Ermenistan hükümeti, 2026-2031 yılları arasını kapsayan beş yıllık programı onayladı. Hükümetin önceliklerini ve önümüzdeki beş yıl için beklentilerini ortaya koyan programda Ermeni Apostolik Kilisesi’ne yönelik reformlar ve Rusya ile ilişkilerdeki değişiklikler dikkat çekiyor.
“Kilisenin siyasallaşması” vurgusu
Programda kilisenin mevcut ruhani lideri Katolikos II. Karekin’in görevden alınması ve Tüm Ermeniler Katolikosu için yeni bir seçim yapılmasını da içeren tedbirler yer alıyor. II. Karekin’i defalarca görevini gayrimeşru şekilde sürdürmekle suçlayan ve istifa etmesi çağrısında bulunan hükümet üyeleri, yeni programda “Ermeni Apostolik Kilisesi’nin reformu, değerlere dayalı bir ruhani yaşamın oluşturulması sorununu ele almak açısından hayati bir gerekliliktir. Ermeni Apostolik Kilisesi’nin reformu gündemi, Kiliseyi meşru alanına taşımaya ve Kilisenin siyasallaşmasını engellemeye hizmet eder” ifadelerini kullandı.
Programda şu ifadeler yer aldı:
"Manevi güvenliği sağlamak, dış güçlerin Ermeni Apostolik Kilisesi'ni hibrit savaş için bir üs haline getirme girişimlerini engellemek ve Ermeni Apostolik Kilisesi'ni reforme etmek amacıyla aşağıdaki gündemin uygulanması için çaba gösterilecektir: Ermeni Apostolik Kilisesi'nin fiili başkanının görevden alınması (emekliye ayrılması) sağlanacak ve belirlenen usule uygun olarak Katolikos Vekili seçilecektir. Ermeni Apostolik Kutsal Kilisesi için bir tüzük kabul edilecek, bu tüzükte belirtilen ilkelerin korunması, mali şeffaflığın sağlanması için mekanizmalar kurulacaktır. Tüm Ermenilerin Katolikosunun seçimi belirlenen usule uygun olarak sağlanacaktır.
Hükümet ile Kilise arasındaki kavga, uzun süredir Ermenistan siyasetinin gündemini işgal ediyor. En son II. Karekin, modern Ermenistan tarihinde bir ilk olarak mahkemeye çıkmıştı.
Rusya için “stratejik ortaklık” ifadesi yok
Hükümet, beş yıl önceki programda Moskova ile ilişkileri “Ermeni-Rus stratejik ittifakı” olarak tanımlıyor ve “müttefik ilişkilerinin ve stratejik ortaklığın” güçlendirilmesini taahhüt ediyordu. Yeni programda ise Rusya, ilişkilerin dönüştürülmesi ve derinleştirilmesi gereken bir ortak olarak tanımlanıyor.
Bir önceki beş yıllık planda Rusya ile "müttefik ilişkilerini ve stratejik ortaklığı güçlendirmeye ve genişletmeye devam etme” sözü veriliyordu. Avrasya Ekonomik Birliği (AEB), Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (KGAÖ) ve Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) üzerinden iş birliğinin derinleştirilmesi de hedefleniyordu.
2026-2031 programında ise Moskova’ya ayrılan bölümün başlığı “Rusya ile ortaklık ilişkilerinin dönüştürülmesi ve derinleştirilmesi” olarak değiştiriliyor. Programda, “karşılıklı yarara dayalı çok sektörlü iş birliğini” amaçlayan diyaloğun sürdürüleceği belirtiliyor. Dikkat çekici biçimde “müttefik ilişkileri”, “stratejik ortaklık” ve “Ermeni-Rus stratejik ittifakı” ifadeleri artık Rusya için kullanılmıyor.
Rusya ile ilişkiler de Ermenistan siyasetinin ana konularından biri olmaya devam ediyor. Ermenistan'ın Avrupa Birliği'ne yaklaşmasıyla başlayan süreçte Rusya sert tepki vermiş, Ermenistan'dan aldğı birçok malın ithalatını durdurmuştu. Ayrıca Rusya Devlet Başkanı Putin, Ermenistan'ın Avrupa Birliği ve Rusya'nın başını çektiği Avrasya Ekonomik Birliği arasında bir karar vermesini istemişti.
Ayrıca dış politika bölümünde ülkelerin sıralaması da değişmiş durumda. 2021 programında ilk sırada yer alan Rusya, yeni programda Azerbaycan, Türkiye, İran, Gürcistan, Avrupa Birliği, ABD ve Fransa’nın ardından sekizinci sırada bulunuyor.
Programda neler var?
Programda ekonomik ve sosyal alanda da çeşitli hedefler yer alıyor. Hükümet, 2026-2031 döneminde yıllık ortalama yüzde 6 ekonomik büyüme, 125 bin yeni istihdam ve Ermenistan menşeli ihracatın en az iki katına çıkarılmasını hedefliyor. Sanayi üretiminin yüzde 50, tarımsal üretimin ise yüzde 50 artırılması planlanıyor.
Eğitim alanında 300 okul, 30 kolej, 100 okul dışı eğitim kurumu ve 100 anaokulunun inşa edilmesi veya yenilenmesi; sağlık alanında ise tüm nüfusun sağlık sigortası kapsamına alınması hedefleniyor. Hükümet ayrıca yoksulluk oranını 5 puan azaltmayı planlıyor.
Altyapı yatırımları kapsamında 2 bin 500 kilometre yol ve 40 köprünün yapılması veya yenilenmesi, 10 baraj inşa edilmesi ve Yerevan, Gümrü ile Vanadzor’da 24 saat kesintisiz su sağlanması öngörülüyor.
Teknoloji ve enerji alanında ise en az 100 bin gelişmiş GPU kapasitesine sahip yapay zekâ altyapısının kurulması, 1.000 megavat güneş enerjisi ve 800 megavat enerji depolama kapasitesine ulaşılması hedefleniyor. Yeni bir nükleer enerji ünitesi için teknoloji seçiminin 2027 sonuna kadar tamamlanması planlanıyor.
(Kaynak: Armenpress, Civilnet)
