Թաննուրինի կարմիր գոհարները

Լիբա­նանի հրա­շագեղ գիւ­ղե­րէն՝ Թան­նուրի­նը, որ նշա­նաւոր է մայ­րիի իր ըն­դարձակ ար­գե­լանո­ցով, քաղցրա­համ պտուղնե­րով եւ գե­ղեցիկ բնու­թեամբ, կո­չուած է «բնու­թեան բա­նաս­տեղծու­թիւնը»։ Լի­բանա­նեան մշա­կոյ­թով, պատ­մութեամբ եւ աւան­դութիւննե­րով միահիւ­սո­ւած այս գիւ­ղը կար­ծես տա­քուկ շունչ մը կը սփռէ իր այ­ցե­լու­նե­րուն շուրջ, որոնք հո­գեզ­մայլ խան­դա­վառու­թեամբ կ’ըմ­բոշխնեն անոր գե­ղեց­կութիւ­նը։ Շատ մը արո­ւես­տա­գէտ­ներ, ներշնչո­ւելով անոր հմայ­քէն , գրած են բա­նաս­տեղծու­թիւններ եւ յօ­րինած՝ եր­գեր։ Նշա­նաւոր է եր­գա­հան Զիատ Րահ­պա­նիի «Ալա տիր էլ պօս­թա» եր­գը, որ մեծ ժո­ղովրդա­կանու­թիւն ու­նի մին­չեւ օրս։

Յու­լիս ամ­սո­ւան տաք եւ պայ­ծառ կի­րակի­ներէն մէկն էր։ Ըն­տա­նեօք որո­շած էինք մեկ­նիլ Թան­նուրին, հե­ռու՝ քա­ղաքի տա­քէն ու աղ­մուկէն եւ ամ­բողջ օրը ան­ցը­նել բնու­թեան խա­ղաղ գիր­կին մէջ։ Մեր ինքնա­շար­ժը կը բարձրա­նար, Պաթ­րունի շրջա­նէն դէ­պի լեռ­ներն ի վեր, անցնե­լով ոլո­րապ­տոյտ ճամ­բա­ներէ, ուր մեր դի­մաց կը փռո­ւէին հսկայ կա­նաչա­զարդ տա­րածքներ, խիտ ան­տառներ եւ տեղ-տեղ լի­բանա­նեան ճար­տա­րապե­տու­թիւնը բնո­րոշող կար­միր կղմինտրէ եր­դի­քով տու­ներ։ Իւ­րա­քան­չիւր տե­սարան, արո­ւես­տի ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ար­տա­յայ­տութիւն մը ըլ­լար կար­ծես։

Մօ­տեցանք գիւ­ղին. Ամե­նու­րէք տա­րածուած էին կե­ռասե­նիներ, որոնց ճիւ­ղե­րը ծան­րա­ցած, բայց հպար­տութեամբ կը կրէին իրենց գո­հար­նե­րը։ Արե­ւի ճա­ռագայթնե­րուն տակ կար­միր կե­ռաս­նե­րը կը փայփլէին, որ­պէս քաղցրու­թեան կա­թիլ­ներ։ Թան­նուրի­նը, իր հիւ­րընկալ եւ սրտա­բաց շունչով, գրկա­բաց կը դի­մաւո­րէր այ­ցե­լու­նե­րը՝ կար­ծես հին բա­րեկամ­ներ։ Իսկ օդին մէջ կը խառ­նո­ւէին ծոթ­րի­նով հա­ցի անու­շա­հոտ բոյ­րը եւ սուրճի նուրբ գո­լոր­շի­ները, որոնք դան­դաղ կը բարձրա­նային եւ կը սփռո­ւէին փո­ղոցե­րուն վրայ։ Ճամ­բու եզ­րին, հին եւ փայ­տեայ կրպակ մը նկա­տեցինք։ Մօ­տեցանք, որ հարցնենք, թէ ու՞ր կա­րելի էր գտնել ծա­խու կե­ռաս։ Կրպա­կին տէ­րը, քիչ մը ան­դին, կե­ռասի ծառ մը մատ­նանշե­լով ըսաւ։

—Կրնաք այդ ծա­ռէն թարմ կե­ռաս քա­ղել։

Մենք խան­դա­վառու­թեամբ երբ մօ­տեցանք ծա­ռին եւ սկսանք քա­ղել, մօ­տակայ տու­նէ մը հսկայ կա­ռու­ցո­ւած­քով մարդ մը դուրս ելաւ։

—Այս ծա­ռը ին­ծի կը պատ­կա­նի, չէք կրնար քա­ղել... բա­ցագան­չեց ան։

Մենք պահ մը շո­ւարած՝ մտիկ ըրինք, ապա կռա­հեցինք կրպա­կին տի­րոջ նպա­տակը։ Ան մտադ­րած էր ընդվզեց­նել իր դրա­ցին, որով­հե­տեւ իրենց յա­րաբե­րու­թիւննե­րը լա­րուած էին։ Մինչ այդ, գիւ­ղա­ցի մը մօ­տեցաւ մե­զի եւ ինքզինք ծա­նօթա­ցուց Խա­լիլ անու­նով։

