Agos

Զաքարիա Միլտանօղլու Սէօլէօզի մասին

Mon, 15 Jun 2026 20:30:00 +0300

Եսայեան մշակոյթի եւ գրականութեան միութեան նախաձեռնած «Հանդիպում» փառատօնի հաւանաբար միակ անկատար մնացած ծրագիրն էր դէպի Պրուսայի երբեմնի հայաբնակ Սէօլէօզ գիւղը կատարելի շրջագայութիւնը: Եթէ աննպաստ եղանակի պայմաններու բերմամբ ջնջուած այդ ծրագիրը իրականանար, մեր աշխատակից ճարտարապետ Զաքարիա Միլտանօղլու լրացուցիչ տեղեկութիւններ պիտի փոխանցեր այդ վայրի պատմութեան մասին:

4 Յունիսի երեկոյեան, Եսայեան Միութեան նախաձեռնութեամբ այդ հանդիպումը կայացաւ Պէյօղլուի Ս. Երրորդութիւն եկեղեցւոյ Նարեկեան սրահին մէջ:

Զաքարիա Միլտանօղլու իր զեկոյցին սկսաւ նախ երախտապարտութեան ողջոյնի խօսք արտասանելով «Արաս» հրատարակչատան հիմնադիր Եդուարդ Թովմասեանին եւ «Ակօս» թերթի հայերէն էջերու նախկին աւագ խմբագիր Սարգիս Սերովբեանին:

«Նախապէս տեղեկութիւն չունէի այս հայաբնակ գիւղի մասին: Առաջին անգամ Սարգիս Սերովբեանի հետ այցելեցինք Բութինիոյ այս պատմական գիւղը եւ իրմէ լսեցի բազում գիտելիքներ: Իսկ Եդուարդ Թովմասեան միշտ խրախուսեց երբեմնի հայաբնակ վայրերու ուղղեալ ուսումնասիրութիւնները եւ բացայայտումները: Հետեւաբար տեղին է այս մասին մեր երախտիքը յայտնել իրենց յիշատակին»

Այս հակիրճ ելոյթէն ետք օրուան բանախօսը նկարագրեց երբեմնի Հիւտավենտիկար սանճաքի այս զարգացած գիւղի աշխարհագրական դիրքը:Ապա անդրադարձաւ այդ գիւղի բնակչութեան ակունքներուն, պատմելով թէ Տարօն աշխարհի գաւառներէն գաղթած 7 ընտանիքներ, 32 շունչով եղած են Սէօլէօզի առաջին բնակիչները:

Նախքան 1915 անիծեալ թուականը Սէօլէօզ ունեցաւ մօտաւորապէս 8 հազար բնակչութիւն, որոնց գլխաւոր աշխատանքն էր շերամաբուծութիւնը եւ ձիթաիւղի արտադրութիւնը: Գիւղի դպրոց յաճախող աշակերտութեան թիւը կը հասնէր 6 հարիւրի:

Ատենախօս Միլտանօղլու, ինչպէս իր նախորդ զեկոյցներուն, այս անգամ ալ իբրեւ աղբիւր լայնօրէն օգտուեցաւ հայ մամուլի անցեալի էջերէն: Այսպէս ան երբեմն հայերէն, երբեմն ալ հայատառ թրքերէն պարբերականներու էջերէն քաղած տեղեկութիւններով ճոխացուց իր պատումը, յիշատակելով նաեւ Սէօլէօզցի անուանի դէմքեր՝ գրող Յակոբ Օշականը, գեղանկարիչ Ժանսեմը եւ շարժանկարիչ Սերժ Աւետիքեանը:

Միջոցառումը աւարտին հասաւ հարցում-պատասխանի դրութեամբ:

Եսայեան մշակոյթի եւ գրականութեան մութեան անունով Նարօտ Աւճը եւ Վահագն Քեշիշեան թէ բացման եւ թէ փակման ուղերձներու ընթացքին յատուկ շնորհակալութիւն յայտնեցին թաղական խորհուրդին, սրահը տրամադրելու պատրաստակամութեան համար:

Մենք ալ կը շնորհաւորենք բանախօս Զաքարիա Միլտանօղլուն, այս խիստ ուսուցողական զեկոյցին, իսկ միութեան անդամները իրենց անվհատ աշխատութեան համար:

Երգով, խաղով ներկայացում մը

Mon, 15 Jun 2026 20:23:00 +0300

«Զապարէ», «Անուշապուր», «Ձիաւորներ»,«Արի Նոր Տարի», «Թզուկի Երգը», «Քաջ Նազար», «Վիվա Լա Մուզիքա», «Գնդակի Խաղ», «Մրջիւնները Կը Քալեն», «Նուպար Նուպար», «Կենդանիներու Ժողովը» ու վերջապէս «Քայլերգ Սայաթ Նովա Մանկանց Երգչախումբի»։

Այս էր Սայաթ Նովա Մանկանց Երգչախումբի 6 Յունիս շաբաթ երեկոյ Օրթագիւղի Թարգմանչաց Վարժարանի բեմէն կատարած ներկայացումը։

Կազմակերպիչները արդարօրէն խուսափած են այս ներկայացումը համերգ կոչելէ, քանի որ բեմին վրայ կատարուածը մանկական ուրախ համագործակցութեան մը կրկնութիւնն էր պարզապէս։

Այդ համագործակցութիւնը կրկնուեցաւ իւրաքանչիւր շաբաթ օր Կեդրոնական Սանուց Միութեան երթիքին տակ իբրեւ հայեցի երգ ու խաղի զուարթ միջոցառում։

Նկատի ունենանք թէ 29 անդամներէ բաղկացող մանկանց կազմի կրտսերագոյնը հազիւ 3,5 տարեկան է, այսինքն նախամանկապարտէզական տարիքով։ Աշխատակազմի անդամները Առէն Սելվիօղլու, Գայիանէ Կավրիլոֆ, Մասիս Թաշը, Մարալ Ուսթա Պալ եւ Նարօտ Էրքոլ, բոլորն ալ նոյնանուն երգչախումբի երբեմնի անդամներ իրենց բոլոր կարելին ի գործ դրած էին այդ 29 մանուկներու, երգով, խաղով ուրախ հայեցի ժամանցին համար։

Դժուար չէ կռահել թէ դահլիճը լեցուն էր ծնողներով, մեծ ծնողներով եւ մանկանց երգչախումբի երբեմնի սաներով։

Արդարեւ 1996-ին, Զարեհ Խրախունիի հեղինակած բառերու համար Գէորգ Դաւիթեանի յօրինումով գոյացած քայլերգը խորհրդանշական պահ մը ապրեցուց, երբ այսօրուայ ծնողները վերադարձան իրենց մանկութեան օրերուն եւ փոքրիկներու հետ միասին երգեցին այդ քայլերգը։

Այսօր խումբի տարիքի միջինը կը թելադրէ երգը ընդելուծել խաղի հետ։ Բայց արդէն տարիքով քիչ մը հասունները դաշնամուրի վրայ ունեցած ելոյթներով պարզեցին նաեւ իրենց երաժշտական սկզբնական հմտութիւնները։ Յոյս պիտի պահենք թէ Սայաթ Նովա մանկանց կազմի անդամները յառաջիկայ տարիներուն երաժշտական աւելի ցայտուն կատարումներով պիտի շարունակեն իրենց երթը, վառ պահելով խիստ կարեւոր աւանդութիւն մը։

Ուրեմն կը մնայ շնորհաւորել այդ ջահը վառ պահելու համար զոհողութիւն եւ նուիրում ներդրած բոլորը, ողջունել իրենց աշխատանքը եւ մաղթել ուժ ու կորով։

Մարալ Այվազ ուրախութիւն շռայլեց

Mon, 15 Jun 2026 19:42:00 +0300

ԲԱԳՐԱՏ ԷՍԴՈՒԳԵԱՆ

«Դուք երկուքդ ալ բեմի շնորհք ունիք: Ձեր ապագան բեմերու վրայ կ'ըլլայ» ըսած էր թատրոնի մեծանուն գործիչ Յակոբ Այվազ, իր թոռները խրախուսելով: Այդպէս ալ եղաւ, երբ Տէր Նաթան քահանայ հայ հոգեւոր ծիսակատարութեան բեմն է, այսինքն խորանի վրայ, իսկ իր քոյրը մեծ յաջողութեամբ կը պանծացնէ հայ երաժշտութիւնը համերգասրահներու բեմերէն:

Պոլսահայութեան վերջին տարիներուն մատնուած ճղճիմութեան ապացոյցներէն մէկն ալ հանիսատեսի ուշադրութեան անբաւարարութիւնն է սովորական համերգի մը իսկ ծախսերը հոգալու խնդրին մէջ: Այդ իսկ պատճառաւ հետզհետէ անհրաժեշտութիւն դարձած է համերգներ սարքել մեկենասի մը հովանաւորութեամբ: Մարալ Այվազ մերժեց այդ դիւրութիւնը եւ համարձակեցաւ իր ուժերով գլուխ հանել համերգ մը, որ իսկական երաժշտական վայելք մը դարձաւ Նարեկեան սրահը ամբողջովին զբաղեցուցած հանդիսատեսի համար:

Համերգը իր ներկայութեամբ պատուած էր Թուրքիոյ Հայոց Պատրիարք Սահակ Բ, իր կողքին ունենալով Արամ Արքեպիսկոպոսը եւ հոգեւորականաց դասու կարգ նը անդամներ:

Աշուղական, ժողովրդական եւ ժամանակակից երգահաններու 15 երգերէ բաղկացող համերգային ծրագիրը ունէր նաեւ շատ հաճելի անակնկալ մը: Մեներգչուհին յիշելով մօտ անցեալին կայացած Լուսաւորիչ Մանկանց Երգչախումբի համերգը, բեմ հրաւիրեց թերատի կիթարահարուհի Գարուն Ուլուքը, որ հիանալի մեկնաբանութեամբ կատարեց գործ մը, խորապէս տպաւորելով բովանդակ դահլիճը:

Համերգային յայտագիրը գործադրուեցաւ ընկերակցութեամբ նուագախումբի, որուն անդամները համերգի աւարտին ծանօթացուեցան ունկնդրին, արժանանալով ջերմ ծափողջոյններու:

Այսպէս հնչեցին քանոնահար Սեւան Ինյաբանի, ջութակահար Մեթէհան Տատայի, դուդուկահար Չայան Եըլմազի, թմբկահար Սեւան Կարապետեանի, երկրորդ ձայնի կատարումով Սերենա Քոչաք Աւշարօղլուի եւ կիթարահար Արի Հերկելի անունները: Մարալ Այվազ յատկապէս ընդգծեց այս վերջին անունը, յիշեցնելով թէ ներկայացուած բոլոր երգերու գործիքաւորումը կատարուած է իր կողմէ:

Մարալ Այվազ յատուկ շնորհակալութեամբ յիշեց նաեւ Օնուր Շենսոյի եւ Սայաթ Կիւրիւնի անունները, որոնք ստանձնած էին ձայնի եւ լոյսի սարքաւորումը:

Աւարտին Պատրիարք Սրբազան իր խորիմաստ հուսկ բանքի մէջ շնորհաւորելով մեներգչուհին եւ նուագախումբի անդամները, յատուկ գոհունակութեամբ արտայայտուեցաւ Պէյօղլու թաղի ծխական խորհուրդին, որոնց ջանքերով համայնքը վերատիրացաւ նման դահլիճի, ուր յաճախակի կը հիւրընկալէ գեղարուեստական բազմաբնոյթ միջոցառումներ: Նախորդ նախադասութեան մէջ յատկապէս ընդգծուած է «վերատիրացաւ» բառը, քանի այդ դահլիճը նախորդ թաղականութեան շրջանին ալ կար, բայց անհասանելի էր համայնքի շահագործման: Սրբազան Պատրիարքը երախտիքով անդրադարձաւ նաեւ Լուսաւորիչ Երգչախումբի դերակատարութեան, որ իր կարգին երաժշտական դպրոցի մը նշանակութիւնը ունեցած է բազմաթիւ երիտասարդ արուեստագէտի համար: Սրբազանի իւրաքանչիւր մատնանշում կամ հաստատում իսկոյն արձագանգ կը գտներ ծափողջոյններով, իբր ապացոյց համաձայնութեան:

Երգը ի սկզբանէ ուրախ տրամադրութեան արտայայտութիւնն է: Անշուշտ որ կան ողբերգ, մահերգ, սգոյ արտայայտութիւն դրսեւորող երգեր, ինչպէս նաեւ աշխատանքային երգերը կամ օրօրներ, դարձեալ վերահաստատենք, երգի հիմնական արտայայտութիւնը ուրախութիւնն է: Մարալ Այվազ 8 Յունիսի իր մենահամերգով այդ ուրախութիւնը շռայլեց համերգի ներկայ գտնուողներուն, որոնք այդ ուրախ տրամադրութիւնը դէմքերնուն վրայ վերադարձան իրենց տուները:

ԱՆԴՈՒՆԴ

Mon, 15 Jun 2026 19:36:00 +0300

Լուսաւոր խորութիւնը

Դժուար է անդունդի խորութիւնները իջնել եւ անոր նկարագրութիւնը գրի առնել։ Համարձակութիւն կը ահանջէ այդ անծանօթ տարածութիւնը խարխափել, որ զուրկ է լոյսէ եւ կենդանութենէ։ Աւելի սարսափելին, անդունդի մէջ կը բացակայի նաեւ… յոյսը։ Այսօր, յարգելի ընթերցող, երբ Հայաստանի եւ իր մտերիմ երկիրներու միջեւ նախկին բարի յարաբերութիւնները կը խզուին լայնացող անդունդներով, երբ թուային աշխարհի մէջ մարդոց միջեւ անդունդներ կը գոյանան, եւ քաղաքներու մէջ դրացիութիւն կոչուած գաղափարը արդէն անդնդախոր գիծերով ճեղքուած է՝ ես կ’առաջարկեմ, որ մենք, այս գիշեր, ըլլանք աներկիւղ, երկար առասան մը արձակենք վար, հեռալոյս մը մեր մէջքին կապած իջնենք հայկական գրականութեան անդունդները եւ յայտնաբերենք «անդունդ» բառի լուսաւոր պատմութիւնը։

Գոհարատուփ մը մութի մէջ

Արդեօք անդունդի մութ տարածութեան յատակը կա՞ն քնարական փայլուն գոհարներ։ Արդեօ՞ք հայկական «անդունդ» բառը, հակառակ ընդհանրացած կարծիքին, լուսաւոր տեղ մըն է։ Արդեօ՞ք սրամիտ թոքախտաւոր քերթողներ, Դուրեան մը, Զարիֆեան մը, Տէրեան մը դար մը առաջ հոն մեզի համար ձգեր են շողշողուն տողիկներ… Այժմ, սուզուինք «անդունդ» բառի ընդերքը, գտնենք այդ թանկագին կտորները, զամբիւղի մը մէջ լեցնենք բոլորը, ապա անհոգ, սուլելով, երգով ու ծիծաղով վեր ելլենք։ Սակայն, չըլլայ, թէ մեզի հակառակը պատահի, այլապէս կը մնանք խոր անդունդի յատակը տրտում եւ տխուր։ Բայց, ես յոյս ունիմ, որ մենք նոյն պարանը բռնած կարենանք աշխարհի երեսը ելլել, կրկին արեւը տեսնել ու այս արկածախնդրութիւնը բոլորին պատմել։

Անդունդին ծայրը

Անդունդին բերանն եմ։ Հոն պատահական այցելուներու համար ցուցանակ մը դրուած է, հակիրճ նկարագրութիւն մը. «ԱՆԴՈՒՆԴ»։ կազմուած է ան- բացասական մասնիկով եւ «դունդ»՝ յատակ բառով։ Կազմութիւնը նման է յունարէն՝ ά-βυσσος (ա-վիսսոս) կամ գերմաներէն՝ ab-grund բառերուն, որոնք կը նշանակնեն «անյատակ»։ Ցուցանակի վրայ կը գրէ նաեւ. «ԶԳՈՅՇ», քանզի բառս բախաբերական իմաստ ալ ունի՝ հոգեկան ծանր ճգնաժամ, յուսալքուած մարդու բնակավայր, մշտնջենաւոր տառապանք։

Առաջին գտածոները

Ահա անդունդի յատակն ենք։ Ուղիղ բռնեցէք ձեր հեռալոյսը ու դուք կը տեսնէք ձիր ու ցան բառեր քարերուն տակ, պատերուն մէջ։ Այդ շողացող կաթիլները, որոնք մարգարիտի կը նմանին, ո՞վ բերեր, ձգեր է հոն։ Չենք գիտեր։ Ահա այդ գոհարները. անդնդաբնակ, անդնդագոռ, անդնդալից, անդնդախոր, անդնդածին, անդնդակորոյս, անդնդակուլ, անդնդաձայն, անդնդամերձ, անդնդասոյզ, անդնդափոս… Ձեր զամբիւղը լեցուցէք, այնքան որքան կրնաք շալկել եւ դուրս հանել։

Նաւը անդունդի տակին

Խոր ձոր մըն է հայոց անդունդը, ուր թագնուած է հին հայկական մատենագրութեան գանձարանը։ Այդ մամռապատ գոհարատուփը իր մէջ կը պարունակէ զարմանալի եւ առեղծուածային արտայայտութիւններ։ Ահա ափ մը ընտիր գոհար. «Խաւար ի վերայ անդնդոց», «Աղբիւրք անդնդոց», «Անդնդալից ծով»։ Հայոց անդունդը, ձեզ կը զգուշացնեմ սարսափելի է եւ վտանգաւոր. թող մեր ոտքի տակին չյայտնուի «Կոկորդիլոսն անդնդային», չտեսնենք «Վիշապն անդնդային», չհանդիպինք «Անծայր անդունդս անօրէնութեան», չմտնենք «Անդունդ չարեաց», չշօշափենք «Զխաւարն անդնդակուլ», չողբանք՝ «Անկեալ ʼի վիհ գարշութեան մեղաց՝ անդնդականաց ապականութեանց», չիյնանք «Ի խորս մեղաց անդնդային», չկրենք «Անդնդային տանջանք», չըսենք «Յանդունդս տառապեցայ», չափսոսանք «Երբեմն էի վերնային, եւ այժմ անդնդային» եւ չպատահի որ մեր նաւակը հանդիպի «Անդնդային մոլեգին ալեացն», ջախջախուի մարմինս, կործանուի կայմը, առագաստը պատռի, բեկանի կազմը, դիտարանը խոնարհի, խորտակուի կողը, տախտակաշարքը բեկը բեկուի, եւ բեկորները աննպատակ տատանուին ծփացող ջուրի վրայ։ Բայց մենք, փոխանակ մեր ձեռքը ծնօտին դրած արտասուելու, վառենք յոյսի ջահ մը ու քանի մը քայլ յառաջ երթանք։

Անդունդի մէջ լոյս ես դուն

«Անդունդ» բառը իր գրական գագաթնակէտին հասաւ 11-րդ դարուն, երբ Գրիգոր Նարեկացին նոր քնարական շունչ բերաւ անոր։ Նարեկացիի համար անդունդը մեղքերու հաւաքատեղի մըն էր, թշուառ մարդու հոգեկան կործանման վերջնակայանը, վտանգաւոր, քարշելի եւ ապականած տեղ մը, ուրկէ միայն ու միայն բարի, գթասիրտ եւ ողորմած Յիսուս Քրիստոսի օգնութեամբ կարելի էր փրկուիլ։ Սուրբը իր Մատեանի մէջ աղաչեց, որ Փրկիչը տեսնէ մեր տագնապը, ակնարկէ բեկութեան, ականջ տայ ողորմագին հեղութեան, լսէ անմռնչելի հառաչանքներս եւ հասնի օգնութեան. «Տէր գթութեանց, աղբիւր ողորմութեանց, պարգեւք բարութեանց, որդի բարձրելոյ, / Տէր Յիսուս Քրիստոս, / ողորմեա՚, խնայեա՚, մարդասիրեա՚, շօշափեա՚ բժշկապէս զամենաթշուառ ախտաւորութիւնս… / Լուր (լսէ) ի խորոցն անդնդոց մահուն գերեզմանիե։ Բանաստեղծը նաեւ խնդրեց, որ Տէր Աստուած մեզ գազաններու ժանիքէն եւ վիշապներու ատամներէն փրկէ՝ լոյս պարգեւէ խոր անդունդներուն. «Դու ես Տէր, դու գթած, դու բարերար,..., / Քաւել, փրկել, կենագործել, լուսաւորել, վերստին հաստատել, / Ի խորոց անդնդոց ի լոյս բերկրութեան ածել»։

«Անդունդա կիթթի»

Եղան օրեր, «անդունդ» բառը հասաւ մեր լեզուի պայծառ բարձրութիւններուն։ Հայկական բնաշխարհի մէջ ան պատկերալից արտայայտութիւններու նիւթ դարձաւ։ Էնկիւրիւ (Անգարա) քաղաքի թրքախօս հայերու համար «անդունդ» բառը կը նշանակէր նեղ ու մութ տեղ։ Բառս Ագուլիսի մէջ «անդունտք» էր, Մշոյ մէջ «յանդունտ», Ալաշկերտի մէջ «յանտուտ», Թիֆլիսի մէջ «անդութկ»։ Երթանք Ատանա։ Քաղաքի կեդրոնական շուկայի մէջ, սրճարանի մը առջեւ խումբ մը թրքախօս այրեր թուղթ կը խաղան։ Խաղի աւարտին դուք յանկարծ կը լսէք «antunta gitti» արտայայտութիւնը (անդունդա կիթթի), որ կը նշանակէ՝ յաղթուեցաւ, պարտուեցաւ։ Իսկ որպէս բարեխիղճ այցելու մտածեցի, որ երկու բառ ալ ես յօրինեմ, խճաքարի մը վրայ գրեմ, յուսալով որ ապագայ ընթերցասէրը սայթաքի եւ քրքջալիր ուրախանայ, որ գիւտ մը կատարած է։ Այդ բառերէն առաջինը «անդնդազրաւ» է՝ անդունդի մէջ մահացած, ինչպէս «բքազրաւ» բառը, իսկ միւսը «անդնդամոյն»՝ անդունդի մէջ խեղդուած, ինչպէս՝ «ծովամոյն» ածականը։

Աչքերու մութ անդունդը

Ո՞վ կը մտածէ անդունդի մէջ պահ մը նստիլ եւ գիրք կարդալ։ Եթէ այդ է ձեր փափաքը, ես կ’առաջարկեմ, որ դուք ընթերցէք նախորդ դարու գեղապաշտ բանաստեղծներու ժողոուածուները։ Այդ գիրքերու մէջ դուք, յարգելի ընթերցող, կը գտնէք սիրոյ եւ տառապանքի կրքոտ վերիվայրումներ։ Թումանեանի համար անդունդը սիրոյ հականիշն էր. «Մենք այժմ բաժանուած ենք / Ատելութեան անդնդով»։ Թումանեանի համար անդունդը նաեւ մահ կը բուրէր. «Դու մի՜ հաւատա ժպտուն աչքերին. / Շատ անգամ նրանք ծաղիկներ են վառ, / Բուսած կորստեան անդունդի ծայրին»։ Ըստ Թումանեանի, ի՞նչ էր մահը. «Վարդերով ծածկած կորստեան անդունդ»։ Իսկ օր մը բանաստեղծը ուղիղ նայեցաւ իր հայրենի լեռներուն եւ համոզուեցաւ, թէ իր թախիծը աւելի խոր էր քանի Լոռիի անդունդները. «Ձեր անդունդներով եկէք չափուեցէ՚ք, / Դուք է՞լ էք, տեսնեմ, էնքան մեծ ու խոր, / Ինչքան իմ հոգու թախիծն ահաւոր»։ Նոյն օրերուն Կովկասի մէկ այլ բանաստեղծ, սիրավառ Վահան Տէրեանը փափաքեցաւ իր սիրածի աչքերու անդունդի մէջ անհետանալ. «Թոյլ տուր սուզուեմ քո աչքերի անդունդը մութ»։ Կապոյտ էին այդ աչքերը։ Իր «Մթնշաղի անուրջներ» ժողոուածուի մէջ Տէրեանը, 23 տարեկան տղայ, լոյսի եւ մութի բառախաղով նկարագրեց անյոյս սէրը։ «Դու անմութ աշխարհում ես ապրում…, Քո սրտում արեւներ են վառւում…, Մոռացայ ուղիներս պայծառ…, Ես ընկայ անդունդները խաւար»։ Վերջաբանը այս պատմութեան՝ «Գագաթներից ես ցած իջայ / Անդունդները սիրտ մաշող»։

Անդունդի երգը

Ճեղքուած խոր անդունդ մըն է հայկական գրականութիւնը։ Անոր արեւելեան եզերքը բարձրադիր Կովկասի գրիչներու աշխարհն է, իսկ դիմացը Պոսֆորի նուրբ եզրին բնակողներու երկիրը։ Բայց անդունդի վախը նոյնն է երկուքին համար։ Դուրեանն եւ Զարիֆեանն սարսափեցան անոր սեւ պատկերէն։ 21 տարեկան Դուրեանը գրեց. «Ես ուզեցի պաշտել զնէ, / Սիրել ժպիտքն ՝ փթի՜թք անհուն, / Սիրել աստղերն սեւ աչերուն… / Գիշեր մը սուգ, անդունդ մ՚հառաչ՝ / Յուզեց ներա հոգին ու լանջ»։ Իսկ կեանքի երկրորդ տասնամեակին թեւակոխած Զարիֆեանը, Մարմարա ծովու վարդագոյն իրիկուն մըն էր, իր սիրածի հետ գնաց «շա՜տ, շա՜տ հեռուն», այնքան հեռուն, որ հասան անդունդի ծայրը։ Ի՞նչ տեսան հոն, ի՞նչ լսեցին… Մատթէոսը թող պատասխանէ. «Ու լսեցինք, սարսռուն, / Երգն անդունդին ու փախա՚նք…»։

Անդունդի «best seller»ը

Ուրեմն, դուք կը փափաքիք անդունդի մէջ մնալ եւ ընթերցել։ Հիանալի որոշում։ Ես ձեզի առաջարկեմ քանի մը գիրք՝ անդունդի մէջ գրական ժամանցի համար լաւագոյն հրատարակութիւններ. «Արտաւազդի անդունդէն դէպի գագաթ», վիպակ, Պէյրութ, 1967, «Անդունդը», պատմուածքներ, Աւետիս Ահարոնեան, Թիֆլիս, 1910, «Պատեր անդունդի եզրին», թատերական երկեր, Երեւան, 1974, «Անդունդի եզրի մասրենին», վէպ, Երեւան, 2007, «Ճերմակ անդունդ», պատմուածքներ, Երեւան, 1991։ Աւելի՞ երկար պիտի մնաք, գիրք մը ե՞ւս կ’ուզէք։ Փորձեցէք խիստ արկածախնդրական «Մարաքոտի անդունդը» վիպակը, ուր երկրախոյզ երեք գիտնականներ, երբ իրենց սուզանաւը կը խորտակուի Ատլանտեան Ովկիանոսի խորագոյն անդունդներու յատակը, պատահական կը գտնեն առասպելական Ատլանտիս քաղաքը, 1965, Երեւան։

Չորս կողմդ անունդ է

Ո՞վ կը մտածէր «անդունդ» բառը երգի մէջ օգտագործել։ Հերոսական երգերու հեղինակ մը միայն։ Մեր մօտաւոր անցեալի մէջ, յարգելի ընթերցող, ունեցանք այնպիտի երգ, որ ամբողջ հայ ազգը անդունդի բերանը տարաւ ու ետ բերաւ։ Գուսան Հայկազունի Գետաշէն երգն էր ան. «Չորս կողմդ անդունդ է, ճամփեքդ՝ փակուած»։ Իսկ այսօր Սիրուշօն երգէ մեր հրաժեշտի երգը։ Մէկ այլ հերոսական երգ է ան՝ Սասնայ սերունդին ձօնուած. «Մեզ փորձել են կործանել ու դաւանափոխ անել / Նենգ Մսրայ տան ելուզակ / Մեզ փորձել են վերացնել…», ժամանակն է, որ այժմ մենք մեզ անդունդ բերած առասանը գործածենք լոյս աշխարհ վերադառնալու համար, «…Բայց Սասնայ սերունդ / Չես տանի դէպի անդունդ։ / Կը հասնի մեզ հեռուից / Ուժը քաջ հերոսների / Վեր կ’ելնի Մհեր իր դարաւոր քնից…», բայց եթէ սկսած էք կարծել, թէ անդունդը աւելի ապահով է քան վերի աշխարհը, «…Մեծ Սասնայ սերունդ չես տանի դէպի անդունդ…», ահա կենսուրախ տակառ մը եւ երկու թաս, որ հին աշուղները մեզի համար ձգած են, բացէ՚ք, վայելեցէ՚ք կարմիր գինին, ուրիշ ի՚նչ է պէտք վիրաւոր զինուորին, յոգնաջան մշակին, ազատ կտրիճին, հաստաբազուկ դարփինին, քարագործ վարպետին, մենաւոր այրիին, եւ ձեզի՚, յարգելի ընթերցող, հարբեցէ՚ք հին երգով ու տաղով, գրականութեան գիրկը գտէք մխիթարութիւն, երբ վերը, աշխարհի վրայ սկսեր են գոյանալ խոր խոր անդունդներ. «Ծուռ Սասնայ սերունդ չես տանի դէպի անդունդ»։

Դոկտ. Ռիչըրտ Յովհաննիսեանի անուան գրադարանի հիմնում Երեւանի մէջ

Mon, 15 Jun 2026 19:29:00 +0300

Պաշտօնապէս մեկնարկած է նուիրահաւաք մը՝ ի նպաստ Երեւանի սրտին մէջ դոկտ. Ռիչըրտ Յովհաննիսեանի անուան գրադարանի ստեղծման։

Գրադարանը, որ կը միտի յաւերժացնելու եւ շարունակելու ժամանակակից հայոց պատմութեան ականաւոր պատմագիրներէն՝ լուսահոգի դոկտ. Յովհաննիսեանի կոթողային ժառանգութիւնը, մնայուն կերպով պիտի ներկայացնէ անոր կեանքի ընթացքին ամբարած աւելի քան 10 000 գիրքերու եւ հատորներու հաւաքածոն։

Քալիֆորնիոյ Սան Խոաքին հովիտին մէջ, Հայոց ցեղասպանութենէն վերապրածներու ընտանիքի մէջ ծնած Յովհաննիսեան, իր կեանքի ուղին նուիրեց Հայոց պատմութեան եւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու եւ համայն աշխարհի տարածքին դարձաւ հայագիտութեան ռահվիրաներէն։ Ան հիմնադրեց եւ վարեց UCLA համալսարանի Արդի հայոց պատմութեան Հայ կրթական հիմնարկութեան (AEF) ամպիոնը, որ յետագային վերանուանուեցաւ ի պատիւ իրեն։ Ան հեղինակեց չորս հատորէ բաղկացած իր գլուխ-գործոցը՝ «Հայաստանի Հանրապետութիւն»-ը (The Republic of Armenia) եւ անմահացուց Հայոց ցեղասպանութեան պատմութիւնը բազմաթիւ այլ գիրքերու, ինչպէս նաեւ բանաւոր պատմութեան ընդարձակ հաւաքածոյի մը միջոցով, որ այժմ կը գտնուի USC համալսարանի «Շոահ» հիմնադրամին մէջ։ Պատմական հայկական քաղաքներու եւ գաւառներու նուիրուած իր գիտաժողովներու շարքը նոյնպէս վերածուեցաւ հատորներու, որոնց մէջ յաւերժօրէն պահպանուած են Արեւմտեան Հայաստանի կորուսեալ պատմութիւնը, մշակոյթն ու ոգին։

Ռիչըրտ Յովհաննիսեանի անուան գրադարանը նախատեսուած է իբրեւ միջազգային մակարդակի մշակութային եւ մտաւորական տարածք։ Երեւանի մէջ գետնի վրայ աշխատանքները արդէն իսկ թափով ընթացքի մէջ են մասնագէտներ եւ ցուցակագրողներ մանրակրկիտօրէն կը դասաւորեն արխիւային հսկայական հաւաքածոն։ Մինչեւ տարեվերջ, այս հատորները պիտի տեղադրուին գեղեցկօրէն ձեւաւորուած սրահին մէջ՝ յատուկ պատրաստուած՝ յատակէն մինչեւ առաստաղ երկարող գրադարակներու վրայ։

Այս տարածքը պիտի ծառայէ իբրեւ հայագիտական եւ տարածաշրջանային հետազօտութիւններու զարգացման կենսունակ կեդրոն՝ ներշնչելով գիտնականներու, մտածողներու եւ առաջնորդներու նոր սերունդները՝ կլոր սեղաններու, գիտաժողովներու եւ կրթական ծրագիրներու ամենամեայ օրացոյցով։

Թէեւ Յովհաննիսեան ընտանիքը, քանի մը գործընկեր հայկական հաստատութիւններու հետ մեկտեղ, կրած է ծրագրի նախնական եւ շինարարական ծախսերու առիւծի բաժինը, սակայն համաշխարհային արշաւ մը սկսած է՝ պատմական նշանակութիւն ունեցող այս նախաձեռնութիւնը յաջողութեամբ պսակելու, տարածքին վերջնական կահաւորումը, ընթացիկ արխիւային աշխատանքներն ու ապագայ ծրագիրները ֆինանսաւորելու համար։

«Մենք սկսած ենք մեծ հօրս անունով հիմնել գրադարան մը, որ ոչ միայն պիտի յաւերժացնէ անոր ձգած ժառանգութիւնը, այլեւ հայորդիներու նոր սերունդներուն առիթ պիտի տայ բացայայտելու մեր անցեալի գանձերը, ներշնչուելու եւ դէպի մեր ապագան սլանալու», նշեց դոկտ. Յովհաննիսեանի թոռ ու Երեւանի մէջ ծրագրի իրականացման պատասխանատու՝ Creative Armenia-ի հիմնադիր Կարին Յովհաննիսեանը։

Արշաւին՝ տուրքերէ զերծ (tax-deductible) նուիրատուութիւն կատարելու համար հաճեցէ՛ք այցելել պաշտօնական կայքէջը՝ https://www.creativearmenia.org/library։

Կը քուէարկեմ իմ երազած ապագային համար

Thu, 11 Jun 2026 13:26:00 +0300

Ինչպէս ծանօթ է Հայաստանի Խորհրդարանի ընտրութիւններուն տեղւոյն վրայ հետեւելու համար այցելած էի Հայաստան։ Ընտրութեան նախորդող օրերուն իմ առաջին զրուցակիցներէն եղաւ Օրբելի կեդրոնի աւագ փորձագէտ եւ արեւելագէտ՝ Արմեն Պետրոսեանը։ Իրեն հարցուցի թէ ինչպէս կը գնահատէ հասարակութեան ընտրութիւններու մասնակցելու աճը։ Պետրոսեան այդ աճը բացատրեց մարդկանց մէջ գիտակցութեան փոփոխութիւնով«Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացին կը գիտակցի, որ իր քուէէն կախեալ է երկրի ապագան։ 90-ական տարեթիւերու վերջերուն այդ գիտակցութիւնը մարած էր համատարած ընտրակեղծիքներու պատճառաւ։ Ընդհանուր կարծիքը այն էր, որ իրենց ձայները ազդեցութիւն պիտի չունենան արդիւնքներու վրայ։ Սա Փաշինեանի իշխանութեան շրջանի երրորդ ընտրութիւնն է եւ քաղաքացին տեսաւ որ իր ձայնը նշանակութիւն ունի»։

Պետրոսեան նաեւ յիշեցուց թէ այս ընտրութիւնները լրջօրէն կը հետաքրքրէ նաեւ համաշխարհային դերակատարները։

«Ես չեմ կարծեր, որ Հայաստանի մէջ ըլլայ իշխանութիւն մը, որ հրաժարի խաղաղութեան օրակարգէն, Ատրպէյճանի եւ Թուրքիոյ հետ յարաբերութիւնները բարելաւելու հնարաւորութենէն»։

Մեզի յայտնի էր Ռուսիոյ Դաշնութեան, ԱՄն-ի եւ Եւրոմիութեան ակնկալութիւնները։ Փոխարէնը հարեւան երկիր Իրանը ոչ մէկ յայտարարութիւն ըրաւ այս գործընթացի մէջ։ Ըստ ձեզ Պարսկաստանը ի՞նչ կը մտածէ այս վերջին ընտրութիւններու մասին։

Շատ լաւ հարցում մը ուղղեցիք։ Տեսէք՝ այժմ մենք բազմաթիւ արտաքին դերակատարներու կողմէ որոշակի դիրքորոշում, անգամ աջակցութիւն արձանագրած ենք Հայաստանի ընտրութեան նկատմամբ։ Օրինակ Միացեալ Նահանգները, Եւրոպական Միութիւնը, Եւրոպայի առանձին երկիրներ, անոնց կողքին Ատրպէյճանը եւ Թուրքիան համակրանք ունին իշխող կառավարութեան հանդէպ։ Փոխարէնը Ռուսիոյ Դաշնութիւնը կ՚աջակցի, համակրանք ունի ընդդիմութեան նկատմամբ։ Իրանի պարագային հրապարակային դիրքորոշումներ չենք տեսներ։ Սա պայմանաւորուած է Իրանի գործող իշխանութիւններու հետ ունեցած համագործակցութենէն։ Թէեւ առանյին հարցերուն գործող կառավարութեան քաղաքականութիւնը այնքան ալ չի բխիր Իրանի շահերէն, յատկապէս, երբ յիշենք Արեւմուտքի համագործակցութիւնը եւ ԹՐԻՓ-ի ուղին։ Այն ու ամենայնիւ Իրանական կողմը բացայայտ կերպով չաջակցիր ընդդիմութեան հետ, շատ լաւ հասկնալով թէ այդտեղ կայ Ռուսաստանի գործօնը։ Ես կը նկատեմ նրբութիւն մը, դիտելով իրանական մամուլի մէջ յաճախակի դարձած փորձագիտական կարծիքները կամ յօդուածները, որոնք ԹՐԻՓ-ի դէմ կասկածներ կը պարունակեն։

Ընտրութիւններու ընդառաջ համատարած կարծիք կար, որ արտերկիրէն ինքնաթիռներով հայաստանի քաղաքացի ընտրողներ պիտի տեղափոխուին ընդդիմութեան ի նպաստ քուէարկելու համար։ Ի՞նչ կը պատմէք այս մասին։

Անշուշտ Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացիներու նման հոսքեր կան։ Յատկապէս Ռուսաստանի Դաշնութենէն բացայայտուած դէպքեր, որպէսզի անոնք գան Հայաստան, մասնակցին ընտրութեան եւ իրենց ձայնը տան Ռուսաստանի համար նախընտրելի որեւէ թեկնածուի։ Ես ինքս ալ հաստատած եմ որ, որոշ կառոյցներ հաւաքագրած ավիատոմսեր ապահոված են նոյնիսկ մի քանի օրուայ հիւրանոցի գումար ապահոված են՝ որպէսզի իրենք գան այստեղ, մասնակցին ընտրութեան եւ վերադառնան։ Բայց կը կարծեմ թէ այդ մասնակցութիւնը մեծ նշանակութիւն չունեցաւ արդիւնքներու վրայ։

Անշուշտ սա սխալ ընթացք մըն է, բայց Արաբական Էմիրութիւններէն, Միացեալ Նահանգներէն, նոյնիսկ Ռուսաստանէն մարդիկ եւս եկան իրենց միջոցներով, որպէսզի մասնակցին ընտրութիւններուն եւ կողմ էին իշխող կուսակցութեան։

Այստեղ կայ երկու կարեւոր հանգամանք։ Մէկը՝ որ քաղաքացին ինքը մտահոգ է Հայաստանի ապագայով, կապ չունի թէ ուր կը գտնուի։ Կու գայ եւ ինք կը մասնակցի իր քուէով։ Իսկ երկրորդ տարբերակը ստացուած օժանդակութեան փոխարէն պատուիրատուի կամքը կատարելու համար ժամանել Հայաստան, այդ բոլորովին տարբեր երեւոյթ է։

Վերջին հարցումը կը վերաբերի Հայաստանի ապագային։ Ինչպէ՞ս կ՚երազէք Հայաստանի ապագան։

Ես ալ որպէս Հայաստանի Հանրապետութեան շարքային ընտրող, բնականաբար իմ ընտրութիւնը կատարելու եմ իմ հայրենիքի, իմ պետութեան ապագայի տեսլականով։ Ան բնականաբար առաջին հերթին խաղաղ, արդիական, մրցունակ եւ աշխարհի համար շատ կարեւոր գործընկեր հանդիսացող Հայաստանի տեսլականն է, որու բոլոր հնարաւորութիւնները այսօր մենք ունինք։ Աստուած մեզ տուած է բաւականաչափ բարդ աշխարհագրութիւն, բայց նաեւ մեր ժողովուրդին օժտած է այնպիսի կարողութիւններով, որ ցանկացած բարդ իրավիճակին մենք կարողանանք դուրս գալ, յաղթահարել այդ դժուարութիւնները եւ կերտել պայծառ ապագայ։

Շատ ժողովուրդներու կամ պետութիւններու դիրքերէն, երբ որ կը դիտարկես, անհնարին կը թուի, բայց մեր պատմութիւնը ցոյց կու տայ, որ հազարամեակներ շարունակ այս բարդագոյն տարածաշրջանին մենք հասած ենք 21-րդ դար։ Ունեցած ենք մեր պետութիւնը եւ այսօր ալ կանգնած ենք այդ անկախ հանրապետութեան ապագան որոշելու ճանապարհի եզրին։ Ունինք չափազանց մեծ ներուժ, ստեղծելու տարածաշրջանի այն պետութիւնը, որու մասին ես ինքս կ՚երազեմ։

Շնորհակալութիւն պատասխաններու համար։

Ես եմ շնորհակալ։

Փաշինեանի հիմնական նախապատուութիւնը Հայաստանը շրջափակումներէ ազատելն է

Thu, 11 Jun 2026 13:18:00 +0300

Ընդդիմութիւնը կրցա՞ւ ազատօրէն արտայայտուիլ։

Ի հարկէ կրցաւ արտայայտել իր բոլոր տեսակէտները։ Որեւէ հարցի մէջ ոչ մէկ դժուարութիւն կար, ունէին ազատութիւն, եւ ընդդիմութիւնն ալ։ Ընդդիմութիւնն ունի իր հեռուստաընկերութիւնները, անգամ կառավարութենէն աւելի, ունի թերթեր... Հիմնական խնդիրը ընդդիմութեան մէջ է, որովհետեւ մէկ մասը կ’ուզէ կաշառքով ձայն գնել, եւ երբ պաշտօնեաները կ’ուզեն կասեցնել ատիկա, ընդդիմութիւնը կ’ըսէ՝ բանտ նետուեցանք։ Բայց եթէ դուն կրկին խախտեցիր... Փող պէտք է, փողով ձայն պէտք է տալ. դուն պետութեա՞ն դէմ ես, քաղաքացիի՞ն դէմ ես, օրէնքի՞ն դէմ ես։ Ես խնդիր չեմ տեսներ, եւ ինձ հետ խօսած մարդիկ ազատօրէն կը քննադատեն Վարչապետը, ազատօրէն կը հայհոյեն Վարչապետին, հոն խնդիր չկայ, ես չեմ տեսներ։

Ատրպէյճան-Թուրքիա յարաբերութիւններու կարգաւորման ընթացքին Փաշինեան Թուրքիոյ կողքին կանգնած անձ մըն է։ Եթէ ուրիշ առաջնորդ ընտրուած ըլլար, ի՞նչ կ’ըլլար, այս հաւասարակշռութիւնը կը խախտուէ՞ր։

Փաշինեանի շրջապատին մէջ անգէտ մը չկայ, այսինքն՝ եթէ ուրիշ մը ընտրուի, հակառակ մտածողութեամբ անձինք կ՚ընտրուին. ասոնք, օրինակ, հաշտութեան համաձայնագրին, Եւրոպային մօտենալուն, Թուրքիոյ եւ Ատրպէյճանի հետ կարգաւորմանը հակառակ անձինք են: Եթէ այս երեքէն մէկը իշխանութեան գայ, խնդիր կ’ունենանք։

Լեռնային Ղարաբաղի հարցին պատճառով, եւ այն երեք անունները ալ կ’ուզեն Ղարաբաղի հարցը կրկին բոցավառել. ատիկա ոչ միայն Ատրպէյճանի հետ հաշտութիւնը կը վտանգէ, այլ նաեւ Ատրբեջանէն նոր պահանջներու ծագման կ’առաջնորդէ։ Այն երեք անունները ո՞վ են. Սամուէլ Կարապետեան, Ռոբերտ Քոչարեան եւ Գագիկ Ծառուկեան։ Բոլորն ալ օլիգարք, բոլորն ալ միլիարդատէր, բոլորն ալ հիմնականին մէջ Եւրոպայէն աւելի Ռուսիոյ հետ աւելի հանգիստ յարաբերութեան մէջ։ Անցեալին կապեր ունէին, հիմա ալ ունին, եւ ատիկա ապագային վտանգ կը ստեղծէ։

Փաշինեանի սկսած ճամբան, որ է իրական անկախութիւն եւ Եւրոպային, անվտանգութեան քաղաքականութեան մարզով մօտենալ, այս հարցին մէջ ես ոչ Եւրոպային կը վստահիմ, ոչ ալ Ամերիկային, բայց Ռուսիոյ ալ չեմ վստահիր. հարցն այն է, թէ Հայաստանի ապագան, անվտանգութիւնը մտածողները —անվտանգութեան համար երկու բառ կ՚ օգտագործեմ, արեւմտահայերէնով «ապահովութիւն», արեւելահայերէնով «անվտանգութիւն»— մարդիկ Հայաստանի ապագան մտածելով արեւելք՞ թէ արեւմուտք կ’ըսեն։ Ես այսպէս չեմ մտածեր. նախ Հայաստանէն սկսինք, Հայաստանին ինչ պէտք է, որ ինքնուրոյն, ինքնիշխան եւ ազատ երկիր ըլլայ։ Հիմա, ատոր համար ի՞նչ են վտանգները: Սպառնալիքը միշտ հաշուեցինք. Ատրբեջան, Թուրքիա։ Այսինքն՝ Ատրբեջանի հետ հիմնախնդիրները լուծես, սպառնալիքի զգացումը այնքան մեծ չ՚ըլլար, եւ ոչ Ռուսիոյ, ոչ Ամերիկայի, ոչ ալ Եւրոպայի այնքան կարիք կ'ունենաս։

Թրամփ եւ Եւրամիութեան երկիրները Փաշինեանի իրենց աջակցութիւնը ի մի կերպ ցուցաբերեցին։ Սակայն Իրանի ղեկավարութիւնը մինչ այժմ ոչ մէկ մեկնաբանութիւն ըրաւ։

Ճիշդը ատիկա էր, ուրիշ երկիրներ չպէտք է խառնուէին։ Ժողովուրդն ինքը պէտք է որոշէ, եւ արդիւնքը ինչ ալ ըլլայ, քանի ընտրութիւնը արդար եւ ազատ եղած է, պէտք է ընդունիս։

Եթէ Սամուէլ Կարապետեան ընտրուած ըլլար, ի՞նչ կ՚ըլլար։ Թուրքիան փոքր ինչ կ՚անհանգստանա՞ր։

Այո, որոշ մտահոգութիւն պիտի ունենար։ Այս իմաստով, Փաշինեանի քաղաքականութեան մէջ Թուրքիոյ հետ կարգաւորումը հիմնական հարց մըն է, ինչ որ, Կարապետեանի համար ատիկա հիմնական չէ։ Պաշտօնական մակարդակով կրնայ խօսիլ, երբեմն կ՚երթայ կու գայ, բայց ճշմարտութեան մէջ շատ հետաքրքրուած պիտի չ՚ըլլար։

Ի պատասխան անճարակին

Thu, 11 Jun 2026 13:07:00 +0300

Ընկերային փակ ցանցի մը վրայ մեր վաղեմի ընկերներէն մէկը կը նկարագրէր Հայաստանի 7 Յունիսի ընտրութիւններու արդիւնքները։ «Թուրքերը շահեցան, Ատրպէյճանցիները շահեցան, Հայաստանը կորսնցուց»։ Այս ըսելէ ետք կը շարունակէր իր ենթադրութիւնը, հաւատալով թէ մօտ ապագային միլիոնաւոր ազերիներ ու թուրքեր կը լեցնեն մայրաքաղաք Երեւանի հրապարակները, ծածանելով իրենց երկրի դրօշակները։

Նախքան այս գրառումին ան զգուշացուցած էր հակաճառութիւնները կանխելու համար, ըսելով որ չուզէր բանավէճներու մտնել։

Խուսափեցայ նոյն միջավայրին մէջ իրեն պատասխանելէ։ Ես ալ իմ կարգին բնաւ նպատակ չունէի խնդիրը այսքան կոպիտ մեկնաբանող մտքի մը հետ բանավէճի մտնելու։ Իսկ ուրիշ ընկերներ անտեսեցին իր այդ կանխազգուշացումը եւ պարզեցին իրենց կարծիքները, որ ընդհանրապէս պիտի հակասէր իր խօսքերուն։

Ճիշդ է որ Հայաստանի վերջին ընտրութիւնները յստակ ապացոյցը եղան հայրենի երկրի ժողովուրդի ընդհանուր համոզումներուն։

Ուրեմն եթէ նկատի ունենանք ընդդիմադիր շարքերու քարոզարշաւներու պոռոտախօսութիւնը, պիտի ընդունինք, որ Հայաստանի ժողովուրդը ընտրեց թուրքը, եկեղեցին կործանել ուզողը, դաւաճանը։

Ափսոս որ անկախութենէն այս կողմ Հայաստան երկրի մէջ բացակայողը քաղաքական միտքն է, այդ միտքի որոշ մակարդակով արտայայտութեան չգոյութիւնը։ Աշխարհ դէպի ո՞ւր կ՚երթայ, ինչպիսի՞ մարտահրաւէրներ կը յայտնուին համաշխարհային մարդկութեան դիմաց եւ մասնաւորապէս տարածքաշրջանի հաշւոյն։

Ինչպիսի խաբկանք մըն է երկրի սահմանները անթափանց պահելով հայրենիքի անաղարտութիւնը ապահովել ուզող սփիւռքահայու հոգեբանութիւնը։

Թրամփի նման հրէշի մը նպաստ քուէարկելով ոչ միայն հայութեան, այլ համաշխարհային մարդկութեան հանդէպ սխալ դիրք բռնած ամերիկահայը հիմա պիտի աղաղակէ ըսելով թէ Հայաստանի սահմանները բանալով թուրքերը պիտի խուժեն մեր սրբազան երկիրը։

Եկէք այս պահուն մեր ձեռքի քարտերը բաց պահելով շարունակենք խօսքը։ «Ակօս» իր հիմնադիրէն սկսեալ միշտ կողմ եղաւ հարեւան երկիրներու փոխադարձ յարաբերութեան։ Պաշտպանեց երկխօսութիւնը, թշնամութիւնը վերացնելը եւ ժողովուրդներու բարեկամութիւնը։ Այդ բոլորը որդեգրուած սկզբունքներ են այս խմբագրատան մէջ աշխատող իւրաքանչիւրիս համար։ Մենք զերծ պիտի մնանք ատելութեան խօսոյթէն, թշնամութիւն հրահրելէն եւ պիտի պայքարինք հայ ժողովուրդի արժանապատւութեան, բարգաւաճման եւ խաղաղութեան համար։

Եթէ այս բոլորի բերմամբ մեզ թուրք պիտի կոչեն, սիրով կը տանինք այդ կոչումը առանց տարբերելու աշխարհի վրայ որեւէ ժողովուրդէ։ Բնաւ կարիքը չունիք մեր հայութիւնը փաստելու հայհոյանքի եղանակով խօսող ցանկացած սրիկայի դէմ։

Ժողովրդավարութիւն՝ կարելիութեան-անկարելիութեան արանքին

Thu, 11 Jun 2026 12:50:00 +0300

Թուրքիոյ Հանրապետութեան տեւողութեան գլխաւոր խնդիրը եղած է ժողովրդավարական հասկացողութիւններու հաստատումը։ Այս ուղղութիւնով կատարուած իւրաքանչիւր յառաջընթաց շուտով հանդիպած է բուռն հակազդեցութեան եւ ձեռքբերումները կրկին անգամ ետ մղուած են յանուն անվտանգութեան տեղի, շատ անգամ ալ անտեղի պատրուակներով։

13-14 Յունիս թուականներուն նիւթը բանախօսութիւններու ձեւաչափով կ՚արծարծուի Պաքըրգիւղ, «Ճեմ Քարաճա» մշակոյթի կեդրոնին մէջ, մասնակցութեամբ բազմաթիւ հանրածանօթ մտաւորականներու, պատմաբաններու, ակադեմականներու եւ քաղաքական գործիչներու կողմէ։

Պատրիարք Հայրը Ներկայացաւ Հանրապետութեան Նախագահին

Thu, 11 Jun 2026 12:44:00 +0300

Ն.Ա.Տ. Սահակ Բ. Պատրիարք Հայրը 8 Յունիս 2026, Երկուշաբթի, ներկայացաւ Թուրքիոյ Հանրապետութեան Նախագահ Ռեճեփ Թայյիպ Էրտողանին։ Տեսակցութիւնը կայացաւ Տոլմապահչէի Պալատան Նախագահական Գրասենեակին մէջ:

Հանդիպման ներկայ էին նաեւ ԱՔ Կուսակցութեան Իսթանպուլի երեսփոխան Տոց. Տքթ. Սեւան Սվաճըօղլու, Արդարադատութեան Նախարար Աքըն Կիւրլէք եւ Մշակոյթի ու Զբօսաշրջութեան Նախարար Մեհմէտ Նուրի Էրսոյ։

Հանդիպման ընթացքին քննարկուեցան մեր համայնքը հետաքրքրող հարցեր։

Գաղափարներ փոխանակուեցան Իսկենտերունի Ս. Քառասուն Մանկանց եւ Տիյարպաքըրի Ս. Սարգիս եկեղեցիներու վերանորոգութեանց աշխատանքներուն շուրջ։

Նորին Ամենապատուութիւնը, յանուն համայնքի շնորհակալութիւն յայտնեց Հանրապետութեան Վսեմ. Նախագահին ցուցաբերուած հետաքրքրութեան համար եւ մաղթեց առողջութիւն եւ յաջողութիւն։

Փաշինեանի երրորդ յաղթանակը

Thu, 11 Jun 2026 12:36:00 +0300

Հայաստանը կրկին ընտրեց Նիկոլ Փաշինեանը եւ անոր «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութիւնը: Ընտրական յանձնաժողովը յայտնեց, որ բոլոր ձայները բացուեցան, եւ արկղերէն դուրս եկաւ «Քաղաքացիական պայմանագիր»-ի մօտ 50 տոկոս ձայն: Խորհրդարան մտան երեք կուսակցութիւն: Չորրորդ կուսակցութիւն՝ «Բարգաւաճ Հայաստան»-ը, 4 տոկոս շեմին դիմաց 3,996 տոկոս ձայնով շատ փոքր տարբերութեամբ չկրցաւ մտնել խորհրդարան:

Ընտրութիւններու վերջնական ոչ-պաշտօնական արդիւնքները հրապարակուեցան: Վարչապետ Փաշինեանի «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութիւնը երրորդ անգամ յաղթանակ տարաւ:

Ձայներու 49,81 տոկոսը ստացած իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութիւնը խորհրդարանի մէջ ապահովեց մեծամասնութիւն եւ նոր կառավարութիւն կազմելու իրաւունք ձեռք բերաւ: «Հզօր Հայաստան» դաշինքը դուրս եկաւ որպէս գլխաւոր ընդդիմադիր ուժ, մինչ «Հայաստան» դաշինքը եւս անցաւ խորհրդարան ներկայացուած ըլլալու համար պահանջուող շեմը: «Բարգաւաճ Հայաստան» կուսակցութիւնը չի կրցաւ անցնիլ խորհրդարան մտնելու համար սահմանուած 4 տոկոս շեմը: Ձայնի մասնաբաժինը մնաց 3,996 տոկոսի վրայ:

Պաշտօնական տուեալներու համաձայն՝ այժմ Հայաստանի Խորհրդարան կրնան մտնել երեք կուսակցութիւն: 105 տեղանի խորհրդարանի աթոռները բաշխուեցան հետեւեալ կերպով.

• Քաղաքացիական պայմանագիր – 64 աթոռ

• Հզօր Հայաստան դաշինք – 29 աթոռ

• Հայաստան դաշինք – 12 աթոռ

Օրէնքով Հայաստանի չորս ամենամեծ ազգային փոքրամասնութիւններու ներկայացուցիչներու համար յատկացուած լրացուցիչ աթոռներու մասին՝ այդ աթոռներէն երեքը տրուեցան ամենաշատ ձայն ստացած «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութեան, իսկ մէկ լրացուցիչ աթոռ՝ «Հզօր Հայաստան» դաշինքին:

Ընտրական յանձնաժողովը պաշտօնական վերջնական արդիւնքները կը հրապարակէ բոլոր անկանոնութիւններու մասին պնդումները քննելէ եւ բողոք կամ առարկութիւնները քննարկելէ ետք:

Փաշինեան. «Պատերազմի
կուսակցութիւնները
պարտուեցան»

Մէկ կողմէ, գիշերուայ ժամը 02:00-ին, երբ ձայներու դեռ 10 տոկոսը բացուած էր, մամուլի ասուլիս գումարած եւ իր յաղթանակը հռչակած «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութեան նախագահ եւ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան, 2025-ի պետական բիւջէի քննարկումներու համար գացած Ազգային Ժողովին կարճ յայտարարութիւն մը կատարեց:

Փաշինեան ըսաւ. «Հայ ժողովուրդը իր ձայներով պաշտպանեց պետութիւնը, անկախութիւնը, ապագան, խաղաղութիւնն ու Հայաստանի Հանրապետութիւնը»:

Փաշինեան, ակնարկելով ընդդիմադիր առաջնորդներ Կարապետեանին, Քոչարեանին եւ Ծառուկեանին, ըսաւ. «Եռագլուխ պատերազմի կուսակցութիւնը պարտուեցաւ» եւ շարունակեց. «Սա կարեւոր, բայց վերջնական արդիւնք չէ, քանի որ կը հաւատամ, թէ ժողովուրդն իր կամքը յստակ արտայայտեց, որ եռագլուխ պատերազմի կուսակցութիւնը եւ անոր ուղեկցող յանցաւոր-օլիկարխական համակարգը պէտք է վերացուի Հայաստանի Հանրապետութենէն, եւ, անշուշտ, ասիկա քաղաքական մեծամասնութեան եւ կառավարութեան ամենակարեւոր օրակարգերէն մէկը կ'ըլլայ, եւ պէտք է իրականացնենք զայն առանց ուշացման, շատ վճռական եւ որոշ քայլերով»:

Փաշինեան իր ելոյթը աւարտեց՝ նշելով, որ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութիւնը «խորհրդարանէ ներս մեծամասնութիւն կ'ունենայ, կառավարութիւն կը կազմէ, եւ յառաջիկայ ամիսներուն այս քննարկումները կը շարունակուին»:

Աշխարհի առաջնորդներէն
շնորհաւորական ուղերձներ
Փաշինեանին

Հայաստանի Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի ընտրական յաղթանակը շնորհաւորուեցաւ բազմաթիւ առաջնորդներու կողմէ, այդ թուին Ֆրանսայի Նախագահ Էմանուէլ Մաքրոն, Ուքրաինայի Նախագահ Վոլոտիմիր Զելենսկի, Յունաստանի Վարչապետ Կիրիաքոս Միջոթաքիս, Եւրոպական Յանձնաժողովի Նախագահ Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն եւ Եւրոպայի Խորհուրդի Նախագահ Անտոնիօ Քոշտա: Առաջնորդները շեշտեցին ընտրութիւններու ժողովրդավարական բնոյթը եւ ուղերձներ ղրկեցին Հայաստանի հետ համագործակցութեան ամրապնդման եւ Եւրոպային մերձեցման գործընթացի աջակցութեան վերաբերեալ:

«Բարգաւաճ Հայաստան»-ը
ձայների վերահաշուարկ կ'ուզէ

Կայացած ընտրութիւններուն ստացած 3,99 տոկոս ձայնով 4 տոկոս շեմէն ներքեւ մնացած «Բարգաւաճ Հայաստան» կուսակցութիւնը, «տարբեր թուաբանական մանիփուլեացիաներ» կատարուած ըլլալու պնդումով, ձայներու վերահաշուարկ կ'ուզէ:

«Բարգաւաճ Հայաստան»-ի խօսնակ Իվետա Թոնոյեանը պնդեց, որ ընտրութիւններուն «շատ մեծ մասշտաբով» անկանոնութիւններ կատարուած են:

Խօսնակը իր յայտարարութեան մէջ նշեց, որ ձայներու վերահաշուարկի եւ ենթադրուող ընտրական խախտումներու քննութեան շարունակման համար պիտի օգտուին բոլոր առկայ օրինական մեխանիզմներէն: Նաեւ ըսաւ, որ կ'աշխատին վերջնականացնել այն ընտրական կայքերու ցուցակը, ուր վերահաշուարկ պիտի պահանջուի:

Յայտարարութիւնը եկաւ այն պահուն, երբ Գագիկ Ծառուկեանի «Բարգաւաճ Հայաստան» կուսակցութեան խորհրդարան մտնելու կամ չմտնելու անորոշութիւնը կը շարունակուէր: Կեդրոնական Ընտրական Յանձնաժողովի կողմէ հրապարակուած նախնական արդիւնքներու համաձայն, կուսակցութիւնը ստացաւ 58.388 ձայն՝ ընդհանուր ձայներու 3,996 տոկոսը: Այս ցուցանիշը փոքր-ինչ ցածր է քաղաքական կուսակցութիւններու խորհրդարան մտնելու համար պահանջուող 4 տոկոս շեմէն:

«Բարգաւաճ Հայաստան» կուսակցութիւնը կը պնդէ, որ ձայներու հաշուարկին «տարբեր թուաբանական մանիփուլեացիաներ» կատարուած են, եւ կը պաշտպանէ, որ հրապարակուած թուերը աւելի մօտէն ստուգուին: Կուսակցութիւնը ճշգրիտ մանրամասներ չտուաւ ենթադրուող անկանոնութիւններու վերաբերեալ, սակայն ըսաւ, որ պիտի շարունակէ հետեւիլ Հայաստանի ընտրական օրէնսդրութեան շրջանակէն ներս բոլոր օրինական ճանապարհներուն:

Բացի այդ, Քոչարեանի գլխաւորած շարժումն ալ առարկութիւններ ներկայացուց արդիւնքներու մասին եւ պահանջեց ձայներու կրկին հաշուարկումը։ Նման դիմում մը կատարեց նաեւ ՀՅԴ-ի անունով Իշխան Սաղաթելեան։

Թուրքիոյ Արտաքին Գործոց Նախարարութենէն Հայաստանի ընտրութեան վերաբերեալ ուղերձ

Յունիս 7-ին կայացած, եւ Հայաստանի Կեդրոնական Ընտրական Յանձնաժողովի հրապարակած նախնական տուեալներու համաձայն 50 տոկոս ձայնով Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի եւ անոր «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութեան կողմէ շահուած ընտրութիւններու կապակցութեամբ Թուրքիոյ Արտաքին Գործոց Նախարարութիւնը շնորհաւորական ուղերձ հրապարակեց:

