Uluslararası Af Örgütü, 31. Taraflar Konferansı (COP31) öncesinde yayımladığı açıklamada, dünya liderlerini fosil yakıt sektörünü desteklemeye son vermeye ve bilim, insan hakları ile uluslararası hukukun gerektirdiği doğrultuda fosil yakıtlardan hızlı ve eşitlikçi çıkışı başlatmaya çağırdı.
Uluslararası Af Örgütü İklim, Ekonomik ve Sosyal Adalet ve Kurumsal Hesap Verebilirlik Program Direktörü Marta Schaaf, iklim krizine ilişkin uyarıların uzun yıllardır yapıldığını ancak devletlerin somut adım atmaktan kaçındığını belirtti. Schaaf, 30 yılı aşkın süredir devam eden iklim müzakerelerinin ardından hükümetlerin geleceğe yönelik vaatlerin arkasına saklanamayacağını ifade ederek, fosil yakıt şirketlerinin siyasi karar alma süreçleri üzerindeki etkisinin kırılması gerektiğini söyledi.
“İklim krizi siyasi cesaret eksikliğinden kaynaklanıyor”
Schaaf, iklim krizinin bilgi eksikliğinden değil, siyasi irade ve cesaret eksikliğinden kaynaklandığını belirterek, fosil yakıt çağının sona erdirilmesi gerektiğini vurguladı.
BM Çevre Programı’nın (UNEP) son değerlendirmesine göre dünya 1,5 derece sıcaklık artışı sınırını aşma riskiyle karşı karşıya. Açıklamada, özellikle iklim krizine tarihsel olarak en fazla katkıda bulunan devletlerin, sıcaklık artışını sınırlandırmak ve aşımın süresini mümkün olduğunca kısa tutmak için gerekli adımları atmaktan uzak olduğu kaydedildi.
Kuraklık, orman yangınları, şiddetli fırtınalar, seller, buzulların erimesi ve deniz seviyesinin yükselmesi gibi etkilerin dünya genelinde toplulukları şimdiden ağır biçimde etkilediğine dikkat çekilen açıklamada, sıcaklıktaki her ilave artışın insan hakları üzerindeki olumsuz sonuçları derinleştireceği belirtildi.
Devletlere uluslararası hukuk yükümlülükleri hatırlatıldı
Uluslararası Af Örgütü, devletlerin emisyonları azaltması, fosil yakıtlardan çıkışı hızlandırması, adil geçiş süreçlerini finanse etmesi ve insanları iklim kaynaklı zararlara karşı koruması gerektiğini bildirdi.
Açıklamada, Uluslararası Adalet Divanı’nın devletlerin iklim değişikliğinden kaynaklanan ciddi zararları önleme, iklim değişikliğine neden olan faaliyetleri düzenleme ve gelecek kuşakları korumak için işbirliği yapma yükümlülüklerini ortaya koyduğu hatırlatıldı. Bu nedenle COP31’in, ülkelerin uluslararası hukuk kapsamındaki sorumluluklarını yerine getirip getirmeyeceklerinin görüleceği önemli bir sınav olacağı ifade edildi.
COP31 için altı temel talep
Örgüt, COP31’in adil ve insan haklarına dayalı bir iklim geçişini sağlayacak somut kararlarla sonuçlanması gerektiğini belirterek şu talepleri sıraladı:
● İnsan hakları yükümlülüklerini yerine getirebilecek güçlü bir Belem-Antalya Adil Geçiş Mekanizması kurulması.
● Kadın çevre savunucularının korunmasını da kapsayan Toplumsal Cinsiyet Eylem Planı’nın uygulanması.
● İkinci Küresel Durum Değerlendirmesi’nin insan hakları temelinde ve etkilenen toplulukların katılımıyla yürütülmesi.
● Kayıp ve Zarar konusunun ayrı bir gündem maddesi olarak ele alınması ve ilgili fonun kaynaklarının artırılması.
● İklim finansmanının yükseltilmesi ve Paris Anlaşması’nın 9.1 Maddesi’nin uygulanması.
● BM iklim yönetim sisteminin işleyişinin iyileştirilmesi.
Açıklamada ayrıca devletlerin fosil yakıtlardan tam, hızlı, adil ve finanse edilen bir çıkışı hızlandırması gerektiği vurgulandı. Yenilenebilir enerjiye geçiş sürecinde işçilerin, yerli halkların ve iklim krizinden en fazla etkilenen toplulukların korunması gerektiği belirtildi.
Türkiye ve Avustralya’ya iklim liderliği çağrısı
Uluslararası Af Örgütü, fosil yakıt üreticileri olan Türkiye ve Avustralya’nın COP31’in ev sahipliği ve müzakere başkanlığı süreçlerinde önemli bir sorumluluk üstlendiğini belirtti.
Açıklamada, Türkiye’nin kömüre bağımlılığını sürdürmesi ve fosil gaz üretimini yaygınlaştırma planları eleştirilirken, Avustralya’nın dünyanın önde gelen kömür ve sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatçıları arasında yer aldığına dikkat çekildi.
COP31’in fosil yakıt sektörünün etkisi altında kalmaması gerektiğini belirten örgüt, çıkar çatışmalarını önleyecek güçlü bir hesap verebilirlik mekanizmasının oluşturulmasını istedi.
“İklim adaleti, onu talep etme özgürlüğü olmadan sağlanamaz”
Örgüt, iklim krizinden etkilenen toplulukların, yerli halkların ve çevre savunucularının karar alma süreçlerine katılımının güvence altına alınması gerektiğini de vurguladı. Avustralya, Brezilya, Ekvador, Kanada ve Türkiye’deki iklim aktivistlerinin mücadelelerini belgeleyen Uluslararası Af Örgütü, çevre savunucularının kriminalizasyon, taciz ve misillemelerle karşı karşıya kaldığını kaydetti.
Türkiye’ye COP31 kapsamında sivil alanı koruma çağrısı yapan örgüt, herkesin ayrımcılık, taciz veya misilleme korkusu yaşamadan zirveye katılabilmesi gerektiğini bildirdi. LGBTİ+’lar, çevre savunucuları ve diğer hak savunucularının etkili biçimde korunması, barışçıl protestoların ve kamusal denetimin güvence altına alınması istendi.
Marta Schaaf, açıklamasını iklim adaletinin ifade ve protesto özgürlüğü olmadan sağlanamayacağını belirterek tamamladı. Schaaf, Türkiye ve COP31’e katılan tüm devletlere barışçıl protestoları koruma ve etkilenen toplulukların müzakerelerde fosil yakıt sektöründen daha fazla söz sahibi olmasını sağlama çağrısında bulundu.
