Նոր բարեկամութիւններով, նոր էջեր կը բացուի «Ազգին Տան» մէջ

Ծերանո­ցի օրե­րուն իւ­րա­քան­չիւր ծա­նօթու­թիւն առիթ կ՚ըն­դձեռէր նոր բա­րեկա­մու­թիւննե­րու, այդ բա­րեկա­մու­թիւննե­րով ալ նոր էջեր կը բա­ցուէր Սուրբ Փրկիչ Հի­ւան­դա­նոցի պատ­մութեան, պատ­մագրու­թեան վրայ։

Ար­ծարծո­ւած նիւ­թե­րը կը յու­շէին հին ապ­րումներ, որոնք ծած­կող մո­ռացու­թեան փո­շին իս­կոյն կը ցրո­ւէր եւ ի յայտ կու գար խիստ հե­տաքրքրա­կան ապ­րումներ։

Այս տե­սակի օրի­նակ մըն էր ծե­րանո­ցի պա­տաս­խա­նատու բժիշկ Պար­գեւ Պա­լըմեանի փո­խան­ցած յու­շե­րը։

«Ես զինք ան­ձամբ ճանչցած եմ, բայց վկա­յու­թիւններս աւե­լի լսած­նե­րուս մա­սին է, քան տե­սած­նե­րուս։ Վառ վկա­յու­թիւններ էին բո­լորն ալ։ Միաձայ­նութեամբ կը պատ­մէին իր բա­րի արարքնե­րը։ Անոնց շար­քին ան­պայման կը յի­շէին մերթ ընդ մերթ ծե­րանո­ցի բնա­կիչ­նե­րը իր բեռ­նա­տար ինքնա­շար­ժով Վոս­փո­րի կա­պելա­ներէն, մէ­կուն տա­նելով հիւ­րա­սիրե­լու դրո­ւակ­նե­րը։ Այդ կա­պելա­ները կամ Թա­րապիա Խրիս­թո­յի ճա­շարանն էր կամ ալ Սա­րըյէր Ար­մե­նակի ճա­շարա­նը։ Նոյ­նիսկ քա­նի մը ան­գամներ պատ­մած են, որ օր ցե­րեկով այդ ճա­շարա­նի աղան­դերներն ու անձնա­կազ­մէն մէկ եր­կուքը վերցնե­լով հաս­նին Պելկրատի ան­տա­ռը եւ հոն խո­րոված սար­քեն»։

Խո­րոված որ կ՚ըսենք իրա­կանու­թեան մէջ ճա­ղի մը ան­ցած ամ­բողջ անա­սու­նի մը մա­սին է խօս­քը, որ ներ­քեւ կրա­կին վրայ ժա­մեր տե­ւող խո­րովե­լու գոր­ծընթա­ցին կը ճա­շակէին զո­ւարթ զրոյցնե­րու եւ օղիի կամ գի­նիի ըն­կե­րակ­ցութեամբ։

Տոք­թոր Պար­գեւ այս բո­լորը պատ­մած էր մէկ շունչ կար­ծես։ Տա­կաւին ան­հա­մար ման­րա­մաս­նութիւններ կա­յին այդ դաշ­տապտոյտնե­րէն իրեն փո­խան­ցո­ւած, բայց յան­կարծ նկա­տեց թէ չէր նշած այդ իւ­րա­յատուկ բա­րերա­րի անու­նը։ Իս­կա­պէս ալ թի­ւով շատ էին անոր բա­րիք­նե­րէն օգ­տո­ւող­նե­րը։ Բայց ոչ մէ­կը այդ ածա­կանը գոր­ծա­ծած էր իր հաս­ցէին։ Վեր­ջա­պէս բո­լորն ալ գի­տեն թէ յար­մար չէ բեռ­նա­տար ինքնա­շար­ժի վա­րոր­դը նման ածա­կանով յի­շել։

Բժիշ­կը մեր­ժեց տի­կին Վե­հանոյ­շի հիւ­րա­սիրած տուրմը եւ մէկ ում­պով կուլ տա­լէ ետք բա­լի լի­քէօրը, շա­րու­նա­կեց իր պա­տու­մը։