Ինքնապաշտպանութեան լուռ մանկավարժութիւնը

Thu, 04 Jun 2026 14:06:00 +0300

Բարռեսիա քոլէքթիվի աշխատանքներու ծիրին մէջ, Թալին Սուճեանն ու ես անգլերէն լեզուով կը ներկայացնենք «Ասիկա հասարակ կեանք չէ» (This is No Ordinary Life) փոտքաստը, ուր մօտէն կը քննենք մեր առօրեային ընդելուզուած բռնութիւնն ու մանրաբռնութիւնը (micro-violence)։ Յայտագրի մեր վերջին զրոյցներէն մէկուն ընթացքին նկատեցինք, որ կայ հարց մը, որուն յաճախ կը վերադառնանք՝ Ինչպէս մենք, որպէս աղջիկներ, կը սորվինք մենք զմեզ պաշտպանել։ Աշխարհի մը մէջ, ուր բռնութիւնը կրնայ որեւէ մէկ վայրկեանին ծագիլ, ո՞վ մեզ կը սորվեցնէ ապահով մնալ։ Արդեօք այս գիտութիւնը սիրո՞յ, յստակ եւ սրտապնդիչ ուղղութեա՞ն կամ վախի ու արգելումի ճամբով կը փոխանցուի։

Վաղ յուշերէս մին կապուած է մանկապարտէզի մէջ մեր երգած երգերէն մէկուն։ Այո, երգ. այն ալ՝ զուարճալի։ Նախասիրած ուսուցիչներէս օրիորդ Արաքսին ամէն առաւօտ մեզ կը դիմաւորէր դաշնամուրի ընկերակցութեամբ, իր պատրաստած գունաւոր դերձանէ գունդերով։ Երգին հետ մեզ կը հրաւիրէր միասին շարժելու, ցատկելու եւ զուարճանալու։ Երգերէն մէկը այպէս էր՝

Ո՞ւր կ՚երթաս, ո՞ւր կ՚երթաս, պզտիկ աղջիկ,

Կ՚արգիլեմ, կ՚արգիլեմ։

Մանիշակ ժողվել կ՚երթամ,

Մ՚արգիլէք, մ՚արգիլէք։

Այսօր երգին մնացածը չեմ յիշեր. նոյնիսկ զայն հիմա գրի առնելը տարօրինակ կը թուի, բայց այն ատեն մեզի համար արտասովոր չէր։ Մեզի արտօնուած էր դասարանին մէջ երգելով վազվզել, ցատկրտել. շատ լաւ ժամանակ կ՚անցնէինք։ Տարիներ ետք, երբ երգը միտքս ինկաւ, հասկցայ, որ անիկա արգիլումի երգ էր։ Աւելի տխուրը այն էր, որ հասկցայ, թէ ինչպէ՛ս արգիլումը արմատներ նետած էր մեր փոքրիկ մարմիններուն մէջ՝ ուրախութեան ճամբով։ Մեր մանկութիւնը կասկածի տակ չդրաւ երգը։ Երբ արգիլող ուժը միահիւսուեցաւ սիրոյ եւ խաղի հետ, այն թէ անտեսանելի դարձաւ, թէ ալ հաստատեց արգելքը։

Հարկաւ, որ խանդաղատանքը մեր կեանքէն բացակայ չէր։ Մօրս եւ մեծմօրս տածած գուրգուրանքը, յատկապէս համեղ եւ սննդարար կերակուրներու, տաքուկ տունի եւ պահապան ներկայութեամբ, ձեւաւորեց ապահով զգալու առաջին փորձառութիւններս։ Սէրը յաճախ ճաշի սեղանին շուրջ կը դրսեւորուէր՝ լաւ կերակրուած ըլլալը, տաքուկ հագուստով, խնամուած ըլլալով, սպասող ունենալով։ Յետադարձ հայեացքով, զանոնք կը տեսնեմ պաշտպանուածութեան դրսեւորում։

Այնուամենայնիւ, պաշտպանուած եւ կապուած ըլլալը միշտ չէ, որ կը նոյնացուէր։ Տունը յաճախ ապահովութիւն կը ներկայացնէր, մինչ փողոցը՝ անորոշութիւն։ Սահմանափակումները կը բազմապատկուէին արտաքին աշխարհին մէջ։ Կարեւոր կը դառնային մեր ո՛ւր երթալը, ե՛րբ վերադառնալը եւ որո՛ւ հետ ժամանակ անցնելնիս արտօնուած ըլլալը։ Բայց հետաքրքրական էր, որ մեր մեծերուն հասկացողութեամբ դպրոցներն ու անոր շրջակայքը յաճախ ապահով տարածքներ կը սեպուէին։ Այսուհանդերձ, տարիներ անց, նկատեցի, թէ դպրոցներու միջանցքները միշտ չէ, որ ապահով եղած են, թէ սահմանները յաճախ բացայայտօրէն չէին քննարկուեր եւ թէ ես շատ բան պէտք էր սորվէի մարմինիս միջոցով։ Տունէն ոչ մէկ նախզգուշացում կար, որ դպրոցին մէջ եւս կրնար անբաղձալի դէպքեր պատահիլ մեզի։ Մեր ուսուցիչներուն հանդէպ մեր յարգանքն ու վստահութիւնը անվիճելի պէտք էր ըլլար։ Սակայն տարիներու ընթացքին փորձառութեամբ սորվեցանք, որ դպրոցները, նոյնիսկ արտավարժարանային կրթական միջավայրերը, անվտանգ տարածքներ չէին ապահովեր։

Շատ մը կանանց նման, կանուխէն սորվեցայ շուրջս զննել։ Կանխատեսել հայեացք մը, կարդալ շրջապատիս տրամադրութիւնը, համակերպիլ առանց խնդիրներ յառաջացնելու, խուսափիլ ուշադրութիւն գրաւելէ, հաճեցնել շուրջիններս… Պաշտպանութիւնը յաճախ կը սորվէի մարմինիս հետ կապ մը ունենալու հաշուին։ Աւելի շատ կը կեդրոնանայի աշխարհին ինծմէ ակնկալածին վրայ, քան զգացումներուս վրայ։

Քանատացի բժիշկ եւ գրող Կապոր Մաթէ կը բացատրէ, որ մնայուն յարմարակումը, զայրոյթի զսպումը եւ ուրիշներու կարիքներուն մշտական առաջնահերթութիւն տալը, յատկապէս կանանց քով, կրնան երկարաժամկէտ բեռ ստեղծել մարմնին վրայ։ Հոս ան չի խօսիր պատճառ եւ արդիւնք տիպի ուղիղ յարաբերութեան մասին, այլ դիտարկման արժանի խաչմերուկի մասին։ Ան դիտել կու տայ, որ երբեմն մարդ արարածը չի կրնար «ոչ» ըսել, իսկ մարմինը այդ «ոչ»-ը այլ միջոցներով կ՚արտայայտէ։

Մեր սերունդին համար փոքր տարիքին «ոչ» ըսելը գրեթէ անկարելի էր։ Ծնողներու, ուսուցիչներու եւ այլ հեղինակաւոր անձերու ակնկալութիւնը յստակ էր՝ պէտք էր հլու, հնազանդ ըլլայինք ու խնդիրներ չյառաջացնէինք։ Ի վերջոյ, թէ՛ հայ էինք, թէ՛ ալ աղջիկ։ Ո՜վ գիտէ, թէ մարմնական սահմանները խախտող քանի-քանի պատմութիւններ մեր մարմիններուն մէջ կը գտնուին՝ երեխան դարձնելով անարժէք եւ ներթափանցելի։ Յաճախ բռնի միջամտութիւնները, որոնք իբրեւ թէ մեզի կարգի կը բերեն, կը համարենք միայն մարմնական սահմանները խախտող փորձառութիւններ։ Այնուամենայնիւ, ստիպողաբար կուլ տուած պատառը կամ գծագրուած ժպիտը աւելի քան բաւարար են, որ պատճառ դառնան աղջիկան՝ իր սեփական մարմինէն լռութեամբ անջատուելու։

Այս յօդուածը գրած ժամանակս անգամ մը եւս հասկցայ, որ մեր մանկութիւնը մեզի հետ ոչ միայն յիշողութեան ճամբով, այլեւ մարմինին ընդմէջէն կը խօսի։ Անանուն սահմաններ, անբացատրելի վախեր, «լաւ աղջիկ» ըլլալու ճնշում, յարմարուելու պարտաւորութիւն…Որոշ բաներ հասկնալի կը դառնան միայն յետադարձ հայեացքով։ Հոգեխոցի ֆեմինիստ տեսաբան Ճիւտիթ Հըրմեն մեզ կը յիշեցնէ, որ չխօսուած փորձառութիւնները պարզապէս չեն անյայտանար, անոնք յաճախ այլ կերպերով կը վերադառնան,— լռութեամբ, անբացատրելի անհանգստութիւններով, մարմնի կրած բեռով։ Երբ պատմութիւն մը չի կրնար բառերով արտայայտուիլ, մարմինը կը շարունակէ խօսիլ։

Հիմա, անգամ մը եւս մարմինիս այս ոսպնեակէն նայելով, չեմ կրնար ինքզինքիս չհարցնել, թէ ինչպէ՛ս կրնամ աւելի ուշադրութեամբ պաշտպանել տարիներու ընթացքին ներթափանցելի դարձած սահմանները։ Թէեւ մանկութեան լուռ մանկավարժութիւնն է մեզի կոփողը, ժամանակի ընթացքին նաեւ կը սորվինք տարբեր յարաբերութիւններ հաստատել մեր մարմինին, սահմաններուն եւ ձայնին հետ։ Ինչպէ՞ս կրնանք ստեղծել տարածքներ, ուր պաշտպանութիւնը կ՚աւանդուի ոչ միայն վախի եւ արգիլումի, այլ նաեւ վստահութեան, սահմաններու եւ յարաբերութիւններ հաստատելու ունակութեան ճամբով։ Հարցը միայն ինքնապաշտպանութիւն սորվիլը չէ, այլ նաեւ կեանքը գնահատելն է՝ առանց կորսնցնելու պաշտպանուած ըլլալու միջոցին մեր անձերուն հետ ունեցած մեր կապը ։

(Թարգմանեց Արազ Գոճայեանը)

Ահազանգում՝ « յո երթաս»

Thu, 04 Jun 2026 13:34:00 +0300

«Բարեկամութիւնը ժամացոյցի

կը նմանի, միշտ լարել պէտք է

զայն՝ բանեցնելու համար»:

Յակոբ Պարոնեան

Յատուկ ակնոցի կարիք չկայ տեսնելու, ընդիմադիր մամուլը լայնօրէն կ'ահազանգէ՝ թէ ինչպէս վերջին քաղաքական իրադարձութիւններու պատճառով, այլեւս եղբայրական չեն հայ-ռուսական յարաբերութիւնները, անոնք հեռու են նախկինը ըլլալէ՝ մեղմ ասած պաղ լարուածութիւն գոյացած է իրար հանդէպ եւ ցաւօք՝ այն կարող է խորանալ «Հորիզոն» Մայիս 12, 2026-ը կ՝ահազանգէ, թէ «Այսպէս սկսաւ ամէն ինչ Ուքրանիոյ մէջ», վկայակոչելով ռուս քաղաքական գործիչներու մամլոյ ելոյթները եւ գաղտնիք չէ, որ վերջին Փութին-Փաշինեան հանդիպումը ջերմ մթնոլորտով չէր, որ տեղի ունեցաւ։

Աւելորդ չէ պատմական որոշ դրուագներ յիշեցնել՝ ի գիտութիւն ընթերցողներուն, որ դարեր շարունակ հարաւ կովկասեան տարածաշրջանը Պարսկաստանին ենթակայ էր եւ միայն 1831 թուականի ռուս-պարսկական պատերազմի յաղթանակով ան դարձաւ Ռուսիոյ ծայրագոյն գաւառ։ Յիշենք Խաչատուր Աբովեանի գրութիւնը.- «Օրհնեալ լինի այն օրը, երբ ռուսը ոտք դրեց մեր հողի վրայ»։

1918-ի Ա. Հանրապետութեան կարճատեւ անկախութեան տապալումով էր, որ ան դարձաւ համայնավար բռնի համակարգի անդամ մինչեւ 1991-ի սեպտեմբերին անկախութեան հռչակումը։

Նոր դարի սկիզբն էր եւ պիտի կարողանայինք մեր ճաշակին համահունչ հայրենիք եւ պետականութիւն ստեղծել, սակայն երեւոյթները այլ ընթացք ունեցան եւ արկածախնդիրներ պետական աթոռներու տիրանալով՝ երկրի ուղեգիծը խաթարեցին։ Այսօր ունինք այն ինչ ստեղծեցինք, զանց չառնելով մեր ժառանգական հարեւանները։

Արդի պայմաններուն բազում են մեր ազգակիցները հարց հնչեցնելով, թէ մայիս ամսուն ՀՀ կողմէ հրաւիրուած՝ Երեւանի մէջ տեղի ունեցած գագաթնաժողովի մասնակիցները Էմանուէլ Մաքրոնի մասնակցութեամբ, ելոյթներ ունեցան քաջալերելով ՀՀ Եւրոմիութեան անդամակցելու վերաբերեալ, սակայն անոնց կողքին էր նաեւ Վլոտիմիր Զելինսկին, որ առիթը յարմար գտնելով, ամէն տեսակի լուտանքներ հնչեցուց Ռուսիոյ մասին, որ չմնաց առանց ուշադրութեան արժանանալու Մոսկուայի կողմէ՝ ի վնաս ՀՀ-ի։

Աներկբայ է, որ Զելինսկիի ներկայութիւնը թելադրուած է եւրոպացիներու կողմէ, բայց մեր իշխանութիւնը, ցաւօք, սխալմամբ է այն ընդունած, քանզի կատաղած արջի հետ խաղալը բազմիցս անխոհեմ ու անպարկեշտ է նկատի ունենալով հետեւանքները։

Կենդանի օրինակը հէնց Ուկրաինայի մէջ տարիներ տեւող բախումներն են, որ անյայտ է թէ որու համար են օգտաւէտ, որմէ խուսափելը կ’ըլլար ճիշդ եւ իմաստուն։

Ռուս որոշ պաշտօնեաներ, ինչպէս նաեւ մամուլը տարբեր առիթներով չեն վարանիր յայտարարելու, թէ՝ Ռուսիան եւ ՀՀ ունին ջերմ, մտերիմ յարաբերութիւններ, շեշտելով նաեւ որ Ռուսիոյ մէջ բնակող հայերու թիւը գրեթէ հաւասար է ՀՀ-ի բնակչութեանը եւ կը զբաղեցնեն տարբեր պաշտօններ, կ՚ընտրուին պատգամաւոր՝ միաժամանակ աջակցելով իրենց հարազատներուն։

Ըստ պաշտօնական յայտարարութիւններու Ռուսիան իր յարաբերութիւնները այլ երկիրներու հետ կը կառուցէ բարեկամութեան, փոխշահաւէտ համագործակցութեան եւ ներքին գործերուն չմիջամտելու սկզբունքներով (դարուս մեծագոյն սուտը «Կ») նշելով, որ Պետական տուման պիտի շարունակէ աշխատիլ հայ-ռուսական բարեկամական յարաբերութիւններու ամրապնդման ուղղութեամբ։ Փորձենք հաւատալ։

Խելամտութիւնը եւ պարկեշտութիւնը կը պահանջեն լրջօրէն խորհրդակցիլ եւ բացառել շտապ կողմնորոշում ընդունելու տարբերակը, քանզի ստոյգ խնդիրներու դէմ դիմաց ենք՝ դեմոկլեան թուրը կախուած մեր գլխուն որու հետեւանքները կարող են խիստ աւերիչ ըլլալ։

«Փեթակ» շաբաթօրեայ դպրոցին մէջ հնչեց վերջին զանգը

Thu, 04 Jun 2026 13:19:00 +0300

17Մայիս 2026, Կիրակի երեկոյեան, ԱՄՆ-ի Փասատենա քաղաքի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ «Փեթակ» շաբաթօրեայ դպրոցը, եկեղեցապատկան «Գալուստեան-Տունայեանց» սրահին մէջ կազմակերպուած շքեղ աշակերտական հանդէսով, հնչեցուց իր վերջին զանգը եւ աւարտեց 2025-26 տարեշրջանը։

«Գարունն ու մայրը երկուորեակներ են». ահա այս խորագիրին եւ ազնիւ գաղափարին շուրջ հիւսուած էր «Փեթակ» դպրոցի տարեվերջի յայտագիրը, ուր ամէն դասարան եւ մենակատար աշակերտ ներկայացուց հայ մայրը եւ գարունը գովերգող երգեր, ոտանաւորներ ու խօսքեր։

Հանդէսը սկսաւ Հայաստանի Հանրապետութեան քայլերգի եւ «Մենք մանուկներ հայոց ազգի» դպրոցական երգի միաբերան ու յոտնկայս կատարումներով։ Այնուհետեւ դպրոցի տնօրէն Նորայր Տատուրեանը ողջունեց ներկաները եւ հաճելի վայելում մաղթեց ծնողներուն ու հիւրերուն։ Իր խօսքը դպրոցի տարեշրջանի արդիւնքներու ամփոփումն էր, ինչպէս նաեւ յառաջիկայ ծրագիրներու ներկայացումը։ Ապա, տարիքային կարգով, բեմ բարձրացան գարնան գոյներով եւ ծաղիկներով զարդարուած աշակերտները։

Մանկապարտէզի սաները, ուսուցչուհի Անի Մարսէլեանի եւ դասարանի կամաւոր երիտասարդուհիներ Մարմար Էքիզեանի ու Տերեւ Տատուրեանի առաջնորդութեամբ, բեմ ելան եւ իրենց մանկական ժպիտով, պարով ու եռանդով նախ արտասանեցին հիւրերուն բարի գալուստ մաղթող «Բարի եկաք հայրեր, մայրեր» քնքուշ ոտանաւորը, ապա երգեցին «Մանկապարտէզի Թիթեռներ» եւ «Մէկ, երկու, երեք, չորս» երգերը։ Պէտք է նշել, թէ մանկապարտէզի աշակերտները տարի մը առաջ բոլորովին անծանօթ էին հայերէնին, իսկ այսօր Անի Մարսէլեանի նուիրեալ աշխատանքին շնորհիւ այս փոքրիկ «մեղուները» արդէն սկսած են հայերէն բզզալ։

Ա. դասարանի աշակերտները, ուսուցչուհի Ազնիւ Սէրայտարեանի առաջնորդութեամբ, արտասանեցին մայրերուն նուիրուած ոտանաւոր մը եւ Մխիթարեան հայրերէն Վահան Վրդ. Յովհաննէսեանի հեղինակած «Հայաստան. Իմ հեռաւոր հայրենիք, իմ փառաւոր հայրենիք» բանաստեղծութիւնը։ Ամերիկեան դպրոցներ յաճախող այս փոքրիկները վարպետօրէն հնչեցուցին մայրենի լեզուն եւ մեծ եռանդով ներկայացուցին իրենց բաժինը, ինչ որ վկայութիւնն էր ուսուցչուհի Ազնիւ Սէրայտարեանի նուիրեալ աշխատանքին։

Բ. դասարանը յայտագիրին համար պատրաստած էր ասմունք եւ կատակ-պար։ Ուսուցչուհի Մարալ Դաւիթեանի ղեկավարութեամբ աշակերտներ արտասանեցին «Մեսրոպեան տառեր» ոտանաւորը, իսկ պատանի աշակերտ Արէն Գրիգորը լիաթոք ներկայացուց «Դպրոցի ճամբան» ոտանաւորը։ Անոնք հասուն մակարդակով կատարեցին իրենց բաժինները։ Ապա խումբը ներկայացուց բոլորին կողմէ մեծ սպասումով ընդունուած կատակ-պարը։ Աշակերտները բեմին վրայ կենդանացուցին հայկական տոհմիկ ու քնարական կեանքի գեղեցիկ պատկեր մը։ Այդ ճաշակաւոր բեմադրութեան հեղինակն ու ձեւաւորողը դասարանի ուսուցչուհի Մարալ Դաւիթեանն էր։

Վերջապէս բեմ բարձրացաւ աւագ դասարանը՝ Նորայր Տատուրեանի աշակերտները։ Անոնք ներկայացուցին հայ մայրերուն նուիրուած խօսքերու եւ բանաստեղծութիւններու գեղեցիկ ծաղկաքաղ մը։ Իւրաքանչիւր աշակերտի բերանէն քաղցրօրէն հնչեցին Յովհաննէս Շիրազի, Վահան Թոթովենցի, Ռափայէլ Պատկանեանի, Պարոյր Սեւակի, Պատուական Խաչատրեանի եւ այլ հեղինակներու ստեղծագործութիւններէն հատուածներ։

Աւարտին անոնք միաբերան արտասանեցին.«Այսօր պայծառ գարուն է եւ Ձեր տօնն է, սիրելի մայրեր։ Այսօր դուք աւելի քնքոյշ էք, աւելի գեղեցիկ։ Թո՛ղ գարնան բոլոր ծաղիկները բացուին ձեզի համար եւ ձեզի պարգեւեն արեւոտ ժպիտներ… Գարունն ու մայրը երկուորեակներ են։ Գարունը կեանք է՝ մօր կեանքով լեցուն, գարունը սէր է՝ մօր սիրով լեցուած։ Գարունն ու մայրը ուրախութիւն են։ ՏՕՆԴ ՇՆՈՐՀԱՒՈՐ, ՍԻՐԵԼԻ ՄԱՅՐ»։

Այս տարի «Փեթակ» դպրոցը, Ստամպոլեան, Սէփէթճեան եւ Գույումճեան ընտանիքներու առատաձեռն նուիրատուութիւններուն շնորհիւ, իր դասացուցակին աւելցուց երգի եւ պարի դասեր։ Քաղաքի յայտնի երիտասարդ պարուսոյց քոյրեր Փաթիլ եւ Սինթիա Ալպարեանի, ինչպէս նաեւ դաշնակահար ու մանկավարժ Էլմիրա Սիմոնեանի աշխատանքի շնորհիւ, դպրոցի աշակերտութիւնը վերածուեցաւ մեծ պարախումբի եւ երգչախումբի։

Յայտագիրի վերջին բաժինը վերապահուած էր այդ աշխատանքի բեմադրութեան։ «Փեթակ» նորակազմ երգչախումբը ներկայացուց «Մայրերին բոլոր», «Էսօր Ուրբաթ է», «Գարուն, գարուն, գարուն» եւ «Բաց երկինք, մի երկիր» երգերը, որոնց գլխաւոր հերոսներն էին հայ մայրը եւ հայոց բնաշխարհի գունագեղ գարունը։ Ապա աշակերտներն անգամ մը եւս բեմ ելան, եւ սրահին մէջ թնդաց Սասնոյ եւ Մուշի յայտնի եարխուշտան։ Բոլոր սիրտերը հպարտութեամբ բաբախեցան.

«Լեռների մէջ կայ պայքար,Քարի մէջ երգ ու պար,

Ձեռքերի մէջ առնական,

Հայ պարն է յաղթական»։

Յայտագիրի աւարտին տնօրէն Նորայր Տատուրեանը շնորհակալութիւն յայտնեց նուիրեալ ուսուցչակազմին, կամաւոր երիտասարդուհիներուն, ծնողական յանձնախումբի անդամներուն, տաղանդաւոր պարուսոյցներուն եւ երգի ուսուցչուհիին։ Ապա ան յայտարարեց, թէ 1965 թուականին հիմնուած դպրոցը որոշած է 2026-27 տարեշրջանին, իր պատմութեան մէջ առաջին անգամ, տարեգիրք հրատարակել եւ յաւերժացնել դպրոցի պատմութիւնը։

Եկեղեցւոյ հոգեւոր արժանաշնորհ Տէր Սարգիս Աւագ քահանայ Փեթոյեանը բարձրախօսը ստանձնեց եւ իր սրտի խօսքը փոխանցեց ներկաներուն։ Ան բացատրեց, թէ Ամերիկան յայտնի է որպէս «լեզուներու խառնարան», ուր ամէն լեզու, եթէ անուշադրութեան մատնուի, դատապարտուած է անհետանալու։ «Բայց տեսէք, ըսաւ տէր հայրը,– թէ ինչպէ՛ս այսօր մեր բեմը ցնծաց մայրենի լեզուով, հայկական երգով ու պարով»։

Ապա ան գնահատեց բոլոր ծնողները, որոնք ամէն զոհողութիւն կը կատարեն իրենց զաւակներուն հայեցի դաստիարակութիւն տալու համար։ Տէր Սարգիսը յաջողութիւն մաղթեց նաեւ դպրոցի տնօրէնէն մինչեւ կամաւոր երիտասարդուհիները՝ բոլոր ծառայողներուն։ Ան իր խօսքը աւարտեց «Պահպանիչը» աղօթելով եւ ամփոփիչ օրհնութիւն տալով, ապա հրաւիրեց ներկաները միասին երգելու Տէրունական աղօթքը։

Եւ եկաւ այդ յուզիչ պահը. բոլորի յոտնկայս ծափահարութիւններուն ներքոյ տնօրէն Նորայր Տատուրեանը 60-րդ անգամ հնչեցուց դպրոցի պղնձեայ ձեռնազանգակը եւ աւարտած հռչակեց 2025-26 տարեշրջանը։

Այս տարի յայտագիրը նաեւ անակնկալ բաղադրիչ մը ունէր։ Պարուսոյցներ Փաթիլ եւ Սինթիա Ալպարեան քոյրերը բոլոր աշակերտներն ու ծնողները հրաւիրեցին դպրոցի պարտէզը եւ յայտարարեցին, թէ պիտի սորվեցնեն Թամզարա պարի պարզ ու գեղեցիկ շարժումները։ Երբ երաժշտութիւնը հնչեց, աղջիկներն իրենց հայրերուն, իսկ տղաները՝ իրենց մայրերուն հետ զոյգ կազմած, պարեցին հայկական հարազատ թամզարան։ Պարի աւարտին բոլորը փափագ յայտնեցին, որ թամզարան այսուհետեւ ամէն տարի կրկնուի եւ դառնայ «Փեթակ» դպրոցի տարեվերջի հանդիսութիւններու ընտանեկան աւանդական պարը։

«Փեթակ» շաբաթօրեայ դպրոցը կը գործէ Հիւսիսային Ամերիկայի Արեւմտեան Թեմի ժրաջան առաջնորդ, գերաշնորհ Տ. Յովնան Արք. Տէրտէրեանի հովանիին ներքոյ։ Ան առաջնորդարանի 17 շաբաթօրեայ դպրոցներէն մէկն է եւ կը ծառայէ ամերիկեան պետական դպրոցներ յաճախող հայորդիներուն։

Այժմ «Փեթակ»-ը եւ իր «մեղուները» խանդավառութեամբ կը պատրաստուին 30 Մայիս Շաբաթ օրը Փասատենայի հայկական մեծ փառատօնին մասնակցելու, հսկայ բեմին վրայ ներկայացնելու իրենց երգերն ու պարերը։

«Փեթակ» դպրոցը, հայոց լեզուի ուսուցման կողքին, իր աշակերտներուն կու տայ նաեւ հոգեւոր դաստիարակութիւն եւ ազգային մշակութային կրթութիւն։ Դպրոցի ծրագիրներուն մէջ հիմնական տեղ կը գրաւեն ազգային, կրօնական եւ մշակութային տօներն ու ծէսերը։

Այժմ բաց է դպրոցի 2026-27 տարեշրջանի արձանագրութիւնը։ Արձանագրուելու կամ աւելի մանրամասն տեղեկութիւն ստանալու համար կարելի է այցելել՝ www.petagstgwd.com կամ զանգահարել 626-660-9443 թիւին։

Կարսի մէջ հանդիպում՝ Հայաստանի եւ Թուրքիոյ գործարարներու միջեւ

Thu, 04 Jun 2026 13:12:00 +0300

Հայաստան- Թուրքիա կառավարութիւններու աջակցութեամբ, 2 Յունիսին Հայաստանի գործարար համայնքի ներկայացուցիչները հատեցին Հայաստան–Թուրքիա ցամաքային սահմանը եւ մեկնեցան Կարս`մասնակցելու Թուրքիոյ գործարար համայնքի ներկայացուցիչներու հետ հանդիպման։

Երկու երկրներու գործարար համայնքները ողջունած են Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ երկկողմ առեւտուրի մեկնարկի համար ձեւաւորուած բարենպաստ միջավայրը: Հանդիպման ընթացքին երկու երկրներու գործարար համայնքները, որոնք կը ներկայացնեն սննդամթերքի, խմիչքներու, շշալցուած ջուրերու, հիւթերու, մրգերու, ծխախոտի, շինարարութեան, զբօսաշրջութեան, ծաղկի արտադրութեան եւ այլ ոլորտները, ընդգծած են Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ առեւտուրի ոլորտին համագործակցութեան զգալի ներուժը եւ մտքեր փոխանակած ապագայ համագործակցութեան հեռանկարներու վերաբերեալ։

Ի՞նչ պիտի ընենք հիմա։ Ինչպէ՞ս պիտի ընենք

Thu, 04 Jun 2026 13:05:00 +0300

Անցեալ օրերուն բարեկամներ ու ծանօթներ հեռաձայնեցին ինծի, խնդրելով որ Հայաստանի քաղաքացի Յ.Ս.-ի մասին լուր գրեմ։ Խնդրեցին, բայց ինչպէ՞ս։ Ամէն հարցումիս բացասական պատասխան, կիսատ-պռատ.

— Մեր աղքատն է՞։

— Այո, բայց նաեւ ոչ (Հայաստանցի)։

— Զբօսաշրջի՞կ է։ Բանուո՞ր է։

— Կիսատ-պռատ (Անօրէն)։

Այսինքն՝ կ՚ուզէք որ անօրինականը պաշտպանեմ, նաեւ կամաւոր օգնութեան կոչ ընեմ, այնպէ՞ս։ Գլուխ կը շարժեն։ Օֆ...

Բայց հիւա՛նդ է, եկեղեցւոյ ապաստանած է...

