Պետութեան վիճելի օրինականութիւնը

Պե­տու­թեան մը հա­մար խայ­տա­ռակու­թեան սահ­մա­նը ո՞ւր եւ ե՞րբ կը սկսի։ Պե­տու­թիւն կո­չեալ հաս­տա­տու­թիւնը պար­տինք խոստովանիլ թէ ինքնին խայ­տա­ռակու­թեան աղ­բիւր մըն է, քա­նի որ կը հե­տապնդէ որոշ դա­սակար­գի մը շա­հերը։ Բայց ան նաեւ շատ զգու­շօ­րէն քօ­ղար­կո­ւած է վե­րագ­րո­ւած զա­նազան սրբու­թիւննե­րով։ Այդ սրբու­թիւննե­րու գլխա­ւորն է ազ­գի մը ամ­բողջա­կան կամ­քը ըլ­լա­լու յա­ւակ­նութիւ­նը։ Այդ կեղ­ծի­քով պե­տու­թիւննե­րը կը ստա­նան ազ­գա­յին դի­մագիծ։

Պե­տու­թիւն մը իր օրի­նակա­նու­թիւնը կ՚ապա­հովէ գոր­ծող սահ­մա­նադ­րութեան հնա­զան­դե­լով։ Օրէն­քի գե­րակա­յու­թիւնը պե­տու­թեան օրի­նակա­նու­թեան ալ երաշ­խիկն է։ Իսկ երբ սահ­մա­նադ­րութեան տնօ­րինած­նե­րը կ՚ան­տե­սուին գոր­ծող կա­ռավա­րու­թեան ձե­ռամբ, պե­տու­թիւնն ալ կը կորսնցնէ իր օրի­նակա­նու­թիւնը։ Մենք իբ­րեւ Թուրքիոյ քա­ղաքա­ցիներ վեր­ջին տա­րինե­րուն յա­ճախ ակա­նատես եղանք օրէն­քի զան­ցա­ռումնե­րուն։ Այս մէ­կը ապա­հովե­լու հա­մար անհրա­ժեշտ էր օրի­նական հա­մակար­գի ան­կումը։ Գոր­ծող կա­ռավա­րու­թիւնը այդ մէ­կը յա­ջողե­ցաւ շնոր­հիւ ապա­հովո­ւած հան­րա­քուէ­ներուն։ Հա­սարա­կու­թիւնը առանց իմա­նալու խնդրին հաս­նե­լիք հե­տեւանքնե­րը քո­ւէար­կեց ի նպաստ Նա­խագահ Էր­տո­ղանի ցուցմունքնե­րուն։ Այդպէ­սով կա­րելի եղաւ կա­մայա­կան որո­շումնե­րով ոտ­նա­կոխել ըն­դունո­ւած բո­լոր կա­նոն­նե­րը եւ գոր­ծել ըն­դունուած կարգ ու կա­նոնին հա­կասող որո­շումնե­րով։

Վեր­ջերս այս զար­գա­ցումնե­րու հե­տեւանքնե­րը կը տես­նենք մա­նաւանդ Իս­թանպու­լի ընտրո­ւած քա­ղաքա­պետի դէմ յա­րու­ցո­ւած դա­տավա­րու­թիւննե­րով։ Ար­հեստա­կան զրպար­տութիւննե­րով բան­տարկո­ւած բազ­մա­թիւ քա­ղաքա­կան գոր­ծիչ զար­մանքով կը դի­տեն զի­րենք մե­ղադ­րողնե­րուն նոյն ինքն իրենց պնդումնե­րը դրժող ելոյթնե­րը։ Հիմ­նա­կան փաս­տե­րէ զուրկ ան­հա­մար դա­տավ­ճիռներ տնօ­րինո­ւեցաւ այդ զրպար­տութիւննե­րու հե­տեւան­քով։

Այ­սօր այդ նոյն զրպար­տիչնե­րը սկսած են իրենց պնդումնե­րը ետ առ­նել խոս­տո­վանե­լով թէ իրենք ուղղա­կիօրէն ակա­նատես չեն եղած, այլ այդպէս լսած են պար­զա­պէս։ Ահա­ւասիկ պե­տական փտախ­տի մը բա­ցայայտ օրի­նակ։ Օրի­նակ՝ որ նաեւ կ՚ապա­ցու­ցէ պե­տական հա­մակար­գի մատ­նո­ւած փտախ­տը։

Որ­քա­նով կա­րելի է այդ փտա­ծու­թեան աղ­տէն դուրս գալ, առանց ար­ժա­նի պատ­ժա­միջոց­նե­րու։

Թուրքիոյ առ­ջեւ ծա­ռացած է շատ լուրջ խնդիր­ներ, որոնց լու­ծումը կա­խեալ է բա­ռին բուն իմաս­տով օրի­նական բա­րեփո­խումնե­րէ։ Իսկ նման հա­ւանա­կանու­թիւն ար­դեօք կ՚երե­ւի Թուրքիոյ երկնա­կամա­րին վրայ։ Դժո­ւար է այս հար­ցումին պա­տաս­խա­նել «Այո» ըսե­լով։

Եթէ պի­տի խօ­սինք ժո­ղովրդա­վարու­թեան մա­սին դիւ­րաւ կրնանք պնդել թէ բա­ցար­ձա­կապէս դժո­ւար է այսքան խոր կեր­պով վնա­սուած հա­սարա­կական վստա­հու­թիւնը վե­րահաս­տա­տել։ Հե­տեւա­բար տա­կաւին եր­կար ժա­մանակ վի­ճելի պի­տի մնայ պե­տու­թեան օրի­նակա­նու­թիւնը ոչ միայն Թուրքիոյ, այլ նման ըն­թացք որ­դեգրած ցան­կա­ցած պե­տու­թեան համար։