Tutuklu Azerbaycanlı gazeteci Vagifgizi için Avrupa'da eylemler

Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) medyaya yönelik baskıları kınamak için, 28 Ocak'ta Avrupa’nın Paris, Berlin ve Bern kentlerinde gazetecilerin hapis koşullarını da canlandıran uluslararası bir eylem düzenledi.

Konteyner ve baskı

RSF Genel Direktörü Thibaut Bruttin, Azerbaycan'da hapsetmenin bir sansür aracı haline geldiğini açıklayarak, şehir meydanlarına yerleştirilen dört metrekarelik konteynerler aracılığıyla düzenlenen eylemlerin haber yapma hakkına sahip çıkma amacına hizmet ettiğini bildirdi: 

“Azerbaycan'da hapishane bir sansür aracı haline geldi. Rejilm, gazetecileri sağlıktan, sudan, iletişimden ve bilgiden mahrum bırakarak, onları fiziksel ve mesleki olarak bastırmaya çalışıyor. Tutukluluk koşullarını yansıtan bu konteyner eylemleri aracılığıyla, bu organize baskıya dikkat çekmek ve bu gazetecilerin parmaklıklar ardında bile haber yapma hakkını savunmaya devam ettiklerini hatırlatmak istiyoruz.”

Sadece dört metrekarelik konteyner, Paris'teki Cumhuriyet Meydanı'na yerleştirildi. Bu alan, birçok gazetecinin bazen uzun yıllar boyunca tutulduğu geçici gözaltı merkezindeki bir tecrit hücresinin alanına karşılık geliyor. Yapıda bir kamp yatağı, gazetecinin Elnara Gasimova'nın “istenmeden arkadaş” olarak adlandırdığı böcekler ve her yerde bulunan kir bulunuyor: Tutuklu gazetecilere hücrelerini temizlemeye bile izin verilmiyor. Ziyaretçiler, ses efektleri eşliğinde, el fenerinin ışığıyla konteynerın içini keşfederek hapishane hayatının iç yüzünü görüyor.

Azerbaycan'da 25 gazeteci tutuklu

800 gün süren hapis hayatı boyunca, bağımsız araştırmacı medya kuruluşu Abzas Media'nın genel yayın yönetmeni Sevinj Vagifgizi, özellikle cezaevi personeli tarafından kötü muameleye maruz kaldı. Cezaevi personeli, Vagifgizi'ye yeterli su ve yiyecek vermedi ve kişisel eşyalarını vermeyi reddetti. 

Geçtiğimiz Eylül ayında, yakınlarından daha da uzaklaştırılmak üzere aniden uzak bir hapishaneye nakledildi. Araştırmalarında ortaya koyduğu yolsuzluk, Azerbaycan'da ciddi bir sorun ve bu durum hapishane koşullarına da yansıyor. Ağır hasta olan gazeteci Alesker Mammadli'ye tıbbi tedavi verilmiyor ve bağımsız gazeteci Nargiz Absalamova da doktorların bazen ilaç ve tedavi için normalin birkaç katı para talep ettiğini bildiriyor. 

Parmaklıklar ardında, Sevinj Vagifgizi ve diğer gazeteciler, tutukluluk koşulları ve diğer tutukluların durumları hakkında yazarak çalışmalarına devam ediyorlar. Nargiz Absalamova bir mektubunda şöyle yazıyor: “Sıcak su haftada sadece iki kez, iki ile üç saat veriliyor. Soğuk su ise günde iki kez, sabah ve akşam birer saat veriliyor.” 

Söz konusu habercilik çabaları, cezaevi personelinin “cezalarına” neden oluyor. Dışarıyla iletişim, cezaevi hayatıyla ilgili tanıklık içeriyorsa, büyük ölçüde kısıtlanıyor. Bu, habercilik mesleğini icra edenler için özellikle zor bir durum. Voice of America (VOA) eski çalışanı Ulviyya Ali, “Hapishanedeki bilgi ablukası karşısında gerçeklik duygumu kaybetmemeye çalışıyorum” diye yazıyor.

Yolsuzluğu ortaya çıkaran bir medya

Sevinj Vagifgizi, ağırlıklı olarak siyasi elitler arasındaki yolsuzlukları ele alan bağımsız araştırmacı medya kuruluşu Abzas Media'nın genel yayın yönetmeni. Editörleri, Dağlık Karabağ'ın yeniden inşası ile ilgili birçok yolsuzluk skandalını ve cumhurbaşkanının ailesine ve Türk iş ortaklarına fayda sağlayan şeffaf olmayan fon tahsisatlarını gün ışığına çıkardı. 

Araştırmacı gazetecinin bilgi edinme hakkı konusundaki ısrarı, onu yıllardır sürekli baskıya maruz bırakıyor: Ülkeyi terk etme yasağı, polis şiddeti, tutuklamalar, tehditler ve işine engel olunması gibi. 2021'de RSF bursuyla Berlin'e geçici olarak sürgüne gönderilse de, Azerbaycan istihbarat servislerince Pegasus casus yazılımı aracılığıyla izlenmeye devam edildi. Gazeteci, Kasım 2025'te, cesaret kategorisinde RSF basın özgürlüğü ödülüne değer görüldü. 

Habercilik yapmaya dokuz yıl hapis

21 Kasım 2023'te tutuklanan Sevinj Vagifgizi, “döviz kaçakçılığı” suçlamasıyla dokuz yıl hapis cezasına çarptırıldı. Abzas Media'nın diğer beş editörü de, adil olmayan bir yargılama sonucunda yedi ila dokuz yıl arasında değişen hapis cezalarına çarptırıldı. Benzer davalar Toplum TV, Meydan TV ve diğer bağımsız medya kuruluşlarının gazetecilerine de açıldı.

Rusya'nın Ukrayna'yı büyük çaplı işgalinden bu yana, otoriter bir petrol devleti olan Azerbaycan, Avrupa Birliği için stratejik bir enerji ortağı haline geldi. Rejimin basın özgürlüğü ve sivil topluma yönelik geniş çaplı baskılarına rağmen, fosil yakıt tedarikinin 2027 yılına kadar önemli ölçüde artırılması planlanıyor. 

2022'de kabul edilen kısıtlayıcı bir medya yasası, rejimi eleştiren tüm sesleri sansürlemek ve medyanın finansmanını önemli ölçüde güçleştirmek için kullanılıyor. BBC News Azerbaijani gibi uluslararası medya kuruluşarına erişimin de engellenmesi Azerbaycan'da ve Azerbaycan hakkında bağımsız habere ulaşmayı neredeyse imkansız hale getiriyor.