաւէ իր ամենէն վճռորոշ փորձութիւնը։ Փաշինեան չկրցաւ ապահովել խորհրդարանին մէջ սահմանադրական փոփոխութիւններ նախաձեռնելու անհրաժեշտ երկու երրորդ մեծամասնութիւնը։

Սահմանադրութեան նախաբանին մէջ 1990 թուականի Անկախութեան հռչակագիրին կատարուած որեւէ յղումի փոփոխութիւն, ներառեալ «Լեռնային Ղարաբաղի վերամիաւորումը Հայաստանի հետ» ձեւակերպումը, այժմ պէտք է ներկայացուի առանձին համաժողովրդական հանրաքուէի։ Ատրպէյճանի կեցուածքը յստակ է. պաշտօնական խաղաղութեան պայմանագիրը պիտի չստորագրուի, քանի դեռ այդ ձեւակերպումը չէ ջնջուած։ Ասիկա կը հանդիսանայ ամբողջ խաղաղութեան կառուցուածքը կաշկանդող հիմնական պայմանը։

Հանրաքուէն դիւրին պիտի չըլլայ։ Քարոզարշաւի մթնոլորտը պիտի ձեւաւորուի նոր խորհրդարան մտած ընդդիմադիր երկու դաշինքներուն կողմէ։ «Ուժեղ Հայաստան»ն ու «Հայաստան» դաշինքը միասին կը ներկայացնեն ընտրազանգուածին մօտ 33 առ հարիւրը եւ սահմանադրական փոփոխութիւնը պիտի ներկայացնեն որպէս ազգային ինքնութենէ հրաժարում։

Այս դաշինքները բացայայտօրէն յայտարարած են, որ եթէ իշխանութեան գան, պիտի դադրեցնեն խաղաղութեան գործընթացը եւ պիտի հրաժարին անոր յանձնառութիւններէն։ Անոնց ներկայութիւնը խորհրդարանին մէջ կ’երաշխաւորէ, որ հանրաքուէի քարոզարշաւը առաւելագոյն չափով վիճայարոյց պիտի ըլլայ։

Խաղաղութեան դէմ այս ներքին ընդդիմութիւնը նաեւ արտաքին խորք ունի, ինչ որ աւելի հրատապ կը դարձնէ խաղաղութեան գործընթացը առանց անհարկի ուշացումներու յառաջ մղելը։ Կարգաւորման դէմ կանգնած խորհրդարանական երկու դաշինքները աշխարհաքաղաքական դատարկութեան մէջ չեն գործեր։ Արտաքին դերակատարները, որոնք շահագրգռուած են Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ լարուածութեան պահպանմամբ, ունին թէ՛ շարժառիթը, թէ՛ միջոցները՝ այս ուժերուն աջակցելու եւ զանոնք աւելի ազդեցիկ դարձնելու համար։

Խաղաղութեան երկարաշունչ գործընթաց մը, յատկապէս եթէ ան կապուած ըլլայ տարիներ շարունակուող սահմանադրական քննարկումներու եւ հանրաքուէի նախապատրաստութիւններու, երկարատեւ անորոշութիւն պիտի ստեղծէ։ Այդպիսի անորոշութիւնը արտաքին դերակատարներուն աւելի լայն հնարաւորութիւններ կու տայ ազդելու ներքին քաղաքականութեան եւ շահագործելու գոյութիւն ունեցող բաժանումները։

Որքան աւելի ուշանայ վերջնական խաղաղութեան համաձայնագիրը, այնքան աւելի կը մեծնայ այն վտանգը, որ Հայաստանի ընդդիմադիր խմբաւորումները պիտի քաջալերուին եւ աջակցութիւն ստանան արտաքին ուժերէ, որոնք կը ձգտին հակամարտութիւնը պահպանելու որպէս տարածաշրջանային ազդեցութեան գործիք։

Այս պատճառով, լուծումը խաղաղութեան գործընթացը արագացնելն է։ Սահմանադրական փոփոխութիւններու աւարտումն ու խաղաղութեան պայմանագրին ստորագրումը, քանի դեռ ներկայ թափը պահպանուած է, պիտի նուազեցնեն արտաքին միջամտութեան հնարաւորութիւնները եւ աւելի դժուար պիտի դարձնեն գործընթացի շրջումը ներքին ընդդիմադիրներուն կողմէ: Ատենին կնքուած համաձայնագիրը խաղաղութիւնը քաղաքական մրցակցութեան թեմայէ կը վերածէ քաղաքական նոր իրականութեան։

Հետեւաբար, Ատրպէյճանի յետընտրական ակնկալութիւնները բազմաշերտ են եւ փուլային։ Մօտ ապագային, Ղարաբաղի անջատողական նախագիծին առնչուած բոլոր հաստատութիւնները, կառոյցները եւ ներկայացուցչութիւնները՝ թէ՛ Հայաստանի մէջ, թէ՛ արտասահմանի հայկական դիւանագիտական եւ սփիւռքեան շրջանակներու մէջ, ներառեալ Ռուսիոյ, Ֆրանսայի եւ Միացեալ Նահանգներու, պէտք է պաշտօնապէս լուծարուին։

Այս կառոյցներուն շարունակական գոյութիւնը կը հակասէ կարգաւորման օրակարգի հիմնադրոյթին։ Ան քաղաքական շունչ կու տայ Հայաստանի այն ուժերուն, որոնք կը մերժեն ընդունիլ տեղի ունեցածին վերջնականութիւնը։ Ասկէ զատ, հանրաքուէն պէտք է հրաւիրուի, կազմակերպուի եւ յաղթանակով աւարտի այնպիսի ժամկէտի մը մէջ, որ կը պահպանէ խաղաղութեան գործընթացին թափը, փոխանակ թոյլ տալու, որ ան մարի։ Միայն այդ պարագային իրագործելի պիտի դառնայ պաշտօնական խաղաղութեան պայմանագիրը, որ նախաստորագրուած է, բայց տակաւին չէ կնքուած, եւ որուն բնագիրը վերջնականացած է, սակայն ուժի մէջ մտնելը կախեալ կը մնայ սահմանադրական հարցի լուծումէն։

Վերջ ի վերջոյ, Յունիս 7-ի քուէարկութիւնը կը հաստատէ, որ հայ ընտրազանգուածը ընտրած է խաղաղութեան օրակարգին յանձնառու կառավարութիւն մը, մերժած է այլընտրանքները եւ այդ որոշումը կայացուցած է այնպիսի մասնակցութեամբ, որ արդիւնքին իսկական ժողովրդավարական օրինականութիւն կու տայ։ Սակայն այդ ընտրութիւնը ստորագրուած խաղաղութեան պայմանագրի վերածելու համար անհրաժեշտ սահմանադրական գործիքը տակաւին գոյութիւն չունի։

Թէ արդեօք Փաշինեան պիտի կարենա՞յ Հայաստանի մէջ կազմել քաղաքական այնպիսի համախմբում մը, որ հանրաքուէի միջոցով ճամբան պիտի հարթէ խաղաղութեան պայմանագրին, եւ այնպիսի ժամանակամիջոցի մը մէջ, որ անխաթար կը պահէ խաղաղութեան գործընթացը, այն հիմնական խնդիրն է, որմէ ի վերջոյ կախեալ է Հարաւային Կովկասի վերափոխումը։

The Liberum

* Դոկտ. Վասիֆ Հիւսէյնով Պաքուի Ազգային Յարաբերութիւններու Վերլուծութեան Կեդրոնի (AIR Center) բաժնի վարիչն է եւ Պաքուի Խազար համալսարանի դասախօս։

Զախարովա. «Մեզի համար Հայաստանը լոկ ինքնիշխան պետութիւն մը չէ»

Thu, 16 Jul 2026 09:39:00 +0300

Մոսկուան ու Երեւանը կը կապեն յատուկ յարաբերութիւններ, որոնք հիմնուած են ընդհանուր պատմութեան եւ երկու երկիրներու ժողովուրդներու անկեղծ համակրանքին վրայ։ Այս մասին յայտարարած է Ռուսիոյ Դաշնութեան Արտաքին Գործոց Նախարարութեան պաշտօնական բանբեր Մարիա Զախարովա՝ պլոկըր Օլկա Պլակովեշչենսքայային տուած հարցազրոյցին ընթացքին։

Անոր համաձայն՝ Ռուսիա Հայաստանը կը նկատէ ոչ միայն իբրեւ ինքնիշխան պետութիւն, այլեւ իբրեւ երկիր մը, որուն հետ ունի պատմական խոր արմատներ, միատեղ ծրագրեր, ընտանեկան կապեր, առեւտրական յարաբերութիւններ եւ ճակատագրերու սերտ ու փոխադարձ կապեր։

Զախարովա յատկապէս ընդգծած է, որ Մոսկուա միշտ ձգտած է սատար հանդիսանալ Երեւանին։ Ան յայտնած է, որ այս աջակցութիւնը թելադրուած է ոչ միայն աշխարհաքաղաքական շահերէն, այլեւ երկու բարեկամ ժողովուրդներու միջեւ գոյութիւն ունեցող խոր մարդկային ու մշակութային կապերէն։

«Պատմութեամբ կապուած, բարեկամութեամբ միացած»։ Նիքոլա Նիքոլով

Thu, 16 Jul 2026 09:28:00 +0300

«Ակօս»-ին տուած բացառիկ հարցազրոյցի մը ընթացքին, Հայաստանի Հանրապետութեան մօտ Պուլկարիոյ Հանրապետութեան արտակարգ եւ լիազօր դեսպան Նիքոլա Նիքոլովը կը քննարկէ հայ-պուլկարական յարաբերութիւններու ներկայ վիճակն ու ապագայ հեռանկարները, տնտեսական եւ մշակութային համագործակցութեան առաջնահերթութիւնները, պուլկարահայ համայնքի դերը, ինչպէս նաեւ երկու ժողովուրդները միացնող պատմական կապերն ու ընդհանուր արժէքները։

ՄԱՐԻ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ

Ձերդ Գերազանցութիւն, դուք այս տարի ստանձնեցիք Հայաստանի մօտ Պուլկարիոյ Հանրապետութեան դեսպանի պաշտօնը։ Որո՞նք են ձեր առաջին տպաւորութիւնները Հայաստանի եւ հայ հասարակութեան մասին։

Իմ առաջին տպաւորութիւններն են, որ հայերը հիւրասէր եւ հպարտ ժողովուրդ են՝ բազմադարեան պատմութեամբ եւ հարուստ մշակութային աւանդութիւններով։ Ակնյայտ է, որ հասարակութիւնը կը ձգտի բարձր արհեստագիտական զարգացման եւ եւրոպական համարկման (integration), մինչդեռ միեւնոյն ժամանակ մարդիկ կը փայփայեն ընտանեկան աւանդական արժէքները, կրօնական սկզբունքները եւ հայրենիքի հանդէպ պարտքի զգացումը։

Ձեր դիւանագիտական առաքելութեան ընթացքին, ո՞ր բնագաւառները կը նկատէք առաջնահերթ ուղղութիւններ հայ-պուլկարական յարաբերութիւններու զարգացման համար։

Իմ պաշտօնավարման ընթացքին գլխաւոր առաջնահերթութիւնը պիտի ըլլայ քաղաքական եւ տնտեսական երկխօսութիւնը բարձրացնել որակական նոր՝ ռազմավարական մակարդակի՝ աշխուժացնելով երկկողմանի առեւտրատնտեսական յարաբերութիւնները, խրախուսելով ներդրումները, մշակութային եւ զբօսաշրջային փոխանակումները, կազմակերպելով փոխադարձ հետաքրքրութիւն ներկայացնող զանազան ձեռնարկներ, եւ սատարելով ԵՄ-ի հետ երկխօսութիւնը խորացնելու Հայաստանի ջանքերուն։ Միւս կարեւոր կեդրոնացումը պիտի ըլլայ երկխօսութեան ամրապնդումը բարձր արհեստագիտութեան, կրթութեան եւ փոխադարձ հետաքրքրութիւն ներկայացնող շարք մը այլ բնագաւառներու մէջ։

Հայաստանն ու Պուլկարիան աւանդաբար ունին բարեկամական յարաբերութիւններ։ Ձեր գնահատմամբ, ներկայիս ո՞ր բնագաւառներուն մէջ երկկողմանի համագործակցութիւնը կը զարգանայ ամենայաջող կերպով։

Երկկողմանի յարաբերութիւնները աւանդաբար եղած են գերազանց՝ հիմնուած պուլկար եւ հայ ժողովուրդներու միջեւ գոյութիւն ունեցող երկարամեայ պատմական եւ մշակութային կապերուն վրայ։ Իմ տեսանկիւնէս, երկու երկիրներու միջեւ մշակութային երկխօսութիւնն ու զբօսաշրջային փոխանակումները ներկայիս առաջատար դեր կը խաղան, որոնց կ'ընկերակցին ամենաբարձր մակարդակներու վրայ գտնուող գերազանց քաղաքական յարաբերութիւնները։ Պուլկարիան եւ Հայաստանը չունին չլուծուած խնդիրներ, ինչ որ մեծ առաւելութիւն է։

Մենք կ'ուրախանանք մեր ազգային առաջնորդներու միջեւ պարբերական հանդիպումներով, ինչպէս նաեւ անվտանգութեան եւ տարածաշրջանային կայունութեան բնագաւառներուն մէջ համագործակցութեամբ՝ եւրոպական նախաձեռնութիւններու ծիրէն ներս։ Գոյութիւն ունի փոխադարձ փափաք՝ աւելի եւս զարգացնելու երկխօսութիւնը համատեղ հետաքրքրութիւն ներկայացնող բոլոր բնագաւառներուն մէջ։

Այսուհանդերձ, ամենաուժեղ կապերը կը մնան ակադէմական համայնքներու եւ դպրոցներու միջեւ։ Որպէս օրինակ՝ կրնամ նշել Երեւանի 131-րդ «Փէյօ Եաւորով» հիմնական դպրոցը, որ աշխոյժ գործընկերութիւն ունի Չիրփանի պուլկարական «Փէյօ Եաւորով» դպրոցին եւ Պուրկասի «Փէյօ Եաւորով» դպրոցին հետ։ Մշակոյթը միշտ ծառայած է որպէս իւրայատուկ կամուրջ, որ կը միացնէ մարդիկը եւ կը հարթէ քաղաքական կապերու հետագայ զարգացումը։

Պուլկարիան կ'աջակցի Հայաստանին «Պուլկարական զարգացման օգնութեան» (Bulgarian Development Aid) միջոցով, որ հզօր գործիք մըն է եւ կ՚ապահովէ զգալի յաւելեալ արժէք։ Ասոր օրինակներն են զանազան սենեակները (laboratories), որոնք հիմնուած են օգնելու համար երեխաներուն՝ զարգացնելու իրենց ստեղծագործական ներուժը բարձր արհեստագիտութեան բնագաւառին մէջ, մարզասրահներու վերանորոգումը եւ շատ ուրիշ ծրագիրներ։

Տնտեսական յարաբերութիւններու գծով, ի՞նչ ներուժ կը տեսնէք երկու երկիրներու միջեւ առեւտուրի, ներդրումներու եւ գործարար կապերու ընդլայնման համար։

Տնտեսական յարաբերութիւնները եւ այս բնագաւառի զարգացումն ու յառաջխաղացումը առանցքային կարեւորութիւն պիտի ունենան իմ պաշտօնավարման ընթացքին։ Նպաստաւոր գործարար եւ առեւտրական կապերու հաստատումը կենսական նշանակութիւն ունի ոչ միայն հայկական եւ պուլկարական շուկաներ զանազան արտադրանքներու մուտքին համար, այլեւ նոր հնարաւորութիւններու բացայայտման ու փնտռտուքին համար՝ ինչպէս մեր գործընկերութիւնը խորացնելու, այնպէս ալ ներդրումներ ներգրաւելու նպատակով։ Այս առումով, ես աշխոյժօրէն կ'աշխատիմ Սոֆիա–Երեւան–Սոֆիա ուղիղ թռիչքուղիի մը գործարկման ուղղութեամբ։ Ասիկա պիտի ըլլայ առաջին քայլը առեւտրատնտեսական կապերու խթանման եւ փոխադարձ հետաքրքրութիւն ներկայացնող նոր բնագաւառներու հետազօտման ուղղութեամբ, ինչ որ նաեւ պիտի յանգեցնէ երկու ուղղութիւններով տարուան բոլոր եղանակներուն զբօսաշրջային հոսքի աճին։

Զանազան համատեղ գործարար համաժողովներու (business forums) կազմակերպումը նոր հնարաւորութիւններ եւ թափ պիտի ստեղծէ առեւտրատնտեսական կապերու զարգացման համար՝ մէկտեղելով երկու երկիրներու գործարարները։ Տեղեկատուական արհեստագիտութիւններու (IT) ոլորտը եւ բարձր արհեստագիտութեան արդիւնաբերութիւնը նոյնպէս կարեւոր բնագաւառներ են, ուր երկու երկիրները կրնան խորացնել իրենց երկխօսութիւնը—եւ ինչու չէ՝ համատեղ արտադրանքներ մշակել—քանի որ երկու երկիրներն ալ ունին ամուր դիրքեր եւ երիտասարդ տաղանդներ այս ոլորտներուն մէջ։

Ձեր տեսանկիւնէն, բնաւորութեան ո՞ր ընդհանուր գիծերը կամ արժէքները ամենաբնորոշն են թէ՚ հայերուն եւ թէ՚ պուլկարներուն։

Իմ տեսանկիւնէս, հայերն ու պուլկարները ունին բազմաթիւ ընդհանուր արժէքներ, որոնք դարերու ընթացքին օգնած են պահպանել իրենց ազգային ինքնութիւնը։ Երկու ժողովուրդներն ալ ցուցաբերած են պատմական շարք մը մարտահրաւէրներ յաղթահարելու տպաւորիչ դիմացկունութիւն. անոնք խոր յարգանք ունին իրենց մշակութային ու հոգեւոր ժառանգութեան հանդէպ, ինչպէս նաեւ ընտանիքի եւ համայնքի ուժեղ զգացում։

Հիւրասիրութիւնը մեզ միաւորող մէկ այլ գիծ է։ Թէ՚ հայերը եւ թէ՚ պուլկարները կը հպարտանան իրենց հիւրերը ջերմութեամբ ու առատաձեռնութեամբ ընդունելով։ Մենք նաեւ կ՚արժեւորենք կրթութիւնը, աշխատասիրութիւնը եւ փոխադարձ յարգանքը՝ միեւնոյն ժամանակ պահպանելով ամուր կապուածութիւն մեր աւանդութիւններուն եւ նայելով դէպի ապագայ։

Թերեւս ամենակարեւորը՝ երկու ազգերն ալ կը հասկնան, թէ որքան կենսական է սեփական ինքնութեան պահպանումը՝ միւս երկիրներու եւ ժողովուրդներու հետ բարեկամութեան ու համագործակցութեան կամուրջներ կառուցելու ընթացքին։ Այս ընդհանուր արժէքները ամուր հիմք կ'ապահովեն...

