Մայրենի լեզուն պատկանելութիւն է նաեւ
Ինչպէս նախորդ համարով ալ նշած էինք, 21 Փետրուար Մայրենի Լեզուի Համաշխարհային Օրը, զանազան միջոցառումներով նշուեցաւ երկրի տարբեր քաղաքներու, նոյնիսկ գիւղերու եւ աւաններու մէջ։ Այդ ամբողջէն կ՚առանձնացնենք ուսուցիչներու «Էղիթիմ Սեն» արհմիութեան Անգարայի մէջ կազմակերպած միջոցառումը, որ ունէր նաեւ միջազգային բնոյթ։
Շուրջօրեայ գիտաժողովի ընթացքին գործադրուեցան փանելային երեք նիստեր։ Առաջին նիստի ընթացքին քննարկուեցաւ մայրենի լեզուով ուսման արգելք հանդիսացող օրինական սահմանափակումները։ Նշուեցաւ որ ամբողջ երկրի տարածքին նոյն ուսման ծրագրի գործադրութեան պարտադրումը կարեւորագոյն արգելքն է մայրենի լեզուով ուսում ստանալու խնդրին մէջ։ Այս նիստի մասնակիցները բացի եղելութիւնը բնութագրելէ, ներկայացուցին որոշ առաջարկներ, նման սահմանափակումը յաղթահարելու համար։ Սակայն վերջապէս դիտել տրուեցաւ թէ այդ սահմանափակումները նաեւ կը հանդիսանան, բայց գոնէ ոմանց համար կ՚ընկալուին ազգային պետութեան հիմնասիւները։
Երկրորդ նիստը բաւականին գունագեղ էր տարբեր երկիրներէն ժամանած մասնագէտներու ելոյթներով։ Անոնք պատմեցին իրենց երկիրներէ ներս մայրենի լեզուի, յաճախ ալ փոքրամասնութիւններու լեզուներու դասաւանդման եղանակները։
Օրուայ երրորդ նիստը աւելի ուղղուած էր գործնական գետնի վրայ, մայրենիի ուսուցման։ Այս նիստին ելոյթ ունեցողներէն Բագրատ Էսդուգեան երկու օրինակներ թուելով ծանօթացուց նախ Օսմանեան կայսրութեան տարածքին եւ ապա Խորհրդային Միութեան հանրապետութիւններու մէջ հայ վարժարաններէ ներս գործադրուող եղանակները։ Ան նշեց թէ հայ վարժարանի նախորդող մանկապարտէզի բողբոջ-կոկոն-ծաղիկ դասարաններուն մէջ աշակերտը կ՚ընտելանար հայոց տառերու հնչիւններուն եւ մանկապարտէզի աւարտին կը դառնար գրաճանաչ։ Նախակրթարանի առաջին դասարանէն կը ծանօթանար արաբական տառերուն, որոնցմով կը գրէր ու կը կարդար օսմանեան թրքերէնը։ Երրորդ դասարանին այս երկու տառատեսակներուն վրայ կ՚աւելնար լատինական տառերը, որոնցմով աշակերտը կը գրէր ու կը կարդար ֆրանսերէն։ Արդարեւ ան երբ կը հասնէր վեցերորդ աւարտական դասարանը, արդէն կը տիրապետէր այս երեք լեզուներուն։
Ապա Էսդուգեան բացատրութիւններ տուաւ Սովետական Միութեան ուսման ծրագիրներէն, օրինակ բերելով Աբխազիոյ հայ վարժարաններու փորձը։ Այստեղ հայ վարժարանի սանը դարձեալ նախ կը ծանօթանար Մեսրոպեան Տառերուն, ապա կ՚իմանար աբխազերէն եւ ռուսերէն լեզուները Կիւրէղեան Այբուբենով եւ վրացերէնը վրացական տառերով։ Իբրեւ եզրակացութիւն Էսդուգեան նշեց թէ տուեալ տարիքի երախայի մտային կարողութիւնը ընդունակ է այդ լեզուները զանազանելու եւ իւրաքանչիւրը տեղն ու տեղին գործածելու։
Ինչպէս կազմակերպութեան անուանումն ալ կը թելադրէ միջոցառումներուն հետեւողներուն մէջ բացի տարբեր մասնագիտութիւններէ եկողներ, ջախջախիչ մեծամասնութիւն կը կազմէին ուսուցիչները։
Նշենք որ տարբեր հասարակական կազմակերպութիւններ եւս նման բնոյթի ժողովներով յիշատակեցին 21 Փետրուար Մայրենի Լեզուի Համաշխարհային Օրը, որոնց մէկ մասին ալ իրենց մասնակցութիւնը բերին հայ մտաւորականներ՝ Զաքարիա Միլտանօղլու, Եփրատ Մերճան, Մհեր Պեքարեան, Սեւան Աթաօղլու։
Թէեւ Թուրքիոյ մէջ ալ իշխանութիւններու սիրած կարգախօսն է «Մէկ ազգ, մէկ մշակոյթ»ը, բայց բարեբախտաբար երկրի հասարակական կազմակերպութիւնները ամէն ջանք ի գործ կը դնեն այդ մէկը բազումի վերածելու համար։ Այդ է որ կ՚ապրինք իւրաքանչիւր 21 Փետրուարին։
