Gazze'deki ölü sayısı resmi rakamların yüzde 35 üzerinde
The Lancet Global Health dergisinde yayımlanan bir araştırmaya göre İsrail’in Gazze’de yürüttüğü ve 16 ay süren savaşın ilk döneminde ölümler 75 bini aştı. Bu sayı, o dönemdeki resmî verilerin çok daha üstünde olduğu görülüyor.
Gazze Ölüm Araştırması (Gaza Mortality Survey), 7 Ekim 2023 ile 5 Ocak 2025 tarihleri arasında Gazze’de 75 bin 200 kişinin hayatını kaybettiğini ortaya koyuyor. Öte yandan 2025 yılı 5 Ocak tarihinde Filistin Sağlık Bakanlığı can kaybını 49 bin 90 olarak açıklamıştı. Çarşamba günü yayımlanan yeni çalışma, gerçek sayının yaklaşık yüzde 35 daha yüksek olduğunu gösteriyor.
Araştırmacılar ayrıca, Gazze’de hayatını kaybedenler arasında kadınlar, çocuklar ve yaşlıların oranının, sağlık yetkililerinin bildirdiği şekilde doğru olduğunu belirtti. Çalışmaya göre 5 Ocak 2025’e kadar 42 bin 200 kadın, çocuk ve yaşlı şiddet sonucu hayatını kaybetti. Bu sayı toplam ölümlerin yüzde 56’sını oluşturuyor.
Bir ekonomist, bir demograf, bir epidemiyolog ve anket uzmanlarından oluşan araştırma ekibi, “Kanıtlar, 5 Ocak 2025 itibarıyla Gazze Şeridi nüfusunun yüzde 3,4’ünün saldırılar sonucu öldürüldüğünü ve çatışmanın dolaylı etkileri nedeniyle önemli sayıda şiddet dışı ölüm yaşandığını göstermektedir” ifadelerini kullandı.
Hastalıklar ve yetersiz beslenme nedeniyle 8 bini aşkın ölüm
Yazarlardan ekonomi profesörü Michael Spagat, çalışmanın Ocak 2025’e kadar Gazze’de yaklaşık 8 bin 200 ölümün yetersiz beslenme ve tedavi edilemeyen hastalıklar gibi dolaylı etkilerden kaynaklandığını ortaya koyduğunu söyledi.
Araştırma kapsamında Gazze’de 9 bin 729 kişiyi temsil eden 2 bin hane ile görüşmeler yapıldı. Haneler nüfusu temsil edecek şekilde özenle seçildi ve aile üyeleri arasındaki ölümler hakkında ayrıntılı bilgi vermeleri istendi. Anket, deneyimli Filistinli araştırmacılar tarafından yürütüldü.
Çalışma, Mart ile Ekim ayları arasında İsrail’in yeniden başlattığı saldırılar ve yardım ablukası nedeniyle Gazze’de kıtlık ilan edilen dönemi kapsamıyor.
Bakanlık verileri “temkinli ve güvenilir”
Araştırmacılar, çalışmanın, İsrail’in Gazze’ye yönelik savaşı sırasında yürütülen ve nüfusu temsil eden ilk hanehalkı araştırması olduğunu belirtti.
Ayrıca “Bu sonuçlar, son derece zorlu çatışma koşullarında ölüm izleme çalışmalarının mümkün olduğunu gösteriyor ve çatışmanın gerçek insani bedelini değerlendirmek için kritik bir ampirik temel sunuyor” ifadelerini kullandılar.
Bu hafta itibarıyla Filistin Sağlık Bakanlığı, Ekim 2023’ten bu yana İsrail güçleri tarafından en az 72 bin 63 kişinin öldürüldüğünü açıkladı. İsrail uzun süredir bakanlığın verilerini sorguluyordu. Ancak geçen ay bir İsrailli askerî yetkili, ordunun Gazze’de yaklaşık 70 bin kişinin öldürüldüğünü kabul ettiğini söyledi.
Araştırmacılar, “olağanüstü kısıtlamalar” altında çalışmasına rağmen bakanlığın verilerinin güvenilir olduğunu vurguladı. Açıklanan sayıların abartılı değil, temkinli bir “asgari eşik” sunduğunu belirttiler. Çalışmada, “Sağlık Bakanlığı’nın bildirimlerinin birden fazla bağımsız yöntemle doğrulanması, aşırı koşullar altında dahi idari can kaybı kayıt sistemlerinin güvenilirliğini desteklemektedir” denildi.
Kasım ayında Max Planck Institute for Demographic Research, 7 Ekim 2023 ile 31 Aralık 2024 arasında Gazze’de 78 bin 318 kişinin öldürüldüğünü tahmin etmişti. Bahsi geçen bu dönem, The Lancet’te yayımlanan çalışmayla neredeyse aynı zaman aralığını kapsıyor.
Geçen yıl The Lancet’te yayımlanan bir başka araştırma ise soykırımın ilk dokuz ayındaki ölü sayısının Sağlık Bakanlığı tarafından yüzde 41 oranında eksik hesaplandığını ortaya koymuştu. Bu çalışmaya göre Haziran 2024’e kadar 64 bin 260 kişi hayatını kaybetti. Bu sayı, resmî olarak açıklanan 37 bin 877’nin oldukça üzerindeydi.
Söz konusu araştırma, olasılığa dayalı “yakalama-yeniden yakalama” modellemesini kullanmıştı. Yeni çalışma ise anket görüşmeleri yoluyla ampirik doğrulamaya dayanan matematiksel bir tahmin yöntemi kullandı.