Պուլկարիան երկար ժամանակէ ի վեր հայ համայնքային կեանքի կարեւոր կեդրոն մը եղած է։ Ինչպէ՞ս կը գնահատէք պուլկարահայ համայնքի դերը երկու ժողովուրդներու միջեւ կամուրջներ կառուցելու գործին մէջ։

Պուլկարիոյ հայ համայնքը երկար պատմութիւն ունի։ Անիկա լաւապէս համարկուած (integrated) է պուլկարական հասարակութեան մէջ եւ մեծ յարգանք ու պատիւ կը վայելէ։ Պուլկարիոյ հայերը մեր երկրին տուած են շարք մը մեծ արուեստագէտներ, գիտնականներ, բժիշկներ եւ հանրային գործիչներ։ Անոնք պուլկարական հասարակութեան անբաժանելի եւ բարձր գնահատուած մէկ մասնիկն են, ինչ որ պայմաններ կը ստեղծէ երկու ազգերու միջեւ կապերու պահպանման ու խորացման համար։ Հայ համայնքը նշանակալի դեր կը խաղայ Պուլկարիոյ եւ Հայաստանի միջեւ մշակութային կապերու զարգացման գործին մէջ։

Հայաստանի եւ Պուլկարիոյ միջեւ յարաբերութիւնները յաճախ կը նկարագրուին որպէս փոխադարձ վստահութեան եւ բարեկամութեան վրայ հիմնուած։ Ըստ ձեզի, ո՞րն է այս յարաբերութիւններու գլխաւոր ուժը։

Պատմականօրէն, մենք երբեք չենք ունեցած որեւէ պատեհապաշտական (opportunistic) կամ աշխարհաքաղաքական շահեր, որոնք կրնային մեզ բաժնել։ Մենք միշտ պահպանած ենք զուտ մարդկային եւ քաղաքակրթական փոխըմբռնում մը, որ դիմացած է ժամանակի փորձութեան։ Մեր յարաբերութիւններուն վրայ չեն ազդեր համաշխարհային մակարդակով տեղի ունեցող յաճախակի քաղաքական եւ աշխարհաքաղաքական փոփոխութիւնները։

Պուլկար գրականութեան դասական Փէյօ Եաւորովը իր համակրանքն ու յարգանքը արտայայտած է հայ ժողովուրդին հանդէպ իր «Հայեր» («Armenci») բանաստեղծութեան մէջ։ Ըստ ձեզի, մշակոյթն ու գրականութիւնը ինչպէ՞ս նպաստած են հայերու եւ պուլկարներու միջեւ փոխադարձ ըմբռնման, եւ ինչպէ՞ս կարելի է այսօր շարունակել այս աւանդութիւնը։

Փէյօ Եաւորովի «Հայեր» բանաստեղծութիւնը մինչեւ օրս կը մնայ մեր ժողովուրդներու միջեւ բարեկամութեան ամենավառ խորհրդանիշներէն մէկը եւ օրինակ կը ծառայէ այն բանին, թէ ինչպէս գրականութիւնը կ'անցնի սահմանները եւ կ'ամրապնդէ մնայուն կապ մը հայ ժողովուրդի տառապանքի, արժանապատուութեան եւ դիմացկունութեան ձայնին հետ։ Եաւորովը օգնեց պուլկարներուն՝ ձեռք բերելու հայ ազգի աւելի խոր պատմական եւ հոգեւոր ընկալում մը։ Միեւնոյն ժամանակ, հայ մշակոյթն ու գրականութիւնը հարստացուցած են Պուլկարիոյ բազմամշակութային ժառանգութիւնը՝ արուեստագէտներու, գրողներու եւ մտաւորականներու սերունդներու միջոցով։

Այսօր այս աւանդութիւնը կրնայ շարունակուիլ մշակութային փոխանակումներու, արդի գրականութեան թարգմանութիւններու, համատեղ ցուցահանդէսներու, փառատօներու, կրթական գործընկերութիւններու եւ երիտասարդական ծրագիրներու միջոցով։ Թուային արհեստագիտութեան դարուն, մենք ունինք նաեւ նոր հնարաւորութիւններ՝ մարդիկը միացնելու առցանց հարթակներու եւ համատեղ ստեղծագործական ծրագիրներու միջոցով։ Ինչպէս արդէն նշեցի, մշակոյթը կը մնայ ամենաուժեղ կամուրջներէն մէկը մեր երկու ժողովուրդներու միջեւ՝ խթանելով երկխօսութիւնը, փոխադարձ յարգանքը եւ սերունդներ փոխանցուող մնայուն բարեկամութիւնը։

Եթէ հայերու եւ պուլկարներու միջեւ դարաւոր յարաբերութիւններու մասին գրական երկ մը գրուէր, ի՞նչ վերնագիր կու տայիք անոր։

Ինծի համար այդ գրական երկը պիտի ըլլար վէպ մը, որուն վերնագիրը պէտք է արտացոլէ երկու ազգերու միջեւ հարուստ պատմական եւ բարեկամական կապերը, ինչպէս նաեւ պայծառ ապագայի եւ բարգաւաճման հանդէպ անոնց համատեղ ձգտումը՝ «Պատմութեամբ կապուած, Բարեկամութեամբ միացած»։

Ի՞նչ պատգամ կ՚ուզէիք փոխանցել «Ակօս»-ի ընթերցողներուն։

Պուլկարիոյ եւ պուլկար ժողովուրդի անձին մէջ Հայաստանը միշտ պիտի գտնէ անկեղծ բարեկամ մը, վստահելի գործընկեր մը եւ զօրաւոր աջակից մը՝ դէպի խաղաղութիւն, բարգաւաճում եւ եւրոպական զարգացում տանող իր ուղիին վրայ։ Եկէք պահպանենք մեր ազատատենչ ոգին եւ մեր մշակութային ու պատմական ժառանգութիւնը՝ նայելով դէպի վաղուան օրը, եւ ամէն բանէ առաջ, երբեք չմոռնանք, որ մենք մարդիկ ենք եւ պարտաւոր ենք օգնել միմեանց դժուարին ժամանակներուն։

ԱՄՆ կը շարունակէ ապարդիւն պատերազմը

Thu, 16 Jul 2026 09:21:00 +0300

Հիւսիս Ատլանտեան Դաշինքի վերջին համաժողովին մասնակցելու համար Թուրքիա եկած ԱՄՆ նախագահը աւետիս տալու նման յայտարարեց թէ չեղեալ համարած է Իրանի հետ շարունակուող զինադադարը եւ որոշած է ծանր հարուած իջեցնել Միջին Արեւելքի այս կարեւորագոյն երկրին դէմ։

Այդ պահուն թրքական մամուլը ոգեւորուած էր Թրամփի այցելութիւնով եւ արժանի կերպով չէր մեկնաբանած այս յանդուգն յայտարարութիւնը։ Թրամփ անգամ մը եւս ամէն ինչ ներկայացուցած էր իբրեւ իր հեղինակութիւնը եւ առաջ բերած էր «Ես»ը։

Նոր ժամանակներու բաւականին դժուար ընկալելիք երեւոյթներէն մէկն է այս, երբ երկիրներու ղեկավարներ մէկ կողմ կը թողուն պետական քաղաքականութիւնը եւ ամէն ինչ կը բնութագրեն իրենց անձնական կամքով։

Յիշենք որ մօտ անցեալին Թուրքիոյ նախագահն ալ ելոյթի մը ընթացքին արտասանած էր նման բառեր, «ԱՄՆ, ԵՄ եւ անձս համաձայնեցանք նիւթին մէջ» ըսելով։

Այս ելոյթը թէեւ այդ օրերուն բաւականին քննադատուած էր, բայց յայտնի է որ ընդունելութիւն ալ գտած մանաւանդ պատեհապաշտ եւ ամբոխավար քաղաքական գործիչներու բերնին մէջ։

Այդ ըսելէ ետք կրկին բռնկեցաւ իրանեան պատերազմը եւ Թրամփ իւրայատուկ պոռոտախօսութեամբ յայտարարեց թէ սաստիկ պիտի հարուածէ Իրանը։

Թրքական լրատու գործակալութիւնները, այս բոլորին փոխարէն բաւականին զուսպ կը մնան Իրանէն հասնող փոխադարձ յայտարարութիւններու նկատմամբ։ Կը լսենք ամերիկեան յարձակումները, բայց ընդհանրապէս չենք լսեր անոնց տրուած հակահարուածները, որոնք ուժգնութեան առումով երբեք չեն զիջիր ԱՄՆ-ի յարձակումներէն։

Յայտնի է որ խնդիրը պիտի ծաւալի Հորմուզի Նեղուցի հսկողութեան սահմաններով։

Իրան այդ ջրանցքը կ՚ուզէ պահել իր հսկողութեան տակ եւ չարտօնէր որ Անդրատլանտեան գաղութատիրական ուժ մը տիրապետէ այդ տարածքին վրայ։ Այս միտումով ան իր փոխադարձ հարուածները ուղղած է դէպի Ծոցի երկիրներու ամերիկեան խարիսխներուն։

Մօտ անցեալին միջազգային փորձագէտներ եզրակացութեան հասած էին թէ ԱՄՆ-ի, Իրանի դէմ սանձազերծած պատերազմը լուրջ վնաս հասցուցած է ամերիկեան շահերուն։

Սակայն նոր ժամանակներու քաղաքական գործիչներու համար երբեք դիւրին չէ համակերպիլ պարտութեան եւ ետքայլ ընել։ Նոյնիսկ գոյացած մեծ վնասներու, անոնք պիտի շարունակեն հռետորաբանութիւնը, հոգ չէ թէ խաբկանքով, համոզելու համար ներքին լսարանը։

Պատերազմը պիտի շարունակէ այնքան ատեն, որքան որ շահաւէտ է Միջազգային շուկայի հաշւոյն։

Չկայ բարիք, չունենայ չարիք

Thu, 16 Jul 2026 09:13:00 +0300

Անհրաժեշտութիւն դարձաւ հանրածանօթ ասացուածքը շրջել ժխտական իմաստով եւ ըսել թէ չկայ բարիք, չունենայ չարիք։ Արդէն մենք պատմական փորձառութիւն ունինք բարիք, բարերարութիւն, բարեգործութիւն բառերու հանդէպ որոշ զգուշութիւն պահելու առումով։ Պատմական փորձը սորվեցուցած է թէ այդ բառերու ետին շատ հաւանական է, որ պահուըտած ըլլայ զանազան տեսակի չար նպատակներ։

Հանրածանօթ փոփ երգիչ Հալուք Լեւենթի մարդասիրական դրդումներով ձեռնարկած հասարակական կազմակերպութիւնը այս օրերուս լուսարձակի տակ դրուած է տեսնելու համար թէ իրականութեան մէջ ինչեր կան այդ գործընթացի ետին։ Ցաւով նշենք թէ հիասթափեցնող է գոյացած պատկերը։ Հալուք Լեւենթի հիմնած Բարեկամ անուն միութիւնը այժմ կը մեղադրուի տարբեր բնոյթի զանազան յանցագործութիւններով։ Նախ նշենք թէ այդ բոլորը, այս պահուն պնդումներ են միայն եւ ստիպուած ենք խնդրին մօտենալ մեղադրեալի անմեղութիւնը հիմք ունենալով։ Տակաւին չէ շարադրուած յստակ ամբաստանագիր մը եւ Հալուք Լեւենթ չէ յայտնած իր անմեղութիւնը փաստող պաշտպանութիւն մը։ Ալ աւելի ուշագրաւ է այն երեւոյթը, ըստ որու իշխանամէտ մամուլը հալածանքի բոլոր սլաքները ուղղած է մեղադրեալ բարերարին։ Այդ մամուլի հեռուստաէգրանները կը հրապարակեն տեսանիւթեր,, ուր Հալուք Լեւենք կ՚երեւայ բախտախաղի մը սեղանին վրայ։

Իշխանամէտ մամուլը այս տեսանիւթը կը հրապարակէ կարծես թէ շատ մեծ գաղտնիք մը յայտնաբերած ըլլալու ինքնավստահութեամբ։

Անդին կը մնայ իրողութիւն մը՝ գործող կառավարութիւնը որքան ալ հալածէ նման բախտախաղերը համատարած սովորութիւն մըն են Թուրքիոյ հասարակութեան առօրեայ կեանքին մէջ։ Այս իրողութիւնը տեսանելի կը դառնայ այցելելով երկրի բազմահազար սրճարաններէն ոեւէ մէկը, ուր պիտի տեսնենք ըէ մարդիկ սեղաններու շուրջ քառեակներ կազմած անընդհատ կը մրցին իրարու հետ, երբեմն փոխան քանի մը բաժակ թէյի եւ երբեմն ալ նախապէս ճշդուած գումարներու տիրանալու համար։

Եթէ պիտի խօսինք անօրինութեան մասին, կ՚արժէ քիչ մըն ալ խօսիլ Թուրքիոյ պետական համակարգի գործած անօրինութիւններու վրայ, որոնց համար Միջազգային Դատարանը Թուրքիան դատապարտեց հարեւան երկիր Իրաքի դէմ 1,5 Եռիլիոն ԱՄՆ Տոլարի հասնող հատուցման, այդ երկրի քարիւղը ապօրէն կերպով այլ երկիրներ վաճառելու մեղադրանքով։ Ուրեմն շատերու մտքին ծագած հարց է՝ Բարեկամ միութեան վաղուց ծանօթ զեղծարարութիւնը արդեօք այս վերջին զարգացումը ուշադրութիւններէ հեռու պահելո՞ւ միտումով է, որ օրակարգի եկաւ ճիշդ ալ այս օրերուս։

Հարցում մը՝ որուն պատասխանին մասին խօսելու համար պիտի կարօտինք խօսքի ազատութեան պայմաններու վերահաստատման։

Պոլսոյ մէջ Վարդավառը՝ Ժողովուրդին ուրախութիւն է պէտք

Thu, 16 Jul 2026 09:04:00 +0300

Տասնամեակներ շարունակ Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ կարեւորագոյն հինգ տաղաւարներէն մէկն է Վարդավառի տօնը։ Իրականութեան մէջ ան շումերական աւանդութիւն մըն էր, ձօնուած ջուրերու չաստուած Ուատար Առ-ի։ Այդ օր իբրեւ մեղքերէ մաքրուելու ծիսակատարութիւն, մարդիկ ջուրս կը սրսկէին իրարու վրայ։

Աւելի ուշ շրջաններուն, երբ քրիստոնէութիւնը մուտք գործեց Հայաստան, նոր կօրնքը փորձեց ձերբազատուիլ հեթանոս ծիսակատարութիւններէ։ Սակայն դժուար էր ժողովուրդներու յիշողութեան մէջ դրոշմուած աւանդութիւնները արգիլելով վերացնելը։ Արդարեւ հնարուեցաւ այդ նոյն օրուայ զուգադիպող քրիստոնէական պատճառաբանութիւն մը, որն էր Յիսուսի Պայծառակերպութիւնը։

Այս երեւոյթը միայն մեզ՝ հայերուս տրուած ռազմավարութիւն մը չէ։ Զանազան ժողովուրդներ որդեգրելով քրիստոնէութիւնը, իրենց նախկին կրօնքի խորհրդանշաններն ալ պատշաճեցուցած են նոր կրօնքի։ Այս տեսակի խորհրդանշական օրինակներ կարելի է համարել տօնածառի զարդարումը, Զատկի հաւկիթներու ներկուիլը կամ Խաղողօրհնէքը։

Բոլորն ալ հեթանոսական շրջանէն աւանդուած սովորութիւններ են, որոնք նոր իմաստ վերագտած են քրիստոնէութեան մէջ։

Շատ երկար տարիներ սփիւռքի պայմաններուն մէջ Վարդավառը նշուեցաւ տաղաւարի Սուրբ Պատարագով միայն։ Իսկ այժմ յատկապէս ընդօրինակելով Հայաստանեան կենսունակ տօնական տրամադրութիւնը, տօնը վերագտաւ իր վաղեմի խրախճանքի մթնոլորտը։ Նոյնիսկ այն վայրերը, ուր եկեղեցի գոյութիւն չունի, Վարդավառը դարձեալ նշուեցաւ իրարու վրայ ջուր սրսկելու զուարթ տրամադրութիւնով։ Այսպիսի օրինակներ եղան Պուրկազ Կղզիի, Չընարճըքի կամ Քումպուրկազի ապրումները, ուր չկար ժամ-ժամերգութիւն, բայց անոր տեղ կար դոյլերով, ամաններով, շիշերով իրար թրջող ուրախ բազմութիւններ։

Անշուշտ որ Պոլսոյ Հայոց Եկեղեցիներու մէջ ալ նշուեցաւ նոյն աւանդութիւնը նախորդ տարիներուն հետ բաղդատած բոլորովին տօնական տրամադրութիւնով։

Մտորումներ՝ 15 Յուլիսի 10-ամեակի առթիւ

Thu, 16 Jul 2026 09:03:00 +0300

Մեր մանկութեան տարիներուն երկրի օրացոյցի վրայ ոչ աշխատանքային տօնական օր ըլլալով նշուած թուականներէն մէկն ալ Մայիս ամսուն 27-րդ օրն էր։ 1960 թուականին Թուրքիոյ բանակի զօրավարներու մէկ մասը կէսգիշերային գործողութիւնով մը նախ գրաւեցին երկրի պետական ձայնասփիւռը եւ այդ հաստատութեան բարձրախօսներէն յայտարարեցին իշխանափոխութիւնը։

Լուծարկուեցաւ Խորհրդարանը եւ բազմաթիւ կառավարական գործիչներ, ներառեալ երկրի նախագահը, վարչապետը եւ նախարարներ ուղարկուեցան Պոլսոյ մերձակայ Եասսը Ատա անուն անմարդաբնակ կղզին։ Աւելի վերջ այդ կղզիի վրայ կայացաւ դատավարութիւն եւ մահապատիժ վճռուեցաւ վարչապետի եւ երկու նախարարներու համար։

Բանակայիններու նշանակած քաղաքական գործիչներ, նախ պատրաստեցին սահմանադրութիւն մը, ապա հետեւելով որոշ գործընթացի երկիրը տարին ընտրութեան։

Տարիներու հոլովոյթով վրայ հասան եւս երկու զինուորական միջամտութիւն, առաջինը 1971-ի, 12 Մարտին, իսկ երկրորդը 1980-ի, 12 Սեպտեմբերին։ Յատկապէս այս երկրորդը եւս ցնցիչ եղաւ թէ՛ իր մարդասպանութիւններով եւ թէ պատրաստած նոր սահմանադրութիւնով։

Այս երեք զինեալ միջամտութիւններու հեղինակները հոգ չէ թէ բռնութեամբ որոշ ժամանակ վայելեցին իշխանութիւնը նուաճելու խայտառակ հպարտութիւնը։

Խայտառակ է՝ որովհետեւ ժողովուրդը յայտնուած առաջին առիթով իսկ ոչինչի հաւասարեցուց անոնց գոռոզ ինքնապաշտութիւնը։ Եւս անցան տասնամեակներ եւ 2016-ի, Յուլիսի 15-ին երկիրը անգամ մը եւս առերեսուեցաւ զինուորներու իշխանափոխութեան փորձին հետ։

Ի տարբերութիւն նախորդներէ, այս անգամ բանակը ամբողջականութիւն մը չէր կազմեր։ Իշխանափոխութեան ձգտողները աղանդաւոր սպաներ էին, որոնք տարիներու ընթացքին Ֆեթուլլահ Կիւլենի աղանդին հովանիին ներքեւ բարձրացած էին սպայի աստիճանները եւ տեղ տեղ հասած էին զօրավարի դիրքին։ Նման կազմակերպութիւն տեղի ունեցած էր նաեւ ոստիկան ուժերու մէջ, ուր դարձեալ բազմաթիւ բարձրաստիճան ոստիկանապետներ կը կատարէին աղանդի թելադրանքները։

Նման երեւոյթ կարելի է վերագրել համարեա բոլոր նախարարութիւններուն, պետական պաշտօնէութեան, ակադէմիայի, դատական համակարգի եւ մամուլի ոլորտներուն մէջ։

Կիւլենի աղանդի հասարակութեան մէջ այսքան խոր արմատներ արձակելը կարելի եղած էր իշխող քաղաքական ուժի աջակցութիւնով։ Սակայն այդ օր ոմանց համաձայն անպատրաստի գործադրուած իշխանափոխութիւնը ձախողեցաւ երկրի պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով բախելով ժողովրդական դիմադրութեան։

Այս տարի կը յիշատակուի 2016-ին կատարուած այդ անյաջող փորձի 10-ամեայ տարելիցը։ Կը յիշատակուին այդ օր փողոցներու վրայ սպանուած զինուորները, ոստիկանները եւ մանաւանդ հասարակ քաղաքացիները։

Յեղափոխութիւնը կասեցնելով իշխանութիւնը ամրապնդեց իր ուժը։ Անդին անպատասխան մնացին բազում հարցումներ, որոնք զգուշօրէն լռութեան դատապարտուեցան նոյն ինքն կառավարութեան ձեռքով։

Կ՚երեւի տակաւին պիտի սպասենք ապագայի հետազօտողներուն, որպէսզի իմանանք թէ իրողութեան մէջ ի՞նչ պատահեցաւ այդ օր, իշխանութիւնները, որքան տեղեակ էին կատարուածէն, մինչեւ որ ժամը ընթացք տուին եւ ո՞ր ժամէն ետք ալ կանխեցին հաւանական վտանգը։

Մայր Եկեղեցւոյ դատը կը շարունակուի յետ ու առաջ զարգացումներով

Thu, 16 Jul 2026 08:56:00 +0300

Գումգաբուի Մայր Եկեղեցւոյ թաղականութեան եւ Նորայր Իշլերի պատկանող «Զելա» ոսկերչատան միջեւ շարունակուող իրաւական պայքարը յաճախ նոր որոշումներով մտահոգութիւն կը յառաջացնէ համայնքային շրջանակներուն մէջ։ Հիմնականին դատարանը անիրաւ գտած էր թաղականութիւնը եւ հատուցում տնօրինած եկեղեցապատկան կալուածներու վաճառքի միջոցաւ։ Ցարդ ճշդուած են եկեղեցիի պատկանող ինը կալուածներ, որոնք աճուրդի ճամբով պիտի վաճառուին Նորայր Իշլերի մատնուած նիւթական վնասը վերացնելու համար։

Թաղական խորհուրդի ատենապետ՝ Հրանդ Մոսկոֆեան «Ակօս»ին յայտնած է թէ կասեցուած է աճուրդի գործընթացը եւ դատական գործընթացը կը շարունակուի։

Պաքու կ՚ուզէ հեռանալ Եւրոխորհրդարանէն

Thu, 16 Jul 2026 08:49:00 +0300

Ատրպէյճան կը դիտարկէ Եւրոպայի խորհուրդէն ամբողջութեամբ դուրս գալու կարելիութիւնը՝ ԵԽԽՎ-ի ներկայացուցած պահանջներուն պատճառով։ Այս մասին յայտնեց Ատրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւ, Շուշիի մէջ ընթացող «Լրատուամիջոցներու առաքելութիւնը խաղաղութեան խթանման գործին մէջ. ճշմարտութեան վերականգնում եւ վստահութեան վերածնունդ» խորագիրով լրատուամիջոցներու հաւաքի բացման արարողութեան ընթացքին։

Նախագահը յիշեցուց նաեւ, որ Յունուար 2024-ին ԵԽԽՎ-ի մէջ ատրպէյճանական պատուիրակութեան լիազօրութիւնները կասկածի տակ դրուած են, իսկ անկէ ետք երկիրը զրկուած է ձայնի իրաւունքէն։

«Ասիկա բացառապէս մարդկային իրաւունքներուն վերաբերող հարց չէր։ Եթէ խնդիրը այդ ըլլար, անոնք շատ աւելի կանուխ պիտի ընէին ատիկա։ Ասիկա ընդամէնը պատիժ էր՝ կապուած մեր յաղթանակին եւ մեր տարածքային ամբողջականութեան հետ։ Ատրպէյճանի պատուիրակութիւնը շատ խելամիտ որոշում կայացուց. անոնք հրաժարեցան մասնակցելէ նիստերուն։ Եթէ մենք ձայնի իրաւունք չունինք, ինչո՞ւ պէտք է հոն ըլլանք»։

Յունիսի վերջին, Եւրոպայի խորհուրդի խորհրդարանական վեհաժողովը լիագումար նիստին մտահոգութիւն յայտնած էր Ատրպէյճանի մէջ «քննադատական ձայներու ճնշման» եւ քաղաքական բանտարկեալներու թիւի զգալի աճին վերաբերեալ։ Վերջին տարիներուն ընդունուած օրէնքները յանգեցուցած են «անկախ լրագրութեան, իրական քաղաքական ընդդիմութեան, քաղաքացիական դաշտի եւ խօսքի ազատութեան ճնշման», յայտարարած էին ԵԽԽՎ-ի մէջ։

