700 շաբաթ անց պետութիւնը նոյն դիրքը կը պահէ
Շաբաթօրեայ մայրերը ամէն շաբաթ Իսթանպուլի ամենամարդաշատ կեդրոններէն մէկը համարուող Կալաթասարայի հրապարակին վրայ կը մէկտեղուին եւ իրենց անհետ կորած հարազատներուն հաշիւը կը պահանջեն պետութենէն։ Այս ցոյցերուն առաջինը տեղի ունեցաւ 27 Մայիս 1995-ին եւ այդ թուականէն սկսեալ մայրերը ամէն Շաբաթ օր մէկտեղուեցան նոյն վայրը յարատեւ աւանդութեան մը վերածելով իրենց արդարութեան պահանջը։ Խաղաղ նստացոյց մըն է կատարուածը, առանց վանկարկումներու, առանց պոռչտուքի կոչումներու։ Իւրաքանչիւր շաբաթ վեր կ՚առնուի անհետ կորածներէն մէկուն պատմութիւնը եւ ապա հաւաքուած շաբաթօրեայ մայրերը կէս ժամ կամ երեք քառորդ ժամ անց կը ցրուին յաջորդ Շաբաթ օր կրկին մէկտեղուելու խոստումով։ 25 Օգոստոս Շաբաթ օր պիտի կայանար այդ մէկտեղման 700-րդ նստացոյցը, բայց ոստիկանութիւնը մեծ բռնութեամբ միջամտեց բողոքի ցոյցին եւ 47 ցուցարարները բերման ենթարկեց։
Այս միջամտութիւնը կը կայանար ներքին Գործոց Նախարար Սիւլէյման Սոյլուի հրահանգով։ Աւելի ետք Սոյլու խիստ վիրաւորական յայտարարութիւնով մը պաշտպանեց իր կատարած գործը. «Սոյն չարաշահումին կարելի չէր աւելի երկար հանդուրժել» խօսքերով։ Ոստիկանական միջամտութեան ընթացքին հրմշտոցներու մէջ բերման ենթարկուեցաւ նաեւ անհետ կորած Հասան Օճաքի 82 ամեայ մայրը՝ Էմինէ Օճաք։ Ոստիկանները միջամտութեան ընթացքին փորձեցին բերման ենթարկել նաեւ թերթիս հիմնադիր Հրանդ Տինքի որդին՝ Առատ Տինքը։ Ոստիկանութեան այդ փորձին դէմ Ժողովներու Ժողովրդավարութեան կուսակցութեան երեսփոխաններ եւս իրենց բաժինը ստացան ոստիկանական յարձակումներէն։ Պատգամաւոր Կարօ Փայլան, որ յանդուգն կերպով փարած էր Առատ Տինքի եւ արգելք կը հանդիսանար ոստիկաններու զինքը տանելուն, ինք եւս մատնուեցաւ ոստիկաններու բռնութեան։
Ինչպէս վերը նշած էինք Ներքին գործոց նախարարը պաշտպանեց ըրած իր գործը եւ ծանր մեղադրանքներ հնչեցուց Շաբաթօրեայ մայրերու հասցէին։ Սոյլուի համաձայն անոնք կը շահագործուէին ահաբեկչական կազմակերպութեան կողմէ եւ անհիմն էին իրենց պնդումները։ «Անոնք սպաննուեցան ահաբեկչական կազմակերպութիւններու ներքին պառակտումներուն հետեւանքով, բայց կ՚ուզեն այս առթիւ դժուար կացութեան մատնել պետութիւնը»։ Նախարարին այս յայտարարութենէն ետք Շաբաթօրեայ մայրերը մամլոյ յայտարարութիւն մը կազմակերպեցին Մարդու Իրաւունքներու միութեան կեդրոնին մէջ եւ խստօրէն մերժեցին նախարարի պնդումները։ Միութեան Իսթանպուլի մասնաճիւղի ատենապետ իրաւաբան Կիւլսերէն Եօլէրի նշեց թէ, յառաջիկայ Շաբաթ օր կրկին պիտի մէկտեղուին այն նոյն կէտին վրայ ու պիտի բարձրացնեն իրենց պահանջատիրութիւնը։ «Մենք կոչ կ՚ուղղենք պետութիւնը ղեկավարողներու իրենց այս սխանը ընթացքէն շուտով հրաժարելու համար։ Շաբաթօրեայ մայրերը 700 շաբաթներէ ի վեր կը շարունակեն իրենց արդարութեան պահանջին եւ այս բանը կ՚ընեն ամբողջովին խաղաղ պայմաններով։ Անոնք ոչ մէկ քաղաքական հոսանք կը ներկայացնեն եւ իրենց պահանջատիրութիւնը ուղղուած է միայն ու միայն արդարութեան կայացման։ Մնաց որ պետական գործիչները բոլորովին տեղեակ են այս իրողութենէն»։ Եօլէրի ապա յիշեցուց 5 Փետրուար 2011-ին Ռէճէփ Թայյիփ Էրտողանի վարչապետութեան շրջանին Շաբաթօրեայ Մայրերու հետ վարչապետարանի Տոլմապահչէի գրասենեակին մէջ ունեցած հանդիպումը։ Յիշեցուց նաեւ այդ հանդիպումէն ետք անյայտ կորած Ճէմիլ Քըրպայըրի մօր Պէրֆօ Քըրպայըրի կատարուած խոստումը։ «Այդ խոստումէն ետք խորհրդարանի հարցաքննիչ յանձնախումբը տեղեկագիր պատրաստած էր, ուր 31 տարի ետք առաջին անգամ խոստովանութիւն մը կը կատարուէր Ճէմիլ Քըրպայըրի փախուստի դիմած ըլլալը հերքող տեղեկութիւններով։ Նոյն ժողովի ընթացքին եղբայրը անհետ կորած Հասան Օճաքի քոյրը՝ Մասիտէ Օճաք եւս ելոյթ ունեցաւ եւ յայտնեց թէ նման ստախօսութիւնով Ներքին գործոց նախարարութիւնը յանցանք կը գործէ։ Նախարարի այս արտայայտութիւնները ժխտական ազդեցութիւն պիտի ունենայ շարունակուող դատական թղթածրարներու վրայ։ Մենք տարիներէ ի վեր մէկ բան միայն կը պահանջենք, մեր հարազատները սպաննողները յայտնաբերուին եւ արժանանան իրենց գործած յանցանքին համապատասխան պատժին։ Նախարարին ելոյթը այս առումով շատ մեծ ամօթ մըն է»։
Ոստիկանական միջամտութենէն դրուագներ հրատարակուեցան մամուլի էջերուն կամ ընկերային ցանցերու վրայ։ Մանաւանդ «Ճումհուրիյէթ» թերթի լուսանկարիչ Վետաթ Արըքի առած Առատ Տինքի ձերբակալման պահը ցոլացնող լուսանկարը մեծ տարածութիւն գտաւ մամուլի զանազան օրկաններու մէջ։ Այդ տեղ շատ ցնցիչ կերպով ձերբակալուած էր այն պահը, ուր ոստիկաններ կ՚ուզեն բերման ենթարկել Առատ Տինքը, իսկ Ժողովուրդներու Ժողովրդավարութեան կուսակցութեան պատգամաւորներ ամուր փարած են Տինքին անոր ձերբակալութեան արգելք ըլլալու համար։ Լուսանկար մը, որ իր այժմէականութիւն պիտի պահէ շատ երկար տարիներ, ամէն անգամ որ օրակարգի գայ այս շաբաթավերջուայ տխուր պատահարը։ Ուզեցինք ճիշդ ալ այդ պահուն մասին Կարօ Փայլանի վկայութիւնները լսել. «Ոստիկանական միջամտութիւնները սկսած էին հաւաքոյթէն շատ աւելի կանուխ, առաւօտուան ժամը 10-ի պահերուն։ Երբ ես հրապարակ հասայ ոստիկանները արդէն սկսած էին մարդիկ բերման ենթարկել։ Փորձեցինք միջնորդել եւ արգելք ըլլալ կատարուածին։ Բայց նոյն պահուն Ներքին գործոց նախարարը ընդհակառակ ուղղութիւնով հրահանգներ կը տեղացնէր։ Այդ հրահանգները լսելով ոստիկանները ալ աւելի կը սաստկացնէին իրենց վերաբերմունքը։ Ես երկար տարիներէ ի վեր ոստիկանները այսքան վայրագ չէի տեսած։ Նոյնիսկ դէպքերէն հեռու մնացողները ենթարկուեցան ոստիկաններու արցունքաբեր կազերուն։ Մենք յաճախ ոստիկանները կը զգուշացնէինք աւելի հանդարտ ըլլալու համար։ Այդ լուսանկարին մէջ պատահածները աւելի ուշ տեղի ունեցան։ Ցուցարարները փորձեցին ոստիկաններու ջուր սրսկող կարգերուն առջեւ կենալ եւ անոնց շարժումին արգելք ըլլալ։ Այդ պահուն ես ալ ուղղուած էի դէպի այդ կողմ։ Հոն էին նաեւ մեր երեսփոխաններէն խմբակ մը։ Այդ պահուն ոստիկանները սկսան դիմացը ելլողը բերման ենթարկել։ Անոնց մէջն էր՝ Ռոպէր Քոփթաշ, ապա ուղղուեցան դէպի Առատ Տինքին։ Բոլորս մեր ամբողջ ուժով աշխատեցանք Առատը տանելուն արգելք ըլլալու եւ յաջողեցանք։ Չկրցան Առատը վերցնել»։
Կարօ Փայլան իր խօսքերը եզրակացուց հետեւեալ միտքերով. «Շաբաթօրեայ մայրերը 90-ական տարեթիւերուն ամենադաժան օրերուն իրենց որդիները փրկելու համար պայքարած էին։ Հրապարակեցին պետութեան անկարգութիւնները, անօրինութիւնները։ Հեղինակը անյայտ ոճրագործութիւնները իրենց նստացոյցներէն ետք զգալիօրէն նուազեցան։ 700 շաբաթ շարունակ մեզ ալ պաշտպանած եղան։ Այսօր այդ ոճիրներու հեղինակները իշխանութեան անմիջական գործընկերներն են։ Հանդուրժողութիւն չունին նման դիմադրութեան մը։ Այս է պատճառը որ 700-րդ շաբթուն այլեւս չեն հանդուրժեր այս արդար ցոյցերուն։ Ըստ երեւոյթի նոր շրջանին ալ աւելի մեծ անօրինութիւններու ականատես պիտի ըլլանք։ Այս ալ մեր բոլորին կը պարտադրէ ալ աւելի զօրակցիլ Շաբաթօրեայ մայրերուն հետ»։