Խղճի աչքով մարդոց նայողներուն համար անմեկնաբան կը գրեմ։

(Յ.Ս. 51 տարեկան)

— Քանի՞ տարի առաջ ընտանիքիդ հետ երկիր մտար։ Միշտ անօրինա՞կ ապրեցաք։

13 տարիէ ի վեր հոս ենք։ Հինգ-վեց տարի առաջ Հայաստան գացինք, քիչ մը ապրեցանք եւ վերադարձանք։ Սկիզբը բնակութեան թոյլտւութիւն ունէինք։ Հանգիստ կ՚ապրէինք։ Յետոյ բնակութեան թոյլտւութիւն չկրցանք ստանալ, բայց ապրիլ շարունակեցինք։ Խնդիրն այն է, որ ոչ ոք մեզ իր հասցէին գրանցեց։ Չգրանցեցին, ուստի բնակութեան թոյլտւութիւն ալ չկրցանք ստանալ։

— Կինդ եւ դուն անօրինական կ՚երեւաք։ Բայց երեխան ինչպէ՞ս կ՚ուսանի։

Հիմա հիւր աշակերտ կարգավիճակով կ՚ուսանի։ Դժբախտաբար համալսարանական քննութեան մասնակցելու իրաւունք չունի։ Հոս մեծցած ըլլալուն՝ Հայաստանի դպրոցական ծրագրէն տեղեակ անգամ չէ։ Բոլոր դասերը Թուրքիոյ ծրագրին համաձայն առաւ։ Կը մտածենք թէ այս երախան ո՛ւր եւ ինչպէ՞ս համալսարան պիտի կարդայ։

— Ինչո՞ւ եկաք Թուրքիա։

Իրականին մէջ աշխատելու եկանք։ Երբ եկանք, աղջիկս երեք տարեկան էր։ Հիւր աշակերտ կարգավիճակով դպրոց սկսաւ յաճախել։ Ու անկէ ետք վերադառնալ չուզեցինք։ Հայաստանի քաղաքացիութենէն հրաժարիլ չենք ուզեր։ Հայաստանի հետ խնդիր չունինք, բայց ապրելու համար այս երկիրը կ՚ընտրենք։ Որովհետեւ թէ՛ Թուրքիան, թէ՛ թուրքերը կը սիրենք։ Շատ թուրք բարեկամներ ունիմ։ Առկածէն ետք տասը թուրք բարեկամ տուն եկան, ողջ-առողջ մնաք ըսին, կարիք մը կա՞յ հարցուցին։ Դրացիս ոջխար մորթած էր, մեր տունն ալ բաժին հանած է։ Հոս շատ հանգիստ կ՚ապրիմ։

— Կ՚ըսէք թէ կրնաք աշխատիլ, բայց անօրինական էք։

Այո։ Անօրինական եմ, օգնական կ՚աշխատիմ։ Նորոգութիւն կ՚ընեմ, ինչ որ գործ ըլլայ կ՚երթամ։ Ծանօթներուս մանր-մունր տան շինարարական փոփոխութիւնները կ՚ընեմ։

— Այսինքն իրականին մէջ ոչ ոք ձեզ օրինական գործի չէ'առած։

Այո, օրինական կերպով ոչ ոք գործի չ՚առաւ զիս։ Ապահովագրութիւն եւ աշխատանքի արտօնագիր չունիմ։ Աշխատելու կ՚աշխատինք, բայց ապագան ալ չենք տեսներ։

Թուրքիա-Հայաստան խաղաղութեան գործընթացը մեզի յոյս կու տայ։ Կը մտածենք՝ արդեօք հիւպատոսարան կրնա՞յ բացուիլ։ Մեր նմաններուն օրինականանալուն համար գեղեցիկ ճամբայ մը կ՚ըլլայ ատիկա։ Այս երկրի մէջ ինծի պէս բախստական շատ Հայաստանցի կայ։

Ամէն անգամ հայրենիք երթալ ու վերադառնալ հարկաւոր կ՚ըլլայ։ Ատիկա ծախս է, հոգալու կարողութիւն ալ չունինք։

Նոր-նոր կ՚իմանանք որ Թուրքիոյ մէջ ապրող Հայերը Հայաստանէն քաղաքացիութիւն կը ստանան։ Կը յուսանք որ մեզ ալ կրկնակի քաղաքացիութիւն ստանալու իրաւունք ըլլայ։ Շատ կ՚ուզենք զայն։ Քաղաքացի դառնալու համար շատ մարդոց խորհուրդ հարցուցինք։ Ինչպէ՞ս կրնանք ընել, ինչպէ՞ս կ՚ըլլայ, պրպտեցինք։ Հիւպատոսարան անգամ չունիք, ի՞նչ քաղաքացիութիւն, կ՚ըսեն։

— Քանի՞ տարիէ ի վեր Պաքըրգիւղ կ՚ապրիք։

13 տարի առաջ, առաջին անգամ Պաքըրգիւղ եկանք։ Գործ չկրցայ գտնել, բայց աղջիկս անմիջապէս հիւր աշակերտի կարգավիճակով դպրոց արձանագրեցին։ Եկեղեցի այցելել, ամէն կիրակի պատարագներուն մասնակցիլ սկսանք։ Բարեկամներ, ծանօթներ ունեցանք։

Ակտիւ կերպով աղքատներուն կամաւոր օգնութիւն կ՚ընեմ։ Ծեր-աղքատ մարդոց սննդի ծրարները կը կրեմ, կարիքաւորներուն դեղերը, բժշկական պէտքերը կը հասցնեմ, շուկաներուն մէջ քայլելու դժուարութիւն ունեցող ծերերուն թեւէն կը բռնեմ ու տուն կը'հասցնեմ։

Մինչեւ առկածը մենք չգիտէինք, որ դուք փախստական էք։ Ինչպէ՞ս տեղի ունեցաւ առկածը։

Երբ մենք ժամանեցինք, բնակութեան թոյլտւութիւն ունէինք, այնպէս որ մենք անօրինական փախստական չէինք։ Յետոյ ոչ ոք չգիտէր, որ մենք այլեւս անօրինական կը մնանք հոս։

Ես առկած անցուցի իմ էլեկտրական սկուտերով։ Իմ սկուտերը ինկաւ փոսի մէջ եւ ես տապալեցայ։ Բազմաթիւ կոտրուածքներ ունիմ թեւիս վրայ։

Շտապ տարին պետական հիւանդանոց։ Ինչ որ ծախս ելաւ մենք վճարեցինք բուժման համար։

Դուք գումար ունէ՞իք։

Ոչ այնքան։ Մենք դժուարին իրավիճակի մէջ մատնուեցանք։ Հիւանդանոցը մէկ թեւի ռենտգեն նկարեցին, ապա ըսին, որ կ՚ուզեն վերցնել միւս մէկն ալ, բայց մենք հրաժարեցանք։ Որովհետեւ մենք հազիւ հասցուցինք վճարել մէկ ձեռքի դրամը։

Այն ժամանակ ըսին որ. «Ստորագրէք փաստաթղթերը եւ հեռացէք, դուք ոչինչ չէք ընդունիր։ Դուք նոյնիսկ հոս պառկիլ չէք ընդունիր»։ Բայց զիս զգուշացուցին, որ եթէ ես անմիջապէս չվիրահատուիմ, իմ թեւը չի աշխատիր, որովհետեւ մէջը չկոտրուած ոսկոր չէ մնացած եւ ես հաշմանդամ կը դառնամ։

Մենք գումար չ՚ունէինք, ինչպէ՞ս կարող էինք հոգ տանիլ հիւանդանոց պարկելու մասին։ Մենք պէտք է վճարէինք առնուազն մէկ շաբաթուայ հոսպիտալացման համար, իսկ եթէ մէկ շաբաթ անց հերթ ունենայինք, այն ատեն պիտի վիրահատէին։ Մենք ուրիշ ելք չունէինք, քան հեռանալը. միեւնոյն է, չէինք կարող մնալ։

Դուք հաւանաբար եկած էք եկեղեցի

Այո։ Իրականին մենք ապաստան գտանք եկեղեցին։ Մենք բացատրեցինք մեր իրավիճակը՝ ըսելով. «Մեզ օգնութիւն է պէտք»։ Մենք ոչ մի բժշկին չենք ճանչնար, ուր դիմենք չգիտենք...

Այստեղ սկսաւ տեսակ մը կամաւորական օգնութեան արշաւ։ Եկեղեցւոյ մէջ մեզ ճանաչողները խօսեցան տարբեր բժիշկներու, տարբեր մարդկանց հետ եւ աղօթքներ հնչեցին ինձ համար։ Ո՞վ գիտի, գուցէ ինչ-որ տեղ, ինչ-որ մէկը շուտով կամաւոր կը յայտարարէ իմ վիրահատութիւնը կատարելու կամքը։

Յուսով եմ՝ շուտով վիրահատուելու էք։ Որովհետեւ ցաւեր ունիք, դժուարին իրավիճակի մէջ էք։ Դուք ապաստան գտաք եկեղեցւոյ մէջ։ Եկեղեցին կ՚ուզէ օգնել ձեզ, բայց չգիտէ՝ ինչպէս։ Կը կարծեմ՝ անոնք նոյնպէս օրինական իրաւունք չունին։ Պետութիւնը գումար կը պահանջէ վիրահատութեան համար, իսկ դուք չունիք։ Ի՞նչ կը կարծէք՝ ի՞նչ կ՚ըլլայ։

Նոյնիսկ եթէ վիրահատուիմ, երեք ամիս չեմ կրնար աշխատիլ։ Ապա ստիպուած ֆիզիկական թերապիա պիտի անցնեմ։ Եթէ թեւս կարգին չաշխատի, չեմ կրնար աշխատիլ։ Տնային կարիքներ կան, ո՞վ կը բաւարարէ դրանք։ Մեր վարձը 20,000 լիրա է, յաջորդ ամիս կը դառնայ 30,000, չգիտեմ՝ ինչպէս կը հոգանք։ Ջուրը, ելեկտրականութիւնը, ուտելիքը... Կինս կ՚աշխատի, խնամող է եւ տուներու մաքրութեան կ՚երթայ։ Մենք ապրած ենք օրեցօր, երբեք բաւարար գումար չենք ունեցած խնայելու համար։ Մենք կը կարծենք, որ եթէ կարողանանք մի քանի ամիս անցկացնել, կրնանք աշխատիլ մնացածը հոգալու համար։ Հիմա ոմանք կ՚ըսեն. «Թող վերադառնան իրենց հայրենիք»։

Մենք Հայաստան կ՚ապրինք հայ-թուրքական սահմանի մօտ։ Մեր տարածաշրջանին գործարաններ կամ աշխատանքի հնարաւորութիւններ չկան։ Աշխատատեղերը սահմանափակ են։ Ամէն մարդ ինքնուրոյն կը վերանորոգէ իր տունը։ Ես այնտեղ սոված կը մնամ։ Մի քանի տարի առաջ մենք մտածեցինք այնտեղ ապրելու մասին, բայց չստացուեց։ Այստեղ գոնէ աշխատանք կայ։ Նոյնիսկ եթէ մենք օրական աշխատավարձ ստանանք, մենք մեր հացը կը շահինք, ուրիշի կարիք չենք ունենար։ Ինծի մէկը պէտք է որ, պաշտօնապէս ինձ աշխատանքի ընդունի, որպէս աշխատող։ Ես իսկապէս կ՚ուզեմ բնակութեան թոյլտուութիւն։ Կը ցանկանայի, որ մենք կարողանայինք երկքաղաքացիութիւն ունենալ։

Տեսէք, ես հիւանդացայ եւ նոյնիսկ պաշտօնապէս չկրցայ օգնութիւն խնդրել մեր հիւանդանոցէն։ Ես չեմ կրնար ըսել. «Ես հայ եմ, ես աղքատ եմ, կրնա՞ք իմ վիրահատութիւնը ընել»։ Ամէն ինչ կախուած է բարեգործ մարդկանց եւ կամաւորներէ։

Փախստականները վախի մէջ կ՚ապրին։ Դուք այդ վախը ունի՞ք

Ի հարկէ։ Օր մը այստեղ էք, յաջորդ օր՝ ոչ։

Ես կը վախնամ ճանապարհ դուրս գալ, որովհետեւ, ոստիկանները կը կանգնեցնեն ինձ եւ կը պահանջեն իմ ինքնութիւնը հաստատող փաստաթուղթը։ Ես կը մտածեմ. «Օ՜, այնտեղ ոստիկանական մեքենայ կայ։ Ես միւս փողոցէն երթամ, ոչ թէ այս փողոցով»։

Այսպիսով, մենք ստիպուած ենք ապրիլ այս կեանքով։ Մենք մաքուր ենք, չունինք քրեական անցեալ, ոչ մէկին վատ բան չենք ըրած, բայց կ՚ապրինք որպէս յանցագործներու նման։

Օր մը ոստիկանական մեքենայ մը տեսայ եւ ցանկացայ փախչիլ։ Ես սկուտերով դուրս եկայ մի կողմնակի փողոց թեքուեցի։ Մեքենան անմիջապէս կանգ առաւ կողքս եւ ստիպեց ինձ դուրս գալ։ Ոստիկանը ստիպեց ինձ բարձրացնել ձեռքերս եւ սկսեց նայել գրպաններս՝ պտուտակներ, միջադիրներ, պտուտակահաններ... «Ի՞նչ կ՚ընէք», - հարցուց։ «Վերանորոգութիւններ»։ Ան դիմեց գործընկերոջը եւ ժպտաց։ Հարցուց, թէ ինչու կը փախչիմ, եւ ես պատասխանեցի. «Ես փախստական եմ, վախցայ»։ Յանկարծ մեր շուրջը հաւաքուեցան խանութպանները, հարեւանները, ծանօթները եւ թաղամասի անծանօթները, բոլորը ըսին. «Թողէք գնայ, ցաւալի է, նա տարիներ շարունակ այստեղ է, բոլորս կը ճանչնանք, բոլորս կը սիրեն»։ Ան աչքով շարժում մը ըրաւ եւ ես փախայ։

Բայց այսպէս կեանքը դժուար է։ Առաւօտը տունէն դուրս կ՚ելլես, բայց տուն պիտի վերադառնաս յայտնի չէ։

Զօրավար Անդրանիկի անձնական նամակագրութեան անտիպ, բացառիկ վաւերագիր մը

Thu, 04 Jun 2026 12:48:00 +0300

Սոյն թուականի (2026) Ապրիլ ամսուայ վերջին Պուլկարիոյ Վառնա քաղաք կատարած այցելութեան ընթացքին հնարաւորութիւն ունեցայ այցելելու Զօրավար Անդրանիկի տուն, որտեղ ի թիւս անոր պատկանող անձնական իրերու, լուսանկարներու եւ պատմական վաւերագրերու պահպանուած է նաեւ մինչ այժմ անտիպ հեռագիր մը, որ արժանացաւ իմ առանձնայատուկ ուշադրութեանս։ Հեռագրի յայտնաբերումը հետաքրքրական է ոչ միայն որպէս պատմական փաստաթուղթ, այլեւ որպէս Զօրավար Անդրանիկի անձնական կեանքի ուսումնասիրութեան կարեւոր աղբիւր։

Յատուկ շնորհակալութիւն կը յայտնեմ պարոն Յարութիւն Յովսէփեանին, որու թոյլտւութեամբ սոյն անտիպ փաստաթուղթը պատիւ ունիմ ներկայացնելու հանրութեան առաջին անգամ։

1927 թուականի Յունիսի 16-ով թուագրուած այս մինչ այժմ անտիպ հեռագիրը բացառիկ վաւերագրական արժէք ունեցող նիւթ է, որ լոյս կը սփռէ Զօրավար Անդրանիկի կեանքի ամերիկեան շրջանի առօրեայ շփումներու եւ անձնական յարաբերութիւններու վրայ։ Հեռագիրը ուղղուած է անոր կնոջը՝ Նուարդ Օզանեանին, եւ ուղարկուած է Շիքակոյէն՝ Անդրանիկի հերթական ճանապարհորդութեան ընթացքին։ Կարճ, սակայն բովանդակային այս հաղորդագրութիւնը հետաքրքիր է ոչ միայն իր կենսագրական մանրամասներով, այլեւ մարդկային ջերմութեամբ։ Զօրավարը կը յայտնէ իր առողջական վիճակի, ճանապարհորդութեան ժամանակացոյցի մասին, ինչպէս նաեւ կ՚անդրադառնայ կնոջ դժգոհութեան՝ խոստանալով փոխարինել «անբաւարար» մուշտակը մէկ այլով, «որ կը բաւարարէ» անոր։ Այս դրուագը հնարաւորութիւն կու տայ տեսնել ազգային-ազատագրական պայքարի խորհրդանիշ դարձած գործչին՝ ընտանեկան եւ անձնական յարաբերութիւններու աւելի անմիջական հարթութեան մէջ։ Հեռագիրը նաեւ արժէքաւոր աղբիւր է սփիւռքահայ կեանքի, ամերիկահայ միջավայրի եւ 1920-ական թուականներու հայկական կապերու պատմութեան ուսումնասիրութեան համար։ Նման վաւերագրերը կը լրացնեն Անդրանիկի մասին ձեւաւորուած պատմական պատկերը՝ ներկայացնելով անոր ոչ միայն որպէս զօրավար, այլեւ որպէս մարդ, ամուսին եւ սփիւռքեան իրականութեան մասնակից։

Զօրավարի երկրորդ
ամուսնութիւնը. կենսագրական անդրադարձ

Անդրանիկ Զօրավարը Նուարդ Քիւրքչեանի հետ ամուսնացած է 1921 թուականին Փարիզ։ Անոր կենսագիր Անդրանիկ Չելեպեանը կը գրէ. «Հերոսին քոյրը՝ Նազելին, Վառնա, Պուլկարիա կը բնակէր։ Անդրանիկ իրեն կը գրէ, թէ կ՛ուզէ ամուսնանալ։ Նազելին իրեն կը յանձնարարէ Ֆիլիպէ, Պուլկարիա, բնակող Օր. Նուարդ Քիւրքճեանը։ Նազելին Նուարդին նկարը կը ղրկէ եղբօրը, որ կը հաւնի եւ իր հաւանութիւնը կու տայ...»։ Ամուսնութեան արարողութիւնը տեղի ունեցած է Փարիզ։ Պսակադրութեան «քաւորը» Պօղոս Նուպար փաշան էր։

Հեռագրի վաւերագրական
բնագիրը

Chicago, Jun 16, 1927

Mrs. M. Ozanian,

Arrived Chicago Wednesday, Nahigians’ guest. Enjoying good health. Your letter and telegram delivered to me today. Sorry the fur is unsatisfactory. Will send one that will satisfy. Leaving Tuesday night at eight ten, arriving San Francisco Friday morning at nine ten. Will wire you again the night I leave Chicago.

General Antrarik

(Շիքակօ, 16 Յունիս 1927

Տիկին Մ. Օզանեան,

Չորեքշաբթի օրը հասայ Շիքակօ, կը մնամ Նահիկեաններու հիւրը։ Առողջութիւնս լաւ է։ Ձեր նամակը եւ հեռագիրը այսօր ինծի հասցուեցան։ Կը ցաւիմ, որ մուշտակը գոհացուցիչ չէ։ Կը ղրկեմ մէկը, որ պիտի գոհացնէ զձեզ։ Երեքշաբթի գիշեր ժամը ութ եւ տաս վայրկեանին կը մեկնիմ, ուրբաթ առաւօտեան ժամը ինն եւ տաս վայրկեանին Սան Ֆրանսիսքօ կը հասնիմ։ Շիքակոյէն մեկնելու գիշերը նորէն հեռագիր պիտի ղրկեմ ձեզի։

Զօրավար Անդրանիկ

Այսպէսով՝

Զօրավար Անդրանիկի մասին պատմական գիտելիքի ձեւաւորումը երկար ժամանակ հիմնուած է հիմնականին անոր ռազմական գործունէութեան, քաղաքական դիրքորոշումներու եւ ազգային-ազատագրական շարժման շրջանակներուն ունեցած դերի վրայ։ Սակայն նմանօրինակ նորայայտ կամ մինչ այժմ անտիպ վաւերագրերը թոյլ կու տան ընդլայնել այդ պատկերացումը՝ ներմուծելով աղբիւրագիտական այնպիսի շերտեր, որոնք դուրս են աւանդական պատմագրական ուշադրութեան կեդրոնէն։ Այսպիսի վաւերագրերը կարեւոր նշանակութիւն ունին ոչ միայն Անդրանիկ Օզանեանի կենսագրութեան առանձին դրուագներու վերականգնման, այլեւ անոր մարդկային կերպարի ամբողջական ընկալման համար։ Պաշտօնական պատմագրութեան մէջ յաճախ գերակշռող ռազմական ու քաղաքական կերպարին զուգահեռ՝ նման անձնական փաստաթղթերը հնարաւորութիւն կու տան տեսնելու նաեւ ընտանիքի, առօրեայի եւ մարդկային զգացմունքներու շրջանակին ապրող Անդրանիկին։ Եւ 1927 թուականի այս անտիպ հեռագիրը, պահպանուելով Վառնայ, այսօր կը վերածուի ոչ միայն պատմական աղբիւրի, այլեւ յիշողութեան մշակոյթի արժէքաւոր մասի։ Այն մէկ անգամ եւս կը վկայէ, որ ազգային պատմութիւնը կը կառուցուի ոչ միայն մեծ իրադարձութիւններով, այլեւ նման փոքր, սակայն խորապէս մարդկային փաստերով ու ձայներով։

Մտորումներ՝ ընտրութիւններու ընդառաջ

Thu, 04 Jun 2026 12:19:00 +0300

7Յունիսի ընտրութիւններու ընդառաջ Ռուսիոյ Դաշնութիւնը հետզհետէ կը յստակացնէ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի դէմ։ Ռուսական մամուլի մէջ յաճախակի դարձած հակահայ մեկնաբանութիւններուն կը ձայնակցի նաեւ Պելառուսի նախագահ Լուքաշենքոն։ Բոլորը միասնաբար կը յուշեն Ուկրանիոյ ներկայ պայմանները, որոնք բնական հետեւանքը եղան այդ երկրի ՆԱԹՕ-ի անդամակցելու ցանկութեան եւ քայլ առ քայլ Եւրոմիութեան մերձեցման։

Հայաստան ցարդ չէ յայտարարած նման հակում մը, սակայն հայ ժողովուրդի մօտ տիրող հիասթափութեան հոգեբանութիւնը ինքնին ազդակ մը դարձած է երկրէ ներս հակառուսական մթնոլորտի մը գոյանալուն։

Փաշինեանի որդեգրած քաղաքական ուղին ուրիշ բան չէ, եթէ ոչ թարգման հանդիսանալ ժողովուրդի զգացումներուն։

Յայտնի է որ Ռուս փորձագէտները կ՚անտեսեն հոգեբանական այս ազդակը եւ կատարուածը կը մեկնաբանեն Փաշինեանի անձնական նախաձեռնութիւն ըլլալով։

Տուեալ պայմաններու տակ Ռուսաստան սկսած է Հայաստանի հետ խօսիլ սպառնալիքի լեզուով, օրակարգի բերելով իր երկրէն ներածուող բնական կազի սակերը։ Աւելին՝ Ռուսաստան Հայաստանէն դէպի իր երկիր արտածուած ապրանքներուն դէմ ալ շրջափակում կատարել կը փորձէ։ Դիտումնաւոր կերպով սահմանի մուտքին կը սպասեցնէ հայկական միրգով լեցուն բեռնատարները, մինչեւ որ փճանան անոնց պարունակութիւնը։ Վերջին շրջափակումը կատարուեցաւ հայկական ծաղկաբուծութեան դէմ, երբ Ռուսաստան արգիլեց հայկական ծաղիկներու ներածումը դէպի իր երկիր։

Հայաստան արդէն իսկ հիմնադրութեան տարիներէն ի վեր սովոր է հարեւան երկիրներու կողմէ գործադրուած տնտեսական շրջափակումներուն։ Մէկ կողմէն Թուրքիա, միւս կողմէն Ատրպէյճան երկար տարիներ Հայաստանի սահմանները փակ պահեցին ամէն տեսակ առեւտրական փոխանցումներու դիմաց։ Այդ նոյն շրջանին մերթ ընդ մերթ ականատես եղանք նաեւ Վերին Լարսի սահմանին յարուցուած արհեստական արգելքներուն։ Այդ տեսակի շրջափակումները երբեք չեն բերած ակնկալուած ազդեցութիւնը։ Ճիշդ է որ Հայաստանն ալ, ինչպէս ցանկացած երկիր կարիք ունի ազատ անցքի միջոցներու, թէ արտածման եւ թէ ներածման համար։ Սակայն այդ շրջափակումները ոչ երեկ յաջողեցան Հայաստանի Հանրապետութիւնը ծնկաչոք ընելու, ոչ ալ այսօր նման հեռանկար մը կայ։

Հապա այս բոլորը ինչպէ՞ս կ՚ազդէ հայ ընտրողի նախասիրութեան։ Արդեօք ան պիտի խրտչի՞ երբեմնի մեծ եղբօր սպառնալիքներէն, թէ ոչ ալ աւելի պիտի ամրացնէ դիրքերը յանուն ազատ-անկախ պետականութեան եւ ազգային արժանապատուութեան։

Կ՚ուզենք իմանալ Հրանդ Տինքի հետ ձեր առաջին հանդիպման պատմութիւնը

Thu, 04 Jun 2026 11:40:00 +0300

Թերթիս հիմնադիր՝ Հրանդ Տինքի սպանութեան 20-ամեակին մօտենալուն զուգընթաց, կը ցանկանանք լսել այն երիտասարդներու պատմութիւնները, որոնք հնարաւորութիւն ունեցած են հետագային ճանչնալ անոր։ Մենք կը փնտռենք այն անհատները, որոնք դեռ չէին ծնած կամ անչափահաս էին Հրանդ Տինքի սպանութեան ժամանակ ու այժմ 18-էն 35 տարեկան են եւ հետագային հանդիպած են անոր միտքերուն, յիշատակի միջոցառման ելոյթներու կամ այլ առիթով։ Մենք կը ցանկանայինք հրապարակել «Ակօս»ի մէջ ձեր ուղարկած նամակներու ընտրանին՝ ձեր անունով կամ անանուն, եթէ կը ցանկանաք։ Դուք կրնաք գրել ձեր պատմութիւնը՝ հիմնուելով հետեւեալ հարցերու վրայ.

Ե՞րբ եւ ո՞ր առիթով առաջին անգամ լսեցիք Հրանդ Տինքի անունը։

Անոր անունը ի՞նչ զգացում կ՚արթնացնէ ձեր մէջ։

Արդեօք եղա՞ւ պահ մը, երբ դուք անոր աւելի մօտիկէն ճանչցաք։

Արդեօք սա ինչ-որ բան մը փոխե՞ց ձեզ համար։

Արդեօք անոր միտքերը երբեւէ կը համընկնի ձեր կայացուցած որոշումներուն, ձեր ձեւաւորած յարաբերութիւններուն կամ ձեր կեանքի վարքագծի հետ։

Դուք կրնաք ձեր գրածները ուղարկել՝ kurumsal@agos.com.tr հասցէով։

4Ro Photos-ի լուսանկարչական ցուցահանդէսը

Thu, 04 Jun 2026 11:32:00 +0300

4Ro Photos լուսանկարչական միաւորումը կը ներկայանայ ցուցահանդէսով մը, որ պիտի կայանայ Ամիտայի մէջ։

Միջագետքի բազմաշերտ մշակութային ժառանգէն ազդուած խմբակի անդամները յիշողութեան, գաղթի, ինքնութեան նման նիւթերով կը պատրաստուին հանդիպիլ արուեստասէր հասարակութեան հետ։

Խմբակը կը կարեւորէ արուեստական ստեղծագործութիւնը, իրողութեան հասանելու մարմաջը եւ լուսանկարչութիւնը կը գնահատէ իբրեւ այս նիւթերու մասին պատմելու միջոց։

Ցուցահանդէսի մասնակից ութը լուսանկարիչները ճիշդ ալ այս նախապատւութեան հաւատարիմ մնալով Համշէնի գիւղերէն Իրանի հասարակական կեանքի, Աֆղանստանէն Եւրոպա երկարող գաղթի ճանապարհներու, սուրիաբնակ Տոմ գաղթականներու անտեսուած ապրումներուն, Շաբաթօրեայ Մայրերու արդարութեան պայքարին ծաւալող նիւթերով կազմած են ցուցահանդէսի բովանդակութիւնը։

Իւրաքանչիւր լուսանկար իր առանձնայատկութեան մէջ պահած նշանակութեան կողքին, իբրեւ ամբողջական պատգամ կը ներկայացնէ մարդկային համամշխարհային պատում մը։

Ցուցահանդէսի մասնակիցներն են Ֆաթմա Չելիք, Թիւրքան Քըլըչ Փընար, Պերճ Արապեան, Փաշա Իմրեք, Ռեֆիք Թեքին, Մեթյու Չազալ եւ Էնսար Էօզտեմիր։

Ցուցահանդէսի բացումը կը կայանայ 6 Յունիս շաբաթ օր, ժամը 18.30-ին, Չանտ Ամէտ ցուցասրահի մէջ եւ այցելուներ կը հիւրընկալէ ամբողջ ամսուայ մը տեւողութեամբ։

Արեւմտամէտի եւ ռուսամէտի արանքին գտնել հայամէտը

Thu, 04 Jun 2026 11:26:00 +0300

Վերջապէս հասած է Հայաստանի Հանրապետութեան բնակչութեան համար բախտորոշ պահը։ 7 Յունիսի ընտրութիւնները իրենց արդիւնքներով ճակատագրական պիտի ըլլայ հայրենի երկրի համար։

Հայաստանաբնակ ընտրողը որ լծակներով, ո՞ր գործօններու ազդեցութեան տակ պիտի կողմնորոշէ իր ձայնը։

Պարտինք յիշել թէ Հայաստանի հասարակութիւնը անցնող հարիւր տարիներու ընթացքին ընդմիշտ հանդիսատեսի հանգամանքով հետեւեցաւ երկրի խիստ կարեւոր անցուդարձերուն։

Պատմութեան շատ երկար հատուած մը առանց պետականութեան անցուցած հաձ ժողովուրդը Ի դարու տեւողութեան ընթացքին երեք անգամ փորձուեցաւ պետութիւն հիմնելու գործընթացով։

Նախքան այդ հայ ժողովուրդը յօժարած էր տարածաշրջանի հզօր պետութիւններու հպատակելով իր գոյութիւնը շարունակելու։

Երբ Ֆրանսական յեղափոխութեան արձագանգները թակեցին նաեւ Հայաստան աշխարհի դարպասները, ծայր առաւ անկախ պետականութեան գաղափարը եւս։ Սակայն այդ գաղափարախօսութիւնը սահմանափակ մնաց մտաւորականաց որոշ շրջանակի մը մէջ։ Այդ պահուն թէ՛ եկեղեցին եւ թէ աշխարհիկ առաջնորդներ, այս պահուն մեծաւ մասամբ գործատէրեր եւ ամիրաներ, վտանգաւոր արկածախնդրութիւն համարեցին անկախ Հայաստանի մը հեռանկարը։

Ա. Աշխարհամարտը իր հետեւանքներով ահռելի աւեր մը եղաւ տաճկահայոց համար։ Պատմական Հայաստանի հայաթափումէն ետք 1918 թուին, երբ հիմնուեցաւ հայոց առաջին հանրապետութիւնը, այդ հիմնադրութիւնը կը պարտինք տարածաշրջանի մեծ ալեկոծումներուն։ Հարաւ Կովկասի մէջ յանկարծակի գոյացան երեք տէրութիւններ, որոնք երկու տարի անց մաս կազմեցին նորայայտ Խորհրդային Միութեան։

Այս անցուդարձերն ալ ազգի կամքէն անկախ, լոկ պայմաններու պարտադրութեան հետեւանքով իրականացած էին։

Վերջին անգամ Գ. Հանրապետութիւնը դարձեալ մեր կամքէն անկախ, Խորհրդային Միութեան տարանջատումով իրականացաւ։

Հայ ժողովուրդը իր մասնական կամքը առաջին անգամ դրսեւորեց թաւշեայ յեղափոխութեան օրերուն։ Ժողովուրդի կամքով տեղի ունեցաւ իշխանափոխութիւն։ Նոր իշխանութիւնը նկատի ունենալով Արցախեան պատերազմէ ետք ժողովուրդին մէջ իր ռազմական գործակցին դէմ գոյացող հիասթափութիւնը, փորձեց այլընտրանքային միջոցներ որոնել։ Այդ որոնումը ընդհուպ անուանուեցաւ «Արեւմտամէտ» կոչումով, իբր հակադարձ «ռուսամէտ»ի։

Ահաւասիկ գոյացած են երկու բեւեռներ, որոնք իրենց կարգին ունին հետզհետէ յստակացող բացասական յատկութիւններ։ Արեւմուտքը զոհելով դարերու ընթացքին յաջողած համաշխարհային սկզբունքները, գործիքը դարձած է նոր լիբերալական դրամապաշտութեան։ Միւս կողմէ Ռուսաստան ալ աւելի հեռացած է համաշխարհայնացած սկզբունքներէն եւ վերածուած օլիկարխական համակարգի մը մենատիրութեան։

Հայաստան 7 Յունիսի ընտրութիւններով ստիպուած է հայամէտ ելքի միջոցներ որոնելու, խուսափելով թէ՛ արեւմուտքի եւ թէ Ռուսաստանի հետ բախումներէ։

Ողջոյն մանկանց գրականութեան

Thu, 04 Jun 2026 11:19:00 +0300

Դպրոցները կը պատրաստուին ամառնային արձակուրդի։ Պահը հասած է մանկանց երեւակայելու կարողութիւնը բազմացնող, հետաքրքրութիւնները զարգացնող եւ ընթերցման պապակը յագեցնող գիրքերով ծանրաբեռնուած երկարատեւ արձակուրդի օրերուն։

«Արաս» հրատարակչատունը երախաներու գիրքի հասանելիութիւնը աւել մատչելի դարձնելու միտումով ծրագրած է յատուկ արշաւ մը։ Այսպէս «Արաս»ի կայէջին տեղադրուած գիրքերուն 15-21 Յունիս թուականներու միջեւ կարելի է հասնիլ 50 տոկոս զեղջով։

Արշաւը կը ներառէ «Արաս»ի եւ «Հիփփօ»ի մատենաշարէն լոյս տեսած հայերէն եւ թրքերէն բոլոր մանկական գիրքերը։

Կը յուսանք որ սոյն գիրքերու էջերը ընթերցողին պիտի մատուցեն նոր աշխարհներ յայտնաբերելու, նոր կերպարներու հետ ծանօթանալու անոնց ոսդիսականին հետեւելու բացառիկ առիթներ։