Նոյն ժողովի ընթացքին Ալիեւ խօսեցաւ նաեւ Ուկրանիոյ հարցի շուրջ եւ յայտարարեց թէ Պաքու ընդմիշտ կը պաշտպանէ Ուկրանիոյ տարածքային ամբողջականութիւնը։ Ալիեւի այս խօսքերուն արձագանգեց Ռուսիոյ Դաշնութեան բամբեր Տիմիթրի Փեսքով։

Յարձակում՝ Պաղլարպաշըի Սուրբ Կարապետ Գերեզմանատան

Thu, 09 Jul 2026 16:14:00 +0300

Սկիւտարի Սուրբ Կարապետ Եկեղեցւոյ Թաղային Խորհուրդը ցաւով տեղեկացուցած է, թէ 7-8 Յուլիսի գիշերուան ժամերուն անձ մը գերեզմանատան որմերէն ներս մուտք գործելով 6 դամբարանի եւ աղբիւրի մը վնասներ հասցուցած է։

Դէպքը խորապէս վիրաւորած է համայնքի անդամները, ի մասնաւորի զանոնք որոնց սիրելիներուն դամբարանները կը գտնուին սոյն գերազմանատան մէջ։

Թաղային Խորհուրդը անմիջապէս դիմած է ապահովութեան պատկան իշխանութեան, որոնք ընդփոյթ ձեռնարկած են օրինական բծախնդիր հետապնդման գործունէութեան, յանձաւորին ինքնութիւնը ճշդելու եւ արդարութեան յանձնելու համար։

Խստօրէն կը դատապարտենք մեր համայնքի սրբազան արժէքներուն եւ յաւիտենական հանգստավայրերուն դէմ գործուած այս յարձակումը։

Քանդակի լեզուով պատմուող յիշողութիւն

Thu, 09 Jul 2026 07:45:00 +0300

Ժամանակակից հայ քանդակագործութեան մէջ Վիգէն Աւետիսը այն արուեստագէտներէն է, որու ստեղծագործութիւնը կը ձեւաւորուի դասական գեղարուեստական մտածողութեան եւ արդի գաղափարական որոնումներու համադրութեամբ։ Անոր համար քանդակը միայն նիւթի ձեւաւորման արուեստ չէ, այլ մտքի, յիշողութեան եւ հոգեւոր փորձառութեան արտայայտման միջոց։ Ստեղծագործական իւրաքանչիւր աշխատանքի մէջ ան կը ձգտի բացայայտել ոչ թէ արտաքին իրականութիւնը, այլ մարդու ներաշխարհը, անոր գոյաբանական հարցադրումները, պատմական յիշողութիւնը ու մշակութային ինքնութիւնը։ Այդ պատճառով անոր քանդակներուն մարմինը հանդէս կու գայ ոչ միայն որպէս գեղարուեստական կերպար, այլեւ որպէս խորհրդանիշ, որ կը կրէ ժամանակի, յիշողութեան եւ մարդկային փորձառութեան բազմաշերտ իմաստներ։

1968 թուականին Երեւան ծնած Վիգէն Աւետիսը մասնագիտական կրթութիւնը ստացած է Հայաստան, այնուհետեւ իր ստեղծագործական ուղին շարունակած Լեհաստանի եւ Իտալիոյ գեղարուեստի ակադեմիաներուն։ Անոր մասնագիտական ձեւաւորման կարեւորագոյն փուլերէն մէկը կապուած է Ֆլորենցիայի հետ, որտեղ ան ոչ միայն երկար տարիներ ապրած եւ ստեղծագործած է, այլեւ անմիջականօրէն հաղորդակցուած եւրոպական դասական արուեստի հարուստ աւանդոյթներուն։ Սակայն այդ մշակութային միջավայրը անոր համար երբեք չէ նշանակած ազգային ինքնութեան կորուստ։ Ընդհակառակը, եւրոպական արուեստային փորձառութիւնը աւելի խորացուցած է անոր հետաքրքրութիւնը հայկական մշակոյթի, պատմութեան եւ արժեհամակարգի նկատմամբ՝ ձեւաւորելով ինքնատիպ ստեղծագործական լեզու, որտեղ արեւմտեան գեղարուեստական աւանդոյթներն ու հայկական հոգեւոր աշխարհընկալումը կը փոխլրացնեն միմեանց։

Ճշմարտութիւնը՝ որպէս
ստեղծագործական սկզբունք

Վիգէն Աւետիսի արուեստի առանցքային գաղափարներէն մէկը ճշմարտութիւնն է։ Անոր համոզումով՝ արուեստը չի կրնար կառուցուիլ արտաքին տպաւորութիւններու կամ ձեւական արտայայտչամիջոցներու վրայ. այն պէտք է արտացոլէ մարդու ներքին էութիւնը։ Քանդակագործը կը ձգտի հրաժարուիլ աւելորդ գեղազարդումներէն եւ ստեղծագործութեան կեդրոնին դնել մարդկային հոգեւոր փորձառութիւնը։ Անոր պատկերացումով՝ արուեստագէտի առաքելութիւնը ոչ թէ արտաքին գեղեցկութեան վերարտադրումն է, այլ այնպիսի կերպարի ստեղծումը, որ կը արտայայտէ հայեացք, խօսք, զգացողութիւն եւ ներքին կեանք։ Այդ մօտեցման շնորհիւ անոր քանդակներուն մարդու կերպարը վերածուած է համամարդկային խորհրդանիշի՝ կրելով պայքարի, արժանապատւութեան, զոհաբերութեան, յիշողութեան եւ վերածննդի գաղափարներ։

Դասական արուեստը՝
ժամանակակից ընկալումով

Չնայած Վիգէն Աւետիսը հետեւողականօրէն հաւատարիմ է դասական քանդակագործութեան սկզբունքներուն, անոր ստեղծագործութիւնները հեռու են աւանդական ձեւերու պարզ վերարտադրումէն։ Ան դասականութիւնը կը դիտարկէ որպէս ժամանակակից արուեստի կենսունակ հիմք, որ հնարաւորութիւն կու տայ նորովի մեկնաբանել արդի մարդու հոգեւոր եւ մշակութային խնդիրները։ Անոր համոզումով՝ արուեստի արդիականութիւնը պայմանաւորուած չէ արտայայտչամիջոցներու նորութեամբ, այլ ստեղծագործողի անկեղծութեամբ եւ ճշմարտութեան նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքով։ Եւ այս ստեղծագործական դիրքորոշումը արժանացած է նաեւ միջազգային ճանաչման։ Ֆլորենցիոյ մէջ կայացած առաջին ցուցահանդէսը դարձաւ անոր ստեղծագործական կենսագրութեան կարեւոր հանգրուան՝ բանալով ճանապարհը դէպի եւրոպական արուեստային միջավայր։ Դասական ֆիկիւրաթիվ քանդակի նկատմամբ անոր հաւատարիմ վերաբերմունքը միջազգային արուեստասէր հանրութեան կողմէն ընկալուեցաւ ոչ թէ որպէս պահպանողականութիւն, այլ որպէս ժամանակակից արուեստի մէջ ինքնատիպ եւ ինքնավստահ հեղինակային դիրքորոշում։

Երկու մշակոյթներու միջեւ

Վիգէն Աւետիսի ստեղծագործութեան կարեւորագոյն առանձնայատկութիւններէն մէկը հայկական եւ եւրոպական մշակութային աւանդոյթներու ստեղծագործական համադրումն է։ Երկար տարիներ ապրելով եւ ստեղծագործելով Իտալիոյ մէջ՝ ան կրցած է պահպանել ազգային ինքնութիւնը ու այն ներկայացուցած միջազգային մշակութային միջավայրն մէջ՝ առանց զիջելու սեփական արժէքային համակարգը։ Անոր արուեստին մէջ հայկական մշակութային յիշողութիւնը, պատմական փորձառութիւն ու հոգեւոր ժառանգութիւնը ներդաշնակօրէն կը միահիւսուին եւրոպական դասական քանդակագործութեան ձեւամտածողութեան։

Յիշողութիւնը՝ որպէս
պատասխանատուութիւն

Վիգէն Աւետիսի ստեղծագործութեան մէջ յիշողութիւնը հանդէս կու գայ ոչ միայն որպէս պատմական անցեալի վերապրում, այլեւ որպէս մշակութային եւ բարոյական պատասխանատուութեան ձեւ։ Անոր համոզումով՝ արուեստը կոչուած է պահպանելու այն արժէքները, որոնք կը ձեւաւորեն հասարակութեան ինքնութիւնը եւ պատմական շարունակականութիւնը։ Այդ պատճառով անոր ստեղծագործութիւններուն յաճախ կ՚արտացոլուին պատմութեան, ազգային յիշողութեան, մշակութային ժառանգութեան եւ մարդու հոգեւոր դիմադրութեան թեմաները։

Քանդակագործի համար արուեստը նաեւ երկխօսութիւն է ժամանակի հետ։ Անոր ստեղծագործութիւնները ուղղուած են ոչ միայն ներկային, այլեւ ապագային՝ փորձելով պահպանել եւ փոխանցել այն արժէքները, որոնք կրնան միաւորել տարբեր մշակոյթներ եւ սերունդներ։ Հէնց այս համամարդկային եւ միաժամանակ ազգային մտածողութիւնն է Վիգէն Աւետիսի արուեստը կը դարձնէ արդիական միջազգային մշակութային համատեքստի մէջ՝ ներկայացնելով հայկական արուեստը որպէս համաշխարհային մշակոյթի անբաժանելի մաս։

Հարցազրոյց Վիգէն
Աւետիսի հետ

Ձեր քանդակներուն մարդը յաճախ ներկայացուած է որպէս խորհրդանիշ, ինչո՞ւ ընտրած էք այդ՝ սէմպոլիզմի լեզուն։

Գիտէք, ես դասական քանդակագործ եմ, եւ իմ արուեստի մէջ ես ընդհանրապէս սուտ չեմ խօսիր։ Իմ կեանքի մէջէն սուտը բացառած եմ շատ վաղուց։ Եւ արուեստի մէջ հետեւաբար ճշմարտութիւնը յաղթանակեց։ Այսօր փոխուած է ժամանակը, ես վստահ եմ, որ չկայ երեկուայ սէր կամ չկայ երեկուայ ճշմարտութիւն, ճշմարտութիւնը յաւէրժ է։ Ես շատ կը սիրեմ խօսիլ պարզ ու յստակ, հետեւաբար արուեստի մէջ ալ, քանդակներու մէջ ալ ես պարզ, յստակ կը շփուիմ մարդկանց հետ, ես չեմ թաքնուիր ֆորմաներու ներքեւ կամ գոյներու տակ, չէ՝ ընդհակառակը կը մերկացնեմ, ինձ մերկութիւնն է կարեւոր։ Մարդու մարմինը գեղեցկացուած չի, այլ գեղեցիկ է ինքնին ու քանդակագործութիւնը շատ ներքին արուեստ է, ինքը ներսէն կ՚աշխատի, ինքը ներքին շունչ ունի, կը հասկնաք, եւ այդ իմ համար շատ կարեւոր է։ Քանդակել ոչ թէ՝ այլ՝ հայեացք, ոչ թէ քիթ՝ այլ հոտ, ոչ թէ բերան՝ այլ խօսք։

Արուեստը շարժման մէջ կը պատկերէ՞ք։

Այո։ Ֆլորենցիա տեսայ, որ մարդիկ ոչ թէ սկսեցին ընկալել եւ ինձ չըսին որ հնաոճ եմ, որ հին սկզբունքներով եմ, դասական եմ՝ ընդհակառակը՝ ես տեսայ ինչքան մեծ ուշադրութիւն դարձուցին իմ ֆիկիւրատիվ արուեստին։ Եւ հէնց առաջին իսկ ցուցահանդէսին իմ քանդակը շատ մեծ յաջողութիւն ունեցաւ։

Իսկ այդ առաջին ցուցահանդէսը ճակատագրակա՞ն էր ձեզ համար։

Այո, որովհետեւ, երբ որ այդ քանդակը ես ըրի՝ շատ առեղծուածային ձեւով եղաւ։ Փողոցը աղջիկ մը տեսայ` իսպանուհի, որ շատ նման էր արդէն այն դէմքին որ սկսած էի, խնդրեցի, որ գայ որպէս բնորդուհի, համաձայնեցաւ։ Այդ ժամանակ ակադեմիոյ մէջ կը սորվէի։ Ստացուեցաւ մի չքնաղ գործ, այնքան չքնաղ, որ միանգամէն առաջարկ ստացայ ցուցահանդէսի մասնակցելու հէնց այդ քանդակով։ Իմիջայլոց, կը ցուցադրուէր Թոսքանա։ Մի խօսքով, այդ քանդակով իմ ճանապարհը բացուեցաւ։

Ի՞նչ կը կարծէք արուեստը պէտք է հարց տայ թէ՝ պատասխան։

Ընդհանրապէս արուեստը կը պատասխանէ, հարցը կու տան քաղաքացիներ, ովքեր կը գտնեն գեղեցիկը։ Երջանկութիւնը հէնց արուեստն է, ինչքան մօտ ես արուեստին, այդքան երջանիկ ես։

Ինչպէ՞ս կը տեսնէք հայկական արուեստի տեղը համաշխարհային ժամանակակից արուեստի մէջ։

Ցաւօք ժամանակակից արուեստի մէջ կը բացակայէ հայկական հետքը, քանի որ 1915 թուականէն ետք կտրուեց մեր կապը, ես կը խօսիմ Արեւելեան Հայաստանի մասին, որտեղ մենք կը գտնուինք, իսկ Արեւմտեան Հայաստանի մշակոյթը փարիզեան մշակոյթէն համարեա չէր տարբերուիր, այդ աստիճանի հասած էր՝ ե՛ւ երաժշտութիւնը, ե՛ւ գրականութիւնը, ե՛ւ կերպարուեստը, ե՛ւ երաժշտական արուեստը։ Իտալիան այդ ժամանակ ոչինչ էր, Իտալիայէն կը փախչէին մարդիկ։ Իսկ հայերը 18-րդ դարի վերջին 19-րդ դարի սկզբին բարձրագոյն արուեստի աստիճանի հասած էին եւ կը թելադրէին ամբողջ աշխարհին։ Եւ առաջիններէն մէկը Վանէն Արշիլ Կորքին էր, որ հասաւ Ամերիկա եւ մեծ դժուարութեամբ Կորքի ազգանուն վերցուց բանաստեղծէն։

Եթէ Վանը եւ Ֆլորենցիան հանդիպին ձեր արուեստի մէջ որպէս երկու քաղաքային խորհրդանիշ՝ ինչպէ՞ս կը պատկերէք այդ հանդիպումը։

Օ՜, ինձ կը թուի՝ հէնց այս իրավիճակի մէջ ալ կ՚ապրիմ, որովհետեւ ես չդարձայ իտալացի, ես Իտալիոյ պահպանեցի իմ ինքնութիւնը, այո վանեցի եմ, երեւանից եմ, բայց շատ լաւ կը տիրապետեմ իտալական մշակոյթին, իտալական լեզուին։ Այդ ինձ համար միայն հարստութիւն է, եւ ես իրենց ծանօթացուցի իմ արժէքային համակարգի հետ։ Կրնամ ըսել՝ երբեք չեմ ունեցած օտար լինելու սենտրոմ եւ փոխանցած եմ հայկական ջերմութիւնը իտալացիներուն։ Այնպէս որ՝Վանը եւ Ֆլորենցիան բոլոր իմ քանդակներու մէջ կը զգացուին, որովհետեւ ես երկու մշակոյթ կրող եմ` եւրոպական եւ հայկական: եթէ դուք նայիք իմ քանդակները՝ անոնք ոչ եւրոպական են, ոչ ալ՝ արեւելեան։ Բայց ունին արեւելեան ջերմութիւն, ճշմարտութիւն եւ էլեգանտութիւն։

Կա՞յ բան մը որ մասին կ՚երազէք քանդակել։

Ես կրնամ 24 ժամ աշխատիլ։ Ամէն մի օր չաշխատելով գործ մը կը կորի, քանդակ մը կը կորի այս աշխարհէն։ Ես կը ձգտիմ կատարելութեան հասցնել իմ ամէն մի քանդակը եւ ես այն քանդակագործներէն չեմ որ շատ քանդակած է։ Եւ ես պէտք է հանճարեղ քանդակ ընեմ, եթէ հանճարեղ չէ՝ չեմ ըներ։ Այսինքն, մինչեւ չհասնիմ կատարելութեան՝ ես չեմ հրաժարուիր գործէն։

Ի՞նչ կը բարեմաղթէք «Ակօս»-ի ընթերցողներուն։

Կ՚ուզեմ իմանան, որ մենք չենք ճանչնար իրար, բայց ես իրենց շատ կը սիրեմ եւ կը խոնարհուիմ իրենց առաջ, որովհետեւ իրենք մնացին եւ պահեցին մեր տունը ու տեղը։ Անոր համար նաեւ շնորհակալութիւն կը յայտնեմ իրենց։ Շատ կ՚ուզէի, որ յաճախ գան Հայաստան, որ մենք տիրապետենք մեր թողած մշակոյթը, վերականգնենք ամենօրեայ շփումը։ Գիտէք՝ պէտք է ոչ թէ զբօսաշրջական շփում այլ՝ ամենօրեայ շփում, որ մենք միասին կարողանանք ստեղծագործել։ Ինձ, օրինակ, կը պակասէ արեւմտահայերէնը։ Մենք պէտք է շատ լսենք արեւմտահայերէնը, որովհետեւ շատ բան ունինք սորվելու լեզուամտածողութենէն։ Ցաւօք ես չեմ մտածեր արեւմտահայերէնով։ Ես շատ կը ցանկանայի յատկապէս՝ Պոլսի հայերը գային իմ ցուցահանդէսներուն Իտալիա։ Եւ միգուցէ Պոլսոյ մէջ ընէինք ցուցահանդէս երբեւէ։ Շատ կ՚ուզէի տեսնել Վանը, յետոյ՝ Կոստանդնուպոլիսը։

Եզրակացութիւն

Վիգէն Աւետիսի հետ զրոյցը կը բացայայտէ արուեստագէտի աշխարհայեացքը, որու առանցքին ճշմարտութիւնն է, մշակութային յիշողութիւնը ու ինքնութեան պահպանումը։ Անոր համար քանդակը ձեւ չէ միայն, այլ մարդու ներքին էութեան, պատմութեան եւ արժէքներու արտայայտութիւն։ Ապրելով եւրոպական արուեստի կեդրոններէն մէկուն՝ ան կը շարունակէ իր ստեղծագործութիւններուն մէջ կրել հայկական մշակոյթի շունչը՝ այն ներկայացնելով համամարդկային լեզուով։ Հէնց այդ համադրութիւնը կը ձեւաւորուի Վիգէն Աւետիսի արուեստի ինքնատիպութիւնը՝ դարձնելով այն միաժամանակ ազգային եւ համաշխարհային։

Մտորումներ թափառական հրեայի մասին (Բ)

Thu, 09 Jul 2026 07:41:00 +0300

Հրէից համար «Անգամ մըն ալ երբեք» կարգախօսը կ՚ակնարկէ մարդկային պատմութեան մեծագոյն ոճիրին՝ Հոլոքոստին։

Հիթլերեան ֆաշիզմը այդ ոճիրը գործելու պահուն շահագործեց թէ՛ գերմանացի եւ թէ համաշխարհային հասարակութեան կողմէ իւրացուած հրեատեացութիւնը։ Նախորդ յօդուածին մէջ ալ նշած էինք թէ ատելութեան այդ եղանակը պատմական ինչպիսի արմատներ ունի։ Այդ նողկալի քարոզչութիւնը կը միտէր ժողովուրդները համոզել թէ տիրող համատարած աղքատութեան պատճառը ագահ հրեայ վաճառականներու անյագ կեղեքումին հետեւանքն է։

Հայ ընթերցողը այս տողերը կարդալով իսկոյն զուգահեռներ պիտի գուշակէ Օսմանեան պետութեան քաղաքացի հայոց եւ յունաց դէմ տարածուած նոյն խօսոյթին, որ հիմնական դրդապատճառը դարձաւ երկրի բնիկ ժողովուրդներու դէմ ծաւալող ատելութեան։

Ազգայնական կամ ցեղապաշտ գաղափարախօսութեան համար օդի կամ ջուրի համազօր անհրաժեշտութիւն է գոյացնել հակառակորդ մը եւ ատելութեան սլաքները ուղղել այդ հակադրուածին։

Ճիշդ ալ այս պահուն կը յայտնուի Իսրայէլի պետութեան դէմ ըլլալու եւ հրեատեացութեան խիստ կարեւոր տարբերութիւնը։

Հրեատեացութիւնը հայատեացութեան կամ թրքատեացութեան նման մարդկութեան դէմ գործուած յանցագործութիւն է։ Միւս կողմէ Իսրայէլի պետութեան գործադրած ցեղասպան ռազմավարութեան դէմ դիմադրելն ալ համամարդկային պատասխանատուութիւն։

Ստիպուած ենք ուշիմ ըլլալու եւ այս երկուքը իրարմէ զանազանելու։ Գլխաւորութեամբ ԱՄՆ-ի, ամբողջ արեւմուտը դիտումնաւոր կերպով իրարու կը հաւասարէ Իսրայէլի պետութեան քննադատութիւնը եւ հրեատեացութիւնը։ Պետութեան մը անմարդկային քաղաքականութիւնը քննադատողները իսկոյն կը մեղադրուին հրեատեացութեամբ։ Ծանր պատժամիջոցներով կ՚արգիլուի անոնց բողոքելու իրաւունքը։

