Հասարակութիւն մը ուժեղ է իր անդամներու կազմակերպուածութեան համեմատութիւնով։
Բաւականին իմաստալից է «հասարակական կազմակերպութիւն» բացատրութիւնը, որ իր կարգին կը խորհրդանշէ անկախ միաւորում։ Ան կը տարբերի պետական կազմակերպութիւններէ, տրուած ըլլալով որ նիւթական նեցուկ մը չի ստանար եւ կը գործէ իր կարողութիւններու սահմաններով։ Յաջող է որքան ատեն, որ կ՚ընդլայնէ այդ սահմաններ եւ ան յաջող, երբ կը պարզէ ինքնամփոփ պատկեր մը։
Պոլսահայ հասարակութիւնը երկրի պայմաններու բերմամբ բաւականին ուշ սկսաւ հասարակական կազմակերպութիւններու տիրանալու։ Այդ առումով առաջին փորձերը եղաւ համայնքի վարժարաններէ շրջանաւարտներու հիմնած սանուց միութիւնները։ Անոնց երդիքին տակ շարունակուեցաւ գրական, գեղարուեստական, մշակութային բազմաթիւ նախաձեռնութիւններ։
Շատ աւելի ուշ կեանքի կոչուեցան հայրենակցական միութիւնները։ Անոնք եւս համաքաղաքացիները միաւորելու, հասարակական կարծիք ձեւաւորելու, վերջապէս կազմակերպուած ուժ մը ներկայացնելու միջոցներ էին։ Այս ծիրէն ներս ունեցանք նաեւ որոշ մասնագիտութիւններու միաւորումներ։ «ՀայՃար»ը այդ տեսակի նախաձեռնութիւն մըն է, որ ի մի կը բերէ հայ ճարտարապետ եւ ճարտարագէտները եւ այդ միացեալ ուժով ներդրումներ կ՚ունենայ համայնքապատկան, պատմամշակութային արժէք ներկայացնող կառոյցներու յարատեւութեան։
Ափսոս որ այդ շարքին մէջ չենք դասէր Ուսուցչաց Հիմնարկը եւ Ուսուցչաց Միութիւնը, քանի որ անոր կազմէն կը բացակային գործող ուսուցիչները։ Այդ բացակայութիւնը կը բացատրուի օրինական կարգ մը արգելքներով, որոնք իրականութեան մէջ անհիմն պատճառաբանութենէ անդին չեն անցնիր։
Այսօր մենք կ՚ուզենք անդրադառնալ «Պոլիս Լուսատու» լուսանկարչական հարթակի գործունէութեան, որ իր կարգին դարձեալ եզակի նախաձեռնութիւն մըն է, որ կը համախմբէ համայնքի արհեստավարժ կամ սիրողական մակարդակի լուսանկարիչները։
19 Յունիս ուրբաթ երեկոյ Կեդրոնական Սանուց Միութեան մէջ տեղի ունեցաւ «Պոլիս Լուսատու»ի անդամներու գործերուն խառն ցուցադրութիւնը։ Իւրաքանչիւրը լուսանկարչական տարբեր մերձեցում եւ ոճ ներկայացնող այդ գործերը կը վկայէին նաեւ հեղինակներու արուեստական հակումները։ Ոմանք կը սիրէին նաթիւրմորկտներ նկարել, ոմանք զգացական պահեր եւ ոմանք ալ բազմութիւններ։ «Զիս ոչխարներուս հետ նկարէ» ըսած էր գեղջուկ կին մը եւ ֆրանսահայոց ծերանոց մը ապաստանած հայուհին նախընտրած էր իր հայեացքով խօսիլ, որուն խօսքերուն թարգման հանդիսացաւ Նուրհան Աքքայայի ոսպնեակը։ Անդին միասեռականներու պատուոյ երթի աղաղակը կուգար լեցնելու Կեդրոնական Սանուց Միութեան պատերը Պերք Արապեանի տեսախցիկէն դուրս ելլելով։
Արման Իսփիրօղլուի նկարած մրգամանը եւ գունաւոր փետուրները կը վկայէին լուսանկարչի եւ գեղանկարիչի անխօս դրսեւորումները։
Մենք հազիւ քանի մը օրինակներով անդրադարձանք իրենց երկուական գործերով ներկայացող «Պոլիս Լուսատու»ի 15 անդամներու այդ հաւաքական ցուցադրութեան։ Խորհուրդ կու տանք այցելել Կեդրոնական Սանուց Միութիւնը եւ ըմբոշխնել այդտեղ ցուցադրուած նմոյշները մինչեւ 26 Յունիս թուականը։



