Hayvan Günlükleri

Bu topraklarda kuduzdan kurtulan herkesin hikâyesi, Paris’ten İstanbul’a getirilen o iki adsız yolcuyla başlamıştı. 1886 Aralık ayında, üç Osmanlı hekimi yanlarında kuduz virüsü zerk edilmiş iki tavşanla Pasteur'ün yanından dönmüştü.

Dron ekranında bir hayvan bir ısı lekesidir, bir nokta. Havadan bakış onu bir konuma ve bir sayıya indirger; kim olduğu, kimlerle yaşadığı, hangi kapının önünde beklediği o yükseklikten görünmez.

Sağlık Bakanlığı'nın kendi tanımına göre köpek, kedi, tilki, çakal ve kurt hastalığın ara konakçısıdır. Yani hastalık, tek bir suçlu türün değil, bütün bir ekosistemin içinde dolaşıyor. Yaban hayvanından çiftlik hayvanına, oradan kediye, köpeğe ve insana geçiyor. Veterinerlik otoritesi hastalığı bir ekosistem döngüsü olarak okurken, güvenlik bürokrasisi oku doğrudan sokak köpeğine çeviriyor.

Zincirin en baştaki halkası, aşıya ulaşabilmektir. Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası temmuzda, kendisine ulaşan bilgilere göre sosyal güvencesi olmayanlardan ve yabancı uyruklulardan kuduz aşısı için ücret alındığını duyurdu.

Bir çocuğun kuduzdan öldüğü bir ülkede korkuyu küçümsemeye kimsenin hakkı yok. Çocuğunu parka gönderirken tedirginlik duyan bir annenin, babanın kaygısı gerçek ve meşru. Ama o kaygıya ve acıya asıl saygının, korkuyu köpürtmekten değil, gerçek tabloyu ortaya koymaktan geçtiğine inanıyorum.

"Ne yaşıyoruz biz? Hayvanlara reva görülen bu sondan geriye ne kalıyor? Hayatta kalan sokak köpeklerinin yüzde üç buçuğu ve bizler. Tanıklığımız farklı biçimlerde devam ediyor. Hayvan hakları savunucuları yasanın iptali için kampanyayı sürdürüyor. Bakanlık taslağına karşı başlatılan imza kampanyası, toptan yasak yerine hijyen kriterlerinin netleştirilmesini ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesini talep ediyor."

"Bir dahaki sefere, ani olarak sığınağa dönüşecek bir halı sahanın, pazar yerinin, otoparkın, garajın, belki kilitli bir dükkanın kapısını yine içimizden birileri açacak. Bazılarımız kaçışan hayvanları alevlere doğru salıverdiğini anlatırken, bazılarımız da hiç kullanmadıkları bir yeri hayatı koruyan bir sığınağa dönüştürecek. Ne olursa olsun, şunu biliyoruz: Afetlerde hayvanları kurtarmak için çabalar kuvvetlenerek devam ediyor ve bir gün mutlaka hayvanlar afet planlarına dahil edilecek. İşte o zaman afetlere karşı dayanıklılığı konuşabileceğiz.''

Haziran ayının sonunda Kadıköy'de, İBB iştiraki Beltur'un işlettiği bir kafede çalışanlar köpeğiyle gelen müşterileri kapıdan çevirmeye başladı. Böyle bir kuralı bildiren hiçbir yazı yoktu. Bu yaklaşık bir ay sürdü, sonra kapıya bir tabela asıldı. Hijyen ve gıda güvenliği standartları gerekçesiyle evcil hayvan kabul edilemiyor, anlayışınız için teşekkürler, sevimli dostlarımızı uygun alanlarda ağırlayın. Sağ alt köşede bir çizim. Birbirine sokulmuş bir kedi ve köpek, köpeğin göğsünde kocaman bir kalp.

Knut yaşasın diye toplananlar aslında çok basit bir şey söylüyordu. Bir ayının yaşam hakkı vardır. Bir kutup ayısını, bir sokak köpeğini, yaylaya inen bir boz ayısını düşmanlaştırma diline karşı savunmak, insanın canını hiçe saymak değil, insanla hayvanın birlikte var olabileceği koşulları aramaktan vazgeçmemek demek.

Tonka’yı kurtarma seferberliği umut ve ilham verici. Elbette bu umutlu arayışlarımızın şu duygunun önüne geçmemeli: Tonka’yı bodruma kadar getiren yolun hiç açılmamış olması gerekirdi. Ruhsatlı ya da ruhsatsız, yasal izinli ya da kaçak, hiçbir canlı üretilmemeli, çoğaltılmamalı ya da çalıştırılmamalı.

İnsanlar bunca acı çekerken neden hayvanlar için uğraşıyorsunuz diye soranlar oluyor. Ama en büyük yıkımın içinde bir canı kurtarmaya çalışmak, aslında nasıl bir toplum olmak istediğimizi söyler. Kurumların yetişemediği o boşlukta, birinin durup bir köpeği sekiz gün beklemesi ya da bir kediyi çadırda ısıtması, dayanışmanın yürekten doğduğunu gösterir.

Bir goril yavrusu annesinin sırtında uyur, onun sesleriyle büyür, sürüsünün içinde tırmanmayı, oyun kurmayı, kendi türünün dilini öğrenir. Zeytin ise aylardır yalnızca iki bakıcısıyla temas kuruyor, kendi türünden tümüyle yalıtılmış yaşıyor. Gelişme çağındaki bir goril için, yanında bir tek goril daha olmadan geçen her ay telafisi güç bir kayıptır; üstelik geri alınamayabilir.

Pakize ne birinin malıydı ne de yersiz bir tehdit; bir mahallenin gündelik coğrafyasına yerleşmiş, oranın tanıdık bir sakiniydi. Sahiplik tapuyla, kayıtla kurulur; aidiyet ise tekrarla, alışkanlıkla, birlikte yaşamayla. Resmî dilin böyle bir hanesi yoktur.

Matmazel'in nasıl öldüğü artık bir patoloji raporunda duruyor, nasıl yaşadığıysa yalnızca onu adıyla ananların dilinde. Bir ölüm ancak adı anıldığında yas tutulabilir hale geliyorsa, bir hayvanın ardından bırakabileceğimiz en sağlam kayıt, belki de hatırlanmakta direnen bir isimdir.