Միւս կողմէ Թուրքիոյ մէջ ալ կը գործադրուի ընդհակառակը եւ իբրեւ թէ Իսրայէլի քաղաքականութիւնը քննադատելու երեւոյթի ետին կը բեմադրուի կրօնական դրդումներով գործադրուած ատելութեան խօսոյթը։

Անոնք Կազզայի մէջ պատահածներու նկատմամբ իբրեւ թէ գերզգայուն են, միայն այն պատճառով որ կազզացիներու մեծամասնութիւնը մահմէտական են։

Այլ օրինակներու մէջ մահմէտականներու սպանդը հեռուից դիտողները, երբ մեղադրուողը այլակրօն մըն է, իսկոյն կը փութան ձայն բարձրացնելու։

Նիւթը իսկապէս ալ զգօնութիւն կը պահանջէ։ Պարտինք խուսափիլ ամէն տեսակի հաւաքական ատելութեան թունաւոր միջավայրէն։ Փոխարէնը համաշխարհային զօրակցութեամբ դիմադրենք մոլեռանդութեան դէմ։ Իսրայէլը ստանձներով ԱՄՆ-ի գաղութատիրական սկզբունքներու պահապանի դերը արդէն իսկ ճշտած եղաւ համաշխարհային մարդկութեան դիմաց իր դիրքը։ Այդ դիրքը պատուաբեր չէ ոչ մէկ ժողովուրդի համար։

Հետեւաբար անկախ երկրի հողային տարածքի կամ ուժի սահմաններէն բոլորիս կը վիճակի դիրք բռնել արդարութեան կողմը։ Գործնականօրէն կրնանք հաստատ համոզուիլ թէ երկրի մը համար բաց ճակատով գոյատեւելու միակ միջոցը այս է, այլ ոչ թէ պահի թելադրած հրամայականին ենթարկուիլ։

«Իրանի հետ հրադադարը վերջացաւ»

Thu, 09 Jul 2026 07:33:00 +0300

Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Նախագահ Տանըլտ Թրամփ, Անգարայի Հանրապետութեան Նախագահական Համալիրին մէջ կազմակերպուած ՆԱԹՕ-ի պետութիւններու եւ կառավարութիւններու ղեկավարներու 36-րդ գագաթաժողովէն առաջ, ՆԱԹՕ-ի ընդհանուր քարտուղար Մարք Ռութէի հետ միասին լրագրողներուն յայտարարութիւններ ըրաւ։ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Նախագահ Տանըլտ Թրամփ, ՆԱԹՕ-ի գագաթաժողովին առիթով Պեշթեփէի մէջ կազմակերպուած մամլոյ ասուլիսին ընթացքին յայտարարեց, թէ Իրանի հետ հրադադարը վերջ գտած է։ «Երէկ գիշեր Իրանի դէմ հզօր յարձակում մը գործեցինք» ըսող Թրամփ, ընդգծեց թէ թոյլ պիտի չտան Իրանի միջուկային զէնքի տիրանալուն։ Ան նաեւ յաւելեց թէ մէկ օր առաջ խօսած է Սէուտական Արաբիոյ, Քուէյթի եւ ուրիշ երկիրներու ղեկավարներուն հետ։ Ընդհանուր համոզումով Իրանի հետ համաձայնութեան հասնելու փորձերը ժամանակի կորուստ են։ «Ինծի համար ասիկա աւարտած է։ Կրնան բանակցիլ, բայց իրենց ժամանակը կը վատնեն։ Կը սիրեմ Նախագահ Էրտողանը։ Գիտէք, Պիպին ալ (Պինեամին Նեթանիահու) կը սիրեմ։ Ան իսկական պատերազմի վարչապետ մըն է։ Երէկ Թուրքիոյ մասին գէշ բաներ ըսաւ, բայց ես Էրտողանի հետ խօսեցայ։ Ան Իսրայէլը չի սիրեր, կրնար պատերազմին մասնակցիլ, գիտէք, բայց ինծի համար պատերազմին չմասնակցեցաւ։ Միլիոնաւոր զինուորներ ունեցող հզօր բանակի մը մասին կը խօսինք։ Ֆ-35 կ՚ուզէր ստանալ։ Եթէ ես չըլլայի, հակառակ կողմը պիտի գտնուէր»։

Ապա Թրամփ անդրադարձաւ Կրենլանտի խնդրին ՆԱԹՕ-էն դժգոհութիւն յայտնեց։ «Կրենլանտը մեզի պէտք է, ոչ թէ Դանիոյ։ Դանիա մէկ օրուան մէջ յանձնուեցաւ նացիական բանակներուն։ Մենք զայն առինք, ապա Դանիոյ վերադարձուցինք։ Եթէ ես ըլլայի, ասիկա պիտի չպատահէր»։ Թրամփ նաեւ ըսաւ, թէ Սպանիան «ժամանակի կորուստ» եւ «սոսկալի դաշնակից» մըն է։

Սպանիոյ հետ առեւտուր ընելն ալ չեմ ուզեր։ Անոնց հետ կապերը պիտի կտրեմ։ Սպանիան շատ գէշ գործընկեր մըն է։ Անոնց հետ յարաբերութիւնները շարունակել չենք ուզեր։ Մենք մեր ամէն ինչը կու տանք, բայց միւս երկիրները ոչինչ կու տան։ Անհամաչափ բեռ մը կը կրենք։ Բոլորը իրենց մասնակցութիւնը կը բերեն, բայց Սպանիա՝ ոչ։ Հոս ըլլալնուս համար ուրախ ենք։ Մեծ ժողով մը պիտի ունենանք, հարցերը պիտի արծարծենք»։

Իրանի կողմէ Հորմուզի Նեղուցէն անցնող երեք նաւերու վրայ կատարուած յարձակումէն ետք, Ամերիկայի Կեդրոնական Հրամանատարութիւնը (CENTCOM) յայտարարեց, թէ Իրանի կողմէ «առեւտրական նաւերու թիրախաւորման» պատճառաւ «Իրանին ծանր գին վճարել տալու նպատակով» շարք մը հզօր օդային յարձակումներ սկսած է։ Ամերիկացի պաշտօնեայի մը հաղորդումով, Նախագահ Թրամփ Իրանի դէմ ուղղուած յարձակման ծրագիրը հաստատեց Թուրքիոյ մէջ, ուր կը գտնուէր ՆԱԹՕ-ի Գագաթաժողովին առիթով, եւ գործողութեան հրամանը տուաւ Անգարայէն։

Քաթար եւ Սէուտական Արաբիա յայտարարեցին, թէ նեղուցէն անցնելու ընթացքին յարձակման ենթարկուած նաւերը իրենցն են, եւ ամբողջ պատասխանատուութիւնը Իրանինն է։ Իրանը իր կողմէ մերժեց մեղադրանքները։ CENTCOM-ի յայտարարութենէն ետք, Իրանի մամուլը հաղորդեց, թէ երկրի հարաւային ափերուն վրայ գտնուող Սիրիք քաղաքին եւ Քեշմ կղզիին մէջ պայթիւններու ձայներ լսուած են։

Այս յարձակումէն ետք, Իրանի Յեղափոխական Պահակազօրը յայտարարեց, թէ Պահրէյնի եւ Քուէյթի մէջ գտնուող 85 ամերիկեան զինուորական կայաններու հրթիռներով եւ անօդաչու թռչող սարքերով պատասխան տուած է։ Ըստ լուրերու, գործողութեան միջամտելու փորձող ամերիկեան անօդաչու սարք մըն ալ խոցուած ըսուեցաւ։ Ամերիկա այս մասին տակաւին յայտարարութիւն մը չէ ըրած։

Իրանի իշխանութիւնները պնդեցին, թէ Ամերիկա՝ Հորմուզկանի եւ Մահշեհրի ափերուն վրայ գտնուող զինուորական կէտերու եւ քանի մը քաղաքացիական շրջաններու վրայ յարձակելով, նախապէս հասած հրադադարը խախտած է, մինչ Վաշինկթըն իր կողմէ պնդեց, թէ Իրանի կողմէ առեւտրական նաւերու դէմ ուղղուած յարձակումները հրադադարը խախտած են, եւ ռազմական գործողութիւնը այդ յարձակումներուն դիմաց տեղի ունեցած է։

ՆԱԹՕ-ի գագաթնաժողովին առթիւ Թրամփի այս յայտարարութիւնները ինքնին ապացոյց են այս ռազմական դաշինքի հաւանական վտանգին։ Իսկապէս ալ ՆԱԹՕ իր հսկայ ռազմական կարողութիւնով լուրջ վտանգ մըն է համաշխարհային խաղաղութեան համար, երբ անոր գլխաւոր գործակատարը՝ ԱՄՆ-ի Նախագահը չի վարանիր պատերազմներ հրահրելէ կամ երկիրներու սպառնալէ։

Կ՚ուզէ՞ք հիւրընկալել մասնագէտ մը դրացի երկրէն

Thu, 09 Jul 2026 07:28:00 +0300

Թուրքիա-Հայաստան կրթաթոշակի ծրագիրը հիմնուեցաւ 2014-ին, Հրանդ Տինք Հիմնարկի կողմէ։ Ծրագիրը կը նպատակադրէ զօրակցիլ երկու դրացի երկիրներու միջեւ գիտական, հասարակութեան, մամուլի, մշակոյթ-արուեստի, իրաւունքի, առողջապահութեան, տնտեսութեան եւ տեղեկատուական տեխնոլոգիաներու նման ոլորտներուն մէջ, ուր կարիք կայ փոխադարձ մասնագիտական փորձառութեան փոխանակման ու համագործակցութեան։

Տարբեր մասնագիտութիւն ունեցող անձերու մասնակցութիւնը դիւրացնելու համար, ծրագիրը կ՚իրագործուի երկու ձեւաչափով՝ երկարաժամկէտ եւ կարճաժամկէտ կրթաթոշակի ծրագիր ըլլալով։ Կրթաթոշակի ծրագրին շրջագիծէն ներս, մինչեւ այսօր, Անգարայի, Կիւմրիի, Իսթանպուլի, Իզմիրի եւ Երեւանի մէջ, Հայաստանէն եւ Թուրքիայէն ընդհանուր 58 կրթաթոշակառու օգտուած են։

Թուրքիա-Հայաստան Երկարաժամկէտ Կրթաթոշակի ծրագրին նոր շրջանը կը սկսի։ Հայաստանէն եւ Թուրքիայէն ընդհանուր 3 մասնագէտ պիտի կարենան մասնակցիլ դրացի երկրի մէջ գտնուող հիւրընկալ կազմակերպութեան մը քով 3-էն 6 ամիս տեւող կրթաթոշակի ծրագիրին։

Հրանդ Տինք Հիմնարկը կոչ կ՚ընէ հիւրընկալ կազմակերպութիւն ըլլալու համար։

Կրնան դիմել Թուրքիոյ մէջ գրանցուած եւ շրջակայ միջավայրի ու կլիմայի փոփոխութեան, ինչպէս նաեւ մշակութային ժառանգութեան ու զբօսաշրջութեան ոլորտներուն մէջ գործող կազմակերպութիւնները։ Եթէ առաջնահերթ աշխատանքի ոլորտներուն մէջ կատարուած դիմումները թիւով կամ որակով անբաւարար նկատուին, ապա միւս աշխատանքի ոլորտներն ալ կրնան նկատառութեան առնուիլ։

Հրանդ Տինք Հիմնարը կը սպասէ դիմումին այն կազմակերպութիւններէն, որոնք կրնան գրասենեակի տարածք տրամադրել դրացի Հայաստանէն եկող կրթաթոշակառուին եւ ունին որոշուած աշխատակից մը, որ ծրագրի ամբողջ տեւողութեան պիտի աջակցի ու հետեւի կրթաթոշակառուին։

Հիւրընկալ Կազմակերպութեան կրթաթոշակի ծրագրի գործունէութեան Առաջարկի Ձեւաթուղթը կրնաք լրացնել մինչեւ 20 Յուլիս 2026, հարցումներու համար կրնաք հասնիլ հիմնարկին՝ fellowship@hrantdink.org հասցէով։

Պատրիարք Հայրը գնահատեց Լեւոն Շատեանը

Thu, 09 Jul 2026 07:24:00 +0300

Սահակ Բ. Պատրիարք Հայրը 5 Յուլիս, Կիրակի առաւօտ, Գնալը Կղզիի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ մէջ նախագահեց կիրակնօրեայ արարողութեան։ Նորին Ամենապատուութիւնը Սուրբ Պատարագի ընթացքին գնահատեց Թաղային Խորհուրդի ատենապետ Լեւոն Շատեանի աշխատանքները եւ Հոգշ. Տ. Յարութիւն Վրդ. կարդաց Լեւոն Շատեանի ուղղեալ օրհնութեան գիրը, որու աւարտին մեր Հոգեւոր Պետը կ’ըսէր. «Մենք, որպէս առաջին սպասաւորը մեր համայնքին, հոգեւոր ուրախութեամբ կը նկատենք Ձեր անձին նկատմամբ սնուցուած անվերապահ սէրն ու յարգանքի զգացումը, գոհունակութեամբ կ՚ընդառաջենք եկեղեցւոյ Հոգեւոր Հովիւ՝ Հոգշ. Տ. Յարութիւն Վրդ.ի, Թաղային Խորհուրդի անդամոց եւ Ներսէսեան Դպրաց Դասու Տնօրէն Խորհուրդի խնդրանքներուն, եւ կը շնորհենք սոյն օրհնութեան գիրը կցելով մեր աղօթքները…»։

Գագիկ Ծառուկեան ձերբակալուեցաւ

Thu, 09 Jul 2026 07:19:00 +0300

6Յուլիսին ձերբակալուեցաւ «Բարգաւաճ Հայաստան» կուսակցութեան առաջնորդ, գործարար Գագիկ Ծառուկեանը, որ նախ տարուեցաւ քննչական բաժին, ապա՝ դատարան, ուր կալանքի միջնորդութիւն պիտի ներկայացուի: Այս մասին լրագրողներուն յայտնեց փաստաբան Երեմ Սարգսեան՝ Ծառուկեանին ուղղուած մեղադրանքները անհեթեթ եւ ծիծաղելի նկատելով՝ «խարդախութեան օժանդակութիւն եւ փողերի լուացման օժանդակութիւն» պնդումները: Խուզարկուեցան անոր բնակարանը եւ առեւտրական կեդրոնները։

Ընդդիմադիր ուժերը՝ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն, «Հայաքուէ» ազգային քաղաքացիական միաւորում, «Հայ ազգային կոնգրես» կուսակցութիւն, Հայաստանի հանրապետական կուսակցութիւն, «Բարգաւաճ Հայաստան» կուսակցութիւն, «Դեմոկրատական այլընտրանք» կուսակցութիւն, «Մայր Հայաստան» կուսակցութիւն եւ «Հայաստանի դեմոկրատական կուսակցութիւն», այս առիթով հրապարակեցին միացեալ յայտարարութիւն՝ դատապարտելով կատարուածը եւ աջակցութիւն յայտնելով Գագիկ Ծառուկեանին։

Անձնական պատումէն, հասնիլ համամարդկայինի

Thu, 09 Jul 2026 07:07:00 +0300

Հայաստանի հիմնական շարժանկարի փառատօներէն Ոսկէ Ծիրան Կինօփառատօնը կը կայանայ Յուլիս 12-19 թուականներուն Երեւանի մէջ։
Ինքնութեան, յիշողութեան, պատկանելիութեան եւ սերունդներու փոխանցման նիւթերով աշխատող բեմադրիչ Շէյլա Քորքութի «Նոյն Նռան Հատիկները»
անուն ֆիլմին մասին խօսեցանք հեղինակին հետ։

Փառատօնին մասնակցելու իրաւունք ստացած արուեստագէտին պատմութիւնը կառուցուած է՝ ատելութեան փոխարէն սիրով համակեցութեան հասկացողութեան շուրջ։ «Ակօս»ի ընթերցողներուն բաւականին ծանօթ պատում մըն է տիկին Շէյտայի անձնական փորձութիւնները։

Ֆիլմը մրցանակային բաժինին մէջ չէ, այլ փառատօնին արդիւնաբերական հարթակ հանդիսացող GAIFF Pro Work in Progress բաժինին մէջ կը ներկայացուի։ Այս բաժինը այն հարթակն է, ուր հետ-արտադրութեան փուլին գտնուող երկարամեթրաժ ծրագիրները միջազգային մասնագէտներու կը ներկայացուին։ Work in Progress ծրագիրները տարբեր հետ-արտադրական եւ արդիւնաբերական մրցանակներու համար կ՚արժեւորուին։ Ասոնք դրամական մրցանակէ աւելի՝ գունային խմբագրում, ձայն, հետ-արտադրական ծառայութիւններ կամ ոլորտային աջակցութիւն ձեւաչափերով կրնան ըլլալ։ Այս ցուցադրութիւնները հանրութեան բաց կինօ ցուցադրութիւններէ աւելի, ոլորտի վրայ կեդրոնացած են։ Ֆիլմը միջազգային փառատօնային ծրագրողներ, վաճառքի գործակալութիւններ, բաշխողներ, արտադրիչներ, հիմնադրամի ներկայացուցիչներ, հեռուստատեսային խմբագիրներ եւ հետ-արտադրական ընկերութիւններու նման շարժանկարի մասնագէտներ պիտի դիտեն։ Նպատակը՝ ֆիլմին աւարտումին օժանդակող գործընկերութիւններ հաստատել եւ փառատօնային ուղեւորութիւնը սկսիլ է։

Երկար ժամանակ համոզուած էիք որ, սովորական քիւրտ ընտանիքի մը զաւակ էք։ Ինչպէ՞ս իմացաք որ Հայկական արմատներ ալ ունիք։ Կրնա՞ք մեզի հետ բաժնել ձեր ընտանիքին պատմութիւնը։

Մայրս Տիարպէքիր/Քուլփ գաւառէն, հայրս՝ Հաքքարեցի։ Ես Հաքքարի ծնած եմ։ 10 տարեկան էի, երբ Վան փոխադրուեցանք։ Փոքր տարիքիս կը մտածէի որ քիւրտ ընտանիք մըն ենք։ Սակայն ժամանակի ընթացքին մօրս ընտանիքին հայ ըլլալը սորվեցայ։ Ասիկա գաղտնի տեղեկութիւն մը չէր, բայց ես հայկականութեան քրտականութենէ անջատ ինքնութիւն մը ըլլալը հազիւ պատանեկութեանս ժամանակ հասկցայ։ Մօրս հայրը՝ 1915-ին, մանուկ տարիքին ամբողջ ընտանիքը կորսնցուցած եւ պատահականօրէն ողջ մնացած քուլփցի հայ մըն է, անունը՝ Տիգրան։ Լըճէի Սերտէ գիւղի քիւրտ մուխթարը զինք իր քով կ՚առնէ պարտէզին մէջ աշխատցնելու համար։ Անունը կը վերածէ Հասանի։

Մեծ մօրս ընտանիքն ալ Քուլփի մէջ մեծ կորուստներ ապրած հայ ընտանիք մը եղած է։ Անոնք ալ պարտադիր իսլամացած են։ Ի դէմ այս բոլորին մեծ հայրս ու մեծ մայրս գիտակցած են իրենց հայ ինքնութեան եւ այդ գիտակցութիւնը խթանած է անոնց ամուսնութիւնը։

Շատերէն տարբեր ըլլալով մենք մեր հայ ինքնութիւնը ուշ տարիքին պատահականօրէն չենք սորված։ Գիտէինք թէ հայ ենք, բայց երբեք չէինք գիտեր թէ հայ ըլլալը ինչի կը համապատասխանէ։ Թէեւ միշտ կար մշակութային իմաստով քանի մը հետքեր, բայց ոչ հայոց լեզու գիտէինք եւ ոչ ալ կրօնական սովորութիւնները։ Մեր ձեռքին ունէինք միայն հետքեր եւ մեծերէն փոխանցուած պատմութիւններ։ Հազիւ յառաջացած տարիքիս գիտակցեցայ թէ այդ պատմութիւնները ընտանեկան յիշատակներ ըլլալէ բացի, իմ ինքնութեան մասնիկներն էին։

Ընդհանրապէս նման ծանր ցնցումներ ապրած մարդիկ իրենց զաւակներուն այդ տագնապները փոխանցելէ կը խուսափին։ Բայց անհատը իր անձնական փորձառութիւնով կ՚առերեսուի «կեավուր», «որբ», «կորած» բառերուն եւ այդ բառերու իմաստով կը փորձէ ստուգել իր ինքնութիւնը։ Այդ տեսակ բառերը ինչպէ՞ս կ՚ընդունուէին ձեր ընտանիքին մէջ։

Ճիշդ է՝ նման բառերը մեր տան մէջ բաւականին զգոյշ կը գործածուէր։ Օրինակ՝ «որբ» բառը, քանի որ մեծ հայրս որբ մըն էր, այս պատճառաւ մանուկներու հանդէպ յատուկ գուրգուրանք կ՚ունենար։ Մասնաւորապէս հայոց ուղղուած ատելութեան խօսքերը՝ «արժանի էին», «կեավուր էին»ի նման նախադասութիւնները լսած ժամանակ նկարագրելը կամ բացատրելը դժուար լարուածութիւն մը կը զգամ։ Երբեմն ջերմեռանդ կը վիճիմ, երբեմն ալ կը նախընտրեմ հոնկէ հեռանալ։ Թերեւս իմ վրաս աւելի ուժեղ ազդող բանը՝ նման պահերուն մօրս եւ մօրաքոյրերուս լռութիւնն էր։ Այս լռութիւնը ինծի տարիներ ետք շատ բան բացատրեց։ Կարծես ասիկա միայն չխօսիլ չէր, այլ տարիներով տեղ չգտնելու, աներեւոյթ ըլլալու հետեւանք մըն էր։