Լրացուցիչ տեղեկութեան համար կարելի է դիմել «Արաս» հրատարակչութեան կայքէջին։

Ըստ Ռուպիոյի՝ Ռուսիա անհանգիստ է Հայաստանի մէջ Ամերիկայի ներգրաւուածութենէն

Thu, 04 Jun 2026 11:05:00 +0300

«Ռուսերը, մեղմօրէն ըսած, գոհ չեն Հայաստանի մէջ մեր ներգրաւուածութենէն»։ Այս մասին յայտարարեց Միացեալ Նահանգներու Արտաքին Գործոց Նախարար Մարքօ Ռուպիօ:

«Կը կարծեմ` կան փաստեր, որոնք կը վկայեն, որ Միացեալ Նահանգներու հետ յարաբերութիւններու խորացման պատճառով անոնք կը փափաքէին, որ գործող վարչապետը պարտուէր ընտրութիւններուն», նշեց ան։

Ռուպիօ աւելցուց, որ Միացեալ Նահանգներ չի ստիպեր Հայաստանին՝ խզել բարեկամական կապերը այլ երկիրներու հետ:

«Մենք պարզապէս կ՛ուզենք, որ մեր յարաբերութիւնները կառուցուին ոչ միայն խաղաղութեան վրայ: Խաղաղութիւնը կարեւոր է, բայց ատիկա միայն սկիզբն է, որ կը բանայ տնտեսական կարելիութիւններ», շեշտեց նախարարը։

Վտանգաւոր մագլցումներ ընտրութեան ընդառաջ

Tue, 26 May 2026 13:36:00 +0300

Հայաստանի մէջ քանի կը մօտենայ 7 Յունիս թուականը ընտրութեան մասնակցողներու մեկնարկած քարոզարշաւն ալ թափ կը ստանայ մերթ ընդ մերթ տեղի տալով որոշ լարուածութիւններու։

Քանի մը օր առաջ շրջանառութեան դրուեցաւ վիտէյօ ժապաւէն մը, ուր դիմակաւոր զինեալներ Վարչապետ Փաշինեանին կը սպառնային սպանութեամբ։

Տեսանիւթի յայտնուելէն ետք Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութեան շրջանակներ, հարցաքննութեան դիմեցին դիմակաւորներու ինքնութիւնը պարզելու համար։

Տեսանիւթի մէջ անոնցմէ մէկը Վարչապետը պատասխանատու կը համարէր Արցախի հայաթափումէն եւ բազում անգամներ կ՚անարգէր ստախօս ըսելով։

Հարցաքննութեան Յանձնախումբի մամլոյ յայտարարութեան համաձայն կասկածեալները այս նկարահանումը ուղիղ եթերի ընթացքին հրապարակելու համար թափանցած են համակարգչային ցանցերուն։

Յանձնախումբը այս նկարահանումը որակած է վարչապետի կեանքի անվտանգութեան ուղղեալ սպառնալիք մը ըլլալով։

Դիմակաւորը ըսած է թէ «Գիտենք թէ ե՞րբ եւ ո՞ւր կ՚երթաս։ Իւրաքանչիւր քայլիդ համար հաշիւ պիտի պահանջենք»։ Յայտարարութեան մէջ նշուած է որ հարցաքննութիւնը կ՚ընդանայ սպանութեան ձեռնարկելու, համակարգչային ցանցերը կացինահարելու եւ ապօրէն կերպով զէնք ու զինամթերք պահելու մեղադրանքով։

Փաշինեան իր քարոզարշաւի ժամանակ անդրադարձաւ այս նկարահանման՝ ըսելով թէ դիմակներու ետեւ պահուըտելով իրենք զիրենք ուժով ցոյց տալու կ՚աշխատին։ Եթէ հանեն այդ դիմակները, մենք պիտի տեսնենք ռազմաճակատէն փախչողները, նոյնիսկ մեր զինուորներուն թիկունքէն կրակողները։

Միւս կողմէ կարգ մը քաղաքական շրջանակներու համաձայն այս նկարահանումը ռուսական բնոյթ ունի եւ կը միտի բնակչութեան մէջ լարուածութիւն ստեղծելու եւ ներքին պառակտում հրահրելու։ Իսկ ոմանք ալ կը պնդեն թէ այս նկարահանման ետին իշխանութեան ձեռքը կայ, որ կը նպատակադրէ Փաշինեանի շուրջ զօրակցութիւնը ամրապնդելու։

Ըստ երեւոյթի նման բնոյթի դէպքերը յառաջիկայ օրերուն ալ աւելի ծաւալելու բնոյթ ունին։ Արդարեւ Լոռիի մարզի մէջ ալ որմազդները պատրելու մեղադրանքով սերման ենթարկուած են վեց անձեր։

Վարչապետի պնդումով նման դէպքերու հեղինակները կը վարձատրուին 200 հազար դրամով, որ մօտաւորապէս կը համապատասխանէ 510 ԱՄՆ տոլարի։ Այս ծիրէն ներս Երեւանի մէջ ոստիկանութիւնը 15 հացէներ խուզարկեց, զէնք ու զնամթերք փնտռելու համար։

Այս բոլորին մէջ յատուկ նշանակութիւն ունի Արմէն Յովհաննիսեանի մահը, որ որմազդները պատրելու մեղադրանքով բերման ենթարկուած եւ ապա փոխադրուած էր հոգեբուժարան։

Հարցադրում՝ ժողովրդավարութեան մասին

Tue, 26 May 2026 13:34:00 +0300

Շատ անգամ դէպքերը կ՚ընկալենք արեւմտեան քարոզչամեքենայի երկարատեւ թելադրանքներէն ազդուած կերպով։ Օրինակի համար ժողովրդավարութիւն, կամ խօսքի ազատութիւն ընկալումները ընդհանրապէս կը վերագրենք արեւմտեան քաղաքակրթութեան։ Սակայն երբեմն անսպասելի պահուն կը յայտնուի տեսանիւթ մը, կամ լուսանկար մը, որ կասկածի տակ կը դնէ այդ ընկալման իրաւացիութիւնը։

Այդպէս պատահեցաւ, երբ սոցցանցերու վրայ հանդիպեցանք ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի կնոջ մը հետ մատնուած սուր բանավէճի տեսանիւթին։

Աւելի ետք պարզուեցաւ թէ կինը քոյրն էր 44-օրեայ պատերազմի ընթացքին անյայտ կորած հայ սպայի մը։ Ան իր եղբօր ճակատագրէն պատասխանատու կը համարէր վարչապետը եւ մեծ բարկութեամբ կը գոռար անոր երեսին։

Վարչապետն ալ իր կարգին նոյն զայրոյթով կը փոխադարձէր կնոջ, այդ մեղքը վերագրելով Ռոպերտ Քոչարեանին եւ այլոց։

Զրոյցի բովանդակութենէն անկախ, այդ պատկերը կ՚ապացուցէր Հայաստան երկրի մէջ խօսքի ազատութեան սահմանը։

Սոյն տեսանիւթը դիտելով յիշողութեանս մէջ վերակենդանացաւ լուսանկար մը։ Այդ լուսանկարին Խորհրդային Միութեան Կոմկուսի Ա. Քարտուղար, այլ իմաստով՝ Սովետական Միութեան Նախագահը Միխայիլ Կորպաչով ինքնաշարժի մը առջեւ դէմ առ դէմ իրարու հանդէպ մատ կը շարժէին հայ քաղաքացիի մը հետ։ Սպիտակի երկրաշարժի յաջորդող օրերն էին եւ Կորպաչով արտերկիր կատարած պաշտօնական այցելութիւնը կիսատ թողելով փութացած էր Հայաստան երկրաշարժի աղէտի պատճառած արտակարգ վիճակը համադրելու համար։

Նոյն օրերուն արդէն բռնկած էր Արցախի ազատագրման շարժումը, արցախահայութեան իր ապագան ճշդելու իրաւունքի պահանջով։

Նկարին մէջ ցոլացողն ալ, այդ նիւթի քննարկումն էր երկրի նախագահի եւ հասարակ քաղաքացիի միջեւ։

18 Մայիսի քարոզարշաւէն ցոլացող տեսանիւթը ակամայ պատճառ դարձած էր այս վերյիշումին։ Եւ ինքնաբերաբար ծագած էր հարցում մը՝ Արդեօք նման պատկեր մը իրողութիւն կրնար ըլլալ, բոլոր այլ երկիրներու հաշւոյն, ուր իշխանական վերնախաւը շրջապատուած է պահակազօրքով եւ նոյնիսկ կարելի չէ մօտենալ մէկ կողմ թողենք նախագահը, նոյնիսկ ոեւէ նախարարի կամ այլ պետական բարձրաստիճան պաշտօնեայի։

Անշուշտ այսօր գոյութիւն չունի Խորհրդային Միութիւնը եւ յատուկ քաջութիւն կը պահանջէ, այդ միութեան առկայութեան տարիներուն խօսքի ազատութեան կամ ժողովրդավարութեան մասին ոեւէ մեկնաբանութիւն։ Մարդիկ պարզապէս կը ծիծաղեն, եթէ նման կարծիք յայտնուի։ Բայց ահա մենք մեր աչքով տեսանք այդ նկարը, դիտեցինք այդ տեսանիւթը, որ ապացոյցն էր ժողովրդավարութիւն կոչուածին միսով, ոսկորով յայտնութեան։

Ուրեմն մենք ալ հրաժարինք Սովետի կամ առհասարակ արեւելեան աշխարհի ժողովրդավարութիւնը փառաբանելէ, բայց գոնէ իրաւունքը ունենանք նման հարցադրումն ալ օրակարգի բերելու։ Մանաւանդ երբ իբրեւ թէ հասարակութեան անվտանգութեան պատրուակով կը ոտնակոխուին խօսքի ազատութիւնը, արտայայտուելու միջոցները եւ հսկողութեան ծանր քօղ մը կ՚իջնէ ամբողջ ժողովուրդի մը վրայ։

Արամ Ա. Կաթողիկոս Վենետիկի մէջ

Tue, 26 May 2026 13:27:00 +0300

Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Արամ Ա., հանդիպած է Հռոմի պապ Լեւոն XIV-ի հետ եւ բարձրացուցած է հայ գերիներու հարցը։

Արամ Ա-ն խօսած է նաեւ արցախահայութեան վերադարձի իրաւունքի մասին։ Կիլիկոյ Կաթողիկոսը անդրադարձած է եկեղեցիներու եւ պատմական կոթողներու պահպանման հարցին, շեշտած է նաեւ Արցախի նախկին ղեկավարներիու շուտափոյթ ազատ արձակման անհրաժեշտութեան մասին։

Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Ա.-ը խօսած է նաեւ Լիբանանի ներկայ վիճակի մասին՝ ընդգծելով Լիբանանի հարաւէն Իսրայէլի հեռացման եւ զինադադարի պահպանման կարեւորութիւնը։

Հռոմի պապը իր զօրակցութիւնը յայտնած է նշուած հարցերուն։

20 Մայիս 2026-ի առաւօտեան Լեւոն ԺԴ. Սրբազան Պապը Սուրբ Պետրոս հրապարակին վրայ գլխաւորեց չորեքշաբթի օրուայ հերթական հրապարակային ընդհանուր ունկնդրութեան, որուն իր մասնակցութիւնը բերաւ նաեւ` այս օրերուն պաշտօնական այցելութեամբ Վատիկան ժամանած Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոսը եւ իրեն ընկերացող պատուիրակութեան անդամները։

«Սիրելի եղբայրներ եւ քոյրեր, ըսաւ Սրբազան Պապը, շատ ուրախ եմ բարի գալուստ մաղթելու Նորին Սրբութիւն Արամ Ա., Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ Կիլիկիոյ Կաթողիկոս, իրեն ընկերացող պատուարժան պատուիրակութեան հետ միասին։ Այս եղբայրական այցը կը ներկայացնէ կարեւոր առիթ մը ամրապնդելու համար միութեան կապերը, որոնք արդէն գոյութիւն ունին մեր մէջ, մինչ կը մօտենանք մեր Եկեղեցիներու լիակատար միութեան» ըսաւ ապա Քահանայապետը յատուկ երախտագիտութիւնը յայտնելով եկեղեցիներու համամիութեան նկատմամբ Արամ Ա. Վեհափառին ցուցաբերած մշտական անձնական յանձնառութեան համար, յատկապէս Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ եւ Արեւելեան Ուղղափառ Եկեղեցիներու միջեւ միջազգային աստուածաբանական երկխօսութեան գծով։

«Բարի եկած էք, Ձերդ Սրբութիւն, սիրելի եպիսկոպոսներ եւ սիրելի բարեկամներ։ Միասնաբար հայցենք Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչի, Սուրբ Գրիգոր Նարեկացիի, Սուրբ Ներսէս Շնորհալիի եւ, ամենէն առաջ, Սուրբ Կոյս Մարիամ Աստուածամօր բարեխօսութիւնը, որպէսզի անոնք լուսաւորեն մեր ուղին դէպի այն լիակատար միութիւնը, զոր բոլորս կը բաղձանք»։

Յայտնենք` որ ունկնդրութեան աւարտին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան պատուիրակութեան մաս կազմող Գերաշնորհ Սրբազան Հայրերը ողջունելէ ետքը Լեւոն ԺԴ. Պապին անոր կողքին կանգնած միասնաբար հնչեցուցին «Կիլիկիա»ն ապա «Ի վեհ բարձանց սուրբ Սիոնի» օրհներգը։

Գէորգ Ֆընտըք թեկնածու Քոսովոյի ընտրութիւններուն

Tue, 26 May 2026 13:20:00 +0300

7 Յունիս թուականը ինչպէս Հայաստանի, Քոսովոյի մէջ ալ խորհրդարանական ընտրութիւններու օր է։ «Արնաւութ Հապէր» կայքէջի լրատւութեամբ վերահասու եղանք թէ Քոսովոյի Խորհրդարանի անդամակցութեան համար իր թեկնածութիւնը առաջադրած է նախկին պոլսահայ, այժմ քոսովոյաբնակ Գէորգ Ֆընտըք։

Ան իր թեկնածութիւնը առաջադրած է Քոսովոյի Դեմոկրատ Թուրքեր կուսակցութեան շարքէն։

Կուսակցութիւնը այս առումով պատրաստած որմազդերուն մէջ շեշտադրելու համար իր թեկնածուի հայ ինքնութիւնը, մականունը նշած է Ֆընտըքլըեան ըսելով։

Նշենք որ Գէորգ Ֆընտըք երկար տարիներ աշխատած էր Ալպանիոյ մէջ, ապա իր գործը փոխադրած Քոսովօ ու այս երկրի մէջ ալ յաջողած էր զբաղեցնել Քոսովոյի Վաճառականներու Սենեակի նախագահութիւնը։

Գէորգ Ֆընտըք ընտրութեան նախորդող քարոզարշաւի շրջանին կը խուսափի շռնդալից խոստումներէ, անոնց փոխարէնը իր ծրագիրները ներկայացնելով։

Ան այդ ծրագիրներով կը հաւաստիացնէ թէ պիտի նպաստէ յատկապէս երիտասարդներու գործազրկման խնդրին։

Հայերը յուսախաբ եղան

Tue, 26 May 2026 12:51:00 +0300

Հայկական թերթերուն համաձայն, Հայաստանի մէջ կացութիւնը հիմա անտանելի կերպ մը կ՚ընդունի։ Քիւրտերը կը կողոպտեն հայերու հողերը, կը բռնագրաւեն անոնց արտերն ու ստացուածքները, եւ այս բոլորը կ՚ընեն անպատիժ կերպով։

Կառավարութիւնը անտարբեր կը մնայ, հանդիսատես կ՚ըլլայ եւ շարունակ կը ներկայացնէ իր տկարութիւնը որպէս պատճառաբանութիւն։ Հայերու շրջանում կ՚արձանագրուի Ռուս Ուղղափառութիւնը ընդունելու ուժեղ հակում մը։

Վանէն եկող լուրերու համաձայն, մոլեռանդները կ՚արտօնեն Քիւրտ աւազակախումբերուն յանցագործութիւններ կատարել։ Անոնց նպատակն է, որ հայերը կարծեն թէ յուսահատութեան մատնուելով պիտի ընդունին Իսլամ, ինչ որ երբեք պիտի չըլլայ։

Եթէ այս կացութիւնը շարունակուի, մէկ տարուայ մէջ բոլոր հայերը պիտի ընդունին Ռուս Ուղղափառութիւնը, եւ այդ պարագային, ի՛նչ պիտի ըլլայ, թող պետութիւնը խորհի։

Վանի Հայ Մետրոպոլիտը, Պատրիարքարան ղրկած իր հեռագիրին մէջ, կը նշէ թէ Քիւրտերը սպառնալից կեցուածք մը կ՚որդեգրեն իշխանութիւններու դէմ, ինչ որ կարելի է միայն իսկական ապստամբութիւն մը բնութագրել։

Հաճի Մուսա Պէյի գլխաւորութեամբ, գլխէն մինչեւ ոտք զինուած Քիւրտեր, գաւառներ կը շրջին եւ դարանամուտ ըլլալով դաշտերու Քրիստոնեաներն ու մշակները կ՚սպաննեն։

Բոլոր բնակիչները վախէն կը մնան փակ տուներու մէջ։

Սեֆէնտէր Զատէ Հիքմէթ Պէյ բռնագրաւեց հայերու բոլոր ստացուածքները եւ Հաքքարիի գիւղը։

Հայերը, Յոյն եկեղեցիէն օգնութիւն խնդրելով, արտասահման գաղթելու պահանջ կ՚ընեն, սակայն Թուրք կառավարութիւնը այս կացութեան միշտ անտարբերութեամբ ու անուշադրութեամբ մօտեցած է։

Մետրոպոլիտը Պատրիարքարանէն կ՚խնդրէ անյապաղ քայլեր առնել։

RFİ կը հիմնէ հայերէնով հաղորդող խմբագրութիւն

Tue, 26 May 2026 11:46:00 +0300

RFİ-ի համաձայն, նոր ծառայութիւնը պիտի արտադրէ բացառաբար Հայաստանի Հանրապետութեան պաշտօնական լեզուով, եւ առաջնահերթութիւն պիտի տայ սոցիալական կայքերուն, այդ թւում Ինսթաґրամ, Ֆէյսպուք եւ Թիքթոք։

«Հայ երիտասարդութիւնը, ինչպէս մեծ մասամբ աշխարհի բոլոր երիտասարդները, չափազանց կապուած է թուային աշխարհին։ Ա՛լ աւանդական մամուլ չի կարդար։ Հետեւաբար, եթէ կ'ուզենք հասնիլ այդ հանդիսատեսին, պէտք է անպայման անցնինք սոցիալական ցանցերու ճամբով»,— ըսաւ Աստրիգ Ագոպյան, խմբագրութեան գլխաւոր խմբագիրը։

Թիմին հիմնական նպատակն է տեղեկացնել, փոխանցել լուրերը եւ ստուգել փաստերը նորարարական ձեւաչափերու միջոցով՝ Հայաստանի մէջ գտնուող թղթակիցներու վրայ յենուելով։

Լրագրող Լիլիթ Շահվերդեան, ծագումով Լեռնային Ղարաբաղէն, Հայաստան պիտի մեկնի, ուր երկրի մօտալուտ խորհրդարանական ընտրութիւնները պիտի լուսաբանէ ուղիղ եթերի ճամբով. այս կարգադրութիւնը ան «երկնային պարգեւ» բնութագրեց։

Փաստերու ստուգումը նոր ծառայութեան կեդրոնական սիւնն է։Ագոպյան զգուշացուց, թէ ապատեղեկատւութիւնը արագ կը տարածուի այն հանդիսատեսին մէջ, որ «անպայմանօրէն չէ, որ պատրաստ է կեղծ տեղեկութիւններ ճանաչելու, հաշուի առնելով լրատւական դաշտի խոցելի վիճակը»։ Խմբագրութիւնը կ'ուզէ ապահոված ըլլալ ինչպէս ստուգուած լրատւութիւն, այնպէս ալ գործիքներ, որոնք հանդիսատեսը կ'օգնեն ճանաչել կեղծ լուրերը։

(hy.armradio.am)

Սուրբ Փրկիչ՝ 174 տարեկան

Fri, 22 May 2026 17:43:00 +0300

Սուրբ Փրկիչ Հիւանդանոցի հիմնադրութեան 174-րդ ամեակը ըստ աւանդութեան նշուեցաւ նախորդ հինգշաբթի Համբարձման Տօնին։ Սահակ Բ. Պատրիարք Սրբազանի նախագահած հոգեւոր արարողութենէ ետք սարքուեցաւ ընթրիք։ Այստեղ Հոգաբարձութեան Ատենապետ Պետրոս Շիրինօղլու, ելոյթ ունենալով բացատրութիւններ տուաւ վերջին մէկ տարուայ ընթացքին կատարուած գործունէութեանց մասին։ Ան նշեց որ մօտ 9 միլիոն ԱՄՆ տոլարի հասնող ներդրումներ կատարուած են, Հիւանդանոցը օժտելով սիրտ-անոթային հիւանդութիւններու վիրահատման սարքաւորումներուն համար։

Ատենապետը նշեց նաեւ թէ յառաջիկայ տարի պիտի սկսի հիւլէական բժշկագիտութեան բաժնի շինութիւնը։

Ան նաեւ նշեց թէ Հիւանդանոցը դիմագրաւած է 1344 կարօտեալ համայնքայիններու բուժման ծախսերը, որ կը գերազանցէ 13 միլիոն ԹԼ.։

Շիրինօղլու նաեւ նշեց թէ ինչպէս նախորդ տարիներ, այս տարի ալ Պատրիարքարանին կը յանձնեն հիւանդանոցի տարեկան հաշուետուութիւնը։

Մենագրութիւն Յակոբ Արատի

Fri, 22 May 2026 17:18:00 +0300

Երբ առաջին անգամ լսեցի գեղանկարիչ Յակոբ Արատի ձօնուած գիրքի խորագիրը, փորձեցի գուշակել, «Գոյներու Դիոկենեսը» կոչումի ետին թագնուած միտքը։ Շուտով պարզուեցաւ թէ Արատին այդ կոչումը պատշաճեցնողը ուրիշ մէկը չէր, եթէ ոչ «Ակօս»ի հայերէն էջերու նախկին աշխատակիցներէն Երուանդ Կոպելեանը։

Ինճի Այտընի հեղինակած մենագրութիւնը սահմանուած չէ գեղանկարիչ Յակոբ Արատի կերպարով, այլ կը ծաւալի Արատի ապրած ժամանակահատուածի բազում դէմքերու եւ անցուդարձերու միջով։

Հոն կը հանդիպինք Թուրքիոյ յայտնի գրական դէմքերու, որոնք սերտ բարեկամութիւն ունեցած են Յակոբ Արատի հետ։

Բանաստեղծը, արձակագիրը եւ գեղանկարիչը իրենց գործով եկած են զիրար ամբողջացնելու։ Կախարդական միջավայրի մը մէջ գործած են անոնք, ձեւաւորելով ժամանակի արուեստի եւ ընկերային, ինչո՞ւ չէ նաեւ մշակութային, գաղափարախօսական եւ հետզհետէ քաղաքական մթնոլորտը։

Երբ մենք անձամբ ճանչցանք Յակոբ Արատը, ան կը շարունակէր աշխատիլ «Ճումհուրիյէթ» թերթի մէջ։

Ինճի Այտընի գիրքով վերահասու եղանք թէ նախքան «Ճումհուրիյէթ» ան աշխատակցած է բազում թերթերու, սկսելով իր ուսանողական տարիներէն։ «Եթէ այդ աշխատանքը չտանէի չէի կրնար աւարտել գեղարուեստական ակադեմիոյ ուսումը» կը պատմէ Արատ իր յուշերուն մէջ։

Ծնած էր 1913-ին, Էսքիշեհիր։ Արդէն այդ տարեթիւին զգալի դարձած էր Համաշխարհային պատերազմի ազդանշանները։ Օսմանեան Կայսրութիւնը շուրջ 5 դար տեւող տիրապետութենէ ետք կը կորսնցնէր իշխանութիւնը գրաւած այդ տարածքներուն մէջ։ Քանի կ՚անկախանային Յունաստանի, Պուլղարիոյ, Սերպիոյ, Մակեդոնիոյ, Ալպանիոյ կամ Հունգարիոյ նման երկիրներ, այդ տարածքի մահմետական ժողովուրդները կը դիմէին դէպի Թուրքիա ներգաղթի։ Այդ թոհուբոհի մէջ Պիւյիւքանտոնեաններու ընտանիքներն ալ կը բռնէ գաղթի ճամբան դէպի Պոլիս։ Յակոբ Արատ հազիւ մէկ տարեկան է, երբ ընտանիքը կը հասնի պատմական Քումքափը թաղը։ Ուրեմն Արատի ուսման առաջին հանգրուանը կը դառնայ թաղի Պէզճեան Վարժարանը։ Ապա ան կը յաճախէ ֆրանսական Սեն Ասոմսիոն ֆրանսական քոլէճը։

1930-ին, կը մտնէ Իսթանպուլի Գեղարուեստի Ակադեմիոյ նկարչական բաժինը։ Իր ուսուցիչները ժամանակի առաջատար դէմքերն են ինչպէս Իպրահիմ Չալլը, Նազմի Զիյա Կիւրան եւ Լէոփոլտ Լեւի։

Գիրքի բովանդակութեան աւելի ծաւալուն բաժինը յատկացուած է Յակոբ Արատի եւ իրեն ժամանակակից թուրք հեղինակներու բարեկամութեան նիւթերուն։ Իր ամենամտերիմներէն եղած է արձակագիր Սայիթ Ֆայիք։ անոր բոլոր պատմուածքները նկարուած են Արատի կողմէ։ Նոյնիսկ Յակոբ Արատ կողքի գծագրութիւններ պատրաստած է զանազան հեղինակներու համար։ Մինչ այդ իր աշխատակցած թերթերուն համար գծած է զանազան դատավարութիւններու անցուդարձերը։ Նկարած է դատակազմը, փաստաբաններ, մեղադրեալներ, դատավարութեան հետեւողներ։ Յաջողած է անոնց դէմքի արտայայտութիւններով դրսեւորել նաեւ ենթականերու այդ պահի յատուկ հոգեբանութիւնը։

Իճի Այտըն արդէն իսկ իր մասնագիտութեամբ խորապէս ուսումնասիրած է Յակոբ Արատի ժամանակակից «Ղարիպ», «Երկրորդ Նոր»ի նման գրական հոսանքներու դերակատարները։

Այդ ընելու ժամանակ կ՚անդրադառնայ նաեւ պատերազմի տարիներուն տիրող հոգեբանութեան։ Ազգայնական շրջանակներ ահռելի վերագրումներով կը նկարագրեն այդ տարիներուն թէ գրականութիւնը եւ թէ գեղանկարչութիւնը։ Ամէն ինչ կը վերածեն յատուկ նշանակութիւն փոխանցելու։ Օրինակի համար արեգակը կոմունիստ ապագայի խորհրդանշանն է։ Նոյն իմաստը կը վերագրեն վարդին, իր կարմիր թերթերուն համար։ Անձրեւը յեղափոխութիւն կը նշանակէ, հետեւաբար Յակոբ Արատի «Աղօթք Տեղումի» անուն գործն ալ, ուրիշ բան չէ եթէ ոչ յեղափոխութեան կոչ։

Ստուէրի նման ընդմիշտ իր կողքին է ձերբակալուելու վախը։ Վերջապէս իր ալ գործերը նկարած Սապահատտին Ալի դաժան ոճիրի մը զոհը գացած է խիստ կասկածելի պայմաններու մէջ։

Եթէ վերադառնանք գիրքի բովանդակութեան, հոն տեղադրուած են անհատական հաւաքածոներէ նմոյշներ, որոնք լուսանկարած է Էրհան Արըք։ Բազմաթիւ տեսանիւթեր եւս քաղուած են Հրանդ Տինք Հիմնարկի մօտ պահուած «Քուլիս» պարբերականի արխիւէն։

Շնորհալի եւ ողջունելի աշխատութեան մը արդիւնքն է, որ դրուած է մեր սեղաններուն վրայ, իբրեւ գնահատանք եւ երախտիք վաստակաւոր արուեստագէտի։

Հայաստան Լիբանանին մարդասիրական աջակցութիւն պիտի տրամադրէ

Fri, 22 May 2026 17:00:00 +0300

«Արմէնփրես» կը հաղորդէ, որ Հայաստանի կառավարութեան որոշումով` գումար պիտի յատկացուի Լիբանանի մէջ գոյութիւն ունեցող պատերազմական գործողութիւններու պատճառով յառաջացած մարդասիրական ճգնաժամի պայմաններուն մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան կողմէ մարդասիրական աջակցութիւն տրամադրելու անհրաժեշտութեամբ պայմանաւորուած։

«Արմէնփրես»-ի համաձայն, Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան 14 մայիսի նիստին յայտարարուած է, որ կը նախատեսուի պահեստային ֆոնտէն յատկացնել շուրջ 60 միլիոն դրամ, որմէ 34 միլիոն դրամը պարենային ապրանքներու (սննդամթերք) եւ անձնական մաքրութեան պարագաներու ձեռքբերման, իսկ 26 միլիոն դրամը` դեղերու ձեռքբերման համար, որոնք, իբրեւ մարդասիրական աջակցութիւն, պիտի տրամադրուին Լիբանանին։

Հիմնաւորման համաձայն, Լիբանանի մէջ ընթացող պատերազմական գործողութիւններուն պատճառով ձեւաւորուած է մարդասիրական ճգնաժամ, որուն պայմաններուն մէջ զգալիօրէն աճած է բնակչութեան պարենային ապրանքներու, ինչպէս նաեւ անձնական մաքրութեան եւ առաջին անհրաժեշտութեան պարագաներու ու դեղերու կարիքը։

Հայաստանի Հանրապետութիւնը կը նախատեսէ տրամադրել նպատակային մարդասիրական աջակցութիւն` ապահովելով տուժած բնակչութեան առաջնային կարիքներու բաւարարման համար անհրաժեշտ պարենային եւ անձնական մաքրութեան ապրանքներու, դեղերու տրամադրումը։

Անհրաժեշտ ապրանքներու ցանկը, աշխատանքային կարգով, ներկայացուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Արտաքին Գործոց Նախարարութեան կողմէ։

Ժողովրդական պարերու համերգ ի նպաստ Յոյս միութեան

Thu, 21 May 2026 17:03:00 +0300

Հայաստանէն ժամանած Օրդակեան Պարի Դպրոցի սաներ Յոյս Միութեան ի նպաստ համերգ մը սարքեցին 16 Մայիս 2026, Շաբաթ իրիկուն, Պաքըրգիւղի Տատեան Վարժարանի սրահին մէջ.