—Եթէ կե­ռաս կ՛ու­զէք, ձեր ինքնա­շար­ժով ին­ծի հե­տեւե­ցէ՛ք։—ըսաւ ան։

Քա­նի մը վայրկեան ետք, Խա­լիլին ինքնա­շար­ժը զա­ռիվեր մը ելաւ եւ կանգ առաւ քա­րաշէն եւ գետ­նա­յարկ տան մը առ­ջեւ. մենք ալ իրեն հե­տեւե­ցանք։ Մեծ բա­կով տուն մըն էր, որուն հիանա­լի դիր­քը ամ­բողջ գիւ­ղին կը նա­յէր։ Խա­լիլին կի­նը ջերմ ըն­դունե­լու­թեամբ բա­րեւե­լէ ետք, սուրճով եւ իրենց տան պար­տէ­զին պտուղնե­րով հիւ­րա­սիրեց մե­զի։ Ծա­նօթաց­ման եւ այլ նիւ­թե­րու շուրջ զրու­ցե­լէ յե­տոյ, Խա­լիլ ըսաւ։

—Եկէ՛ք, ձե­զի մեր պար­տէ­զը ցոյց տամ.կրնաք ձեր ու­զա­ծին չափ կե­ռաս քա­ղել։

Եւ ուղղո­ւեցանք տան ետե­ւը գտնո­ւող պար­տէ­զը, որ ողո­ղուած էր կե­ռասի, խնձո­րի, սա­լորի եւ այլ ծա­ռերով։ Բա­ւական քա­նակով կե­ռաս քա­ղելէ յե­տոյ,

—Ի՞նչ է մեր պարտքը։—ըսինք Խա­լիլին։

Ան ժպտաց,

— Ոչի՛նչ...—ըսաւ։

—Ի՞նչպէս թէ... ան­կա­րելի է— եղաւ մեր պա­տաս­խա­նը։

—Ձեր պարտքը պի­տի ըլ­լայ դար­ձեալ այ­ցե­լել մե­զի, ու­րախ պի­տի ըլ­լանք ձեր ներ­կա­յու­թեամբ։—ըսաւ Խա­լիլ։

Քիչ ետք, շնոր­հա­կալու­թիւն յայտնե­ցինք գիւ­ղա­ցիին եւ իր կնոջ եւ ուղղո­ւեցանք մայ­րի­ներու ան­տա­ռը, քայ­լարշա­ւի հա­մար։ Ճամ­բան, մեր դի­մաց պար­զուեցան դէ­պի հնա­դարեան մայ­րիի խիտ ան­տա­ռերը, որոնց մէ­ջէն ծա­ռերը տպա­ւորիչ կեր­պով կը բարձրա­նային ժայ­ռե­րու վրայ՝ ստեղ­ծե­լով շշմե­ցու­ցիչ տե­սարան­ներ։ Այս բո­լորին վրայ կ’աւել­նար Պաաթա­րա Կիր­ճի ջրվէ­ժը, ուր յետ­մի­ջօրէին այ­ցե­լեցինք եւ Թան­նուրի­նը կը վե­րածո­ւէր ար­կա­ծախնդրու­թեան, բնու­թեան եւ զբօ­սաշրջի­կու­թեան եզա­կի վայ­րի մը հիւ­սի­սային Լի­բանա­նի մէջ։

Յա­ճախ կը մտա­ծեմ, թէ այս օրե­րուն որ­քա՜ն ազ­նիւ մար­դիկ գո­յու­թիւն ու­նին տա­կաւին։ Գիւ­ղա­ցի Խա­լիլը եւ իր կի­նը «լայն սիր­տով» ըն­դունե­ցին մեզ եւ նոյ­նիսկ փա­փաքե­ցան, որ օր մը դար­ձեալ այ­ցե­լենք զի­րենք։ Ազ­նո­ւու­թիւնը լուռ է, ան­տե­սանե­լի, բայց խո­րունկ։ Այսպի­սի մար­դիկ, ընդհան­րա­պէս գո­վասանք չեն փնտռեր, բայց իրա­կանու­թեան մէջ, անոնք են, որ կը պա­հեն մարդկու­թեան ջեր­մութիւ­նը եւ հաս­տա­տուն կա­պերը։

Կարգ մը պտոյտնե­րու կող­քին, մեր ըն­տա­նեկան այս պտոյ­տը յատ­կանշա­կան էր, որով­հե­տեւ ամէն մէկ քայլ նոր պատ­մութիւն մը ստեղ­ծեց, որոնք մեր սիր­տին մէջ մնա­ցին՝ իբ­րեւ ջերմ յի­շատակ­ներ։ Ան­կէ ետք, Լի­բանա­նի քա­ղաքա­կան ցոյ­ցե­րը, տնտե­սական վե­րիվայ­րումնե­րը , ապա պսա­կաձեւ ժահ­րի խու­ճա­պը եկան խլե­լու Լի­բանա­նի խա­ղաղ եր­կինքը։ Երի­տասար­դութիւ­նը գաղ­թեց ար­տերկիր եւ իմ զա­ւակ­ներս ալ մատ­նո­ւեցան նոյն ճա­կատա­գիրին։

«Է՜հ, ինչ ընես, այդ կը մնայ...», որ­քա՜ն ճիշդ է եղեր այս խօս­քը։