Ինչո՞ւ DNA փորձարկումի դիմեցիք եւ ինչեր պատահեցաւ արդիւնքին։

Հարիւր տարի առաջ խզուած, մասնատուած ընտանիքէ մը մասնիկներ մնացած ըլլալու յոյսը ունեցայ։ Կեանքիս մէջ յաճախ մտաբերած եմ. «արդեօք աշխարհի մէկ անկիւնը մեր ազգականները կ'ապրի՞ն» հարցումը։ Մեծ հայրս որբ մըն էր, բայց չէինք գիտեր թէ, ի՞նչ եղած էր ընտանիքին մնացեալ անդամներու ճակատագիրը։

Նոյն հարցականը ի զօրու էր նաեւ մեծ մօրս ընտանիքին համար։ Այդ հարցադրումը զիս առաջնորդեց նման փնտռտուքի։ 2023 թուականին դիմեցի DNA-ի ստուգման։ Անկեղծ ըսեմ որ մեծ ակնկալութիւններ չունէի։ Երբ եկաւ ստուգման արդիւնքները, կեանքիս մեծագոյն ցնցումներով փորձուեցայ։ Իմացայ որ աշխարհի տարածքին, բազմաթիւ երկրորդ, երրորդ եւ չորրորդ սերունդի ազգականներ ունիմ։ Առաջին անգամ Ամերիկաբնակ մօրաքոյրս Անահիտը եւ որդին Զոհրապը հասան ինծի։ Խիստ ազդուած էինք նախնիներու հողերուն վրայ ազգական մը գտնելու երեւոյթէն։ Որոշեցին Տիայարպէքիր գալ եւ մեզի հետ ծանօթանալ։ Երբեք չեմ մոռնար այն օրերու յուզումս։ Դար մը առաջ իրարմէ խզուած երկու ընտանիք, հարիւր տարի ետք առաջին անգամ վերստին պիտի հանդիպէին։ Ամբողջ ընտանիքս, մօրաքոյրերս, հօրաքրոջորդիներս հաւաքեցինք ու Տիարպէքիրի մէջ մեծ հանդիպումը կայացաւ։ 85-ամեայ Անահիտ մօրաքրոջ վերջին փափաքը իրականացաւ։ Ժամեր շարունակ պատմական Սուրբ Կիրակոս Եկեղեցւոյ բակին մէջ մեր պատմութիւնները, զգացումները բաժնեցինք իրար հետ։ Մեր մէջ հայախօս մը չկար։ Մեծ բախտաւորութիւն էր որ Անահիտ մօրաքոյրը քրտերէնը չէր մոռցած եւ յաջողած էր ընտանիքի խզուած պատմութիւնը հարիւր տարի անցած շաղկապել մեր օրերուն։ Փազըլին կտորները սկսած էին մէկտեղուիլ։ Ֆիլմն ալ ճիշդ ասոր՝ այս մէկտեղման պատմութիւնն է արդէն։

Ուրեմն հիմա պիտի խնդրեմ որ պատմէք «Նոյն Նռան Հատիկները» անուն վաւերագրական ֆիլմին ստեղծման ընթացքին մասին։

Թերեւս այս ուղեւորութեան սկզբնական սերմը՝ կեանքիս ամբողջ ընթացքին տեղ մը պատկանելու զգացումի բացակայումն էր։ Տան մէջ թրքերէն կը խօսուէր։ Չկրցայ քրտերէն կամ հայերէն սորվիլ։ Մանաւանդ քրտերէն չիմանալով Հաքքարիի կամ Քուլփի մէջ յաճախ այլադասուեցայ։ Թուրքերու մէջ քիւրտ ըլլալուս, Հայաստանի մէջ թրքախօսութեան, Թուրքիոյ մէջ ալ հայկական ինքնութիւնս հրապարակելուս պատճառաւ այլադասուեցայ։ Այս վիճակը միշտ տեղ մը չպատկանելու, ապահով չզգալու զգացում մը ապրեցուց։ Միաժամանակ տարիներէ ի վեր ընտանիքիս պատմութիւնը արձանագրել կ՚ուզէի։ Կը նկատէի թէ ծերերու կորուստով, կ՚ոչնչանար նաեւ յիշողութիւնն ալ։ Քանի որ այդ շրջանին շարժանկարի ուսում կը ստանայի զգացի որ վաւերագրական ֆիլմ մը այս բոլորը արձանագրելու եւ ուրիշներու հետ կիսելու լաւագոյն միջոցը պիտի ըլլար։ Ինքզինքս թերի զգացած մասերս քով-քովի դնել, անցեալիս հետ կռուելու փոխարէն զայն հասկնալ եւ վերջապէս իմ գոյութիւնը ամբողջականութեան մէջ սիրելու ցանկութիւնով գործի լծուեցայ։ Կ՚ուզեմ որ այս պատմութիւնը՝ իրարու անցած ճանապարհին ոչ թէ ատելութեամբ, այլ սիրով ու հասկնալով նայելու ճամբայ մը բանայ։

Ֆիլմի նկարահանման ժամանակ նկատեցի թէ՝ մանկութեան տարիներուս լսած պատմութիւնները լոկ հեքիաթներ չեն։ Այդ ժամանակ ինծի այնպէս կը թուար թէ շատ հին եւ հեռու ժամանակներու մասին կը խօսուի։ Այդ պատումներու ծանրութիւնը զգացի, երբ տեսախցիկի ետեւն էի։ Երկար տարիներով չխօսուած յիշատակներ վերստին յայտնուեցան։ Մերթ երկար լռութիւններ եղան, մերթ միասին լացինք։ Այդ պահերուն միայն անցեալը չէինք յիշեր. Այլ կ՚ապրէինք անանուն սուգի մը հոգեբանութիւնը։ Ֆիլմը պատճառ դարձաւ որ սուգը անուն մը ունենայ։ Նոր փորձառութիւն մըն էր ընտանիքս վերաճանչնալու առումով։ Հիմա աւելի լաւ կը զգայի անոնց լռութիւնները եւ վախերը։ Այդ յատկութիւններով ֆիլմը միայն անցեալը չի պատմեր. Ընտանիքի անդամներու մէջ ալ փոխակերպում մը կը ստեղծէ։

Հապա ի՞նչ էր ձեր մօր եւ մօրաքրոջ հետ «Ծիծեռնակաբերդ» այցելելու զգացումները։

Այն ուղեւորութիւնը թէ ինծի համար եւ թէ մօրս ու մօրաքրոջս համար շատ խորունկ փորձառութիւն մըն էր։ Երկուքն ալ իրենց կեանքին մէջ առաջին անգամ Հայաստան այցելեցին։ Առաջին անգամ կենդանի հայկական եկեղեցիներ մտան։ Մանկութենէն ի վեր պատմութիւնները լսած, բայց երբեք չտեսած աշխարհագրութեան մը վրայ գտնուիլը անոնց համար նկարագրելը դժուար զգացում մըն էր։ Մէկ կողմէ շատ ուժեղ պատկանելութեան զգացում մը կար, միւս կողմէ մեծ օտարութիւն մը։ Լեզուն չգիտցած, սակայն նոյն արմատէն եկող տեղ մը կու գայինք։ Մշակութային յիշողութեանս մեծ մասը կորսնցուցած էինք։ Ինքզինքնիս թէ՛ շատ մօտիկ, թէ՛ շատ հեռու կը զգայինք։ Ասիկա դժուար, բայց շատ իրապէս ապրուած առերեսում մըն էր։ Ծիծեռնակաբերդ այցելութիւնը բոլորիս համար շատ ցնցող եղաւ։ Հոն միասին ծաղիկ խոնարհեցինք։ Այն պահուն զգացի որ միայն մեր ընտանիքին համար չէ, նոյն ցաւը ապրած բոլոր մարդոց համար ալ սուգ կը պահէինք։ Նոյն լեզուն չխօսելով, ճիշդ նոյն մարդոց կ՚ողբայինք։ Թերեւս ֆիլմը ինծի ամենէն շատ ասիկա սորվեցուց. ընդհանուր յիշողութիւնը երբեմն լեզու մը գիտնալէն աւելի ուժեղ է։

«Նոյն Նռան Հատիկները» Իսթանպուլի Կինօփառատօնի «Կամուրջի Հանդիպումներ» հարթակին մրցանակ շահած էր։ Ասիկա ձեր առաջի՞ն մրցանակն էր։ Տարբեր ֆիլմեր ու մրցանակներ ունի՞ք։

Այո, «Կամուրջի Հանդիպումներ»ու շրջագծով ստացած մրցանակը մեր առաջին մրցանակը եղաւ։ Ինծի համար շատ իմաստալից էր, որովհետեւ ասիկա միեւնոյն ժամանակ իմ առաջին երկարամեթրաժ վաւերագրական ֆիլմս է։ Իրապէս այս ուղեւորութիւնը «Ֆիլմամետ»ի շրջագծով կազմակերպուած EurasiaDoc Ծրագրի Զարգացման Հարթակին ընտրուելով սկսաւ։ Ասիկա միջազգային հարթակի մը ուղղած առաջին դիմումս էր եւ առաջին ընդունումս հոնկէ ստացայ։ Ծրագիրս զարգացնելուս եւ միջազգային վաւերագրական միջավայրին ծանօթանալուս տեսակէտէն շատ կարեւոր փորձառութիւն մը եղաւ։ Եւ նաեւ ինծի գերազանց խումբի մը հետ ծանօթանալու եւ աշխատելու առիթ տուաւ՝ մասնաւորապէս Միջին Արեւելքի շարժանկարի ասպարէզէն։ Ապա Docmonde-ի եւ EurasiaDoc-ի համագործակցութեամբ այս տարի Ղազախստանի մէջ կազմակերպուած միջազգային համատեղ արտադրութեան հանդիպումներուն Թուրքիայէն ընտրուած միակ ծրագիրը եղանք։ Ասիկա ալ ֆիլմին միջազգային ասպարէզին մէջ հետաքրքրութիւն սկսած ըլլալը զգացնող կարեւոր քայլերէն մէկն էր։ Այս ամբողջ ընթացքը ինծի ցոյց տուաւ. թէեւ շատ անձնական պատմութենէ մը մեկնած ըլլամ, պատմած խնդիրիս տարբեր աշխարհագրութիւններու մէջ արձագանգ մը գտնելը թէ՛ քաջալերութիւն կու տայ, թէ՛ ֆիլմը աւարտելու մեծ ազդակ մը կ՚ապահովէ։

Այս օրերուն Երեւան պիտի երթաք։ Ոսկէ Ծիրան Կինոփառատօնին մասնակցելու ինչպէ՞ս որոշում տուիք։ Յուզուա՞ծ էք։

Այս ֆիլմը կատարած ատենս ամենէն մեծ մտահոգութիւններէս մին, պատմած պատմութեանս համընդհանուր արձագանգ մը ունենալ-չունենալն էր։ Ես գիտեմ որ այս պատմութիւնը իրապէս ինքնութեան, պատկանելիութեան, յիշողութեան եւ սերունդներու վնասուածքի մասին համընդհանուր խնդիր մը կը պատմէ։ Բայց ասիկա հասկցուած պիտի ըլլա՞ր։ Ֆիլմին Ոսկէ Ծիրան Կինօփառատօնի ֆիլմի ծրագիրը աւարտելուն ուղղուած Work in Progress ընտրանիին մէջ ընդունուիլը, այս իմաստով ինծի մեծ ոգեւորութիւն մը տուաւ։ Ատեն առ ատեն աւելցող մտահոգութիւններս նուազեցուց։ Միեւնոյն ժամանակ ինծի համար մեծ յուզումի, պատուի ու երջանկութեան աղբիւր մը եղաւ։ Երեւան երթալը ինծի համար ալ շատ յատուկ նշանակութիւն մը ունի։ Որովհետեւ ֆիլմիս մասերէն ոմանք արդէն Հայաստանի մէջ կ՚անցնին։ Հոն ազգականներուս հանդիպեցայ, սեփական ընտանեկան պատմութեանս հետքերը հետապնդեցի։ Հիմա նոյն քաղաքին մէջ, այս պատմութիւնը շարժանկարի վաստակաւորներու հետ բաժնեկցելը շատ խորունկ զգացում մըն է։ Բնականաբար շատ յուզուած եմ։ Որովհետեւ ասիկա միայն ֆիլմը աւարտելու համար գացած փառատօն մը չէ. տարիներէ ի վեր վրան աշխատած, զիս անձնապէս ալ փոխակերպող ուղեւորութեան մը կարեւոր կայաններէն մէկն է։ Ֆիլմը աւարտած ատեն Երեւանի մէջ ինչպէ՞ս պիտի ընդունուի, շատ կը հետաքրքրուիմ։

ՌԵՀԱՆ (Բ)

Thu, 09 Jul 2026 07:03:00 +0300

Ռեհանի անոյշ բոյրը մեր գրական քիմքը օծեց շաբաթ մը առաջ, երբ երիտասարդ հայուհի մը, հասակով տասնութը, սիրուն պատկեր, շաքար շրթունք, մեղր լեզու՝ իր մազերը ռեհանով լուաց, ապա իր սիրածի հետ դուրս ելաւ քաղաքային պարտէզի մէջ սիրաշունչ օր մը անցնելու համար։ Անոնք լճակի ափին, ծառի մը շուքին նստած իրարու շշնջացին երգեր եւ քերթուածներ, որոնց մէջ ռեհանն էր սիրոյ միջնորդը, «Քու երկու ծոցին արան, բուսեր է փնջիկ մը ռահան», «Փնջիկ մը ռահան էի, / Իմ եարուս դուռը բռնեցի», «Քու հուտն ռեհան իս շինի», «Մազիրըտ ռեհան», «Տունկեր ռեհան ծաթրինի / Գինովութիւնն հաշիշէ»… Իրիկնամուտին, արդեօք քաղցր զրո՞յցն էր պատճառը, թէ ումպ մը կարմիր գինին, չենք գիտեր, աղջիկը մրափեց տղու ծունկերու վրայ։ Անոնք մնան երազի մէջ, իսկ մենք, քիչ մը անդին, գրական ժողոուածու մը մեր ձեռքը շարունակենք ռեհանի գրական թերթերը վայելել։

Հեթանոս ռեհանը

Դուք, յարգելի ընթերցող, կը յիշէ՞ք այն օրերը, երբ ազգս զրադաշտ էր եւ մեր լեռնաշխարհի վրայ դեռ կենդանի էին Որմիզդ բարի աստուծոյ եօթը հրեշտակները՝ անոր մերձաւոր պաշտօնեաները։ Ռեհան ծաղիկն ալ այդ հեթանոս հաւատքի մէջ ունէր իր պաշտօնը։ Ըստ Ղեւոնդ Ալիշանի «Հին հաւատք կամ հեթանոսական կրօնք հայոց» ուսումնասիրութեան, հրեշտակներէն երրորդիւ՝ Շահրիվարին նուիրուած էր տարուայ տասներորդ ամիսը, իսկ անոր սրբազան ծաղիկն էր ռեհանը, այլ անունով արքայիկը, պարսիկներու շահասպրամը։ Ռեհանը հին հաւատքի մէջ կը խորհրդանշէր երկնայինի հեղինակութիւնը, աստուածային բուրմունքը, մարմնական բուժումը եւ երկնայինի գերիշխանութիւնը։ Իսկ մէկ այլ օր Հայր Ալիշանը հայոց քրիստոնէական հաւատքի նուիրուած քերթուած մը գրի առաւ։ «Ընծայեաց Աստուածածին» կոչուած այդ երկի մէջ վարդապետը նկարագրեց Վասպուրականի մէջ Աստուածածնայ գեղեցիկ եւ չքնաղ տօնակատարութիւնը. ահա կու գան բիւր ուխտաւորներ։ Բոլորը զուարթադէմ են։ Բոլորը հագած են նոր հագուստներ։ Իւրաքանչիւրը իր հետ ունի նուէրներ։ Իւրաքանչիւրը ունի միրգ, կաթ եւ փունջ մը ռեհան. «Եւ իւրաքանչիւր զիւր նուէր… / Որ միրգ եւ որ կաթն անուշիկ, / Որ վարդ, կամ ռեհան ու այլ ծաղիկ»։

Ձեռքերդ դալար տիկին Ըռեհէն

Գեղեցիկ է տեսնել, թէ արդիական գիտութիւնն ալ համաձայն է մեր հեթանոս հայոց համոզումներու հետ, քանզի ռեհանը ո՚չ թէ միայն խիստ բուրումնաւէտ խոտաբոյս է եւ լայնօրէն կ’օգտագործուի խոհարարութեան մէջ, ան ունի նաեւ հզօր հակաբորբոքային յատկութիւն, հականեխիչ է, կը պարունակէ A, C եւ K վիտամիններ, ինչպէս նաեւ երկաթ եւ եթերային իւղեր։ Իսկ եթէ դուք կը փափաքիք ռեհանը հայկական սեղանի վրայ տեսնել, երանի ես կարենայի ձեզի առաջարկել Եւդոկիա երթալ, հայրենակիցի մը տան դուռը զարնել, ողջունել տնեցիներուն, ապա բացատրել, թէ աստուծոյ հիւրն էք՝ օտար ճանապարհորդ մը խոնջած եւ խնդրել տանտիկինէն, որ ձեզի համար պաթ եփէ։ Պաթը ռեհանով պատրաստուած ճաշ է։ Երբ թասը սեղան գայ, մէջը թաթխեցէք հացի պատառներ, ապա տոլիի արթատերեւներուն փաթթելով ճաշակեցէք։ Անոյշ ըլլայ։ Իսկ եթէ դուք, յարգելի ընթերցող, լսէք, թէ այդ տաղանդաւոր տանտիկնոջ անունն է Ըռեհէն, մի զարմանաք, քանզի Եւդոկիոյ բարբառին մէջ ռ ով սկսող բառերը առանց սկզբնահունչ ձայնաւորի չեն սկսիր, ուստի ռեհանը կը դառնայ «Ըռեհէն»։

Սեղանս զարդարեցի ռեհանով

Յուլիս ամիսն էր։ Թուականն 1583։ Ազարիա Շահկերտցի վարդապետը, որ հմուտ քերական եւ աստուածաբան էր, ներշնչուած իր ծննդավայրի զուարթ բնութենէն, գրի առաւ գինիի եւ ուրախութեան նուիրուած տաղ մը։ Այդ օր դաշտի մէջ նստեցուցին սեղանը։ Եկան հայրապետներ։ Եկան րաբունապետներ։ Աստուծոյ տուին օրհնութիւն։ Օրհեցին սեղանը։ Օրհնեցին գինին։ Տասը տակառ գինին անոյշ էր՝ փառք տուին։ Երգեցին մեղեդիներ, երգեցին շարականներ։ Ապա եկան իշխաններ։ Ապա եկան պարոններ։ Անուշահամ էր գինին։ Բարձրաճաշակ էր գինին։ Անոնք երգեցին քաղցրիկ տաղեր։ Բաժակները ոսկի էին, թասերը արծաթ։ Ազարիա վարդապետը հիացաւ սեղանին եւ ըսաւ. «Քաղցր երգէք եւ ասացէք… / Քաղցրասցի ձեզ Տէր, գթասցի մեզ Տէր»։ Իսկ սեղանը ինչո՞վ էր զարդարուած։ Շահկերտի բուրումնաւէտ դաշտերու ընտիր ծաղիկներով։ Ազարիս վարդապետը դարձեալ ըսաւ. «Մանուշակ, փթթեալ ծաղիկ, ռէհան եւ վարդ, / Անուշահամ է, քաղցրաճաշակ է»։

Ռեհանը արթնցաւ

Քաղաքային ճեմապարտէզի մէջ վայելուջ զոյգեր կը ճեմեն։ Մայրամուտի շողերը աւազանի վրայ կը փալփլին։ Սիրավառ տղան աղջկան ռեհանաբոյր վարսերը շոյելէն դեռ չէ յոգնած։ Իրիկնաժամի սիւքը պատճառ կ’ըլլայ, որ գեղեցկուհին արթննայ իր անոյշ քունէն։ Ժպտադէմ է։ Նոյն սիւքը պատճառ կ’ելլայ, որ անոնց մազերը իրարու խառնուին։ Տղան անոր աչքերուն նայելով կ’արտասանէ ընտիր տողիկ մը. «Փնճիկ մ’ըռեհան ես դու, / Զքեզ ամեն նազով սնուցած, / Եկիր, ի դիմացս ելար, / Կա՚մ սիրէ, կա՚մ թող զիս ի բաց»։ Աղջիկը կ’ամբողջացնէ խօսքը. «Սրտիկս այլ զքեզ ուզեց, / Այլ ինձի խօշ եար չէ պիտած»։ Անոնք ներշնչուած կը զուգերգեն մէկ հին մեղեդի. «Սիմ սրմալի ալ փուշի, / Աղջիկ սիրտս կը մաշի. / Մէկ տեսիդի չեմ իտայ / Հարիր հազար ղուրուշի։ / Աղջի՚կ, մազիդ հիւսէիր, / Թունչիդ ռէհան քսէիր»։ Իսկ երբ հարսնիք ըլլար, մէկը թագաւոր դառնար միւսը թագուհի, անոնք երգէին մէկ այլ գեղջուկ երգ. «Թագւոր‚ ի՞նչ բերեմ քեզ նման, / Քո կանանչ արեւ քեզ նման։ / Անուշ ռէհան‚ որ կը հոտէր, / Անուշ հոտէր քո թագուհին»։ Գեղեցիկ է վերյիշել, թէ Եւդոկիոյ սարերու մէջ, Շահկերտի դաշտերու վրայ քանի քանի սիրավառ զոյգեր այս երգերով իրարու սէր խոստովաներ են։ Իսկ Պոլսոյ մէջ վիպապաշտ բանաստեղծ Յովհաննէս Սէթեան Պոսֆորի ջուրերը դիտելով՝ ազնիւ խօսքեր հիւսեց. «Կ’ուզեմ ըլլալ այն շղարշն որ կը ծածկէ ռեհան մազերդ»։