Համերգին մասնակցեցաւ Ն.Ա.Տ. Սահակ Բ. Պատրիարք Հայրը։ Ներկայ էին Գերշ. Տ. Արամ Արքեպս. Աթէշեան, Հոգշ. Տ. Յարութիւն Վրդ. Տամատեան, Արժ. Տ. Շահէն Քհնյ. Օհանեան, Առաք. Մայր Գայեանէ Տուլքատիրեան։

Բարի գալստեան խօսք արտասանեց Յոյս Միութեան Ատենապետ Լեւոն Եըլտըրըմեան։

Ապա տկար ըմբռնողութեան տէր տղաք Օթի Տանս-ով հանդէս եկան:

Համերգի ընթացքին Օրդակեան պարի դպրոցի սաներ, վարժարանի հիմնադիր-տնօրէն եւ գեղարուեստական ղեկավար Պետրոս Օրդակեանի մականին ներքեւ, հայկական աւանդական զգեստներով ժողովրդական քսան պարեր պարեցին։ Մերթ ընդ մերթ իրենց երգերով մասնակցեցան Սահակեան Դպրաց Դաս Երգչախումբի անդամներ, գլխաւորութեամբ Սեւան Ակօշեանի։

Համերգի աւարտին, գեղարուեստական ղեկավար Պետրոս Օրդակեան տղոց հետ միասին պարեց ու շնորհակալութիւն յայտնեց իրենց վարժարանի հանդէպ ցուցաբերուած հետաքրքրութեան ու ջերմ սիրոյ համար։

Ճամբորդութիւն՝ Սկիւտարի պատմութեան եւ մշակոյթին

Thu, 21 May 2026 16:42:00 +0300

Սուրբ Խաչ Դպրեվանքի կողմէ կազմակերպուած` «Մահմուտ Բ.ի եւ Թանզիմաթի շրջանին Սկիւտարի մէջ Միլլէթ-ի Սատըքայի (հայոց) վարժարաններ եւ մշակութային կեանքը» խորագրեալ ձեռնարկը տեղի ունեցաւ ջերմ մթնոլորտի մը մէջ։

Ծաւալած ծրագիրը սկսաւ Սուրբ Խաչ Վարժարանի տնօրէն Հայկ Սերքան Քըյըճըի բացման խօսքով։

Փրոֆ. Օննիկ Ժամկոչեանի, Տքթ. Սերքան Քէչէճիի եւ Սատըք Միւֆիթ Պիլկէի պատմութեան, կրթութեան եւ մշակութային կեանքի վերաբերող կարեւոր զեկոյցները մեծ հետաքրքրութեամբ հետեւուեցան մասնակիցներուն կողմէ։

Անոնք իրենց խօսքերուն մէջ յատկապէս անդրադարձան Թուրքիոյ Հայոց Պատրիարքարանի ամիրաներու ազդեցութեան տակ գործող շրջանին, կրթական հաստատութիւններու հասարակական կեանքին մէջ ունեցած դերակատարութեան, եւ Թանզիմաթի (սահմանադրութեան եւ բարեփոխումներու) գործընթացի՝ համայնքային կեանքին վրայ տեղի տուած արձագանգին։

Ունկնդիրները՝ որոնց մէջ կարեւոր համեմատութիւն կը կազմէին գիտնականներ, հետազօտողներ եւ պատմութեան սիրողներ, ուշադրութեամբ հետեւուեցան արխիւային փաստաթուղթերով եւ մօտ անցեալի պատմութեան նկատմամբ հետաքրքիրներ գոհունակութեամբ հետեւեցան ակադեմական ելոյթներուն, որոնց շնորհիւ աւելի տեսանելի դարձաւ անցեալի բազմամշակութային կրթական կեանքը։

Լաւագոյն աշխատանքներէն, ամենագերագոյնը այստեղ են

Thu, 21 May 2026 16:12:00 +0300

13-17 Մայիս թուականներու միջեւ քաղաքս տեղի ունեցած ArtContact Istanbul 6-րդ միջազգային ժամանակակից արուեստի ցուցահանդէսի հիւրերն էին Հայաստանէն ժամանած արուեստագէտներ։

Ենիգաբը Քատիր Թոփպաշի ցուցահանդէսի եւ արուեստի կեդրոնին մէջ կայացող ցուցահանդէսը կը միաւորէր 40 երկրներէն նկարիչներ եւ հազարաւոր աշխատանքներ։ Այս տարի առաջին անգամ Հայաստանը ներկայացնող «Արամէ Արուեստի Պատկերասրահը» այցելուներու ուշադրութեան կեդրոնը նուաճեց իր 44 գեղանկարներով։

Ցուցահանդէսի բացման առաւօտուայ ժամերուն, Արամէ Արուեստի Պատկերասրահի հիմնադիր Արամ Սարգսեանի եւ նկարիչ Տիգրան Մատուլեանի հետ մեր կատարած ջերմ հարցազրոյցէն դրուակներ կը փոխանցենք։

Յարգելի Արամ Սարգսեան, քանի որ դուք «Արամէ Արդ Կալերի»ի հիմնադիրն էք, առաջին հարցումներս ձեզ պիտի ուղղեմ։

Երբ հիմնուեցաւ կալերին։ Քանի՞ մասնաճիւղ ունիք։

«Արամէ Արդ Կալերի»ն հիմնադրուած է 2003 թուականին Հայաստանի մէջ։ Երեւանի մէջ ունինք երկու կալերի։ Երկուքն ալ Երեւանի ճիշդ կեդրոնին կը գտնուին։ Լիբանանի մէջ երկու մասնաճիւղ ունինք։ 2014 թուին բացինք Ժըմէյզի թաղամասին առաջին կալերին, իսկ միւսը բացինք 2016 թուին Պէյրութի Զէյթունապէյ թաղամասին։

Մեր պատկերասրահի ամենամեծ գլխաւոր խնդիրը հայ արուեստագէտներուն միջազգային բեմ, ասպարէզ հանելն է։ Հիմա հոս եկած բոլոր գործերու նկարիչներուն ամբողջ Հայաստանը գիտէ, բայց խնդիրը այն է որ մեր տաղանդաւոր արուեստագէտները ճանչնան Հայաստանէն դուրս ալ։

Անոր համար մենք կը մասնակցինք համաշխարհային փառատօներուն, միջազգային ցուցահանդէսներուն։

Բացի ցուցահանդէսներէ մենք շատ աշխուժ կը զբաղինք հրատարակչական գործերով։ 23 տարուայ մէջ 30-է աւելի պատկերագիրք հրատարակած ենք։ Բոլոր նկարիչներու մասին եւ գիրքեր կը հրատարակենք եւ ֆիլմեր կը նկարահանենք։

Առաջի՞ն անգամ կու գաք Պոլիս

Ոչ, սա երրորդ գալս է։ Աւելի առաջ երկու անգամ Իսթանպուլին ծանօթանալու, արուեստի շուկան տեսնելու, իւրայատկութիւնները հասկնալու համար «Contlemporary İstabul» եկած էի։ Սա երրորդ այցս է Իսթանպուլ եւ արդէն 6-րդ Միջազգային Ժամանակակից Արուեստի ցուցահանդէս՝ «ArtContect İstanbul»-ի մասնակից ենք։

Նշեմ որ երկու ամիս առաջ մենք եւս մասնակցած ենք «Art Ankara»ի մէջ կայացող ցուցահանդէսին։

Պոլիսը ի՞նչ զգացումներ յառաջացուց ձեր վրայ։

Պոլիսը հարուստ պատմութիւն ունեցող քաղաք է։ Համայնք ունի։ Մենք յուզուած ենք տեսնելով մեր հայրենակիցները այստեղ կ՚ապրին, կ՚աշխատին… Մենք այցելեցինք Ազգային Հիւանդանոց շատ գեղեցիկ էր։ Զրուցեցինք Պետրոս Շիրինօղլուի հետ։ Այս ամէնը մեզ շատ հարազատ է եւ մենք հպարտ ենք, որ այդ տեսակ պատմութիւն կայ Պոլսոյ մէջ։

Ինչպէ՞ս մասնակցեցաք «Art Ankara»ին։

Տարուայ սկզբին մենք որպէս «Արամէ Արդ Կալերին»ն մասնակցեցինք «Art Kahire»ին։ Այնտեղ մեզ մօտեցաւ շատ յարգարժան պարոն մը՝ Պիլկին Այկիւլը, որ մենք հասկցանք որ «Art Ankara»ի հիմնադիրն էր։ Ան շատ տպաւորուած էր մեր արուեստով, շատ գեղեցիկ գնահատեց մեր արուեստագէտներու գործերը, շատ բարձր մակարդակի տեսաւ եւ մեզ առաջարկեց մասնակցիլ «Art Ankara»ին։

Անգարայի մէջ շատ մեծ յաջողութիւն ունեցանք։ Մեր արուեստը շատ բարձր գնահատուեցաւ, ուրախ ենք այս առումով։

Քանի՞ արուեստագէտներու գործը բերած էիք Անգարա եւ հիմա քանի՞ արուեստագէտներու գործերը բերած էք Իսթանպուլ։

Ինը։ Անգարա ալ ինը արուեստագէտի գործերը բերած էինք։ Հիմա Պոլիս ալ ինը արուեստագէտի գործերէն 44 նմոյշներ բերինք։ Այսօր Ռուբէն Գրիգորեան, Վահագն Յարութիւնեան, Արթուր Սարաֆեան, Տիգրան Մատուլեան, Իկոր Փրոն, Աւետիս Խաչատրեան, Արամ Յակոբեան, Մարատ Մարգարեան եւ Սարգիս Համալպաշեան Պոլիս կը ներկայանան իրենց արուեստով։

Բայց մենք «Arame Art Gallery» ըլլալով կ՚աշխատինք մօտ 40 արուեստագէտներու հետ։

Միջազգային փառատօններուն համար մենք կ՚ընտրենք ամենալաւագոյններուն, որոնք լաւ կը ներկայացնեն հայ արուեստը։ Այսինքն լաւագոյններէն լաւագոյնը։ Որպէսզի կարողանանք միջազգային շուկային արժանապատիւ ձեւով ներկայացնենք մեր արուեստը։

Մեր արուեստագէտներ Հայաստանին մէջ արդէն շատ ճանչցուած են։ Մենք այս ցուցահանդէսին կը ներկայացնենք ֆիկուրաթիվ արուեստը։ Մեր նկարիչներուն բոլորը թանգարանային նկարիչներ են։ Օրինակ Տիգրան Մատուլեանը վաստակաւոր նկարիչ եւ Հայ Ժամանակակից Արուեստի Թանգարանին ներկայացուած հեղինակ է։

Մենք վստահ ենք որ Պոլսոյ մէջ ալ այս արուեստագէտները բարձր կը գնահատուին։

Ձեր եւ Մատուլեանի ծանօթութիւնը ինչպէ՞ս եղաւ։

Երբ որ մարդ կը հիմնադրէ կալերի մը կը փորձէ իր շուրջ հաւաքել ամենալաւագոյն նկարիչները։ Գաղտնիք չէ եթէ դուն կ՚ուզես լաւ կալերի դառնաս, ուրեմն դուն պիտի ունենաս լաւ արուեստագէտներ։ Եւ արդէն 22 տարիէ ի վեր կ՚աշխատինք իրար հետ։

Լիբանանը դժուար օրերուն մէջ է։ Իսկ դուք հէնց այս օրերուն ցուցահանդէս բացած էք։ Գործերուն բան մը չըլլա՞ր։

Ես 30 տարի Պէյրութ կ՚երթամ կու գամ արդէն, սովոր եմ ռումբերուն։

Ռումբերը չէ դադրած բայց մենք նորէն ալ բացինք մեր կալերին։ Պէյրութի մէջ 70 կալերի կայ, բայց մենք միակն ենք որ բաց ենք։ Մենք մէկ արդիսդին ներկայացուցինք՝ Ալպերտ Յակոբեանի անհատական ցուցահանդէսն էր լաւ անցաւ։

Լիբանանի մեծ պայթումին ձեր ցուցասրահը վնաս ստացա՞ւ։

Այո, շատ վնաս եղաւ։ Մօտ 40 նկար պատրուեցան։ Մատուլեանին Աստուած լաւ աչքով կը նայի, որովհետեւ իր նկարները վնաս չստացան։

Պարոն Մատուլեան դուք «Ակօս» այցելած առաջին հանդիպումէն մինչեւ օրս մեր վաղեմի բարեկամը դարձած էք։ Ձեր գործերը այժմ կը ցուցադրուին «ArtContect İstanbul»։ Քիչ մը խօսի՞նք այս մասին։

Այո։ Ես «ArtContect İstanbul»ին մասնակցած եմ վեց աշխատանքներովս։ Վերջին երկու աշխատանքներս գիշեր, ցերեկ մէկ ու կէս ամիս նկարած եմ որ հասցնեմ այս ցուցահանդէս։ Մօտաւորապէս օրական 15 ժամ նկարեցի։ Շատ լաւ աշխատանքներ եղան։ Վերջին վեց ամիսներու ամենալաւ աշխատանքներս Պոլիս գալու համար նկարուեցաւ կրնամ ըսել։ Ասոր պատճառը այն էր, որ շատկ՚ուզէի ձեր բոլորը տեսնել։

Ձեր նկարներուն մէջ գոյներու աշխարհի արանքը կ՚իյնանք։ Այս գունաւոր եւ բազմաշերտանի նկարներուն մասին ի՞նչ կրնաք ըսել։

Կրնամ շատ գոյն օգտագործել, բայց շատ քիչ գոյն երեւայ։ Քոլորիտ կը կոչուի նկարչական, այդ արդէն լրիւ մասնագիտական հարց է։ Այդ կարեւոր չէ։ Կարեւորը այն է, որ նկարը կախեցինք բոլորը եկան ժամերով նայեցին նկարիս վրայ։ Նկարներս շերտերով է եւ տակը լրիւ տարբեր բաներ նկարուած է։ Հիյորոկլիֆներ նկարուած է, նկարին մէջ կը փնտռես որ գտնաս։ Մոզայիքա աշխատած եմ։

Դուք նորէն կին թեմայով նկարած էք։

Աստուած կնոջ պարգեւ ստեղծած է տղամարդու համար։ Տղամարդը պէտք է ամբողջ կեանքին մէջ կին գովերգէ։ Չէք զգացած որ ամբողջ պոյէզեան, երաժշտութիւնը, ամէն ինչ կը հիմնուի կնոջ գեղեցկութեան վրայ։

Ինչպէս սկած է նկարչութիւնը գիտէ՞ք։ Այդ քարանձաւներու մարդիկ որ կ՚ապրէին գացած են որսի կենդանի որսած ու եկած նկարած են։ Գիտէ՞ք ինչու։ Կանանց մօտ գլուխ գոված են, որ իրենք որս ունին։

Ձեր նկարներու մէջ կանայք կարծես միշտ քիչ մը թմբլիկ են ինչո՞ւ։

Գեղեցիկը կը շատցնեմ։ Իմ նկարներու մէջի կիները ճշգրիտ տէօքիւմենթով նկար չեն։ Կը ներկուին օրլամենթալի մէջ։

Նոր ես Երեւանի մէջ ցուցահանդէս բացի «Օրլամենթալ Երազ» անունով, որովհետեւ մի հատ դիփիք օրինակ բերեմ՝ երբ որ երթաս ջուրի ափով պզտիկ քարեր կան, բայց ոչ մէկը չըսէր որ ասոնք անդիկ են։ Բայց որ քամի վրայ յանկարծ մէկ օրլամենթ զարդանախշ տեսնենք՝ այդ քառը շուտով կ՚երթայ թանգարան՝ գիտէք ինչու համար, որովհետեւ այդ արդէն պատմութիւն է։ Օրլեմենթը բարիութեան, գեղեցկութեան նշան է։

Ինչո՞ւ կնոջ զարդ կը նուիրէն։ Որովհետեւ զարդը ինքը բարիութիւն է, զէնք չէ։ Ես միշտ կը զարմանայի որ զէնքին վրայ փորագրում էին սիրուն քարեր։ Իմ ամբողջ նկարներուս մէջ զարդեր կան։

Ձեր աղջիկը Մարգարիտան ալ ձեզ նման որակաւոր արուեստագէտ մըն է։ Իրար նման յատկութիւններ ունի՞ք։

Իսկութեան մէջ իրարմէ շատ տարբեր ենք, բայց Մարգարիտան ալ կը սիրէ թմբլիկ կանանց քանդակել ու վրան զարդեղէններով։ Մենք շատ կը կրուինք արուեստանոցի մէջ։Ինքը բաւականին ծանր քանդակի գործեր ունի, նոր գործերէն մէկը մօտաւորապէս 32 քկ. է։

Այսօր Հայաստանի մէջ արուեստագէտը իր արժանի տեղը կը գտնէ՞։

Հիմա Հայաստանի մէջ շատ բարդ է արուեստագէտի վիճակը։ Արուեստագէտը անպաշտպան է։ Գիտէք ինչո՞ւ, որովհետեւ պետական պաշտպանուածութիւն չունինք։ Ամէն ինչի համար ժամանակ պէտք է։ Հիմա քիչ քիչ բաներ մը կը փոխուի։

Ո՞վ կը յանդգնի ըլլալ առանց դիմակի

Thu, 21 May 2026 15:56:00 +0300

Դիմակահանդէս է... ամէն կողմ դիմակներ՝ բազմազան, գունագեղ, փայլուն եւ ուլունքներով զարդարուած։ Ոմանք ժպիտ կը կրեն իրենց վրայ, ուրիշներ՝ զարմանք, տագնապ կամ անպատասխան հարցում մը։ Կան մարդիկ, որոնք նոյնիսկ դիմակի ետին ծանօթ կը թուին, մինչ ուրիշներուն իրական դէմքը տեսնելու համար պէտք է անպայման իրենց դիմակը վար առնեն։ Իսկ ոմանք ալ, թերեւս մոռցած իրենց դիմակը բերելու, օտար եւ անպաշտպան կը զգան այս մեծ դիմակահանդէսին մէջ, ուր առանց դիմակի տեղ ունենալը գրեթէ անհնար է։

Երբ դեռ փոքր էինք, մեզի սորվեցուցած էին, թէ դիմակները միայն Բարեկենդանի ուրախ խաղերուն կը պատկանին՝ գունազարդ, զուարճալի եւ անմեղ։ Տարիներու ընթացքին, երբ հասուն անձեր դարձանք, հասկցանք, թէ դիմակը միայն տօնական օրերու զարդ չէ։ Ան մարդու առօրեային անբաժանելի մասն է, երբեմն՝ պաշտպանութիւն, երբեմն՝ պատրանք, իսկ շատ անգամ՝ լուռ քողարկում իրական զգացումներուն։

Մարդ յաճախ կը կրէ տարբեր դիմակներ՝ կախեալ միջավայրէն եւ պայմաններէն։ Սակայն ինչո՞... Ան կը փորձէ իր խոցելի կողմերը ծածկել եւ «յաջող» անձի մը տպաւորութիւնը ձգել՝ ներազդելու համար իր շրջապատին վրայ։

Դիմակները երբեմն անհրաժեշտ են, որ մարդ յարմարի հասարակութեան պահանջներուն, պաշտպանէ իր զգացումները կամ պահպանէ իր դիրքը։ Սակայն միշտ այդպէս չէ. դիմակները մեզի կը փրկեն որոշ պահերու, բայց կամաց-կամաց կը ծանրանան՝ դառնալով շղթաներ, որոնք կը կաշկանդեն մեր իսկական էութիւնը։

Դիմակը յաճախ կը ներկայացուի որպէս կեղծիք կամ որպէս մարդու ներքին ու արտաքին աշխարհներու հակասութեան արտայայտութիւն։ Գրականութեան մէջ ալ կարելի է գտնել նման պատկերներ։ Օրինակ՝ Յակոբ Պարոնեանի երգիծական ստեղծագործութիւններուն մէջ, մասնաւորաբար «Պաղտասար Աղբար»-ին մէջ, որոշ կերպարներ կը դիմակաւորեն իրենք զիրենք՝ ձեւանալով այլ անձեր, որ ուրիշին աչքին լաւ եւ ընդունելի թուին։ Սակայն իրականութեան մէջ անոնք կը մնան նոյն թերութիւններով եւ ներքին հակասութիւններով անհատներ։

Դիմակը «ես»-ին եւ «ուրիշի աչքին երեւացող ես»-ին միջեւ գոյացած բացը կը լրացնէ։ Մարդ կը ստեղծէ այնպիսի կերպարներ, որոնք աւելի հեշտ կ՛ընդունուին կամ «համբաւ» կրնան շահիլ հասարակութեան մէջ։ Սակայն այս երկդիմութիւնը գին ունի։ Մարդ որքան հարազատ զգայ իր դիմակներուն հետ, այնքան կը հեռանայ իր ներքին էութենէն։ Ան կ՛ապրի ոչ թէ այնպէս, ինչպէս կը զգայ, այլ այնպէս, ինչպէս պէտք է երեւի։ Երբեմն մարդ այնքան կը վարժուի իր նոր ինքնութեան, որ կը մոռնայ, թէ ո՛վ է ինք իրականութեան մէջ։

Շատ անգամ դիմակի մը ճեղքերէն որոշ ճշմարտութիւններ կ՛արտահոսին, մինչեւ դիմակին ծանրութիւնը դառնայ անհանդուրժելի, եւ ան ամբողջովին իյնայ՝ ձգելով անձը մերկ իրականութեան առջեւ։ Հոս է, որ մարդ բախում կ՛ունենայ իր իրական «ես»-ին հետ։ Այս հանդիպումը ծանր է. դիմակին հետ կ՛իյնայ նաեւ այն պատրանքը, թէ պէտք է ուրիշ մէկը երեւինք՝ աւելի ընդունելի եւ հաճոյալի դառնալու համար։

Արդեօք կարելի՞ է ապրիլ առանց դիմակի. հաւանաբար ո՛չ ամբողջովին։ Անոնք անխուսափելի են կեանքի մէջ. այն պայմանով, որ մարդ գիտակցի, թէ ե՞րբ եւ ինչո՞ւ կը կրէ զանոնք։ Այս պարագային, զանոնք գիտակցաբար օգտագործելը եւ սեփական ինքնութիւնը չկորսնցնելը կեանքի հիմնական մարտահրաւէրներէն մէկն է։ Այլապէս, ինքնախաբէութիւնը կրնայ ժամանակաւորապէս «հանգիստ» պատճառել, իսկ հետագային՝ ունենալ բացասական անդրադարձեր։

Շատ մը փիլիսոփաներ կը հաստատեն, թէ ճշմարիտ ազատութիւնը եւ ներքին խաղաղութիւնը կը սկսին այն պահուն, երբ մարդ կը հրաժարի արտաքին սահմանումներէ կամ դիմակներէ եւ կը համարձակի ընդունիլ ինքզինք ինչպէս որ է։ Հոս է իրական սկիզբը՝ երբ մարդ կը դադրի դեր խաղալէ եւ կը սկսի ապրիլ ինքնակամութեամբ եւ խորք ունեցող կեանքով։ Այստեղ կը ծագի կարեւոր հարցում մը.

Ոչ թէ՝ «Ո՞վ եմ ես հիմա»,

Այլ՝ «Ո՞վ կը յանդգնիմ ըլլալ առանց վախի»։

Լիզա Բանճարճեան Թելվիզեան

ԳԱՆԳԱՏ Բ.

Thu, 21 May 2026 15:43:00 +0300

Տուփ մը գանգատ

Այս առտու նամակատուփիս մէջ գտայ բազմաթիւ գանգատներ: Զարմացած՝ մէկ մէկ կարդացի: Ընթերցողներս եկեր, գանգատեր են, թէ «գանգատ» բառի նուիրուած նախորդ յօդուածս ողողուեր է մեղաւորի, գաղթականի, վաղամեռիկի աղաղակող եւ դառն գանգատներով: Մի՛ տխրիք: Հայկական գրականութեան մէջ կան նաեւ աշուղի, բանաստեղծի քնարական գանգատներ: Քաղցր են անոնք, սիրային, նոյնիսկ ծիծաղաշարժ: Այս գիշեր, ուրեմն, աւելի ուրախ տրամադրութեամբ ամփոփուինք մեր բազկաթոռի մէջ, բաժակ մը գինի, -թէյ կամ սուրճ, ինչպէս որ կը նախընտրէք,- իր բոյրը արձակէ սենեակի մէջ, ապա մենք յօդացաւը, գլխացաւը, եւս առաւել հարսի կամ ապերախտ որդիի պատճառած ցաւերը մոռցած՝ ականջ տանք գրական, թեթեւ գանգատներու:

Ծօ՛, տղայ, չե՞ս մի ամչնար

Երանի քիչ մըն ալ մենք ունենայինք Քուչակի կամ Սայաթ-Նովայի գանգատներէն: Խօսքս, յարգելի ընթերցող, աշուղի սիրային գանգատներու մասին է: Ճիշդ հինգհարիւր տարի առաջ, ահա քսանամեայ Նահապետն է, մեր «Քուչակ» կոչուած աշուղը, ճամբան ինկեր է քաղաքի շուկայ: Փողոցէն վար կու գայ: Յանկարծ, ի՜նչ բախտաւորութիւն, հեռուէն կը տեսնէ իր լուսերես, արեգակնափայլ սիրածը: Գեղեցիկ պատկեր: Թուխ մազերը, սեւ աչքերը, կամար յօնգերը սիրուն են, փայլուն: Քուչակը կը կանչէ. «Արի՛ որ տեսնունք իրար ու գանգատ անենք հետ իրար, / Արի՛ որ պագնեմ զաչերդ, ուներուդ կարօտ չի մնամ»։ Աղջիկը աչքով նշան կու տայ. համաձայն է, որ այդ գիշեր սէր զրուցեն: Գիշեր է: Աղջիկը մէկ ալ եկաւ: Աջ ձեռքը ունէր մոմ վառած, ձախ ձեռքը՝ կարմիր գինի ապակի ամանի մէջ դրած: Ուրախ էր, զուարթ: Հաւանաբար ըսաւ, «Քովդ եկած եմ հիւր: Ներգործեց քու սէրդ ինծի: Պաղատանքդ թող ըլլայ կատարուած: Ուտենք, խմենք, բորբոքենք մեր սէրը վառած»: Եւ եղաւ այդպէս. Կերան, խմեցին, երգեցին, խնդացին: Բայց մեր Նահապետը, անփորձ տղայ, գինիին չափը անցուց, գինովցաւ եւ քնացաւ. Աղջիկը շատ տխրեցաւ, քիչ մըն ալ բարկացաւ: Այդ գիշեր, սէրը մնաց անաւարտ: Իսկ մեզի մնաց չորս տող ոտանաւոր՝ հայկական գրականութեան ամենէն ծիծաղաշարժ երկխօսութիւններէն մէկը. «Գիշերս ես գինով էի, քիչ մի քուն կար ի յիմ գլխիս. / Գլուխս դրի բարձին, լօք եկեր խօշ եարն ի քովիս. / Երեսն երեսիս քսեց ու գանգատ անէր իմ սրտիս՝ / Ծօ՛, դուն չ՞ես մի ամչնար, սիրոյ տէր եւ ի քո՞ւն կու լինիս»։

Ծոցիդ նուռերուն չտիրացայ

Սայաթ Նովան ալ ունէր գանգատելու բազում պատճառներ: Աշուղը «Ի՞նչ զարբաբ իմ» երգի մէջ մանիշակի, վարդի կարօտ եմ, ըսաւ, սազը ձեռքիս գիշեր ու ցերեկ քեզ կը կանչեմ, ըսաւ, չիմացա՞ր, խելաքար եմ, ըսաւ, եկո՛ւր, ականջ տուր, ցաւս լսէ, ըսաւ, ապա, որոշեցի՛, ըսաւ, այս գիշեր մօտդ կու գամ. «Էս գիշեր քի մօտ իմ գալու»: Բայց, այդ գիշեր, Սայաթ Նովան գանգատեցաւ, թէ, ցաւօք դեռ չէ տիրացած իր սիրածի ծոցին. «Սայաթ-Նովեն գանգատ ունէ…, / Ծոցիտ պահած ջուխտ նռներուն հասնելու մէ դուռ չգտայ»: Սայաթ-Նովան «ծոց-նուռ» փոխաբերութիւնը գործածեց սիրելիի գեղեցկութիւնը, երիտասարդութիւնը եւ կանացիութիւնը շեշտելու՝ իր հիացումը արտայայտելու համար: Կը յիշէ՞ք, Յովհաննէս Շիրազն ալ ներկայացուց նոյն գանգատը. «Բայց մի գանգատ ունի կեանքս` այն, որ ինձ մի վարդ չտուին»:

Միջպետական գանգատ

Սիրային «գանգատները» հաճելի են լսել, մանաւանդ եթէ հին են անոնք եւ կը պատկանին ուրիշին: Բայց, գիտեմ, ազգիդ մերօրեայ քաղաքական ձախողութիւնները ցաւ կը պատճառեն քեզի: Քու թոյլտուութեամբդ, յարգելի ընթերցող, կը փափաքիմ քաղաքական գանգատի մասին երկու խօսք աւելցնել յօդուածիս վրայ…: Կը յիշէ՞ք, կէս տասնամեակ մը առաջ «գանգատ» բառը հայկական մամուլի առաջին էջերու վրայ կը յայտնուէր: Այդ լուրերը ժամանակավրէպ են այլեւս, սակայն ես պահեր եմ բոլորը եւ որպէս մեր հին գանգատներու վկայութիւն կը փափաքիմ քանի մը հատը վերահրատարակել. «Հայաստանն առաջին անգամ միջպետական գանգատ է ներկայացրել ՄԻԵԴ», «6 ռազմագերու մասով Հայաստանը գանգատ է ներկայացրել», «Հայաստանը Արդարադատութեան Միջազգային Դատարանին մէջ գանգատ ներկայացուցած է», «Հայաստանի գանգատը՝ Հաագայի դատարան», «Հայաստանը Եւրադատարան է ներկայացրել 2-րդ միջպետական գանգատը»: Եթէ կը կարծէք, թէ այդ գանգատները ի զուր էին, լսող չեղաւ՝ ականջ տուէք Յովհաննէս Շիրազին. «Ես բողոքում եմ, իրաւունք ունեմ գանգատ գրելու ամբողջ աշխարհին, / Որ հայոց հողը ետ վերադարձուի եւ տրուի պանդուխտ, տառապող հային»:

Կեսուրը կը գանգատի

Յարգելի ընթերցող, ժամանակը եկած է, որ այլեւս դադրինք գանգատելէ եւ մենք մեր կեանքը բարելաւենք: Լաւագոյն միջոցներէն մէ՞կը. սէր երգել, անշուշտ: Կ’առաջարկեմ, որ մենք նախ լսենք Գուսան Ծովեանի խրատը, թէ ա՛ն որ սիրոյ տէր է, պիտի հանդուրժի անոր ոսկեթել նազերուն. «Ծովեան գանգատ մի՛ անիր, շատ սիրունը նազ կ’ունենայ, / Եարին տանջամահ անող ոսկեթել մազ կ’ունենայ»: Իսկ հայկական երգարուեստի մէջ գանգատի զուարճալի պատճառ է հարս ու կեսուրի հակամարտութիւնը.

Միշտ երգերի մէջ հարսին են գովում,

Խեղճ կեսուրներին ծաղրում, փնովում։

Երգերու մէջ, ինչպէս հէթիաթներու, «սկեսուրը» միշտ դժգոհ է հարսէն, կը գանգատի անոր պահուածքէն, տնտեսվարութենէն կամ անհնազանդութենէն.

Ախր ես ինչպէս գովք անեմ հարսիս

Եկել է աման նստել է վզիս։

Աւելին, կեսուրը կը գանգատի, որ հարսը «փնթփնթալով» գործ կ’ընէ, տունը կոկիկ չի պահեր եւ գաղտնօրէն կ’ուտէ: Այժմ, յարգելի ընթերցող, մենք ամփոփենք «գանգատ» բառի պատմութիւնը ուրախ կատակերգով, աւելի ճիշդ՝ գանգատով: Աշուղ Ռուբիկ, «Սկեսուրի գանգատը».

