Հասկնալու համար ճգնաժամի էութիւնը
Թրքական լիրան բաւական երկար ժամանակէ ի վեր յարատեւ կերպով արժէք կը կորսնցնէր տարադրամի դիմաց։ Սակայն Միացեալ Նահանգներու հետ տեղի ունեցած քաղաքական ճգնաժամէն ետք այդ արժեզրկումը հասաւ շատ աւելի բարձր համեմատութիւններու։ Անշուշտ որ այս տեսակի զարգացումը իր բնական անդրադարձը պիտի ունենար ոսկիի, շուկայի եւ ոսկերչական ասպարէզի վրայ։ Այդ ազդեցութիւնը ուղղակիօրէն ենթակային հետ խօսելու համար դիմեցինք պատմական փակ շուկայի ոսկերիչներուն։ Ըլլայ արհեստաւոր−արտադրող, ըլլայ վաճառական։
ՄԻՐԱՆ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ
Սերտար Էսքիճի«Աշխատանոցները թէ ադամանդը եւ թէ մետաղը տարադրամով կը ստանան։ Լիրայի արժեզրկումը անոնց գնելու կարողութիւնն ալ կը դժուարացնէ։ Նախապէս ընկերութեան մէջ կար միջին խաւ մը։ Այժմ այդ խաւը ամբողջովին վերացած է։ Հետեւաբար արտադրուածը գնող ալ չէ մնացած։ Նոյնիսկ կարողութիւն ունեցողները կը խուսափին գումար ծախսելէ։ Արհեստաւորի աշխատավարձքն ալ տարադրամով կը վճարուէր։ Այս պայմաններու մէջ պատուէր ալ չենք ստանար»։
Լեւոն Միրզոյեան
«Գործերը օրըստօրէ տկարացան եւ կարծեմ թէ այս ճգնաժամը աշնան ամիսներուն ալ աւելի զգալի պիտի դառնայ։ Ամենամտահոգիչը այն է որ մարդիկ յառաջիկայ օրերը կանխատեսելու ի վիճակի չեն։ Թէեւ ներկայ քաոսային վիճակը չեմ կարծեր թէ երկար շարունակուի։ Անպայման որոշ լուծումներ պիտի ձեւաւորուին։ Մինչեւ երկու շաբաթ առաջ հոգ չէ թէ նուազ բայց կրնայինք աշխատիլ։ Իսկ այս շաբաթ ամբողջովին դադրած ենք աշխատանքէ»։
Մի ոմն
«Սա պահուս զգալիօրէն անկում մը կ՚ապրինք։ Յայտնի է որ յառաջիկայ օրերը ալ աւելի պիտի դժուարանայ։ Նոյեմբեր ամսուն մէջ ոսկերիչներուն ոսկերչական տօնավաճառը կը կազմակերպուի։ Գիտեմ թէ այս բարձրացումէն ետք հոն ամէն ինչ յստակ պիտի դառնայ։ Թերեւս Թուրքիոյ ոսկերչութիւնը ամբողջովին պիտի ենթարկուի չինական արտադրութեան։ Սղաճը համաշխարհային է, բայց օրինակի համար Եւրոպայի մէջ մեզ նման քաոսային իրավիճակ մը չապրուիր»։
Արարատ Օրաք
«Նոյնիսկ տարադրամի փոխանցման կէտերը կը դժուարանան ոսկի գանձելու։ Նախորդ օր պէտք էր տոլար մանրէի, նախապէս ստուգեցի սակագինը բայց ստուգման եւ փոխանցման կէտ հասնելու ժամանակի ընթացքին 40 ղուրուշի փոփոխութիւն տեղի ունեցաւ։ Մեր առեւտուրը դէպի ներքին շուկայ ուղղուած է եւ պատկերը բնաւ ալ պայծառ չերեւիր։ Կարգ մը մեծ ընկերութիւններ ընդհատեցին իրենց համակարգային վաճառքը։ Իրականութեան մէջ տարադրամի արժէք ստանալով կը սպասուի թէ մեր շահերն ալ աւելնան։ Բայց երբ գործատէրերը կը սնանկանան, անկարելի կը դառնայ գործ գտնելը։ Լուծման համար առաջին մտաբերուածը աշխատողներու բաժինը կրճատելն է, որ ինքնին քաոսային վիճակի պատճառ կրնան դառնալ»։
Սեւան Տէվլէթեան
Իրականութեան մէջ մեր խնդիրները 2013-էն ի վեր յարատեւ կերպով կ՚աճին։ Ընկերութիւնները սկսած են վճարումներուն համար աւելի երկար ժամկէտ առաջարկել։ Այդ երկար ժամկէտի մէջ իսկ գանձումներու առումով դժուարութիւններ կ՚ապրինք։ Ծախսերը նոյնութեամբ կը շարունակուին բայց անոր փոխարէն գանձումներ չեն կատարուիր։ Մեզի համար լուծումը գիներուն կայունութիւնով կը ներկայանայ։ Բայց սա պահուն այդ կայունութենէն շատ հեռու ենք։ Ըստ երեւոյթի ժողովուրդի նախասիրութիւնը ոսկիի փոխարէն պիտի ուղղուի արծաթի կամ ալ համեմատութիւնը բաւական նուազած անորակ ոսկիի»։
Սեդրակ Աքպըյըք
«Տեղացի յաճախորդ առհասարակ չունինք։ Այդ հատուածէն մեծ կորուստ կ՚ապրինք։ Զբօսաշրջիկներն են որ առեւտուր կ՚ընեն։ Ներկայ գիները իրենց համար աւելի մատչելի դարձած է։ Մարդիկ տակաւին ամիս մը առաջ հաւնած եւ գնել մտադրած ապրանքին գինին վրայ եղած յաւելումը տեսնելով կը հրաժարի որեւէ բան ծախու առնելէ։ Խնդրի միակ լուծումը գիներուն յստակացումն է։ Ուրիշ կերպով կարելի չէ այս ճգնաժամը յաղթահարել»։
Նորայր Իշլէր, Առէն Թէքպըչաք եւ Հրաչ Ասլանեան եւս շուկայի մէջ տարիներու փորձառութիւն ունեցած անուններ են եւ անոնք եւս կը բաժնեն իրենց գործակիցներուն թէ մեկնաբանութիւնները եւ թէ մտահոգութիւնները։ Միայն ոսկերիչներու շուկայի մէջ կատարուած այս մակերեսային քննարկումը անգամ ապացոյց մըն է Թուրքիոյ տնտեսութեան վերջերս մատնուած ծանր ճգնաժամին։ Փորձառութիւնով կարելի է ըսել որ այս ալ կ՚անցնի այս ալ կը յաղթահարուի բայց նախորդ տարիներու փորձառութիւններով գիտենք որ իր ետին կը թողու ծանր հետեւանքներ։
