Դիմակահանդէս է... ամէն կողմ դիմակներ՝ բազմազան, գունագեղ, փայլուն եւ ուլունքներով զարդարուած։ Ոմանք ժպիտ կը կրեն իրենց վրայ, ուրիշներ՝ զարմանք, տագնապ կամ անպատասխան հարցում մը։ Կան մարդիկ, որոնք նոյնիսկ դիմակի ետին ծանօթ կը թուին, մինչ ուրիշներուն իրական դէմքը տեսնելու համար պէտք է անպայման իրենց դիմակը վար առնեն։ Իսկ ոմանք ալ, թերեւս մոռցած իրենց դիմակը բերելու, օտար եւ անպաշտպան կը զգան այս մեծ դիմակահանդէսին մէջ, ուր առանց դիմակի տեղ ունենալը գրեթէ անհնար է։
Երբ դեռ փոքր էինք, մեզի սորվեցուցած էին, թէ դիմակները միայն Բարեկենդանի ուրախ խաղերուն կը պատկանին՝ գունազարդ, զուարճալի եւ անմեղ։ Տարիներու ընթացքին, երբ հասուն անձեր դարձանք, հասկցանք, թէ դիմակը միայն տօնական օրերու զարդ չէ։ Ան մարդու առօրեային անբաժանելի մասն է, երբեմն՝ պաշտպանութիւն, երբեմն՝ պատրանք, իսկ շատ անգամ՝ լուռ քողարկում իրական զգացումներուն։
Մարդ յաճախ կը կրէ տարբեր դիմակներ՝ կախեալ միջավայրէն եւ պայմաններէն։ Սակայն ինչո՞... Ան կը փորձէ իր խոցելի կողմերը ծածկել եւ «յաջող» անձի մը տպաւորութիւնը ձգել՝ ներազդելու համար իր շրջապատին վրայ։
Դիմակները երբեմն անհրաժեշտ են, որ մարդ յարմարի հասարակութեան պահանջներուն, պաշտպանէ իր զգացումները կամ պահպանէ իր դիրքը։ Սակայն միշտ այդպէս չէ. դիմակները մեզի կը փրկեն որոշ պահերու, բայց կամաց-կամաց կը ծանրանան՝ դառնալով շղթաներ, որոնք կը կաշկանդեն մեր իսկական էութիւնը։
Դիմակը յաճախ կը ներկայացուի որպէս կեղծիք կամ որպէս մարդու ներքին ու արտաքին աշխարհներու հակասութեան արտայայտութիւն։ Գրականութեան մէջ ալ կարելի է գտնել նման պատկերներ։ Օրինակ՝ Յակոբ Պարոնեանի երգիծական ստեղծագործութիւններուն մէջ, մասնաւորաբար «Պաղտասար Աղբար»-ին մէջ, որոշ կերպարներ կը դիմակաւորեն իրենք զիրենք՝ ձեւանալով այլ անձեր, որ ուրիշին աչքին լաւ եւ ընդունելի թուին։ Սակայն իրականութեան մէջ անոնք կը մնան նոյն թերութիւններով եւ ներքին հակասութիւններով անհատներ։
Դիմակը «ես»-ին եւ «ուրիշի աչքին երեւացող ես»-ին միջեւ գոյացած բացը կը լրացնէ։ Մարդ կը ստեղծէ այնպիսի կերպարներ, որոնք աւելի հեշտ կ՛ընդունուին կամ «համբաւ» կրնան շահիլ հասարակութեան մէջ։ Սակայն այս երկդիմութիւնը գին ունի։ Մարդ որքան հարազատ զգայ իր դիմակներուն հետ, այնքան կը հեռանայ իր ներքին էութենէն։ Ան կ՛ապրի ոչ թէ այնպէս, ինչպէս կը զգայ, այլ այնպէս, ինչպէս պէտք է երեւի։ Երբեմն մարդ այնքան կը վարժուի իր նոր ինքնութեան, որ կը մոռնայ, թէ ո՛վ է ինք իրականութեան մէջ։
Շատ անգամ դիմակի մը ճեղքերէն որոշ ճշմարտութիւններ կ՛արտահոսին, մինչեւ դիմակին ծանրութիւնը դառնայ անհանդուրժելի, եւ ան ամբողջովին իյնայ՝ ձգելով անձը մերկ իրականութեան առջեւ։ Հոս է, որ մարդ բախում կ՛ունենայ իր իրական «ես»-ին հետ։ Այս հանդիպումը ծանր է. դիմակին հետ կ՛իյնայ նաեւ այն պատրանքը, թէ պէտք է ուրիշ մէկը երեւինք՝ աւելի ընդունելի եւ հաճոյալի դառնալու համար։
Արդեօք կարելի՞ է ապրիլ առանց դիմակի. հաւանաբար ո՛չ ամբողջովին։ Անոնք անխուսափելի են կեանքի մէջ. այն պայմանով, որ մարդ գիտակցի, թէ ե՞րբ եւ ինչո՞ւ կը կրէ զանոնք։ Այս պարագային, զանոնք գիտակցաբար օգտագործելը եւ սեփական ինքնութիւնը չկորսնցնելը կեանքի հիմնական մարտահրաւէրներէն մէկն է։ Այլապէս, ինքնախաբէութիւնը կրնայ ժամանակաւորապէս «հանգիստ» պատճառել, իսկ հետագային՝ ունենալ բացասական անդրադարձեր։
Շատ մը փիլիսոփաներ կը հաստատեն, թէ ճշմարիտ ազատութիւնը եւ ներքին խաղաղութիւնը կը սկսին այն պահուն, երբ մարդ կը հրաժարի արտաքին սահմանումներէ կամ դիմակներէ եւ կը համարձակի ընդունիլ ինքզինք ինչպէս որ է։ Հոս է իրական սկիզբը՝ երբ մարդ կը դադրի դեր խաղալէ եւ կը սկսի ապրիլ ինքնակամութեամբ եւ խորք ունեցող կեանքով։ Այստեղ կը ծագի կարեւոր հարցում մը.
Ոչ թէ՝ «Ո՞վ եմ ես հիմա»,
Այլ՝ «Ո՞վ կը յանդգնիմ ըլլալ առանց վախի»։
Լիզա Բանճարճեան Թելվիզեան