Ցանեցի ռեհան

Յարգելի ընթերցող, թողունք որ սիրավառ զոյգը աւարտէ իր բաժակի վերջին պուտը, իսկ մենք երգով մը հրաժեշտ տանք ռեհան բառի գրական թերթերուն. Իսկ եթէ օր մը որպէս Աստուծոյ հիւր եւ օտար ճանապարհորդ հասնիք Երեւան՝ նկատի առէք Կասկադի հարեւան Իսահակեան պողոտայի վրայ գործող Ռեհան ճաշարանը, յուսալով, թէ Լիբանանեան եւ միջին արեւելեան խոհանոցի վարպետները ձեզի համար եփեն թաս մը պաթ։

Բոստանում ցանիլ իմ

անուշ հոտով ռեհան

Խորոտ է քու ծոցի

էն երկու շամամ։

Գարունը բացուել է

կանաչ ու սիրուն

Շամամդ ծաղկել է

քու անոյշ ծոցին։

Անտեսուածը տեսանելի դարձնելու փորձ մը

Thu, 09 Jul 2026 06:47:00 +0300

Օրերը իր հետ կը բերեն աննախադէպ երեւոյթներ, որոնց մասին նոյնիսկ կրնանք զարմանքի մատնուիլ։ Մենք, որ պայմաններու բերմամբ արդէն ընտելացած պէտք է ըլլանք նման երեւոյթներուն։ Այս անգամ մեզ զարմացնողը թուրքիաբնակ ատրպէյճանցիի մը հեղինակած ուսումնասիրութիւնն է, որ նիւթ կ՚ունենայ հայ գրականութիւնը ամբողջական հայեացքով։ Իրականութեան մէջ եթէ նկատի ունենանք թուրքիաբնակ հասարակութեան ընկերային առանձնայատկութիւնները երեւոյթը այդքան ալ զարմանալի պիտի չթուի, քանի որ Թուրքիոյ հասարակութիւնը երկար տարիներ պետութեան յատուկ քաղաքականութեան հետեւանքով անտեսուած գանձի մը հետ շփուելու մեծ յուզումը կ՚ապրի։

Նկատի ունենանք որ Թուրքիոյ հասարակութիւնը դեռ նոր ծանօթացաւ Կոմիտաս Վարդապետի եւ անոր թողած հսկայ ժառանգի հետ։ Ֆեմինիստներ դեռ նոր լսեցին երկրի առաջին ֆեմինիստ գործիչներու մասին, որոնք առհասարակ հայեր էին։ Համայնավարներ հազիւ վերջերս լսեցին Փարամազի եւ իր 20 նահատակ ընկերներու անունը, որոնք դարձեալ այս երկրի մէջ համամարդկային այդ մեծ պայքարի ռահվիրաներն էին։ Թուրքիացի թատերասէրին համար նոր յայտնութիւն մը, նոր գիւտ մըն էր Յակոբ Պարոնեան անունը, որ սկսաւ բեմադրուիլ թրքերէն թարգմանութիւններով։

Կարելի է երկարել այս օրինակներու շարքը, բայց այսքանը բաւարար է պատկերացում մը տալու համար մեր ժամանակներու մտաւորականաց շրջանակի հետաքրքրութիւններուն մասին։ Արդարեւ Մուզաֆֆէր Օրուչօղլուի «Դէմքեր Հայ Գրականութենէն» անուն ուսումնասիրութիւնն ալ պէտք է դիտել այս պարունակին մէջ։ Հեղինակը ինք ծննդով կարսեցի է, բայց ընտանիքը ներգաղթած Ռուս-Օսմանեան պատերազմի փոթորկոտ տարիներուն, Լորուայ Սողուխպուլախ գիւղէն, որ այժմ հայացուցած անունով կը յիշուի իբրեւ Պաղաղբիւր։

Գիրքի մէջ տեղ գտած են Անգիր Դպրութեան պատումները, որոնք մեզի հասած են շնորհիւ պատմահայր Մովսէս Խորհենացիի։ Ապա ուսումնասիրուած է գիրերու գիւտը, իր ռազմավարական նշանակութիւններով հանդերձ։ Հեղինակը այս հատուածի մէջ լրացուցիչ տեղեկութիւններ կու տայ մասնահատուած Հայաստանի ենթարկուած ծանր պայմաններուն։ Կը պատմէ թէ հոգեւոր գրականութեան դաստիարակութիւնը ենթարկուած էր ճնշումներու, քանի որ Բիւզանդական Կայսրութիւնը արգիլած էր ասորերէնի գործածութիւնը, իսկ Պարսկաստանը, յունարէնի։

Գիրերու գիւտի շնորհիւ մեկնարկեց թարգմանչական աշխատութիւնը, որ խիստօրէն նպաստեց մայրենիի պահպանման։ Ի տարբերութիւն հայ պաշտօնական պատումներէ, Մուզաֆֆէր Օրուչօղլու կը խօսի մեհենագիր արձանագրութիւններու մասին, որոնք հայոց պատմութեան վկայութիւնները կը տանին գիրերու գիւտէն աւելի քանի հազար տարի վաղեմութեան, ասորերէն լեզուով գրուած սեփագիր եւ մեհենագիր վկայութիւններու։

Գիրքը ապա կ՚անդրադառնայ միջնադարեան գրականութեան կարեւորագոյն դէմքերու՝ Գրիգոր Նարեկացիի, Նահապետ Քուչակի եւ Սայաթ Նովայի գրական ու փիլիսոփայական աւանդին։

Արդի հայ գրականութիւնը ընթերցողին կը ներկայանայ արեւելահայ եւ արեւմտահայ տարբերակներով։ Հեղինակը այս հատուածին մէջ լուսարձակի տակ առած է վեցական դէմք, արեւելահայերէնի մէջ Խաչատուր Աբովեան, Միքայէլ Նալպանտեան, Ռաֆֆի, Յովհաննէս Թումարնեան, Եղիշէ Չարենց եւ Վահան Տէրեան։ Իսկ արեւմտահայերէնի համար ան կը ծանօթացնէ վեց կին հեղինակներ՝ Էլվիս Կեսարացեան, Սրբուհի Տիւսաբ, Զապէլ Ասատուր, Հայկանուշ Մարկ, Մարի Պէյլերեան եւ Զապէլ Եսայեան։

Եթէ խնդիրը յոռետես մեկնութիւնով դիտենք նոյնիսկ այս անուններու շարահիւսութիւնով կրնանք բազմաթիւ բացթողումներու ակնարկել։ Բայց այս պահուն պարտինք խնդրին եզակիութիւնը տեսնելու եւ ապա նման բացթողումներու ակնարկելու։

Ողջունելի է Մուզաֆֆէր Օրուչօղլուի ջանքը, քանի ինչպէս վերեւ ալ նշած էինք, տասնամեակներ շարունակ դիտումնաւոր կերպով անտեսուած հարստութիւնը կը փորձէ հնագէտի մը վայել յուզումներով տեսանելի դարձնել։

ՌԵՀԱՆ

Tue, 07 Jul 2026 11:26:00 +0300

Մազերս լուացի ռեհանով

Երիտասարդուհին եռացող ջուրի մէջ դրաւ եօթը տերեւ ռեհան։ Կրակը մարեց։ Ջուրը խառնեց փայտէ շերեփով մը։ Տան լոգարանը լեցուեցաւ ծաղիկի քաղցր բոյրով։ Երիտասարդուհիի հեռաձայնի վրայ գրաւոր պատգամ մը յայտնուեցաւ. «Պատրա՞ստ ես»։ Ծիծաղեցաւ։ Արագ մատներով պատասխանեց. «Տասը վայրկեանէն…»։ Աղջիկը իր շապիկը հանեց, մազերը արձակեց եւ սկսաւ այդ ջուրով կամաց-կամաց լուալ։ Սեւ վարսերը ծծեցին դաշտերու, սարերու, կամ գարնան մարգերու մէջ աճած «արքայական» ռեհանի զգլխիչ հոտը։

Ռեհանի երգը

Բուրումնաւէտ է հայոց լեզուն։ Փա՞ստն այս համոզումիս. Հայկական Բնաշխարհի ծաղիկներու նուիրուած մեր քնարական տաղերը, աշուղական երգերը, հարուստ բառապաշարը, աւելին՝ այն երեւոյթը, որ հայերս սիրած ենք ծաղկանունները որպէս անձնանուն ընդունիլ. Մեխակ, Շուշան, Վարդուհի, Վարդերես, ինչպէս նաեւ Ռեհան… Բայց, մենք քիչ վերջ պիտի համոզուինք, թէ հայկական բազմանդամ ծաղկանոցի՝ գրական հարուստ ծաղկեփունջի իսկական «արքան» ռեհանն է։ Յարգելի ընթերցող, նախորդ երկու յօդուածներու մէջ, կը յիշէ՞ք, իջեր էինք «անդունդ» բառի խորութիւնները եւ խարխափեր էինք «նեղ» բառի մութ արահետները։ Իսկ այսօր, ամրան այս ջերմ եւ լուսաւոր օրերուն, փափաքեցայ զոյգ մը պատանի սիրահարի հիւրը ըլլալ, դաշտեր ելլել, աւազանի մը ափին նստիլ եւ ներշնչել «ռեհան» բառի քնարական բոյրերը։ Իսկ, յարգելի տիկնայք, եթէ դո՚ւք ալ դուրս ելլելէ առաջ կը փափաքիք ձեր մազը ռեհանով լուալ՝ մենք սիրով տասը վայրկեան մը կրնանք ձեզ սպասել։

Վարսիդ գրաւիչ բոյրը

Աղջիկը տունէն դուրս ելաւ։ Սիրուն, գեղեցիկ պատկեր։ Տասնըութ ամեակը բոլորած։ Երեսը փայլուն։ Քաղցրատես։ Ծոցն ու սիրտը սիրով վառած։ Մազե՞րը. թուխ, քիչ մը ցրուած։ Ան ժպտադէմ վազեց սպասող տղուն։ Երիտասարդը իր լայն թեւերը սիրունիկին վիզին փաթթեց, անոր մանր իրանը տեղմեց իր կուրծքին։ Այդ պահուն, տղան ցնցուեցաւ վարսի գրաւիչ բոյրով։ Ուրախացաւ։ Երթանք,- ըսին ու ձեռք ձեռքի հեռացան քաղաքային ճեմապարտէզ, ուր ամէն զրոյց աւելի սիրալիր է, ամէն նայուածք՝ աւելի քնարական… Այժմ, սիրավառ զոյգը թող երթայ պարտէզ, այնքան մօտիկ նստին ծածկոցի մը վրայ, երբ մէկը սկսի խօսիլ, միւսը իր նայուածքով աւարտէ զայն, ապա շիշ մը քաղցր գինի բանան, բզզան քաղցրօրէն, սիրաբանին քրքջալիր, իսկ մենք քիչ մը անդին քննենք «ռեհան» բառի արմատները։

Հոտդ Արաբիայէն կու գայ

Ռեհան ծաղիկի անունը կու գայ արաբերէն «ռայհան» (ريحان) բառէն։ Անոր քիւրտերէնն է «ռիհան», ուզպէքերէնը «ռայհոն»։ Յոյները զայն անուանած են «վասիլիգօս», այսինքն «արքայ», ուրկէ անոր անգլերէն անունը basil, գերմաներէնը Basilikum, ֆրանսերէնը basilic եւ թրքերէնը «ֆէսլէղէն»։ Բառիս առաջին անգամ 6-րդ դարուն հանդիպեցանք հոգեւոր գրականութեան մէջ. «Զսուրբ խաչն զարդարեն ռահանով եւ վարդեջրով»։ Այս խօսքը մեզ կը շարունակէ ներշնչել ռեհանով զարդարել խաչը։ Կովկասի մէջ յայտնի է «Ան որ ռեհան կ’ուտէ, երկար կ’ապրի» խօսքը։ Իբրեւ իգական անուն «ռեհան» բառը հայերուս մէջ գործածական է 1500 թուականներէն ի վեր։ Հայկական գաւառներու մէջ ունեցեր ենք Ռեհաններ, Ռեյհաններ, Ըռիհաններ եւ Ըռհաններ։ Գեղեցիկ է հաւատալ, թէ այս անունը կրող օրիորդիկը կամ տիկինը ռեհանի պէս հաճելի եւ անուշաբոյր է։

Այսօր քեզի հիւր եկայ

Քաղաքային պարտէզի գեղադալար ուղիներու վրայ, անոր գեղաքանդակ լճակի եզերքը կը ճեմեն վայելուչ զոյգեր։ Ամէն մէկը իր շրթունքի մէջ սիրոյ տաղ մը ունի։ Իսկ մեր զոյգը արդէն քիչ մը գինովցած է։ Գինի՞ն է պատճառը, թէ ռեհանի բոյրը։ Չենք գիտեր։ Աղջիկը իր փոքրիկ գլուխը կը դնէ տղու ծունկին վրայ։ «Սէրդ,- կը խոստովանի աղջիկը,- ներգործեց զիս, պաղատանքդ եղաւ կատարուած, այսօր մեր վառած սէրը բորբոքենք»։ Երբ իր սիրեցեալի մազերը կը շոյէ, տղան կը շշնջէ ռեհանաբոյր խօսքեր։ «Քու երկու ծոցին արան, / Բուսեր է փնջիկ մը ռահան, / Չգիտեմ՝ վարդէ՞դ առնեմ, / Թէ ռահնէդ, ուր հոտն է անուշ»։ Աղջիկը այտերը շիկացած կը շարունակէ. «Պագիկ մը աչերուդ առնեմ, / Քընծ նուշն ու շէքէրն է անուշ, / Քընծ նուշն անուշ, / Քընծ շէքէրն անուշ»։ Տղան հին քառեակ մը կ’արտաշնչէ. «Փնջիկ մը ռահան էի, / Իմ եարուս դուռը գնացի, / Շատցայ, ճղեր ձգեցի, / Իմ եարուս դուռը բռնեցի»։

Ո՞վ է աւելի գեղեցիկ

Հայկական ժողովրդական բանահիւսութեան սիրուն մէկ ստեղծագործութիւնն է «Տաղ Ծաղիկի»։ Այդ պատմութեան մէջ կտրիճը օձի բերանէն կը քաղէ ամենագեղեցիկ ծաղիկը՝ իր սիրած գեղեցկուհին։ Մինչեւ այդ օր, օձի վախէն ո՚չ մէկ որսորդ համարձակած էր այդ ծաղիկը քաղելու. «Շատ մարդ այն օձին ահէն, / Հէ՜, ի՚մ տուն, հէ՜, / Զայն ծաղկին հոտն չէ առեր»։ Երգի աւարտին տղան աղջիկը կ’առնէ, կ’երթայ սարեր։ Սարերուն ցոյց կու տայ իր գեղեցիկը եւ կը հարցնէ անոնց. «Ձեր մէջդ հանց (այսպէս) ծաղիկ, ո՞վ տեսեր, / Հէ՜, հէ՜, հէ՜»։ Սարերը միաբերան կը խոստովանին, թէ այդպիսի ծաղիկ չեն տեսած. «Շատ վարդ եւ ռեհան տեսեր, / Հէ՜, ի՚մ տուն, հէ՜, / Յէտոր գոյնն չէր նմաներ»։

Սայաթ Նովայի ռեհանները

Ինծի Սայաթ Նովա երգէ,- ըսաւ աղջիկը աչքերը փակ։ Տղան Արութինի գրական գոհարատուփէն փունջ մը ռեհան հանեց։ Այդ երգերը գայթակղեցուցիչ էին, քիչ մըն ալ չարաճճի. «Գարունքուան ծաղիկ, բաց իս էլի մարտի միջումն, / Մազիրըտ ռեհան, փաթըթուած է վարդի միջումն… / Քու հուտն ռեհան իս շինի… / Մազիրըտ ռեհան, կլապիտօն է, հուսիրըդ՝ շարբաբ,- այսինքն սիրելիս՝ մազերդ ռեհան շողշողուն թել ունին, հիւսքերդ մետաքս են»։ Երբ ճեմապարտէզի մէջ սիւքը յանկարծ կ’իջնէ եւ տերեւներ կ’օրօրէ՝ աղջկան մազերը կը խառնուին տղուն մազերուն։ Կտրիճը պագով մը կը դրոշմէ սիրունի երեսը։ Թող անոնք զրուցեն սիրասոյզ, մենք զամբիւղ մը բռնած շարունակենք գրական այլ ռեհաններ քաղել։

Զարդարուած է սեղանս

1600 թուականներու տաղասաց էր Դաւիթ Սալաձորցին։ Մանկութեան տարիներէն ան հիացեր եւ շնչեր է Կարնոյ դաշտերու ծաղիկները։ Իսկ երբ եկեր է սիրելու տարիքը իր ծննդավայր Սալաձորի մէջ որոշեր է այդ ծաղիկներուն քերթուած մը ձօնել եւ գովերգել բնութեան զարթօնքը։ Բանաստեղծութեան ձեւը պարզ է. հարիւր տող, հարիւր ծաղիկ, անունը՝ «Գովասանք Ծաղկանց»։ Ահա այն երկտողը ուր նաեւ կը յիշուի ռեհանը. «Ծափն ու ծափծալն ու ծափկոտրուկն կու բուսանին կարգն խակուկուն, / Նաֆն ու չինարն ու ռեհանն, հոտերն անուշ քանց ամենուն»։ Գարնան վայելքը եւ բերկրանքը նկարագրած մէկ այլ տաղերգու էր Սալաձորցիի ժամանակակից Անդրէաս Արծկեցին։ Սեղանի նուիրուած իր երգի մէջ բոլորը նստած են մեծ կարասի առջեւ՝ ունին ճոխ սեղան։ Սեղանը զարդարած են Վանայ դաշտերէն, Արծկէի ծովափներէն քաղուած ծաղիկներով. «Ծաղիկ բերեալ ի սեղան, / Վարդ, մանուշակ եւ ռեհան, / Բարեխօսեա մեծ կարասին, / Որ զանազան է իւր գինին»։

Ռեհանը գինովցաւ

Կ’ուզեմ կայթել, սիրելիս,- կ’ըսէ աղջիկը անակնկալօրէն։ Կոյսը կը պարէ խօլաբար։ Անծանօթ զոյգեր բարեւ մը տալով, իրենց գլուխները խոնարհեցնելով կ’անցնին թեթեւ ժպիտով մը։ Խուսափուկ ճառագայթներ լճակի մէջ կը խայտան։ Սիրալիր այս պատկերը, երազ մըն էր, որ 1906 թուականին Միսաք Մեծարենցը քերթուածի վերածեց. «Կը կայթէ կոյսն այգուն», «Ճառագայթներ խուսափուկ լիճերուն մէջ կը խաղան», «Լոյսի ոսկի պատարագ»։ Մեծարենցը գրական այս պատկերը, կը յիշէ՞ք, ամբողջացուցած էր ռեհանով. «Տունկեր ռեհան ծաթրինի / Կը ծխեն խունկ մը վայրի, / Եւ հովիկին առտըւան / Գինովութիւնն հաշիշէ»։ Բոյն մը կազմել… սա չէ՞ սիրոյ նպատակը։ Օրհնուած է այն բոյնը, ուր ռեհանը բնակութիւն գտած է,- աշուղները, տէրտէրները, մազը հայելիին առջեւ հիւսող հարսնցուն են վկաները։ Ահա 1500-ներուն ապրած տաղերգու Մարտիրոս Խարասարցիի «Տաղ հարսանեաց եւ ուրախութեան» ընտիր եւ գեղեցիկ ստեղծագործութիւնը։ Դուք, յարգելի ունկնդիր, այդ երգի մէջ կը տեսնէք հայկական հարսնիքը, ուր կայ գինի, խնճոյք, երգ եւ ուրախութիւն։ Ի՞նչ է պակաս. ռեհանը, որպէսզի մեր փեսան՝ «թագաւորը» կենդանութիւն բաշխէ։ Ահա այդ այբբենական կարգով գրուած քերթուածի «ռ», «ս» եւ «վ» տառերը. «Ռահան, նոճի եւ մրտենին, / Սուսամ, նարկիզ եւ նռնենին, / Վարդ ու զխնձորն ընծայ բերին. / Աստուած օգնէ թագաւորին»։ Օրհնուած ըլլայ ձեր բոյնն ալ։

Ռեհանը քնացաւ

Արեւը սկսաւ ձախէն աջ սահիլ։ Ծառերու շուքերը երկարեցան։ Աղջիկը անուշ քուն մտաւ։ Տղան դիտեց զայն։ Անոր «ռեհան մազերը» շոյեց քնքշօրէն եւ երգ մը սկսաւ մրմնջել որպէս օրօր, մինչեւ որ սիրուհին համբոյրով մը արթննայ շաբաթ մը վերջ։ Այդ պատկերը մենք կը դիտենք յաջորդ յօդուածին։ Այժմ արտօնենք, որ տղան իր եարի համար երգէ Գանձակի դաշտերու վրայ ռեհանաբոյր մեղեդիներ հիւսած, գիւղերու մէջ տիկնիկներ խաղացուցած, սիրուած աշուղ Միսկին-Բուրջիի «Ախչի արի» երգը, իսկ մենք մէկ այլ անկիւն քաշուած՝ տպագիր բուրաստան մը մեր ձեռքը՝ գինովնանք հայկական քնարական ծաղկանոցի ծաղիկներով.