Թողնես օրնիբուն երգի ու խաղայ,

Գործի ձեռք չի տայ ոնց որ մի աղայ։

Էնքան էլ թամբալ, էնքան էլ փնթի,

Ոչ ճաշ կ’եփի, ոչ աման կը լուայ:

Կարճ դեյրեն հանում շալվար է հագնում,

Հազար ու մի գոյն երեսը ներկում։

Մակարավանքի ուխտագնացութիւնը անհանդուրժողութեան զոհ

Mon, 18 May 2026 11:22:00 +0300

ՄԵԹԷ ՀԱԹԱՅ

Հայոց Կիպրոսի մէջ գոյութիւնը շատ հին անցեալ մը ունի։ Հայեր Կիպրոսի մէջ բնակած են նոյնիսկ Բիւզանդական շրջանին։ Սակայն այսօր կղզիաբնակ հայոց մեծամասնութիւնը Մեծ Եղեռնէն մազապուրծ փրկուած եւ անգլիական վարչակարգի ենթակայ Կիպրոս հաստատուած ընտանիքներու շառաւիղներն են։ Ի դարու առաջին քառորդին կղզին իրենց համար աշխարհագրական հատուած մը ըլլալէ աւելի՝ գոյութիւնը պահելու վերջին կանգառը եղած էր։

Հետաքրքրական է, այդ տարեթիւերուն կղզի եկող հայերու մեծամասնութիւնը թրքախօս էին։ Ալ աւելի հետաքրքրական է, որ անոնք բնակութիւն հաստատեցին թրքական թաղերու կամ գիւղերու մէջ։ Հոգեբանական ցնցումները երբեմն մարդիկ իրարմէ կը հեռացնեն, երբեմն ալ ընդհակառակը կը պատահի։ Ահա այդպիսին էր կիպրացի թուրքերուն եւ հայերուն յարաբերութիւնը։ Մէկ կողմէ կոտորածներէն փրկուած մարդիկ, իսկ միւս կողմ անգլիական տիրապետութեան տակ սփիւռքի վերածուած եւ նոր պայմաններուն յարմարելու ձգտող փոքրիկ համայնք մը։ Այս հանդիպումը կղզիի մշակութային կեանքին մէջ թէեւ անձայն, բայ խոր հետքեր թողուց։

Կիպրոսի թուրքերու երկրորդական վարժարանի փողերախումբը կազմող եւ այդ երախաներուն բազմաձայն երաժշտութեան ճաշակը ներառողը Պետելեանն էր։

Կիներու ալ բեմ ելած առաջին թրքերէն բեմադրութիւնները կատարողը հայոց թատերախումբն էր։ Կղզիի թրքերէն առաջին թերթի հրատարակիչը եւ խմբագիրն ալ Սարաֆեանն էր։ Սարաֆեան նաեւ թուրք ազգային գրականութեան ռահվիրաներէն Նամըք Քեմալի բարեկամն է։

Եթէ ուզէք բնաւ չանդրադառնամ խոհանոցի մշակոյթին։ Այսօր մերը կը համարենք լահմաճոն, տէօները, պաստուրման, աղացած միսով պատրաստուած քէպապը եւ տակաւին բազում ճաշատեսակներ, բոլորին հիմքին մէջ հայոց հետքերուն կը հանդիպինք։

Նոյնը կարելի է թուել արհեստներու համար եւս։ Լուսանկարչութիւնը, դերձակութիւնը, ոսկերչութիւնը, ատաղձագործութիւնը եւ տակաւին բազում արհեստներ հայ վարպետներու ձեռամբ փոխանցուեցան կիպրացի թուրք աշկերտներուն։ Հետեւաբար այս պատումը լոկ փոքրամասնութեան մը մասին չէ, ան նաեւ մասնիկն է կիպրացի թուրք հասարակութեան արդիականացման ջանքերուն։

Թէ ինչո՞ւ անդրադարձայ այս նիւթին։

Այս տարի աւերակի վերածուած Սուրբ Մակար Վանքի ուխտագնացութեան համար նախ արտօնութիւն տրուելու եւ ապա վերջին պահուն այդ արտօնութիւնը չեղարկելու մասին լրատւութիւնը դրդեց որ գրեմ այս նիւթով։

Գիտէինք որ վանքը կայուն պահելու համար հայ հասարակութիւնն ալ դրամահաւաք կատարած եւ վերանորոգութեան մասնակցած էր։ Մարդ ակամայ կը տարուի մտածելու, յաճախ «Կը գրկենք բոլորին» ըսող խօսոյթը կղզիի պատմական ժողովուրդներէն մէկուն կրօնական եւ մարդկային ուխտագնացութեան համար ինչո՞ւ համար այսքան վերապահ,այսքան անհանդուրժողական կը գտնուին։ Մանաւանդ երբ Հանրապետութեան Նախագահը Թուֆան Էրհիւրմանն է մարդ բնականաբար աւելի տարբեր մերձեցում մը կը սպասէ։

Միայն արարողութիւններու ընթացքին բազմամշակութային յատկութիւնները փառաբանելը այդքան ալ մեծ նշանակութիւն մը պիտի չունենայ եթէ պէտք եղած պահուն այդ բազմամշակութային կառոյցը ցոլացնող գործունէութիւններէն խուսափինք։ Երբ մէկ կողմէն ականատես կ՚ըլլանք Հայաստան-Թուրքիա մերձեցման գործընթացի մը ի՞նչ շահ կ՚ակնկալուի նման արգելքով։ Այս մասին ի՞նչ կը մտածէ Կիպրոսի Թրքական Հանրապետութեան Նախագահը։ Ի՞նչ կը մտածեն քաղաքական կուսակցութիւնները։ Եւ այելի կարեւոր հարցադրումը՝ այս կղզին անցեալի վախերով պիտի շարունակէ՞, թէ ոչ համատեղ կեցութեան փորձ ունեցող ժողովուրդներու յիշողութեան յարգանք պիտի ցուցաբերէ։ Երբ մենք յարգանք կը սպասենք, ինչպէ՞ս կրնանք բացատրել ուրիշի հանդէպ այս անիմաստ դժկամութիւնը։

Էսքիշեհիր՝ գաղափարակիցներով շրջապատուած

Mon, 18 May 2026 11:12:00 +0300

ԲԱԳՐԱՏ ԷՍԴՈՒԳԵԱՆ

Այս անգամ ուղիներու ժապաւէնը երկաթգծի միջոցաւ մեզ կը տանին դէպի երկրի ներքին շրջանները։ Այս անգամ հրաւէրը եկած էր Էսքիշեհիրէն։ Վաղեմի բարեկամներ կ՚ուզեն մեր միջոցաւ լսել հայոց պատմութեան մանաւանդ ալ, հայ մշակոյթի առանձնայատկութիւններու մասին։

Հրաւիրողները որքան ալ ծանօթ ըլլան պատկերացում մը չունինք թէ Էսքիշեհիր հասնելով որո՞նց հետ պիտի շփուինք։ Մեզ ուղեկցողներ հպարտութեամբ կը պատմեն թէ շնորհիւ քաղաքի բազմամեայ քաղաքապետ՝ Եըլմազ Պիւյիւքէրշենի քաղաքը աճած, ընդլայնած, բազմացած եւ զարգացած է առանց կորսնցնելու իր պատմական դիմագիծը։

Մեզ հիւրընկալող «Աւլու Սանաթ» միութիւնը քաղաքի պատմական Օտուն Բազարը թաղին մէջ է, որ նաեւ ծանօթ է հայոց թաղամաս կոչումով։

Այստեղ բացարձակապէս չենք հանդիպիր բազմայարկ շէնքերու։ Ընդհանրապէս երկյարկանի, երբեմն ալ եռայարկ շէնքերը խնամքով նորոգուած են առանց զոհելու իրենց երբեմնի տեսքը։

Քաղաքի կեդրոնը՝ ուր իջեւանած էինք նաեւ մենք, օժտուած է գեղեցիկ մտայղացումներով։ Փորսուք գետի վրայ կը շրջին կոնտոլներ, գոյացնելով Վենետիկեան տպաւորութիւն մը։ Անդին կը գործէ հանրակառք եւ բոլորի համադրումը կը պարզէ արդիաշունչ քաղաքի մը տպաւորութիւնը։

Էսքիշեհիր ծանօթ է նաեւ ուսանողներու քաղաք ըլլալու հանգամանքով։ Շնորհիւ Անատոլու Համալսարանի բազում երիտասարդութիւն կը վայելեն այս չքնաղ քաղաքի ընձեռած յարմարութիւններն ու գեղեցկութիւնները։ Քաղաքի աժմու բնակիչները ընդհանրապէս գաղթականներ են, մեծաւ մասամբ թաթար թուրքեր եւ չերքէզներու տարբեր ցեղախումբեր։ Կան նաեւ մեծ թիւով Պալքանեան թերակղզիէն գաղթած ժողովուրդ։ Եթէ ոչ բոլորին, գոնէ մեզ շրջապատող զանգուածին համար կրնանք ըսել թէ խիստ հետաքրքիր են իրենց ապրած տարածքի պատմական անցեալով։

Այդ ուշադրութեան իբր հետեւանք, անոնք կազմակերպեցին դէպի Սիվրիհիսար շրջագայութիւն մը, որպէսզի տեսնենք տեղւոյն Սուրբ Երրորդութիւն Եկեղեցին։

1881-ին կառուցուած այս եկեղեցին իր դիրքով, ծաւալով ու վերանորոգուած տեսքով իսկապէս ալ հմայիչ է բոլոր այցելուներու համար։ Մեզի համար կարելի չեղաւ Սուրբ Երրորդութեան Եկեղեցւոյ ներքնամասը տեսնել, քանի որ մուտքի դռները փակ էին ու կղպուած։ Բայց այդ երեւոյթը արգելք չէր եղած, որ եկեղեցին ունենար այցելուներ, որոնք կը գոհանային եկեղեցւոյ շքեղ տեսքը դիտելով։

Սիվրիհիսարի քաղաքապետութիւնը շատ տեղին որոշումով մը եկեղեցւոյ հանդիպակած սարալանջի տարածքը վերածած էր քանդակներու թանգարանի մը։ Հոն քանդակուած էին թրքերէն գրականութեան ժամանակակից հեղինակներ եւ այլ արհեստագէտներու արձաններ։

Առաջին հերթին տրուած բացատրութիւնով կ՚ըսուէր թէ եկեղեցին փակ է, որովհետեւ վերանորոգման աշխատանքները կը շարունակուին։ Բայց պարտինք ընդգծել թէ նման աշխատանքի մը գոյութիւնը պարզող ոչինչ կար մեր տեսադաշտին մէջ։ Ըստ երեւոյթի եկեղեցին արտաքինով բարեկարգուած էր, բայց ներքին գործածութեան մասին յստակ որոշում մը ցարդ չէր գոյացած։

Մենք արդէն երկու ինքնաշարժներով հասած էինք Սիվրիհիմար, ուր մեզի միացան եւս երկու ինքնաշարժներով տեղ հասած երիտասարդ ակադեմականներ։ Անոնք լաւ պատրաստուած մտաւորականներ էին նաեւ, որոնց հետ ունեցանք հաճելի զրոյց Սուրբ Երրորդութեան շրջափակին։

Նոյն օր այցելեցինք Սաքարիա գետի ակը, ուր եւս հանդիպեցանք մեզ հրաւիրողներու բարեկամներուն։ Նշեմ թէ իւրաքանչիւր հանդիպում մեզի համար կը դառնար նոր ուրախութիւն մը, քանի կը ծանօթանայինք գաղափարակից յաճախ ալ տարեկից անձանց հետ։ Քանի կը ծաւալէր զրոյցը, ալ աւելի կը պարզուէր մեր միջեւ հասարակական միտքերն ու ճաշակները։ Մերթ հրճուանքով, մերթ թախիծով կը յիշատակէինք անցեալէն ժառանգուած բազմաբնոյթ դէպքեր։ Մեզի համար խիստ տպաւորիչ էր, երբ կը խօսէինք «Կէզի» զբօսայգիի դէպքերու ժամանակ վայրագօրէն սպանուած Ալի Իսմայիլ Քորքմազի մասին։

Մեր զրուցակիցները երիտասարդ ուսանողի մահէն ետք այցելած էին անոր ընտանիքը, ծննդավայր Անթաքիոյ մէջ եւ մինչեւ այսօր կը տառապին իրենց քաղաքի մէջ նման ոճիրի մը գործուելուն ամօթէն։

Երրորդ օրը՝ 9 Մայիս շաբաթը, վերապահուած էր մեր ելոյթին։ Տրուած ըլլալով թէ հանդիպման վայրը սահմանափակ տարողութիւն ունէր, կազմակերպիչները խուսափած էին ընդհանուր հրաւէրի կոչերէ։ Փոխարէնը՝ անուն առ անուն ճշդուած զանգուածը հրաւիրած էին մեզ լսելու։

Լսարանին մէջ նոյնիսկ կային անձեր, որոնք առաւօտուայ գնացքով եկած էին Էսքիշեհիր, այս միջոցառման ներկայ գտնուելու եւ ապա իրիկուան գնացքով ալ վերադարձան դէպի Պոլիս։

Զրուցավար Զէքի Փարալը մեր նախորդ գիրքերէն քաղած հարցումներով ուղղութիւն տուաւ ժողովին։ Ան հետաքրքիր էր լսելու Թուրքիոյ հայ համայնքի թէ՛ մօտ անցեալի, թէ պատմական ժամանակներու եւ թէ ներկայի մարտահրաւէրներու մասին։

Սակայն զրոյցը յաճախ դուրս եկաւ այդ սահմանումներէն, անդրադարձներ բերելով Հայաստան-Թուրքիա յարաբերութիւններու, ժողովուրդներու համակեցութեան հետզհետէ համաշխարհային խնդիրներու սահմանները հատելով։

Իբրեւ եզրակացութիւն կարելի է ըսել թէ շատ դրական տպաւորութիւններով վերադարձանք տուն, ըստ երեւոյթի մեր ետեւ թողելով նաեւ նոյնքան դրական տպաւորութիւն։

Քանի որ կազմակերպիչները ապահոված էին մեր պատմուածքները բովանդակող կամ մեզի հետ կատարուած երկարաշունչ հարցազրոյց ներառող հատորներ, աւարտին հարկադրուեցանք սոյն գիրքերը մակագրելու։

Ուշագրաւ է որ ներկաներէն ոմանք գնեցին մեր «Պանդուխտ Երգեր» հայերէն գիրքը եւ խնդրեցին այդ մէկը ստորագրել հայերէն լեզուով։

Կիրակի ցերեկուայ ժամերուն հրաժեշտ առինք մեր սիրելի բարեկամներէն, կրկին հանդիպելու մաղթանքներ փոխանակելով։

Արծրուն Ապրեսեանի գործերը կրկին Թուրքիոյ մէջ է

Mon, 18 May 2026 11:07:00 +0300

ԼՈՒՍՅԷՆ ՔՈՓԱՐ

Ստեղծագործութիւնները Միացեալ Նահանգներու, Գերմանիոյ, Ֆրանսայի, Իսպանիոյ, Անգլիոյ, Ռուսիոյ, Գանատայի, Վրաստանի, Կիպրոսի, Իրանի եւ Հայաստանի մասնաւոր հաւաքածոներուն մէջ գտնուող Ապրեսեանի գործերը կրկին Թուրքիոյ մէջ է։

Գուզկունճուքի IMOGA ART SPACE-ը, 9-30 Մայիս 2026 թուականներու միջեւ կը ՚հիւրընկալէ Արծրուն Ապրեսեանի «Ճամբորդութիւն» խորագրեալ ցուցահանդէսը, որուն կուրատորութիւնը կը ստանձնէ Պայքար Տեմիր։

Քաղաքային եւ գիւղական բնանկարներ, կենդանական կերպարներ եւ փոքր խորհրդանշական մանրամասնութիւններ՝ արուեստագէտը դիտողը կը տանի բաց ծայրով տեսողական պատմախօսութեան մը մէջ։ Ան առաջին անգամ 2014 թուականին, Թուրքիոյ կայանալիք իր առաջին ցուցահանդէսի առիթով այցելած էր «Ակօս»ի խմբագրատուն։ Մինչեւ այսօր շարունակուող բարեկամութեան առաջին քայլերը, այն օր նետուեցաւ ու այժմ կարօտով կը սպասենք իր նորանոր անտիպ աշխատութիւնները։ Զինք հոս չկրցանք տեսնել, սակայն խնդրեցինք որ «Ակօս»ի ընթերցողներուն համար քանի մը հարցեր պատասխանէ։

Դուք կրկին մղած էք ձեր աշխարհի սահմանները՝ երազի ու իրականութեան արանքին։ Կրկին թռչող մարդկանց ուրախութիւնը ինձ ինձանից խլեց։ Այս անգամ, ցաւօք, չկարողացանք տեսնել ձեզ։ Քանի՞ կտաւով Իսթանպուլ հասած էք։

Ողջոյն։ Ուրախ եմ այս զրոյցի հնարաւորութեան համար։ Ափսոս, որ այս անգամ Իսթանպուլ չեմ եւ չկրցայ անձամբ հիւրընկալուիլ արդէն հարազատ դարձած «Ակօս»-ի խմբագրութեան մէջ։ Ցուցահանդէսին ներկայացուած է 13 կտաւ։ Թէպէտ ինքս ֆիզիկապէս ներկայ չեմ, ուրախ եմ, որ աշխատանքներս կը շարունակեն իրենց ճանապարհորդութիւնը եւ կը հանդիպին արուեստասէրներուն։

Եկէք մի փոքր խօսինք այս ստեղծագործութիւններու աշխատանքային փուլի մասին։ Քանի՞ տարուայ ընթացքին պատրաստուեցաւ «Ճամբորդութիւնը»։ Այս ընթացքին «Ճամբորդութիւն» անունով ներկայացուած գործերէն բացի, արդեօք աշխատա՞ծ էք այլ թեմաներով, այլ ստեղծագործութիւններու վրայ։

Իմ վերջին անհատական ցուցահանդէսը 2023 թուականի Ապրիլին էր, որմէ ետք շարունակած եմ ստեղծագործական աշխատանքս առանց դադարի։ «Ճամբորդութիւն» ցուցահանդէսին ներկայացուած աշխատանքները ստեղծուած են վերջին մէկ տարուայ ընթացքին։ Այդ ընթացքին, ի հարկէ, աշխատած եմ նաեւ այլ գաղափարներու ու թեմաներու շուրջ, բայց այս շարքը իր ներքին տրամաբանութեամբ ու զգայական ամբողջութեամբ առանձնացաւ եւ ձեւաւորուեցաւ որպէս ինքնուրոյն ցուցահանդէս։

Ձեր գրեթէ բոլոր նկարներուն մարդկանց կողքին կենդանիներն ալ տեղ կը գտնեն։ Կրնա՞նք մի փոքր խօսիլ ձեր ստեղծագործութիւններուն մէջ տեղ գտած մարդկանց եւ կենդանիի համատեղ ներկայութեան մասին։ Գլխարկներն ու հագուստները ինձ կը յիշեցնեն թագաւորական դիմաւորութիւններուն տիրող շքեղութիւնը։ Իսկ ձեզ համար ի՞նչ կ՚արտայայտեն անոնք։

-Եթէ նկատած էք, իմ ստեղծագործութիւնները հիմնականին տղամարդու եւ կնոջ յարաբերութիւններու, անոնց ներքին կապի ու փոխադարձ ներկայութեան մասին են։ Կենդանիները եւ միւս առարկաները յաճախ լրացնող դեր ունին, սակայն անոնք պարզապէս դեկորատիւ տարրեր չեն։ Անոնք իմ գեղագիտական աշխարհի կարեւոր մասերն են, որոնք կ՚օգնեն ստեղծել տրամադրութիւն, խորացնել պատմութիւնը եւ ընդգծել կերպարներու ներքին վիճակները։

Ինչ կը վերաբերի գլխարկներուն ու հագուստներուն, անոնք ինձ համար նոյնպէս կարեւոր արտայայտչամիջոցներ են։ Անոնք երբեմն թատերականութիւն, իսկ երբեմն ալ կերպարներուն ժամանակակից ու իրականութիւնէն դուրս մի առանձնայատուկ ներկայութիւն կու տան։

Ձեր ստեղծագործութիւնները կը ցուցադրուին տասնեակ երկրներուն մէջ։ Արդեօք վերջին հինգ տարիներուն, Գուզկունճուքի IMOGA Art Space-էն բացի, արտերկիներու մէջ ցուցահանդէսներ կազմակերպած էք։

Այս պահին բացառապէս IMOGA Art Space-ին է վերապահուած ներկայացնել իմ ստեղծագործութիւնները։ Անոնք իմ աշխատանքները ներկայացուցած են արուեստի տօնավաճառներու եւ միջազգային տարբեր հարթակներու մէջ, որուն շնորհիւ նկարներս հնարաւորութիւն ունեցած են հանդիպելու տարբեր երկրներու արուեստասէրներու հետ։

Կը ցանկանայի հարցնել, թէ ինչո՞ւ ձեր ցուցահանդէսը անուանած էք «Ճամբորդութիւն» անունով։ Ձեր երազի ու իրականութեան արանքին անսահման ճամբորդութիւնը արդէն ամէն անգամ կը զարմացնէ Արծրուն Ապրեսեանի սիրահարներուն։ Սակայն յատկապէս ինչո՞ւ այս ցուցահանդէսը անուանած էք «Ճամբորդութիւն»։

«Ճամբորդութիւն» անուանումը ծնած է իմ եւ ցուցահանդէսի համադրող Պայքար Տեմիրի քննարկումներու ընթացքին։ Այդ գաղափարը յետագային շատ գեղեցիկ ձեւակերպուեցաւ Մերի Թեք Տեմիրի գրած թեքսթի մէջ, որ խորութեամբ կը ներկայացնէ ցուցահանդէսի ներքին իմաստն ու տրամադրութիւնը։ Կը ցանկանայի, որ դիտողները անպայման ընթերցեն այդ թեքսթը, որովհետեւ կը կարծեմ՝ այնտեղ կարելի է գտնել նաեւ ձեր հարցի ամենաճշգրիտ պատասխանը։

Թուրքիա վերացուց Հայաստանի դէմ առեւտրական շրջափակումը

Mon, 18 May 2026 11:00:00 +0300

Հայաստանի Արտաքին Գործոց Նախարար Արարատ Միրզոյեանի՝ ընտրարշաւի ընթացքին Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի ականջին շշնջացած «Թուրքերը այսօր կ՚բանան» խօսքերը, որոնք բաց մնացած խօսափողի պատճառով լսուեցան, շատերու կողմէ մեկնաբանուեցան որպէս 33 տարիէ ի վեր փակ Ալիճան/Մարգարա սահմանային անցակէտի բացում։ Սակայն քիչ ետք Փաշինեան յայտարարութիւն մը ըրաւ ըսելով, որ Միրզոյեան իրեն լուր փոխանցած էր, թէ Թուրքիա-Հայաստան առեւտուրի փաստաթղթաւորման կարգ ընթացներուն մէջ փոփոխութիւն կատարուած է, եւ այժմ Թուրքիայէն ապրանքներու «ուղղակիօրէն» Հայաստան ղրկուելու ճամբան հարթուած է։

Այս առաւօտ Թուրքիոյ Արտաքին Գործոց Նախարարութեան խօսնակ Էօնճու Քեչելի X հաշուէն յայտարարութիւն մը ըրաւ՝ հաստատելով զարգացումները։ Քեչելիի յայտարարութիւնը հետեւեալն է.

«Մեր Երկրի եւ Հայաստանի միջեւ ուղղակի առեւտուրի մեկնարկի մասին. Հայաստանի հետ 2022 թուականէն ի վեր շարունակուող կարգաւորման գործընթացի շրջանակին մէջ կատարուած վստահութիւն ամրապնդող քայլերու կարգով, մեր երկրի եւ Հայաստանի միջեւ ուղղակի առեւտուրի մեկնարկին վերաբերող թղթաբանական նախապատրաստութիւնները Մայիս 11, 2026-ի դրութեամբ աւարտին հասած են։ Երկու երկիրներու ընդհանուր սահմանի բացման ուղղութեամբ անհրաժեշտ տեխնիկական եւ թղթաբանական աշխատանքները կը շարունակուին։ Կենսագործուած նոր կարգաւորման շնորհիւ, Թուրքիայէն երրորդ երկիր մը եւ անկէ Հայաստան ուղեւորուող, կամ նոյն երթուղիով եկող ապրանքներու վերջնական ժամանման կամ մեկնման կէտին «Հայաստան/Թուրքիա» գրելը հնարաւոր դարձած է։ Հարաւային Կովկասի մէջ մնայուն խաղաղութեան եւ բարգաւաճման ամրապնդման ուղղութեամբ ձեռք ձգուած պատմական հնարաւորութեան լոյսին տակ, Թուրքիա կը շարունակէ ներդրում կատարել տարածաշրջանին մէջ տնտեսական յարաբերութիւններու զարգացման եւ համագործակցութեան ամբողջ տարածաշրջանի երկիրներու եւ ժողովուրդներու օգտին առաւել ընդլայնման գործին մէջ»։

Միւս կողմէ, Հայաստանի Արտաքին Գործոց Նախարարութեան խօսնակ Անի Պատալեան եւս ըրաւ յայտարարութիւն մը ըսելով, որ ուղղակի առեւտուրի այս քայլը երկու երկիրներու միջեւ լիարժէք եւ բնականոն յարաբերութիւններու զարգացման ճանապարհին կարեւոր նախաձեռնութիւն մըն է։

«Կ՚ողջունենք Թուրքիոյ՝ Հայաստանի Հանրապետութեան հետ երկկողմ առեւտուրի սահմանափակումները վերացնելու որոշումը. սա Հայաստան-Թուրքիա կարգաւորման գործընթացի եւս մէկ արդիւնքն է։ Այս որոշումը մեծ կարեւորութիւն կը կրէ երկու երկիրներու միջեւ առեւտրային եւ գործարար կապերու ընդլայնման, տարածաշրջանին մէջ տնտեսական կապունակութեան բարելաւման, ինչպէս նաեւ խաղաղութիւն եւ բարգաւաճում ապահովելու առումով։ Կ՚ընդգծենք, որ սա երկու երկիրներու միջեւ լիարժէք եւ բնականոն յարաբերութիւններու զարգացման ճանապարհին կարեւոր քայլ մըն է, որ տրամաբանօրէն կրնայ շարունակուիլ Հայաստան-Թուրքիա սահմանի բացումով եւ դիւանագիտական յարաբերութիւններու հաստատումով»։

Այս զարգացումով գործնականապէս վերջ գտած է Թուրքիոյ կողմէ Հայաստանի դէմ գործադրուող տնտեսական շրջափակումը։

Հայաստան նման շրջափակման որոշում կայացուցած էր Արցախեան երկրորդ պատերազմի օրերուն եւ պատերազմէն ետք ալ չեղարկած այդ որոշումը։

Այս զարգացումով գործնականապէս վերջ գտած է Թուրքիոյ կողմէ Հայաստանի դէմ գործադրուող տնտեսական շրջափակումը։

Խմբագրական

Mon, 18 May 2026 10:54:00 +0300

Մէկ ամիսէն աւելի կարճ ժամանակ մնացած է Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարանական ընտրութիւններուն համար։

Սոյն ընտրութիւնը հետզհետէ աւելի լուրջ նշանակութիւն կ՚ունենայ վերջին օրերու զարգացումներու լոյսին տակ։ Եւրոմիութեան անդամ երկիրներէն բարձրաստիճան ներկայացուցիչներով կայացող վեհաժողովը յատկապէս Ռուսաստանէն դիտուած կերպով ջրբաժանի նշանակութիւն մըն ալ ունեցաւ։ Արդարեւ Ռուսիոյ Դաշնութեան նախագահը յանձնարարեց կողմնորոշուիլ ԵՄ-ի եւ ԵԱՏՄ-ի միջեւ։

Տրուած ըլլալով որ կանխատեսումները ուղղուած են ներկայ իշխանութեան յաղթանակին գծով, դարձեալ Ռուսաստանէ հնչող որոշ թելադրանքներ խորհուրդ կու տան չճանչնալ ընտրութեան արդիւնքները։

Լուրջ վտանգաւոր մերձեցում մըն է այս, քանի որ ընդդիմադիրներու համար կրնայ պատրուակ դառնալ անհնազանդութեան դէպքերու։ Վերջապէս տարածաշրջանը այս առումով ունի որոշ փորձառութիւն։

Այս բոլորը իրար գումարած, անհրաժեշտութիւն է պատասխանատու եւ գիտակից վարք՝ կանխելու համար ներքին կամ արտաքին դաւադրական փորձերը։

Լայնածաւալ աշխատութիւն՝ յիշողութիւնը վերակենդանացնելու համար

Mon, 18 May 2026 10:50:00 +0300

Հրանդ Տինք Հիմնարկը Պոլսոյ Հայ հաստատութիւններուն, հիմնարկներուն եւ դպրոցներուն վերաբերող արխիւներու պահպանման, դասաւորման եւ թուայնացման առումով երկարատեւ աշխատանքի մը լծուած է։ Կ՚ակնկալուի որ այս աշխատանքով հայ համայնքի մշակութային ժառանգը աւելի տեսանելի պիտի դառնայ եւ պիտի փոխանցուի յաջորդ սերունդներուն։

Այս առթիւ կոչ կը կատարուի հայ վարժարանի դպրոցական լուսանկարներու եւ փաստաթուղթերու փոխանցումին, սոյն նիւթերու դասաւորման եւ թարգմանումին համար կամաւոր աշխատանքի եւ արխիւային աշխատութիւնները խրախուսող նուիրատուութեան համար։

Վերջապէս արխիւները միայն անցեալին վերաբերող փաստաթուղթեր չեն՝ այլ հասարակութեան յիշողութիւնը, յարաբերութիւնները եւ փորձառութիւնները փոխանցող կենդանի աղբիւրներ։

Ալիեւ. «Պէտք չէ Հայաստանը մեզմէ պաշտպանել. մենք մեր ուզած ամէն ինչին հասած ենք»

Mon, 18 May 2026 10:42:00 +0300

Մենք չունինք Հայաստանը ոչնչացնելու կամ անոր անկախութիւնը խլելու մտադրութիւն։ Այս մասին յայտարարած է Ատրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւ։

«Այսօր այսպէս կոչուած եւրոպացի դիտորդները տակաւին ենթադրաբար հերթապահութիւն կը կատարեն ատրպէյճանական-հայաստանեան սահմանին վրայ։

«Ես ըսած եմ, որ եթէ մենք կրակենք, անոնցմէ ոչ մէկ հետք կը մնայ։ Սակայն անոնք այնպէս կը վարուին, կարծէք թէ Հայաստանը մեզմէ կը պաշտպանեն։ Անհրաժեշտ չէ Հայաստանը մեզմէ պաշտպանել։ Մենք մեր ուզած ամէն ինչին հասած ենք», նշած է Ատրպէյճանի նախագահը։

Ալիեւի համաձայն, Ատրպէյճանի միջազգային հեղինակութիւնը «բոլոր ժամանակներու բարձրակէտին է», որուն պատճառներէն մէկն ալ, ըստ անոր, Ատրպէյճանի «զինուորական յաղթանակն» է։

Խօսելով փոխադրամիջոցային ենթակառոյցներու մասին։ Ալիեւ յայտարարած է, որ Պաքուէն Զանգելան երկաթուղիի կառուցումը կրնայ մէկէն մէկուկէս տարուան ընթացքին աւարտիլ։

«Յաջորդ տարի կարելի պիտի ըլլայ գնացքով հասնիլ Խանքենդի (Ստեփանակերտ)», ըսած է Ալիեւ՝ շեշտելով, որ երկաթուղին «Զանգեզուրի միջանցք»-ով պիտի երկարի մինչեւ Նախիջեւան։

Երկու պատուաբեր նուաճումներ եւ երկու պարծանք «Ակօս»ին

Mon, 18 May 2026 10:19:00 +0300

Ուրախ ենք լսելով «Ակօս»ի շրջանակներուն հարազատ երկու արուեստագէտներու գեղարուեստական նուաճումները։ Անոնցմէ առաջինն է լրագրող Վարդուհի Պալեան, որ իր հեղինակած ֆիլմով նուաճած է WHW (Ի՞նչ, ինչպէ՞ս եւ որո՞ւ համար) մրցանակը։

Պալեանի ֆիլմը նիւթ կ՚ունենայ Հայաստանի տարածքին գիւղի մը մէջ, այդ գիւղի կենցաղը, առօրեայ ապրումները, լուսանկարչական Զենիթ մակնիշի գործիքով անմահացուցած հովիւ լուսանկարիչի մը կեանքն ու վաստակը։ Զակրեպեան այս մրցանակը կը շնորհուի անկախ շարժանկարի ոլորտէն ներս գործող երիտասարդ հեղինակներուն։

Երկրորդ յաջողութեան լուրը հասցէագրուած է շարժանկարի վաստակաւոր քննադատ Ալին Թաշճանին։ Անցեալին շարժանկարի ծանօթագրութիւններով «Ակօս»ի ընթերցողներուն ալ ծանօթ Թաշճեան արաբական շարժանկարի կեդրոնի կողմէ գնահատուած է Միջազգային կինօքննադատ, ցկեանս յաջողութեան պարգեւով։

Ալին Թաշճեան բացի ֆիլմերու քննադատութենէ, բազում անգամներ պաշտօն ստանձնած է կինօ փառատօներու կազմակերպչութեան փուլին եւ դարձեալ բազում անգամներ մաս կազմած է մրցանակներու դատակազմին։

Իբրեւ «Ակօս»ի անձնակազմ սրտանց կը շնորհաւորենք մեր երկու գործընկերները՝ Վարդուհի Պալեանը եւ Ալին Թաշճեանը, մաղթելով նորանոր յաջողութիւններ։