«Գա­լուստ էր իր անու­նը, Գա­լուստ Չարքճը։ Բայց աւե­լի ծա­նօթ էր «Սոս­կա­լի Գա­լուստ» կո­չու­մով։ Ոմանք ալ կը խու­սա­փէին Սոս­կա­լի ածա­կանը գոր­ծա­ծելէ եւ Գա­լուստ Չարքճըն կը բնու­թագրէին -Բա­րի Գա­լուստ- ըսե­լով»։

«Տոք­թոր ես կը ճանչնամ այդ մար­դը, վրայ բե­րաւ Վե­հանոյշ։ Թէեւ անու­նը տար­բեր է, բայց վար­քը նոյ­նը։ Ան ալ իր ինքնա­շար­ժով տու­նէն դուրս կը բե­րէր իրեն հա­սակա­կից ծեր մար­դիկ, կը տա­նէր Նիւ Ճրզիի «Հայ Տուն» ակումբը, քա­նի մը ժա­մեր ու­րախ տրա­մադ­րութիւն ապա­հովե­լու հա­մար։ Ան ալ իր կար­գին քու պատ­մած պա­րոն Գա­լուստի նման բա­րերար մըն էր, որուն բա­րեգոր­ծութիւ­նը տես­նե­լու հա­մար հնչիւն դրա­մը գե­րազան­ցող ար­ժա­նիք­նե­րը գնա­հատող սիրտ կամ խիղճ պի­տի ու­նե­նաս։ Է՜յ պա­րոն Ֆեր­ման, Աս­տո­ւած կը տես­նէ քու սիր­տը»։

Ֆեր­մա­նի անու­նը լսե­լով այս ան­գամ բժիշկ Պա­լըմեանի աչ­քե­րը խո­շոր բա­ցուե­ցան։ Յայտնի է որ Վե­հանոյշ Ֆեր­ման Թորսլա­րի մա­սին կը խօ­սէր։ Ար­դէն աշ­խարհի վրայ քա­նի՞ հայ Ֆեր­ման անու­նով մկրտո­ւած է որ։ Անոր այդ անու­նը տո­ւած էին պար­զա­պէս աք­սո­րի ֆեր­մա­նի հրա­պարա­կուած օրը ծնած ըլ­լա­լուն պատ­ճա­ռաւ։ Այդ տա­րագ­րութե­նէ վե­րադար­ձի օրե­րը հա­շուե­լով կը սկսէր իր կեն­սագրա­կան բնոյ­թով գիր­քը «Տա­րագիր»ը։

Այդ գիր­քը կը վկա­յէր թէ Ֆեր­ման Թո­րոս­լար իրար­մէ բո­լորո­վին տար­բեր ինչպի­սի աշ­խա­տան­քի եղա­նակ­նե­րով յա­ջողած էր ըն­տա­նիք պա­հել, մա­նաւանդ ալ օգ­նութեան փու­թալ ամէն տե­սակի կա­րօտեալ­նե­րուն։

Յան­կարծա­կի կեր­պով զու­գա­հեռ մը գո­յացած էր եր­կու հսկա­ներու մի­ջեւ։ Մէկ կողմն էր Սոս­կա­լի կամ Բա­րի Գա­լուստը, միւս կողմն էր Գաղ­թա­կանաց Յանձնա­խումբտ ժրա­ջան գոր­ծիչ Ֆեր­ման Թո­րոս­լա­րը։

Զար­մա­նալի աշ­խարհ մը բա­ցուած էր Վե­հանոյ­շի դի­մաց։ Նախ վե­րացած էր պա­տումնե­րու ժա­մանա­կական տրա­մաբա­նու­թիւնը։ Տար­բեր տա­րեթի­ւերուն ապ­րած մար­դիկ կը յայտնո­ւէին նոյն դիր­քին մէջ, շատ ու շատ տար­բեր պատ­կերնե­րով, շատ ու շատ տար­բեր վայ­րե­րուն։ Իւ­րա­քան­չիւր պա­տում պատ­ճառ կը դառ­նայ զու­գորդու­թիւննե­րու եւ կը բա­ցուէր նոր յի­շատա­կի մը վե­րակեն­դա­նաց­ման տա­նող նոր ճա­նապարհ մը։

Այդ է որ տե­ղի կու տար Սա­յաթ Նո­վա Երգչա­խումբի կի­ներուն, Սոս­կա­լի Գա­լուստին կամ Ֆեր­ման Թո­րոս­լա­րի նոյն կամ նման բա­րեգոր­ծութիւննե­րով տո­ղանցքին։