Özgür Avrupa Radyosu/Özgürlük Radyosu'nun (RFE/RL) Ermenice servisi Azatutyun'un haberine göre, Ermenistan Ermeni Soykırımı Müze-Enstitüsü Müdürü Edita Gzoyan, müze personelinin ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in geçen ayki ziyaretiyle ilgili protokol sorunları nedeniyle çıkan bir anlaşmazlığın ardından istifa etti.
Edita Gzoyan bu hafta kamuoyuna herhangi bir açıklama yapmadan görevinden ayrıldı. Yeni bir müdür seçilene kadar yerine geçici olarak bir bürokrat ve Başbakan Nikol Paşinyan'ın eski yardımcısı Hrachya Tashchyan vekalet edecek.
Müze çalışanları Azatutyun'a, Ermenistan Eğitim Bakanlığı'nın Gzoyan'a istifasını sunma talimatı verdiğini iddia etti. İstifanın ardından müzenin 74 çalışanının tamamının Paşinyan'a kararı geri almasını talep eden ortak bir dilekçe yazdığı belirtildi.
Müzenin kıdemli araştırmacılarından Suren Manukyan, saygın bir akademisyenin danışılmadan görevden alınmasının, hükümetin Ermeni bilimini uluslararası alana taşıma hedefiyle çeliştiğini dile getirdi.
Yetkililer, müze çalışanlarına gayriresmi olarak kararın anıt kompleksindeki inşaat sorunlarıyla bağlantılı olduğunu iletti. Geçtiğimiz yaz sonunda, personelin "özensiz çalışma" olarak nitelendirdiği yenileme süreci üzerine bir tartışma patlak vermiş; sahadaki taşların kırılarak yerinden çıkarıldığına dair iddialar ortaya atılmıştı.
Müze personeli ve akademisyenler bu açıklamayı reddetti. Projenin sorumluluğunun ihaleyi açan, yüklenici firmayı seçen ve teknik denetçileri atayan Eğitim Bakanlığı'na ait olduğunu belirten çalışanlar ne Gzoyan’ın ne de müzenin bilimsel kadrosunun inşaat çalışmaları üzerinde doğrudan bir yetkisinin olduğunu vurguladılar.
JD Vance etkisi
Birçok çalışan ve yönetim kurulu üyesi, Gzoyan üzerindeki baskının, ABD heyetine bizzat rehberlik ettiği Şubat ayındaki JD Vance'in anıta yaptığı ziyaretten sonra başladığına inanıyor.
Azatutyun'a konuşan personele göre Gzoyan, Vance ve eşine 1988-90 yıllarında Sumgayıt, Bakü ve Gence'de Ermenilere yönelik şiddet kurbanlarına adanan anıt haçkarlarının yanı sıra çatışmada öldürülen ve anıta defnedilen beş Ermeni savaşçının mezarlarını gösterdi. Tur sırasında bu ölümlerin tarihini anlattı, Karabağ savaşından bahsetti ve hem çatışma hem de Ermeni soykırımı hakkında kitaplar hediye etti.
Ziyaret, Vance'in X hesabından "Ermeni Soykırımı" ifadesini kullanan bir mesaj paylaşıp ardından hızla silmesiyle uluslararası manşetlere taşınmıştı. Bu hamle, Trump yönetiminin soykarımı tanımama politikasıyla uyumluydu ancak Vance'in ciddi şekilde eleştirilmesine neden oldu.
Bu arada personel, müzenin ziyaretle ilgili resmi açıklamasında bölgeden Dağlık Karabağ yerine mevcut Ermenistan hükümetinin resmi iletişimde giderek daha fazla kaçındığı bir terim olan "Artsakh" olarak bahsetmesinin ardından iç tartışmaların yoğunlaştığını belirtti.
Ziyaretten kısa bir süre sonra Paşinyan, parlamentoda yaptığı konuşmada ayrıntıya girmeden başkan yardımcısının ziyareti sırasında "Olmasaydı daha iyi olurdu denilecek şeylerin yaşandığını" söyledi. Müze çalışanlarına göre, Gzoyan'ın geleceği hakkındaki iç tartışmalar hemen ardından başladı.
Personel ayrıca, Gzoyan'ın ziyaretten kısa bir süre sonra Eğitim Bakanı Zhanna Andreasyan tarafından anıt inşaat alanından yayınlanan düzenli fotoğraf güncellemelerinde yer almadığını da kaydetti.
Bakanlık, medyanın yazılı soru sunmasını isteyerek kamuoyuna açıklama yapmayı reddetti.
Raymond Kevorkian da istifa etti
Anlaşmazlık müzenin yönetim kurulunda da değişiklikleri tetikledi. Müze çalışanlarına göre, Ermeni soykırımı konusunda önde gelen bir tarihçi ve konuyla ilgili önemli eserlerin yazarı olan Raymond Kevorkian, Mütevelli Heyeti başkanlığından istifa etti. Diğer birkaç kurul üyesi de görevden ayrıldı.
Uzun zamandır Ermeni soykırımı araştırmalarının en önde gelen uluslararası akademisyenlerinden biri olarak kabul edilen Kevorkian, müzenin uluslararası akademik profilini ve ortaklıklarını güçlendirmeyi amaçladığı bir dönemde kurula başkanlık etmişti.
Cuma günü Paşinyan, müzenin 15 üyeli kuruluna yeni üyeler atadı.
Ermeni Soykırımı Müze-Enstitüsü, Ermenistan'ın sembolik olarak en önemli anıt alanlarından birini yönetiyor ve her yıl yabancı heyetler, devlet başkanları ve uluslararası akademisyenler tarafından ziyaret ediliyor.