Ախչի, արի մի պաչ տուր, ջանիդ մատաղ,

Ես մեռնում եմ, քեզ ու քու նանիդ մատաղ,

Կարմիր սուրաթ, սպիտակ գիւլ ջանիդ մատաղ։

Թէ մարալ ես, եկ ման արի սարումս,

Հարսանիքդ կու նստի էս տարումս,

Ծծիդ վրայ կախած նշանիդ մատաղ։

Անոյշ խօսա, ճարտար բերանիդ մատաղ։

Նարգիզ, սուսան, սմբուլ ես քաղուածի պէս,

Բեր հոտ առնեմ վարդ ու ռեհանիդ մատաղ։

«Ոսկէ Ծիրան»ի 23-րդ փառատօնը

Tue, 07 Jul 2026 11:22:00 +0300

Երեւանի «Ոսկէ Ծիրան» 23-րդ միջազգային կինօփառատօնը կը կայանայ 12-19 Յուլիս թուականներու միջեւ։ Այս տարի եւս կինօփառատօնը կը ներկայացնէ մրցութային եւ արտամրցութային ծրագրեր աշխարհի տարբեր երկիրներէ, ինչպէս նաեւ ֆիլմեր հեղինակաւոր միջազգային կինօփառատօններէն՝ ներառեալ Քաննը, Պեռլինը եւ այլ առաջատար կինօհարթակներ։

Այժմ ներկայացուած է 2026 թուականի գլխաւոր պաստառը, որ այս տարի նուիրուած է բանաստեղծութեան՝ որպէս աշխարհը զգալու, ընկալելու եւ վերաիմաստաւորելու իւրայատուկ ձեւի։

Փառատօնի գլխաւոր պաստառի հեղինակն է յայտնի նկարիչ եւ տիզայներ Իկոր Գուրովիչը, որու աշխատանքները բազմիցս արժանացած են միջազգային ուշադրութեան։ Պաստառը կ՚արտացոլէ այս տարուայ գաղափարական առանցքը՝ կինօն եւ բանստեղծութիւնը որպէս ստեղծագործական ազատութեան եւ մարդկային զգայնութեան տարածքներ։

Յայտնի է Երեւանի միջազգային մրցոյթի ժիւրիի դատակազմը

Ժիւրիի նախագահն է Ճեսիքա Հաուսները, որ ժամանակակից ավստրիական կինոյի առաջատար դէմքերէն է։

Մարկ Քազընսը իռլանտա-շոտլանդացի կինօպատմաբան եւ ռեժիսոր է, որ հեղինակած է բազմաթիւ գրքեր եւ վաւերագրական ֆիլմեր։

Նաուէլ Պերես Պիսկայարտը արկենթինացի դերասան է, արժանացած է «Սեզար» եւ «Լիւմիէր» մրցանակներուն։

Մարկ Պերանսոնը գանատացի գրող, փրոտիւսեր եւ երկարամեայ կինօհամադրող է։ Պեռլինալէի եւ Լոկառնոյի կինօփառատօնի ծրագիրներու ղեկավար, իսկ կինոյի մասին անոր յօդուածները տպագրուած են Sight and Sound, Film Comment, Cahiers du Cinéma եւ այլ հեղինակաւոր պարբերականներու մէջ։

Շերմին Լանգհոֆը գերմանա-թուրքական թատերական փրոտիւսեր է։ 2013-էն ի վեր Պեռլինի Մաքսիմ Կորքի թատրոնի գեղարուեստական ղեկավարն է։

Թաննուրինի կարմիր գոհարները

Tue, 07 Jul 2026 11:06:00 +0300

Լիբանանի հրաշագեղ գիւղերէն՝ Թաննուրինը, որ նշանաւոր է մայրիի իր ընդարձակ արգելանոցով, քաղցրահամ պտուղներով եւ գեղեցիկ բնութեամբ, կոչուած է «բնութեան բանաստեղծութիւնը»։ Լիբանանեան մշակոյթով, պատմութեամբ եւ աւանդութիւններով միահիւսուած այս գիւղը կարծես տաքուկ շունչ մը կը սփռէ իր այցելուներուն շուրջ, որոնք հոգեզմայլ խանդավառութեամբ կ’ըմբոշխնեն անոր գեղեցկութիւնը։ Շատ մը արուեստագէտներ, ներշնչուելով անոր հմայքէն , գրած են բանաստեղծութիւններ եւ յօրինած՝ երգեր։ Նշանաւոր է երգահան Զիատ Րահպանիի «Ալա տիր էլ պօսթա» երգը, որ մեծ ժողովրդականութիւն ունի մինչեւ օրս։

Յուլիս ամսուան տաք եւ պայծառ կիրակիներէն մէկն էր։ Ընտանեօք որոշած էինք մեկնիլ Թաննուրին, հեռու՝ քաղաքի տաքէն ու աղմուկէն եւ ամբողջ օրը անցընել բնութեան խաղաղ գիրկին մէջ։ Մեր ինքնաշարժը կը բարձրանար, Պաթրունի շրջանէն դէպի լեռներն ի վեր, անցնելով ոլորապտոյտ ճամբաներէ, ուր մեր դիմաց կը փռուէին հսկայ կանաչազարդ տարածքներ, խիտ անտառներ եւ տեղ-տեղ լիբանանեան ճարտարապետութիւնը բնորոշող կարմիր կղմինտրէ երդիքով տուներ։ Իւրաքանչիւր տեսարան, արուեստի ստեղծագործական արտայայտութիւն մը ըլլար կարծես։

Մօտեցանք գիւղին. Ամենուրէք տարածուած էին կեռասենիներ, որոնց ճիւղերը ծանրացած, բայց հպարտութեամբ կը կրէին իրենց գոհարները։ Արեւի ճառագայթներուն տակ կարմիր կեռասները կը փայփլէին, որպէս քաղցրութեան կաթիլներ։ Թաննուրինը, իր հիւրընկալ եւ սրտաբաց շունչով, գրկաբաց կը դիմաւորէր այցելուները՝ կարծես հին բարեկամներ։ Իսկ օդին մէջ կը խառնուէին ծոթրինով հացի անուշահոտ բոյրը եւ սուրճի նուրբ գոլորշիները, որոնք դանդաղ կը բարձրանային եւ կը սփռուէին փողոցերուն վրայ։ Ճամբու եզրին, հին եւ փայտեայ կրպակ մը նկատեցինք։ Մօտեցանք, որ հարցնենք, թէ ու՞ր կարելի էր գտնել ծախու կեռաս։ Կրպակին տէրը, քիչ մը անդին, կեռասի ծառ մը մատնանշելով ըսաւ։

—Կրնաք այդ ծառէն թարմ կեռաս քաղել։

Մենք խանդավառութեամբ երբ մօտեցանք ծառին եւ սկսանք քաղել, մօտակայ տունէ մը հսկայ կառուցուածքով մարդ մը դուրս ելաւ։

—Այս ծառը ինծի կը պատկանի, չէք կրնար քաղել... բացագանչեց ան։

Մենք պահ մը շուարած՝ մտիկ ըրինք, ապա կռահեցինք կրպակին տիրոջ նպատակը։ Ան մտադրած էր ընդվզեցնել իր դրացին, որովհետեւ իրենց յարաբերութիւնները լարուած էին։ Մինչ այդ, գիւղացի մը մօտեցաւ մեզի եւ ինքզինք ծանօթացուց Խալիլ անունով։

—Եթէ կեռաս կ՛ուզէք, ձեր ինքնաշարժով ինծի հետեւեցէ՛ք։—ըսաւ ան։

Քանի մը վայրկեան ետք, Խալիլին ինքնաշարժը զառիվեր մը ելաւ եւ կանգ առաւ քարաշէն եւ գետնայարկ տան մը առջեւ. մենք ալ իրեն հետեւեցանք։ Մեծ բակով տուն մըն էր, որուն հիանալի դիրքը ամբողջ գիւղին կը նայէր։ Խալիլին կինը ջերմ ընդունելութեամբ բարեւելէ ետք, սուրճով եւ իրենց տան պարտէզին պտուղներով հիւրասիրեց մեզի։ Ծանօթացման եւ այլ նիւթերու շուրջ զրուցելէ յետոյ, Խալիլ ըսաւ։

—Եկէ՛ք, ձեզի մեր պարտէզը ցոյց տամ.կրնաք ձեր ուզածին չափ կեռաս քաղել։

Եւ ուղղուեցանք տան ետեւը գտնուող պարտէզը, որ ողողուած էր կեռասի, խնձորի, սալորի եւ այլ ծառերով։ Բաւական քանակով կեռաս քաղելէ յետոյ,

—Ի՞նչ է մեր պարտքը։—ըսինք Խալիլին։

Ան ժպտաց,

— Ոչի՛նչ...—ըսաւ։

—Ի՞նչպէս թէ... անկարելի է— եղաւ մեր պատասխանը։

—Ձեր պարտքը պիտի ըլլայ դարձեալ այցելել մեզի, ուրախ պիտի ըլլանք ձեր ներկայութեամբ։—ըսաւ Խալիլ։

Քիչ ետք, շնորհակալութիւն յայտնեցինք գիւղացիին եւ իր կնոջ եւ ուղղուեցանք մայրիներու անտառը, քայլարշաւի համար։ Ճամբան, մեր դիմաց պարզուեցան դէպի հնադարեան մայրիի խիտ անտառերը, որոնց մէջէն ծառերը տպաւորիչ կերպով կը բարձրանային ժայռերու վրայ՝ ստեղծելով շշմեցուցիչ տեսարաններ։ Այս բոլորին վրայ կ’աւելնար Պաաթարա Կիրճի ջրվէժը, ուր յետմիջօրէին այցելեցինք եւ Թաննուրինը կը վերածուէր արկածախնդրութեան, բնութեան եւ զբօսաշրջիկութեան եզակի վայրի մը հիւսիսային Լիբանանի մէջ։

Յաճախ կը մտածեմ, թէ այս օրերուն որքա՜ն ազնիւ մարդիկ գոյութիւն ունին տակաւին։ Գիւղացի Խալիլը եւ իր կինը «լայն սիրտով» ընդունեցին մեզ եւ նոյնիսկ փափաքեցան, որ օր մը դարձեալ այցելենք զիրենք։ Ազնուութիւնը լուռ է, անտեսանելի, բայց խորունկ։ Այսպիսի մարդիկ, ընդհանրապէս գովասանք չեն փնտռեր, բայց իրականութեան մէջ, անոնք են, որ կը պահեն մարդկութեան ջերմութիւնը եւ հաստատուն կապերը։

Կարգ մը պտոյտներու կողքին, մեր ընտանեկան այս պտոյտը յատկանշական էր, որովհետեւ ամէն մէկ քայլ նոր պատմութիւն մը ստեղծեց, որոնք մեր սիրտին մէջ մնացին՝ իբրեւ ջերմ յիշատակներ։ Անկէ ետք, Լիբանանի քաղաքական ցոյցերը, տնտեսական վերիվայրումները , ապա պսակաձեւ ժահրի խուճապը եկան խլելու Լիբանանի խաղաղ երկինքը։ Երիտասարդութիւնը գաղթեց արտերկիր եւ իմ զաւակներս ալ մատնուեցան նոյն ճակատագիրին։

«Է՜հ, ինչ ընես, այդ կը մնայ...», որքա՜ն ճիշդ է եղեր այս խօսքը։

Բարի եկար «Գանգուր Լորին»

Thu, 02 Jul 2026 08:30:00 +0300

Հայկական մանկական գրականութեան հերոսուհիներուն այս շաբաթ միացաւ նոր անուն մը՝ Գանգուր Լորին։ Սիրունիկ աղջնակ մըն է ան՝ «Գանգուր Լորին» մատենաշարի գլխաւոր կերպարը։ Լորին նորայայտ երիտասարդ գրող Քրիստինա Շիրանեան Տատուրեանի ստեղծագործութիւնն է։ Հետաքրքրասէր, ուշիմ, կատակասէր, մարդամօտիկ եւ զուարճախօս աղջնակ մըն է Լորին, որ ունի շագանակագոյն գանգուր մազեր։ Եւ այդ մազերն են, որ ծնունդ սկսած են տալ «Գանգուր Լորին» մատենաշարին, որուն առաջին հատորը արդէն լոյս տեսած է։

«Գանգուր Լորին» նախատեսուած է մատենաշար մը ըլլալ։ Նոր լոյս տեսած առաջին հատորի մէջ Լորին իր խճճուած մազերու մէջ կը գտնէ ոսկեգոյն բանալի մը։ Ուրկէ՞ եկած էր այդ բանալին։ Ան ինչպէ՞ս յայտնուած էր իր մազերու մէջ… Ան ի՞նչ կը բանար։ Իսկական առեղծուած մը… Այս հարցումներուն գոհացում տալու համար փոքրիկ Լորին, ոստիկանական ճշգրտութեամբ պրպտումներ կը կատարէ։ Պատմութեան աւարտին կը յայտնուի ընտանեկան հին, քաղցր հէքիաթ մը։ Յաջորդ պատմութեան մէջ Լորին պիտի արթննայ եւ իր մազերու մէջ պիտի գտնէ մէկ այլ առարկայ։ Այդ պատմութեան աւարտին ալ պիտի յայտնուի ընտանեկան եւ հայրենասիրական ջերմ պատմութիւն մը։

«Գանգուր Լորին - Լորին եւ Ոսկեգոյն Բանալին» գիրքը ուշագրաւ է իր նկարազարդումներով։ Տաղանդաւոր նկարիչ Ճէսի Քյուպըց հմտօրէն պատկերացուցած եւ նկարած է հայու դիմագիծը եւ հայկական տոհմիկ միջավայրը։ Գիրքը ունի փոքրիկ հայ ընթերցողներու համար յատուկ պատրաստուած լուսաւոր գծագրութիւններ, որոնց ենթաշերտի մէջ ներկայ է հայկական մշակոյթի բոլոր առարկաները։ Իւրաքանչիւր էջի մէջ տեղ գտած են հայկական տան մը բոլոր տոհմիկ առարկաները, ինչպէս գորգը, երաժշտական գործիքները, պատերու վրայ հայրենի տեսարանները, եւ այլն։

«Գանգուր Լորին» հատորը հայկական մանկական գիրքերու աշխարհի մէջ գեղեցիկ նորութիւն մըն է։ Լորիին պատմութիւնները, ինչպէս նաեւ ընթերցասիրութիւնը տարածելու համար անոր երիտասարդ հեղինակը ծրագրած է քաղաքիս հայկական վարժարանները այցելել եւ գիրքի օրեր կազմակերպել։ Կասկած չկայ, թէ այս հրատարակութեան շնորհիւ ամէն հայկական տան գրադարանը պիտի հարստանայ գեղեցիկ մայրենիով գրի առնուած նոր մէկ գիրքով։

Հեղինակի մասին։

Քրիստինա Շիրանեան Տատուրեան ծնած եւ մեծցած է քաղաքիս մէջ։ Ան շրջանաւարտն է Սահակ-Մեսրոպ եւ ՀԲԸՄ Վաչէ եւ Թամար Մանուկեան Վարժարաններու։ Քրիստինան ունի անձնական հետաքրքրութիւններու լայն ծիր մը։ Ան հայկական մշակոյթի, լեզուի եւ աւանդական արուեստներու հանդէպ սէրը թէ հայ եւ թէ օտար երեխաներու մէջ տարածելու համար կը կատարէ զանազան միջոցառումներ։ Նոյն նպատակով ան որոշած է հայոց լեզուի եւ համաշխարհային պատմութեան ուսուցչուհի դառնալ, գիրքեր հեղինակել, առաւելաբար նահանգային ուսումնական ծիրէ մը ներս «The Genocide Education Project»ի հետ ամէն ամառ Ամերիկացի ուսուցիչներուն հայոց պատմութիւն ուսուցանել, որպէս վերապատրաստման դասընթացք։ Քրիստինա Շիրանեան Տատուրեանի նորագոյն աշխատանքն է հայերէն սորուելու «ԱԲԳ Կապիկ» կայքէջը։ Քրիստինան այդ կայքէջը պատրաստած է իր նորապսակ ամուսինի՝ Նարեկ Տատուրեանի հետ։ 3-12 տարեկաններու համար նախատեսուած «ԱԲԳ Կապիկ» կայքէջը ճոխ է խաղերով եւ երգերով, ուր ամէն այցելու մանուկ թէ՚ լեզու կը սորվի եւ թէ՝ կը ծանօթանայ Հայաստանի աշխարհագրութեան, մշակոյթին եւ պատմութեան։

Կը շնորհաւօրէնք Քրիստինան «Գանգուր Լորին - Լորին եւ Ոսկեգոյն Բանալին» գիրքի հրատարակութեան առիթով եւ անհամբեր կը սպասենք նորանոր պատմութիւնները։ Ուրախ ենք նաեւ տեսնելով, թէ քաղաքիս հայկական վարժարաններէն ելած է հայալեզու գրող մը, որ կը պաշտէ իր մայրենին եւ իր սէրը կը փոխանցէ հայորդիներուն։

Գիրքը ապսպրելու համար դիմել՝ abcgabig.com/lori։ Վարժարանի մը մէջ գիրքի օր կազմակերպելու կամ յաւելեալ տեղեկութիւն ստանալու համար գրել՝ info@abcgabig.com հասցէին։

ՆԱԹՕ-ն յանցագործ զինեալ կազմակերպութիւն

Thu, 02 Jul 2026 08:18:00 +0300

Երբ նախակրթարանի Դ. դասարանը անցանք ծանօթացանք դասացուցակի երեք նոր առարկաներով։ Պատմութիւն, աշխարհագրութիւն եւ քաղաքացիական գիտելիքներ։Մինչ այդ մեր տեսած բոլոր դասերը կը դասաւանդուէին դասարանի ուսուցիչի կողմէ։ Այդ հանգրուանին ծանօթացանք նոր ուսուցիչներով, որոնք ազգութեամբ թուրքեր էին։ Այդ դասապահներէն մտքիս մէջ դրոշմուած նախադասութիւն մըն է. «ԱՄՆ համաշխարհային ժողովրդավարութեան երաշխաւորն է» կաղապար նախադասութիւնը։ Խօսքը կը վերաբերի 1960-ականներու առաջին կիսուն։ Այդ տարիներուն համատարած կարծիք մըն էր այս, երբ աշխարհ բաժանուած էր երկու բեւեռներու։ Ներառեալ Թուրքիա, բազմաթիւ երկիրներ կը ներկայանային ժողովրդավարական կոչեալ խմբակի մը անդամները ըլլալով։ Անոնց դիմաց կար երկրորդ ծանրակշիռ ուժը, որ կը կոչուէր կոմունիստ երկիրներ։ Աւելի ուշ ձեւաւորուեցաւ այդ երկու բեւեռներէն անջատ երրորդ խմբաւորում մը, որուն կարեւորագոյն անդամներն էին Հնդկաստանը, Չինաստանը, Կիպրոսը, Եգիպտոսը եւ այլ երկիրներ։ Աւելի յառաջացած տարիքներով մենք պատմութիւնը կրկին սերտեցինք, այս անգամ դասագիրքերու սահմաններէն դուրս գալով։

Իմացանք Թուրքիոյ ՆԱԹՕ-ի անդամակցութեան պայմանները։ Բ. Համաշխարհային պատերազմի օրերուն Թուրքիա խոհեմ դիւանագիտութեամբ փորձած էր անկողմնակալ մնալ այդ բազմամիլիոն զոհեր խլած գաղութատիրական պատերազմէն։ Բայց այդ անկողմնակալութիւնը ի զօրու էր միայն դիւանագիտական խօսոյթներու դաշտին։ Անդին Թուրքիոյ պետութիւնը իր հասարակութեան մեծամասնութիւնով հանդերձ մեծ հիացումով կը հետեւէր իր անցեալի դաշնակցին՝ Գերմանիոյ ռազմամեքենային զգլխեցուցիչ արշաւանքներուն։ Մամուլը հիացումով կը պատմէր Հիթլերի զօրքերու յառաջընթացը։ Կը սպասէին Սթալինկրատի անկումը, որպէսզի իրենք եւս պատերազմի մասնակից դառնան նախկին դաշնակցի կողքին եւ Հայաստանը արշաւելով թիկունքէն հարուածեն Խորհրդային Միութիւնը։

Այդ հոսանքին ուշի ուշով կը հետեւէին նաեւ Թուրքիոյ մէջ պաշտօնավարող Խորհրդային դիւանագէտները։ Պատմութեան շարունակութիւնը բոլորիս ծանօթ է՝ Թամանեան Զօրագունդի շարքայինները մտան Պերլին վար առին Ռայշտակի կատառին ծածանող Նացիներու դրօշը ու իր տեղ պարզեցին մուրճ ու մանգաղով կարմիր դրօշակը։ Երբ գունդի զինուորները Պերլինի անկումը կ՚ողջունէին Քոչարի պարելով՝ Թուրքիա այդ նոյն ժամերուն պաշտօնապէս պատերազմ հռչակեց Գերմանիոյ դէմ։ Սակայն թուրք դիւանագէտները գիտէին թէ այդ ձեւակերպեալ միջոցը բաւարար պիտի չըլլար Խորհրդային հաւանական վրիժառութենէ մը խուսափելու համար։

Արդարեւ Խորհրդային բանակը Սթալինին հրամանով Հայաստանի սահմանամերձ տարածքներուն վրայ ձեռնարկեց լայնածաւալ ռազմափորձի մը։ Այդ զարգացումը ալ աւելի խուճապ ստեղծեց Թուրքիոյ թէ՛ Արտաքին Գործոց եւ թէ զինուորական շրջանակներուն մէջ։ Նման վտանգը կանխելու իբրեւ միջոց իսկոյն օրակարգի եկաւ ՆԱԹՕ-ի անդամակցութեան խնդիրը։ Այդ ժամանակ ՆԱԹՕ կոչեալ Հիւսիս Աթլանտեալ դաշինքը տակաւին չէր պարզեր այն տպաւորութիւնը, ինչ որ այսօր վերածուած է լոկ իրականութեան։

Եկէք պատմութեան էջերը թերթելով կատարած ճամբորդութիւնը հասցնենք քիչ մը աւելի մօտ թուականներու։ Այս անգամ Սթալինին երբեմնի գահին վրայ նստած է Խրուշչովին, Պրեժնեվին, Յուրի Անտրոփովի եւ Սիմոնովի յաջորդող Միխայել Կորպաչովը։