Հրաժեշտ՝ Ալիս Մանուկեանին

Thu, 14 May 2026 11:24:00 +0300

Նախորդ շաբաթուայ համայնքային կարեւոր կորուստը օփերայի մեներգչուհի Ալիս Մանուկեանի մահը եղաւ։ Տիկին Մանուկեան մեր յիշողութեան մէջ դրոշմուած է իր մեծ նուիրումով։ Ան կատարեալ գիտակցութիւնով մերձեցաւ իր արուեստին, միշտ հաւատարիմ մնալով աշխատանքի կարեւորութեան սկզբունքին։ Միշտ կ՚ընդառաջէր իրեն ուղղած հրաւէրներուն եւ ամենայն լրջութեամբ կը կատարէր ստանձնած պարտականութիւնը։ Բարի բուն իմաստով պարտաճանաչութեան մարմնացումն էր Տիկին Ալիս Մանուկեանը։ Նոյնիսկ յառաջացած տարիքին կ՚ուզէր հարստացնել իր երգացանկը իրեն համար հարազատ թուացող նոր գործերով։ Այդ ծիրէն ներս ուրախ յիշողութիւն մըն է մեզի համար Հենրիք Անասեանի հանրածանօթ «Ափ մը հող» յօրինումի կատարումը։

Ինչպէս կ՚ըսէ Պարոյր Սեւակ. «Մարդ կայ աշխարհն է շալակած տանում, մարդ կայ ելեր է շալակն աշխարհի»։ Ալիս Մանուկեան Աշխարհը շալակած տանողներէն եղաւ։ Ան տալու համար տրամադրուած էր։ Անսակարկ եւ անվերապահ տալու համար։ Վերադառնանք բանաստեղծութեան աշխարհը եւ հարց տանք թէ ի՞նչ մնաց իրեն, այն ինչ որ տուաւ ուրիշին, այդ միայն։

93 տարեկան էր երբ մահացաւ։ Ետին թողուց մեծ վաստակ եւ բարի յիշատակ։ Իր մահը կորուստ մըն է, լուրջ բացթողում մը, երաժշտական գետնի վրայ։ Այդ բոլորը ամոքելու լաւագոյն միջոցը պիտի ըլլար ծովածաւալ բազմութիւնով մը յուղարկաւորել զինք։ Ափսոս որ այդպիսին չէր Սուրբ Վարդանանց Եկեղեցին։

Սահակ Բ. Պատրիարք Սրբազանը յարգած էր իր վաստակն ու յիշատակը եւ պատշաճ կերպով նախագահած էր յուղարկաւորութեան կարգը։ Անոր կողքին էին նաեւ Արամ Արք. Աթէշեանը եւ կղերականներու դասի անդամներ։

Ուրեմն արժանիքի գնահատման մէջ թերացողները հոգեւորականները չէին, այլ աշխարհականները, համայնքային գործիչները մանաւանդ ալ արուեստի շրջանակները։

Եթէ նկատի ունենանք Ալիս Մանուկեանի իր կենդանութեան օրօք այս համայնքի բոլոր միջոցառումներուն բերած նպաստը եւ նուիրեալ ծառայութիւնը, ակամայ կ՚ափսոսանք նման թերացումի դիմաց։ Ամեն պարագայի ան աւանդեց իր վերջին շունչը եւ այնինչ որ մեզի համար ցաւ կը պատճառէ իրեն համար ոչ մէկ նշանակութիւն ունի։ Ան հպարտօրէն արդարացուց իր ստանձնած պատասխանատուութիւնը եւ հանգիստ սիրտով անցաւ դէպի անդենական։ Իրմէ ետք մենք է, որ պիտի տուայտինք մեր բացթողումներով, մեր տեղի տուած թերացումներով եւ ինչու չէ՞ մատնուած խղճահարութեամբ։

Կրկնենք սովորութիւն դարձած բարեմախթանքը, որուն իմաստն ալ այդքան ալ ծանօթ չէ մեզի, բայց անգիր ըրած ենք տարիներու փորձառութեամբ։ Խօսքը կը վերաբերի Լուսեղէն Առագաստին, որ կարծես թէ բարեբեր ուղեւորութիւն մը պիտի պարգեւէ իր ճանապարհորդին։

Թող փափուկ ըլլայ հողը իր յոգնատանջ մարմնին համար։

ԳԱՆԳԱՏ

Thu, 14 May 2026 11:06:00 +0300

- Ի՞նչ գանգատով եկած էք…

Այս հարցումները, յարգելի ընթերցող, եթէ բժիշկդ հարցնէ, գիտեմ, այնքան շատ են պատասխաններդ։ Միտքդ, այնպէս չէ՞, կը լարուի երբ միջազգային լուրերը լսես, մկաններդ կը պրկուին, որովհետեւ հարսդ անհնազանդ է, առաւելաբար կը գանգատիս, որ կռնակդ ալ քիչ մը սկսած է ցաւիլ տնտեսական ծանր բեռով։ Մեր հին ու նոր գրիչներն ալ,- վանական, թէ աշուղ-, ունեցեր են գանգատելու բազմաթիւ պատճառներ, մէկը պանդխտութիւն, միւսը՝ ծերութիւն, մէկը անարդարութիւն, միւսը սիրոյ ցաւ։ Իսկ մենք, յարգելի ընթերցող, գիշերային այս լուռ ժամերուն, երբ խաղաղ է տունը, փոխանակ գանգատներ ներկայացնելու, կ’առաջարկեմ, որ լուսամփոփի լոյսի տակ նստինք ու ընթերցենք հայկական գրականութեան քնարական գանգատները, հաւատալով, թէ գրականութիւնը մոգական, բուժիչ ոյժ մը ունի եւ կը մեղմացնէ բոլոր գանգատները։

Ո՞ւմ գանգատ անեմ

1600-ի սկիզբներն են։ Վարագավանքի հոգեւոր հայր, գրիչ, յիշատակագիր եւ երաժիշտ Բարսեղ վարդապետը նստած է իր խուցի մէջ։ Վանայ համայնապատկերը այլեւս հաճոյք չի տար իրեն։ Հայր Բարսեղը ծերացեր է, աղուոր աչքերը թոյլ են։ Վարդապետը ինքն իրեն կը խոստովանի, թէ աչքերը շատ մեղքեր են գործած։ Այդ պահուն, Վարագեցին դողդոջ ձեռքերով տողիկ մը գրի կ’առնէ. «Ականջ դրէք գերոյս, ձեզ գանգատ ունի, / Ափսոս զաղուոր աչերս լուսոյ կու պակսի»։ 1300 թուականին, եօթանասնամեայ Ֆրիկը, որ նախապէս մեծահարուստ վաճառական մարդ էր, սլացող արծիւ մը ժիր՝ այժմ դարձեր է սնանկացած բանաստեղծ։ Իր ափսոսալի վիճակին համար Ֆրիկը չգիտցաւ, թէ ուրո՚ւն գանգատէր. «Նմանեցար արծուին / Ու ի յօդն ելար, շփացար, / Ֆրի՚կ, զայդ ո՞ւմ գանգատիս, / Քո գիշուդ՝ պատճառ դու եղար»։ Իսկ Սիւնեաց սարերու զաւակ, Պաքու քաղաքի «Խորհրդային գրող» ամսագիրի աշխատող, Կասպեան նաւատորմի նաւաստի, Համաշխարհային պատերազմի մասնակից, փորձուած մարդ Համօ Սահեանը նոյնպէս չէր գիտեր, թէ իր բազում գանգատները որուն ներկայացնէր. «Այնքան փորձեցի, այնքան փորձուեցի…, / Ասա, ո՞ւր գնամ, ո՞ւմ գանգատ անեմ»։

Մէկուն ոսկի, միւսին պղինձ

Հայկական միջնադարեան գրականութեան մէջ կայ մէկ հատ մեծ գանգատ, տաղասաց Ֆրիկի աշխարհահռչակ «ԳԱՆԳԱՏ» բանաստեղծութիւնը։ Աշխարհահռչակ կոչումը տեղին է, քանզի այդ բանաստեղծութիւնը թարգմանուած է օտար լեզուներու, եւ արձանագրուած է, որպէս ընկերային անարդարութեան նուիրուած աշխարհի հնագոյն բանաստեղծութիւնը։ Եւ, ինչո՞ւ չգանգատէր Ֆրիկը, երբ Հայաստանի մէջ մոնղոլներու իշխանութեան վերջին տասնամեակներուն հայ ժողովուրդը կը տառապէր հարստահարող հարկահաւաքներու անարդարութեան տակ եւ երկիրը վերածուեր էր աղաղակող աւերակի մը։ Ֆրիկը այդ անօրէնութիւններէն անմասն չմնաց. Նախ անիրաւօրէն սնանկացաւ, ապա իր միակ զաւակը պարտքերու դիմաց պատանդ տուաւ (պատքի դիմաց ընտանիքի անդամ տալը միջնադարու ընդունուած օրէնք էր), անապատներու մէջ որդեկորոյս մոլորեցաւ, ապա զայրոյթով եւ պոռթկումով աչքերը դէպի երկինք յառած՝ հանդէս եկաւ «արդար, ողորմած եւ իրաւի» Աստուծոյ առջեւ եւ երկու խօսք խօսեցաւ Ամենազօրի հետ, որ մէկուն կու տար հազար ձի, իսկ միւսին ո՚չ մի մաքի, մէկուն կու տար հազար ոսկի, իսկ միւսին ո՚չ ալ փող պղինձի։ Այդ գանգատը, յարգելի ընթերցող, մինչեւ այսօր կը մնայ հայոց պատմութեան դառն օրերու ամենէն քնարական արձանագրութիւնը. «Աստուած արդար եւ յիրաւի, / Եւ ողորմած յամենայնի. / Հանդէս ունիմ բան մի վիճի, / Թէ դու լսես քո ծառայի… / Մէկին հազար ձի ու ջորի, / Մէկին ո՛չ ուլ մի, ո՛չ մաքի։ / Մէկին հազար կապիճ ոսկի, / Մէկին ո՛չ փող մի պղնձի. / Մէկին հազար հատ մարգարտի, / Մէկին ո՛չ հո՛ւլնիկ ապիկի… / Մէկին հարամն յաջողի / Մէկին հալալն կորնչի»։

Գանգատ կայ իմ սրտիս
քեզ ասելոյ

Ինչո՞ւ չգանգատէր հայ կտրիճը, երբ հեռանալով հայրենի հողէն, ընտանիքէն եւ սիրածէն՝ դատապարտուած կը մնար օտարութեան մէջ ապրելու։ Պանդուխտ հայը իր գանգատը երգեց։ Երգ չէր ան աղաղակ էր, աղօթք եւ տրտունջք։ Հայկական միջնադարեան երգադարանը հարուստ է այդ տեսակ տաղերով։ Ահա առաջինը, «Տաղ Կռունկի», ուր պանդուխտը, աշնան օր մըն էր, դէպի հայրենիք վերադարձող կռունկը տեսաւ, տխրեցաւ, «Աչքերդ համբուրեմ» ըսաւ, ապա խնդրեց, որ գէթ իր տան բարեւ մը տանի. «Գանգատ առնեմ քեզ, թռչուն գովելի, / Ղարիպութիւն անկայ ողորմ ու լալի, / Ո՚չ ազգական աստ կայ եւ ո՚չ սիրելի, / Սրտիկս է դառնացեր, աչերս է լալի»։ Մէկ այլ երգի մէջ «ղարիպ» տղուն աչքերը գետի նման կը թափէին, «Այ, հոգի, շատ գանգատ կայ իմ սրտիս քեզ ասելոյ»։ Իսկ Վան քաղաքէն տաղասաց Սահակը, օտար երկիր ինկած մարդ, սրտաբեկ, երերուն եւ անճար, ղարիպութեան «դառն» եւ «խիստ դժուար» մրուրը քամեց, ապա իր գանգատը խօսեցաւ հոգեւոր հայրերուն եւ եղբայրներուն. «Հարք եւ եղբարք, գանգատ ունիմ ձեզ համար, / Ղարիպի հացն խառնած է լեղի եւ քար, / Նստեալ եմ յաւերակ որպէս բուի, / Եկեալ անցաւ ումրիկ (կեանքս) որպէս հովանի»։

Լուսին, գանգատ ունիմ

Երբ փողոցի անկիւնը անուշ նուշ ծախող երիտասարդ տեսնէք, ըսեմ ձեզի, այդ նուշը քաղցր չէ, եթէ պանդուխտ է տղան։ Կարօտալի սիրածի արցունքով լուացուած նուշը դառն է եւ անհամ։ Այս խօսքերը, յարգելի ընթերցող, չեն պատկանիր ինծի։ Անոր հեղինակն է տասնվեցամեայ աղջիկ մը, որ տխուր, տարտամ նստեր, գանգատի տողիկ մը երգեր է։ 1500 թուականներու երգ է սա, որ ունի բազմաթիւ տարբերակներ։ Երգի մէջ երիտասարդուհին կը խօսի լուսինի հետ. «Լուսի՚կ, դուն լուսով կենաս, / Երկու խօսք գանգատ ունիմ, / — Գնա՚ ղարիպիս ըսէ՝ / Չկենայ, ու ելլայ գայ»։ Լուսինը կը հարցնէ, թէ ո՞ւր է, ո՞րն է տղան։ Աղջիկը կը պատասխանէ. «Բարձրը պատ ու ծառն ի վրան, / Նստեր է ծառին շուքը, / Նուշ դրեր, շաքար կու ծախէ, / Ամենուն աժան-աժան, / Իս մոռցեր, նուշ կու ծախէ»։ Նոյն երգի մէկ այլ տարբերակի մէջ աղջիկը խնդրանք մը ունի. «Լուսին…, / Երկու խօսք գանգատ ունիմ, / Գնա՚ ղարիպիս ըսէ՝ / Չկենայ ու ելլէ ու գայ»։

Գանգատը ի զուր է

Գանգատ բառը յարմար եկաւ նաեւ իմաստասիրելու։ 18րդ դարու հայ դասական բանաստեղծութեան ներկայացուցիչ, բանաստեղծ, երգահան, Էջմիածնի միաբան, Փոքր Ասիոյ մէջ Նիկոմեդիոյ թեմի առաջնորդ Պետրոս Ղափանցին «Գանգատ զպատրանաց աշխարհիս» բանաստեղծութեան մէջ մեզի բացատրեց, թէ մարդը եթէ արդար եւ իրաւատէր է, գանգատելու հարց ալ պիտի չունենայ. «Այլ թէ լինիցիմք յոյժ իրաւասէր եւ արդարադատ, / Ո՛չ պարտիմք բնաւին բողոքել զքէն եւ առնել գանգատ»։ Բայց, շարունակեց Ղափանցին, եթէ մարդու որովայնը միշտ անյագ է եւ ան բարիքներու մէջ աղքատ է, այն ժամանակ յաւերժ պիտի գանգատի յուսահատութեամբ։ Իսկ 1887 թուականին մեր առաջին մանկագիր հեղինակ Աղէքսանդր Փանոսեանը եռամեայ մանկան մը մահուան առիթով գրեց մխիթարական տողիկ մը եւ ըսաւ. «Ողբք եւ գանգատք են ի զուր / Խորհուրդն է խոր, անթափանց»։

Բազմահատոր գանգատներ

Հայ միտքը սիրեց «գանգատ» գոյականը։ Անոր հետ մենք շինեցինք բազմաթիւ այլ բառեր, ինչպէս՝ գանգատաբեր, գանգատաբերան, գանգատաթուղթ եւ գանգատագիրք։ Վերջինը, ըստ երեւոյթին, չբաւեց ժողովուրդի բոլոր գանգատները ընդունելու, մեր լեզուն ստեղծեց աւելի մեծը՝ «գանգատամատեան», այսինքն հաստատութիւններու, խանութներու, կամ սպասարկման վայրերու մէջ պահուող յատուկ տետրակ, ուր յաճախորդը իր բողոքը, առաջարկը կամ դիտողութիւնը կը գրէ, այդ վայրի աշխատանքի կամ անձնակազմի վերաբերեալ։ Բայց, յարգելի ընթերցող, կան նաեւ նախանձելի գանգատներ, ինչպէս Սայաթ Նովայի եւ Քուչակի սիրային գանգատները, ինչպէս օր մը Քուչակը քաղաքի շուկայի մէջ տեսեր է իր եարը, բայց աղջիկը, -խռովա՞ծ էր արդեօք, չենք գիտեր,- անտեսած է Քուչակին՝ աչքերը վեր-վեր անցեր գացեր է քովէն։ Երանի մենք ալ ունենայինք այդպիսի գանգատներ…։ Գանգատները չեն վերջանար։ Ուստի, կը ծրագրեմ յօդուած մը եւս գրի առնել եւ զրուցել մեր սիրային, հին ու անուշիկ գանգատներու մասին։ Անխռով մնացէք մինչեւ յաջորդ շաբաթ։

Հայկական ասեղնագործութեան մատնալեզուն

Thu, 14 May 2026 09:36:00 +0300

Միշտ վտանգ կայ հայկական յիշողութեան մասին իրերու, հիւսուածեղէններու, ժանեակագործութեան կամ ժառանգուած բեկորներու ընդմէջէն գրելուն մէջ: Ընթացքը դիւրաբարկրնայ հայրենատենչական, գեղագիտականացած եւ գրեթէ սառած դառնալ ինքնին կորուստիգեղեցկութեան մէջ: Տեպորահ Վալոմայի եւ Էլիզ Եուսուֆեանի վերջերս մեկնարկած Armenian Needlelace Initiative-ը (Հայկական ասեղնագործութիւն նախաձեռնութիւն - https://www.armenianneedlelace.org/home) ժանեակագործութեան լոկ թուային արխիւ մը չէ, այլ կենսունակ արխիւային տարածք մըն է, ուր հիւսուածքներ, լուսանկարներ, բանաւոր պատմութիւններ, քերթուածներ եւ ընտանեկան պատումներ կը շարունակեն խօսիլ սերունդներու միջով։ Ծրագրին հանդիպիլս ինծի վերադարձուց զրոյցի մը, որ տարի մը առաջ պատիւը ունեցած էի վարելու Պոլսոյ մէջ՝ «Ancestral Journeys: Reflections on Land and Belonging» («Նախնիներու ճանապարհորդութիւններ. խորհրդածութիւններ հողի եւ պատկանելիութեան մասին» https://hrantdink.org/en/announcements/4565-ancestral-journeys-ondemand-deborah-valoma) զրուցաշարի ծիրին մէջ։ Ձեռնարկին ընթացքին, Տեպորահ Վալոմա խօսեցաւ Խարբերդի տարածքին իր նախնիներու գիւղերը վերադառնալուն եւ իր մեծ մօր հիւսքերու արխիւներուն մէջ ներկառուցուած պատմութիւնները լսելուն մասին։ Զիս ամենաշատ տպաւորեց ժառանգութեան նկատմամբ անոր աշխատանքի մօտեցումը։ Ան անցեալը չի գեղագիտացներ։ Ականջ կը դնէ անոր։ Հանդարտօրէն, համբերատար, թելի, հպումի, կրկնութեան եւ վերադարձի միջոցով։

Զրոյցի ընթացքին, Վալոմա նկարագրեց, թէ ինչպէս միջգիտակարգային գեղարուեստական ճանապարհորդութիւն մը զինք տարաւ Խարբերդի իր նախնիներուն գիւղերը եւ դէպի մեծ մօր հիւսքերու արխիւներուն շարամանուած թաքնուած պատումները։ Զիս մեծապէս տպաւորողը ոչ միայն անոր աշխատանքին արխիւային հարստութիւնն է, այլ նաեւ ժառանգութեան հետ իր հանդիպման մարմնաւորուած յատկութիւնը։ Ան նկարագրեց իր մեծ մօր ծննդավայրը այցելութեան ժամանակ ունեցած տեղն ու տեղը նստելու մղումի պահը։ Գրեթէ բնազդաբար, ան իր պայուսակէն հանած է կեռաժանեակը (crochet) եւ սկսած աշխատելու։ Այս շարժմունքին մէջ որեւէ բեմադրութիւն չկար։ Ոչ մէկ յայտարարութիւն։ Միայն շարժող ձեռքեր։ Սերունդներու միջեւ ծաւալող լուռ զրոյց մը։ Այդ պահուն, հողը ինքնին կարծես յիշողութիւն կը պարունակէր։ Իր մեծ մայրը՝ Եղիսաբէթ, բացակայ էր, շատոնց չկար, բայց տարօրինակ կերպով ան ներկայ էր շարժմունքի, կշիռի, կրկնութեան եւ հպումի միջոցով։

Մեր զրոյցին ընթացքին, աւելի ուշ, Վալոմա ընդգծեց արձագանգող քան՝ հակազդեցիկ ստեղծագործութեան կարեւորութիւնը։ Ստեղծագործել ոչ թէ անմիջապէս ինքնին հոգեխոցի ցնցումէն, այլ աւելի հանգիստ յարաբերութենէն՝ դէպի ներկայ, շարունակականութիւն եւ վերադարձ։ Կը յիշեմ, որ աւելի ուշ իրեն հարցուցի, թէ ինչպիսի կտոր մը դուրս եկաւ կեռաժանեակի հիւսքէն. ան մեղմիւ ծիծաղեցաւ ու պատասխանեց՝ «Ոհ, պարզապէս խառնիճաղանճ մը»։ Այնուամենայնիւ, թերեւս այդ է ճիշդ նպատակը. ոչ թէ վարպետութիւն. ոչ թէ կատարելագործութիւն. այլ մարմնաւորուած կապ. ձեռք մը, որ կ՚արձագանգէ նախքան լեզուն լիովին հասնի։

Այս զգայնութիւնը աննկատաբար կը հոսի «Հայկական ասեղնագործութեան նախաձեռնութեան» ամբողջ ընթացքին։ Արխիւը ժանեակագործութիւնը չի դիտեր իբրեւ լոկ զարդ, այլ իբրեւ տարրերային հաղորդիչ՝ տեղահանութեան, աշխատանքի, գաղթի, սուգի եւ վերապրումի։ Լուսանկարներ, գրութիւններ, ընտանեկան պատումներ, ժանեակագործութեան նախշեր, բանաւոր պատմութիւններ եւ բանաստեղծութիւն գոյութիւն ունին կողք կողքի՝ թոյլ տալով, որ հայկական աստեղնագործութիւնը ի յայտ գայ ոչ միայն որպէս արհեստ, այլեւ որպէս ապրուած պատմութիւն։

Արխիւէն մէկ պատմութիւն սրտիս մէջ մնաց։ Վալոմա կը պատմէ մեծ մօր մայրատախտակ սնտուկին մէջ հայկական ասեղնագործութեամբ զարդարուած եւ զգուշութեամբ թաշկինակի մէջ փաթթուած բամպակէ երեք օձիքներ գտնելը։ Օձիքներուն միացուած էր երկտող մը, որ կ՚ըսէ, թէ անոնք զարմուհի Սաթենիկը ղկրած էր Խարբերդէն՝ տեղահանութենէն եւ Հալէպի աքսորի ճամբուն վրայ զոհուելէն քիչ մը առաջ։ Տարիներ անց, չորրորդ օձիք մը մէջտեղ ելաւ, որուն վրայ մատիտով գրուած էր՝ «Սառային կը պատկանի»։

Նման փոքրիկ իրեր։ Սակայն ամբողջ աշխարհներ կը գոյատեւեն անոնց մէջ։ Սաթենիկին ձեռքերը դպած էին այն թելերուն նախքան մահը։ Տասնամեակներ ետք, Վալոմա կը դպչի նոյն հիւսքին։ Հիւսուածքը կը դառնայ հանդիպման վայր։ Նիւթը կը դառնայ վկայ։

Արխիւի կողքին, բանաստեղծութիւնը կ՚ուղեկցի այս բեկորներուն։ Կարծես ծրագրին ոգին Էլիզ Եուսուֆեանի «Let the Candle Keep Burning» (Թող մոմերը շարունակեն այրիլ) քերթուածին վերջին տունին մէջ կ՚իյնայ։

Pull the thread and it will sing
No shortcuts to the moment of making
Let all its light and shadow dance
Your path lit by a small, solitary candle
Each step on fertile ground, nothing more or less

Թելը քաշէ եւ պիտի երգէ,
Կտրուկ ճամբաներ չկան ստեղծագործական պահ տանող,
Թող իր բոլոր լոյսերն ու շուքերը պարեն,

Ճամբադ լուսաւորուի փոքրիկ, մինակ մոմով։
Պարարտ հողի իւրաքանչիւր քայլ, ոչ աւելի, ոչ պակաս

Ասոնք տրէզի մասին բանաստեղծութիւններ չեն պարզապէս։ Անոնք սերունդէ սերունդ փոխանցման մասին բանաստեղծութիւններ են՝ շարժումի, հպումի եւ ստեղծագործութեան միջոցով փոխանցուող դիւրաբեկ շարունակականութեան։

Խզումի եւ տեղահանութեամբ ձեւաւորուած շատ մը լռեցուած տուներու մէջ, յաճախ կիներն են բեկորները հաւաքողները, անաւարտ պատումները շալկողները եւ ընդհատուած պատմութիւնները իրարու հիւսողները։ Գործը բնաւ լիովին չ՚աւարտիր։ Թերեւս այդ պատճառով ասեղնագործութիւնը հզօր փոխաբերութիւն կը դառնայ հոս։ հիւսք առ հիւսք, յիշատակը շարժման մէջ կը մնայ։

«Հայկական ասեղնագործութիւն նախաձեռնութիւն»-ը յատուկ ուշադրութեան կը կարօտի։ Արագօրէն թերթելու կայքէջ մը չէ ան։ Այցելուն ոչ միայն հիւսքերու արխիւ մը մուտք կը գործէ, այլեւ՝ տարածք մը, ուր օձիքներ, կարեր, երկտողեր, լուսանկարներ, բանաստեղծութիւններ եւ ընտանեկան պատմութիւններ կը շարունակեն խօսիլ սերունդներու միջոց։ Հիւսելու եւ պահպանելու այս նուրբ գործին մէջ կարգ մը անցեալներ անաւարտ կը մնան, բայց եւ այնպէս կը մնան կարող կառչելու, դպչուելու եւ խնամքով յառաջ երթալու։

(Թարգմանեց Արազ Գոճայեան)

«Յոյս»ի համերգը երաժշտական խնճոյք էր նաեւ

Tue, 05 May 2026 08:30:00 +0300

«Յոյս» բարեսիրական միութեան նախաձեռնած համերգը կայացաւ 28 Ապրիլ երեքշաբթի երեկոյ, Սուրք Երրորդութիւն Եկեղեցւոյ յարակից Նարեկեան սրահին մէջ։

Նախքան համերագային ծրագրի գործադրութիւնը, միութեան անդամներէնՍերա Եէօնտեմ նկատի ունենալով 4 Ապրիլ Օթիզմի գիտակցութեան օրը, ծանօթացուց այս յատուկ դրութիւնը, ընդունուած միջազգային հաստատումներու սահմանին մէջ։

Ապա միութեան առժամեայ ատենապետ Յովհաննէս Սիւրկիւնօղլու պատմեց «Յոյս» բարեսիրական միութեան հիմնադրութեան գործընթացը, շեշտելով թէ իրենց այս պահու գլխաւոր մարտահրաւէրն է աշխատավայրի մը բացակայումը։

Կարճ ելոյթ մը անցաւ նաեւ Սելտա Թոփալօղլու, որ պատմեց իր որդւոյն միջոցաւ օթիզմի հետ ծանօթանալու, ապա համապատասխան ուղղութիւն ճշդելու եւ այդ ճամբուն վրայ զարգանալու ոդիսականը։

Այս երեք ելոյթներէն ետք բեմ բարձրացան երգչուհի Շուշան Քալաթաշ եւ դաշնակահար Աննա Գէորգեան Ուղուրլուեան։

Համերգային ծրագրի առաջին հատուածի մէջ Շուշան Քալաթաշ կատարեց Ալեքսանդր Աճեմեանի «Երանի Թէ», Համբարձում Պէրպէրեանի «Անոր», Աւետիկ Իսահակեանի խօսքերով «Պինկէօլ», Առնօ Պապաճանեանէն «Չքնաղ Երազ», Ալեքսէյ Հեքիմեանէ «Իմ Անի» եւ Ահարոն Մսըրլեանէ դարձեալ Աւետիկ Իսահակեանի բառերով «Օտար Ամայի» հանրածանօթ երգերը։

Համերգի այս հատուածին դաշնակահար Աննա Գէորգեան Ուղուրլուեանը իբրեւ մենակատար նուագեց Արամ Խաչատրեանի «Մանկական Ալպոմ»էն երեք կտոր եւ Առնօ Պապաճանեանի «Էքսփրօմթ»ը։

Շուշան Քալաթաշ, երբ դարձեալ բեմ եկաւ, նշեց թէ յայտագրի այս հատուածին մէջ ընտրած է Խաչատուր Աւետիսեանի յօրինումներէն վեց նմոյշ, բոլորը Լուտվիք Դուրեանի խօսքերով, ի բացառութիւն վերջին գործէն՝ «Երբ Խանդում Ես»էն, որու բառերու հեղինակն էր Գարիկ Բանդուրեան։

Այսպէս իրերայաջորդ կերպով հնչեցին 1915-ի ցեղասպանութեան ձօնուած օրաթորիայէն «Օրօրոցային»ը, «Ծաղկած Բալենի»ն, «Կռունկներ»ը, «Որտեղ Գտնեմ Քեզ»ը եւ «Այ Սեւ Աչերով Աղջիկ»ը։

Ինչպէս յայտնի կը դառնայ, բոլորն ալ ունկնդրի համար ծանօթ եւ սիրուած երգեր, որոնք մեներգչուհիի ձայնի քնքշութեամբ խորապէս տպաւորեցին հանդիսատեսը։

Երաժշտական կատարեալ վայելք մըն էր բեմադրուածը բոլոր անոնց համար, որոնք ներկայ գտնուեցան երաժշտական այս խնճոյքին։

Կը յիշատակուի անտեսուածներու նկարիչը

Tue, 05 May 2026 08:19:00 +0300

Եթէ մէկը պիտի յանդգնի Թուրքիոյ մամուլի պատմութիւնը գրի առնել, իսկոյն պիտի նկատէ թէ այդ պատմութիւնը ծագած ու ծաղկած է Պոլսոյ Պապը Ալի՝ այսինքն Մեծ Դուռ թաղամասը։ Բարձունքի վրայ է ան, որուն հասնող զառիվերը մաշեցուցած են երկրի մտաւորականութեան վերնախաւը։ Անոնց շարքէն է նաեւ գեղանկարիչ Յակոբ Արատ, որ երկար տարիներ ծառայեց «Ճումհուրիյէթ» օրաթերթին։

Յակոբ Արատի գեղարուեստական վաստակը երկարաշունչ ուսումնասիրութիւնով մը ընթերցողին կը ներկայացնէ Ինճի Այտըն, «Արաս»ի մատենաշարէն լոյս տեսած «Գոյներու Տիոկենեսը» անուն ուսումնասիրութիւնով։

Տրուած ըլլալով թէ Յակոբ Արատ իր կեանքի վերջին ամիսները անցուցած էր Պոյաճըգիւղի Սուրբ Երից Մանկանց Եկեղեցւոյ շրջափակին իրեն տրամադրուած սենեակ մը, որոշուած է նորատիպ գիրքի շնորհանդէսը կատարել սոյն եկեղեցւոյ պարտէզին մէջ, 8 Մայիս ուրբաթ երեկոյ, ժամը 19.00-ին։ Գեղարուեստական բնոյթով կազմակերպուած գնիեձօնին երաժշտական բաժինը վստահուած է Չաղլար Ֆիտանին։ Իսկ Ինճի Այտըն, Արեք Քազար եւ Պուրճու Փելվանօղլու պիտի արտայայտուին «սովորական կեանքի գեղանկարիչը Յակոբ Արատի արուեստը եւ ոճը» խորագիրով։

Պեթիւլ Պաքըրճը եւ Նիհալ Պոզթեքին ալ ներկաներուն պիտի փոխանցեն սոյն ուսումնասիրութեան մինչեւ հրատարակութիւն անցած ճանապարհը։