Այս վերջինին վիճակեցաւ Խորհրդային Միութեան լուծարկումը յայտարարելը։

Խորհրդային Միութեան հետ լուծարկուեցաւ նաեւ Վարշաւեան Ուխտը։ Դարձեալ դիւանագէտները պատմութեան բեմին էին եւ միամիտ Կորպաչովը կը համոզէին՝ խոստանալով թէ ՆԱԹՕ պիտի չընդլայնէ իր ազդեցութեան սահմանները եւ պիտի գործադրուի նոյն ինքն Կորպաչովի առաջադրած Տեթանդի սկզբունքները։

Ինչպէս նշեցինք, կատարեալ խաբկանք մըն էր այս եւ ԱՄՆ-ի գլխաւորած արեւմտեան աշխարհը շուտով դրժեց իր խոստումները, քայլ առ քայլ ծաւալելով իրաւ սպառնալիք մը դարձաւ Ռուսիոյ Դաշնութեան դիմաց։ Այդ սպառնալիքի իբր պատասխան բռնկեցաւ Ուկրանիոյ պատերազմը, որ կը շարունակուի մինչեւ օրս։ Ինչպէս ըսած ենք գրութեան խորագրին ալ, ՆԱԹՕ յանցագործ զինեալ կազմակերպութիւն մըն է, որ կը շարունակէ վտանգել համաշխարհային խաղաղութիւնը։

Այսօր այս իրողութիւնը նկատողներ ՆԱԹՕ-ի Անգարայի վեհաժողովի ընդառաջ կը փորձեն այս ճշմարտութիւնը ահազանգել հասարակութեան։ Այդ բողոքի ձայները ճնշելու համար Թուրքիոյ ոստիկանութիւնը բերման ենթարկեց 209 քաղաքացիներ, որոնցմէ 178 արդէն իսկ ձերբակալուած են եւ բանտարկուած ճաղերու ետին։ Երբ մանրամասնութիւնները յստակացան տեսանք թէ ձերբակալուածներու մէջ կարեւոր համեմատութիւն կը կազմեն ԹԵՄԱ հիմնարկի բնապահպանները, որոնք շրջագայութենէ մը կը վերադառնային, երբ ոստիկանները բերման ենթարկեցին զիրենք։

Երկրի քաղաքականութեան, նոյնիսկ մակերեսային կերպով հետեւողներուն համար գաղտնիք մը չէ այն իրողութիւնը, որ այդ մարդիկ ձերբակալուեցան ո՛չ թէ յանցանք մը կանխելու համար, այլ հասարակութեան մէջ վախի ու սարսափի զգացումը գոյացնելու համար։

Արեւմտեան աշխարհի անվտանգութեան քաղաքականութիւն կոչածը ճիշդ ալ այս նպատակին կը ծառայէ։ Ճնշումներու միջոցով զսպել ժողովուրդի պոռթկումը։

Յատկապէս մայրաքաղաք Անգարայի բնակիչները 6-12 Յուլիս թուականներու միջեւ պիտի ենթարկուին պաշարման վիճակի պայմաններուն։ Ներքաղաքային հասարակական փոխադրամիջոցները զանց պիտի առնեն համագումարի մասնակցող բարձրաստիճան հիւրերու իջեւանած հիւրանոցներու եւ ժողովասրահներուն գտնուած թաղերու կանգառները կամ մեթրօ կայանները։ Այլ խօսքով առկախուած է հասարակութեան ազատ շրջագայութիւնը քաղաքին մէջ։

Կ՚արժէ յիշեցնել թէ որքան ատեն որ կը տիրէ անարդարութիւնը, այս տեսակի կանխամիջոցները միայն ժամանակաւոր ազդեցութիւն կ՚ունենան եւ հետզհետէ գետին կը պատրաստեն շատ աւելի ուժգին ցնցումներու, նոյնիսկ ընկերային պայթումներու։

Իսրայէլ կը հաստատէ Հայոց ցեղասպանութիւնը

Thu, 02 Jul 2026 08:11:00 +0300

Իսրայէլի կառավարութիւնը միաձայնութեամբ հաստատած է Հայոց ցեղասպանութիւնը պաշտօնապէս ճանչնալու առաջարկը՝ պատմական շրջադարձ մը արձանագրելով տասնամեակներէն ետք, երբ երկրի քաղաքականութիւնը մեծապէս պայմանաւորուած էր Թուրքիոյ եւ Ատրպէյճանի հետ ունեցած դիւանագիտական յարաբերութիւններով։

Առաջարկը, որ ներկայացուցած էր Արտաքին Գործոց Նախարար Կիտէոն Սաար, Օսմանեան կայսրութեան կողմէ հայ ժողովուրդի դէմ գործադրուած զանգուածային կոտորածները, տեղահանութիւններն ու բնաջնջումը կը ճանչնայ որպէս ցեղասպանութիւն։ Կառավարութեան հաստատումէն ետք, բանաձեւը կը սպասուի ներկայացուիլ Քնեսեթի լիագումար նիստին՝ խորհրդարանական քուէարկութեան համար։

Սաար այս քայլը բնորոշած է որպէս բարոյական եւ պատմական պարտաւորութիւն՝ շեշտելով, թէ Իսրայէլ պարտաւոր է դատապարտել Հայոց ցեղասպանութեան պատմական ճշմարտութիւնը ժխտելու, նսեմացնելու կամ խեղաթիւրելու բոլոր փորձերը։

Բանաձեւը կը վերաբերի Օսմանեան կայսրութեան վերջին տարիներուն հայ ժողովուրդին դէմ գործադրուած ցեղասպանութեան, որուն ընթացքին աւելի քան մէկուկէս միլիոն հայեր սպաննուեցան զանգուածային տեղահանութիւններու, մահուան երթերու, սովամահութեան, կոտորածներու եւ հայկական համայնքներու համակարգուած ոչնչացման հետեւանքով։

Տասնամեակներ շարունակ, Իսրայէլի յաջորդական կառավարութիւնները խուսափած էին Հայոց ցեղասպանութեան պաշտօնական ճանաչումէն՝ հակառակ որ պատմական ապացոյցերը ճնշող մեծամասնութեամբ կը հաստատեն այդ իրողութիւնը։ Այդ վերապահ կեցուածքը հիմնականին մէջ պայմանաւորուած էր Իսրայէլի եւ Թուրքիոյ ու Ատրպէյճանի միջեւ գոյութիւն ունեցող զգայուն դիւանագիտական, ռազմական եւ անվտանգային յարաբերութիւններով, մինչդեռ երկու երկիրներն ալ հետեւողականօրէն կը հակադրուէին Հայոց ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման։

Կար նաեւ երկրորդ գործօն մը, հրեաները ցեղասպանութիւն եզրի գործածութիւնը կ՚ուզեն սահմանել միայն Հոլոքոստի օրինակով։ Իրենց համար այդ մէկը եզակի է եւ կարելի չէ ուրիշ ոչ մէկ արարք նմանեցնել անոր։

Կառավարութեան այս որոշումը կը կայացուի Իսրայէլի եւ Թուրքիոյ միջեւ շարունակ սրացող լարուածութեան պայմաններուն մէջ։ Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի կառավարութիւնը վերջին տարիներուն բացայայտ թշնամական կեցուածք որդեգրած է Իսրայէլի նկատմամբ, մինչ Անգարան կը շարունակէ ժխտել Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ պաշտպանել Օսմանեան պետութեան ժառանգութիւնը։ Այս իրադրութեան լոյսին տակ, Իսրայէլի քայլը սուր արձագանգ յառաջացուցած է Թուրքիոյ դիւանագիտական շրջանակներու մօտ։

Հայոց ցեղասպանութեան պատմական ճշմարտութիւնը պէտք էր ճանչցուած ըլլար շատ աւելի առաջ՝ անկախ Իսրայէլի եւ Անգարայի կամ որեւէ այլ պետութեան միջեւ յարաբերութիւններէն։ Ճանաչումը բարոյական պարտաւորութեան, պատմական արդարութեան եւ ցեղասպանութեան ժխտման դէմ համամարդկային պատասխանատուութեան հարց է։

Այդուհանդերձ, կառավարութեան միաձայն որոշումը կարեւոր բեկում մը կը ներկայացնէ։ Ան Իսրայէլը կը մօտեցնէ այն դիրքորոշման, զոր արդէն որդեգրած են բազմաթիւ պետութիւններ, որոնց շարքին՝ Գանատան, Միացեալ Նահանգները, Ֆրանսան եւ Գերմանիան, ինչպէս նաեւ միջազգային կառոյցներ, ներառեալ Եւրոպական խորհրդարանը։

Աշխարհասփիւռ հայութեան համար Իսրայէլի քայլը չունի յատուկ բարոյական նշանակութիւն, քանի որ ինք եւս որդեգրած է ցեղասպան քաղաքականութիւն Պաղէստինի ժողովուրդի նկատմամբ։ Արդարեւ Թուրքիոյ դիւանագիտական շրջանակները Իսրայէլի այս քայլը կը մեկնաբանեն համաշխարհային ուշադրութիւնը շեղելու փորձ մը ըլլալով։

Բացի Թուրքիայէ Պաքու եւս դատապարտած է Իսրայէլի կառավարութեան այս որոշումը եւ զայն որակած է պատմական ճշմարտութիւններու հակասող երեւոյթ։

Միւս կողմէ Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան յայտնած է թէ Հայաստանի կառավարութիւնը մտադիր չէ արձագանգելու Իսրայէզեան կառավարութեան այդ որոշումին։

Պարտինք յիշել թէ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման խնդիրը նախապէս ընդդիմադիր պատգամաւորներու ջանքերով եկած էր Քնեսեթի օրակարգին եւ իշխանութեան միջամտութեան հետեւանքով ալ մերժուած։ Այս անգամ, երբ նոյն ինքն կառավարութիւնը կ՚արծարծէ խնդիրը տեսնենք թէ ի՞նչ պիտի ըլլայ Քնեսեթի որոշումը։

Մտորումներ թափառական հրեայի մասին

Thu, 02 Jul 2026 08:09:00 +0300

Ծանր, բաւականին ծանր բեռ մը ըլլալու է դաւանիլ կրօնքի մը, միշտ շրջապատուած ըլլալով այլադաւան հասարակութիւններու հետ:

Մարդկային յարաբերութիւններու մէջ կրօնային ու մշակութային տարբերութիւնները խտրականութեան մեծագոյն գործօններն են:

Այդ խտրականութիւնը դարեր շարունակ իրենց մաշկին վրայ զգացած երկու ցեղեր են գնչուները եւ հրեաները: Հայրենակորուս այս ցեղերը տարածուած են աշխարհով մէկ, ամենուրէք այլ, օտար, ուրիշ համարուելով:

Բազմաբնոյթ յանցագործութիւններ իրենց վերագրուած են, որոնց հետեւանքով ամբողջ պատմութեան ընթացքին դարձած են քաւութեան նոխազի:

Այս հանգամանքի բերմամբ բացի տարբեր ժողովուրդներու կողմէ արհամարհուելէ, բազում իշխանութիւններու կողմէ ենթարկուած են անարդար պատժամիջոցներու, հալածանքներու, նոյնիսկ զանգուածային սպանդներու եւ աքսորի:

Հրեաներ եւ գնչուներ տուեալ պայմաններու տակ չունեցան զարգանալու կամ հարստանալու, բարգաւաճելու առիթ: Միայն իրենց խիստ տաղանդաւոր զաւակները երաժշտութեան, գեղարուեստի, գրականութեան, գիտութեան եւ փիլիսոփայութեան նման նիւթերով մէջ մեծ ներդրում ունեցան համաշխարհային ճաշակի ու մշակոյթի զարգացման մէջ:

Իսկ հրեայ եւ գնչու հասարակութիւններու ջախջախիչ մեծամասնութիւնը դարեր շարունակ հարկադրուեցաւ չքաւորութեան պարտադրած զրկանքները յաղթահարելու:

Համաշխարհային անարդարութեան զոհերն էին հրեաները եւ գնչուները: Երբ բազում ժողովուրդներ միջնադարեան խաւարէն դուրս գալով ձեւաւորեցին ազգային միասնութիւն, հրեաներ եւ գնչուներ շարունակեցին ցեղախումբի մը նեղ սահմաններու ձեւաչափով ներկայանալ միջազգային հանրութեան, առաջնորդ ունենալով իրենց ռաբիները եւ ցեղապետերը:

Հրէից համար ազգի ձեւաւորման հիմքը եղաւ Իսրայէլի պետութեան հիմնադրումը 1948-ին: Այդ միասնութեան տանիքի շնորհիւ եբրայերէնը կրկին ծաղկեցաւ ու դարձաւ ազգային հասարակական լեզու: Եւրոպայի զանազան երկիրներէն, Ռուսաստանէն, Հիւսիսային կամ Հարաւային Ամերիկայէն, Հիւսիսային Ափրիկայէն եւ Միջին Արեւելքի զանազան երկիրներէ ներգաղթած հրեաներ այստեղ շնորհիւ պետականութեան, ձեւաւորեցին բազմամշակութային յատկութիւններով օժտուած ազգի մը դիմագիծը:

Ինչպէս երկրագունդի բոլոր երկիրները, Իսրայէլի հասարակութիւնն ալ կը բաղկանայ տարբեր շերտերէ: Գործատիրոջ մը, հողագործի մը կամ բանուորի մը, ուսուցիչի մը եւ սպայի, ոստիկանի աշխարհընկալումը, ակնկալութիւնը եւ երկրի ապագայի մասին պատկերացումը բնականաբար պիտի տարբերին իրարմէ: Բայց այդ զանազանութեան կողքին կայ այլ ազդակ մը, որ կը կազմէ հասրակաց յայտարարը: «Անգամ մըն ալ երբեք» հասկացողութիւնն է ան, որուն մասին կը շարունակենք յաջորդ յօդուածով:

Ս. Պօղոս Եւ Ս. Պետրոս Առաքեալներու տօնը նշուեցաւ Անտիոքի մէջ

Thu, 02 Jul 2026 08:03:00 +0300

Անտիոքի Աթոռի հիմնադիր Ս. Պետրոս Առաքեալի եւ Ս. Պօղոս Առաքեալի տօնը Կաթոլիկ Եկեղեցւոյ կողմէ կը կատարուի ամէն տարի 29 Յունիսին: Այս տարի եւս նոյն տօնախմբութիւնը մասնաւոր հանդիսութեամբ տեղի ունեցաւ նոյն քաղաքի Ս. Պետրոս Քարայր-Եկեղեցւոյ մէջ:

Ըստ դարաւոր աւանդութեան, միջեկեղեցական հանդիսութիւնը համախմբեց Թուրքիոյ զանազան շրջաններէն եւ արտասահմանէն հոգեւորականներ եւ Քրիստոնեայ համայնքներու անդամներ:

Ս. Պետրոս Քարայր-Եկեղեցին, որ աշխարհի անդրանիկ քարայր-եկեղեցին կը նկատուի եւ Քրիստոնէական պատմութեան կարեւորագոյն ուխտատեղիներէն է, անգամ մը եւս կեդրոն դարձաւ միութեան, եղբայրութեան ու խաղաղութեան համար տրուած պատգամներու:

Հանդիսութեան մասնակցեցան Հաթայի մեր եկեղեցիներու հոգեւոր հովիւ եւ Գաւառի համայնքներու տեսուչ Արժ. Տ. Աւետիս Քհնյ. Թապաշեան, Անատոլուի Պապական փոխանորդ Մոնս. Անթուան Ըլկըթ Եպս., Թարսուսի Եպիսկոպոս Պաւլոս Օրտուլուօղլու, ինչպէս նաեւ Հաթայի, Մերսինի եւ շրջակայից հոգեւոր պետեր ու հովիւներ, վաքըֆներու ներկայացուցիչներ եւ զանազան համայնքներու անդամներու բազմութիւն մը:

Նախ տեղի ունեցաւ յոտնկայս լռութիւն եւ երգուեցաւ Անկախութեան Քայլերգը, ապա սկսաւ միջեկեղեցական հանդիսութիւնը, որու ընթացքին աղօթք վերառաքուեցաւ Թուրքիոյ եւ ընդհանրապէս աշխարհի խաղաղութեան ու եղբայրութեան համար:

Երիտասարդաց երգչախումբի երգած թրքերէն եւ արապերէն շարականները ներկաներու գնահատանքին արժանացան:

Արարողութեան ընթացքին Արժ. Տ. Աւետիս Քհնյ. Թապաշեան, միւս հոգեւոր պետերու եւ առաջնորդներու հետ միասին աղօթեց աշխարհի զանազան վայրերու մէջ տիրող պատերազմներու եւ բախումերու ի սպառ վերջանալուն, սիրոյ, համերաշխութեան, համագործակցութեան ու եղբայրութեան հաստատման եւ ամրապնդման համար: Տէր Հայրը հաղորդեց Ն.Ա.Տ. Սահակ Բ. Պատրիարք Հօր ողջոյններն ու աղօթքները:

Հաւատացեալ բազմութեան մասնակցութեամբ կատարուած Ս. Պետրոս Առաքեալի եւ Ս. Պօղոս Առաքեալներու տօնի ընթացքին, Անատոլուի Պապական փոխանորդ Մոնս. Անթուան Ըլկըթ Եպս. Տէր Հօր անձին մէջ շնորհակալութիւն յայտնեց մեր Հոգեւոր Պետին ողջոյններուն ու աղօթքին համար:

Հանդիսութիւնները իրենց աւարտին հասան հոգեւոր պետերու վերջին օրհնութեամբ:

Անահիտ Ավանէսեան Իսթանպուլ ժամանեց

Thu, 02 Jul 2026 07:56:00 +0300

Հայաստանի Առողջապահութեան Նախարար Անահիտ Ավանէսեան Իսթանպուլ ժամանեց՝ մասնակցելու համար Իսթանպուլի մէջ կազմակերպուած «Երկրաշարժներու ընթացքին առողջութեան պաշտպանութիւնը. երկրաշարժի արտակարգ դրութեան կառավարման միջոցաւ առողջապահական անվտանգութեան զարգացումը» խորագիրով Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութեան նախարարներու համաժողովին։

Ավանէսեանի կատարած յայտարարութեան համաձայն, ներկայիս արտակարգ բժշկական օգնութեան թեխնիկական խումբեր կազմելու համար գնահատման փուլին մէջ գտնուող Հայաստան, մօտ ապագային Առողջապահութեան Համաշխարհային Կազմակերպութենէն համապատասխան վկայագիրը ստանալու կը սպասէ։

Անահիտ Ավանէսեան ըսաւ. «Եթէ Հայաստանը գնահատման գործընթացը յաջողութեամբ աւարտէ, պիտի ունենայ բարձր մակարդակի վկայագրուած արտակարգ բժշկական օգնութեան թեխնիկական խումբեր, որոնք հարկ եղած պարագային պիտի կարենան ծառայութիւն մատուցանել թէ՛ երկրէ ներս, թէ՛ ալ արտասահմանի մէջ»։

Եկեղեցւոյ կալուածներուն համար աճուրդի գործընթացը սկսաւ

Thu, 02 Jul 2026 07:48:00 +0300

Գումգաբուի Սուրբ Աստուածածին Աթոռանիստ Եկեղեցւոյ թաղականութեան եւ «Զելա» Ոսկերչութեան միջեւ դատը նոր հանգրուանի մը հասաւ։ Վճռաբեկ Ատեանի որոշումէն ետք, թաղականութիւնը Սահմանադրական Ատեան դիմելով՝ դատին սկիզբէն վերսկսելուն համար նոր դատավարութեան մը դիմում ըրած էր։ 30 Յունիսին տեղի ունեցած առաջին նիստը, դատարանը յետաձգեց մինչեւ 3 Դեկտեմբեր։ Եկեղեցւոյ երեք կալուածներուն համար աճուրդի գործընթացը սկսած է 29 Յունիսին։

Վճռաբեկ Ատեանը, թաղականութեան եւ «Զելա» Ոսկերչութեան միջեւ շարունակուող դատին կապակցութեամբ Գումգաբուի թաղականութեան «Զելա» Ոսկերչութեան վնասը հատուցելու պարտաւորութիւն ունենալը հաստատեց։ Վճռաբեկ Ատեանի որոշումէն ետք, «Զելա» ոսկերչութեան վարչական խորհուրդի նախագահ Նորայր Իշլէր, Գումգաբուի թաղականութեան պատկանող որոշ կալուածներու վրայ արգելանք դրած էր։

Դատարանի կողմէ նշանակուած փորձագէտը, անցեալ տարի եկեղեցապատկան ինը կալուածները քննելով, միջին արժէքներ ճշտած էր։ Ինը կալուածները կը գտնուին Գոց Շուկայի ամենագործօն շրջաններուն մէջ։ Խանութի յատկանիշ ունեցող կալուածներուն համար փորձագէտներուն կողմէ գնահատուած արժէքներուն ընդհանուր գումարը կը հասնի 371 միլիոն 725 հազար ԹԼ.-ի։

Նոր դատավարութեան առաջին նիստը տեղի ունեցաւ 30 Յունիսին։ Նիստին մասնակցեցան Գումգաբուի թաղականութիւնը եւ Զելա Ոսկերչութիւնը։ «Ակօս»ի հետ խօսելով, Գումգաբուի Սուրբ Աստուածածին Աթոռնիստ Եկեղեցւոյ թաղականութեան ատենապետ Հրանդ Մոսկոֆեան «Ակօս»ին յայտնեց թէ, դատավարութիւնը յետաձգուած է 3 Դեկտեմբեր թուականին։ Ինը կալուածներէն վեցին համար նախազգուշական միջոցի որոշումը ի զօրու է մինչեւ Օգոստոս ամսուան կէսը։ Մոսկոֆեան աւելցուց թէ միւս երեք կալուածներուն համար աճուրդի գործընթացը կը շարունակուի, որոնք պիտի տեւեն մէկ շաբաթ։ Մոսկոֆեան նշեց թէ իրաւական ջանքերու համար աշխատանքներ կը տանին։ Մոսկոֆեան նաեւ ընդգծեց թէ, կալուածներուն ծախուելու պարագային, եկամուտը «Զելա» Ոսկերչութեան պիտի փոխանցուի։