Türkiye Barolar Birliği (TBB), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) Can Atalay hakkında verdiği hak ihlali kararının ardından tahliye ve milletvekilliği görevine dönüş çağrısında bulundu.
AİHM'nin Atalay'ın özgürlüğünden yoksun bırakılmasının kendisini susturma ve siyasi çoğulculuğu bastırma amacı taşıdığına hükmettiğini belirten TBB, Anayasa Mahkemesi (AYM) kararlarının uygulanmamasının anayasal düzeni tehlikeye attığına dikkat çekti. AİHM'nin Atalay lehine 32 bin 500 avro manevi tazminata hükmettiği hatırlatıldı.
Atalay, 25 Nisan 2022’den beri Gezi davasından tutuklu. Anayasa Mahkemesi (AYM), Mayıs 2023 seçimlerinde milletvekili seçilen Atalay hakkında iki defa hak ihlali kararı vermiş ve tahliyesini istemişti. Ama hem İstanbul 13’üncü Ağır Ceza Mahkemesi hem de Yargıtay bu kararları tanımamıştı.
Türkiye Barolar Birliği, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 2. Dairesinin 17 Kasım 2026 tarihinde Can Atalay'ın başvurusuna ilişkin açıkladığı hak ihlali kararını değerlendirdi. TBB'nin açıklamasında şu ifadelere yer verildi:
"AİHM, Şerafettin Can Atalay’ın durumunun, Türkiye’de özgürlüklerinden yoksun bırakılan siyasi muhaliflerin, insan hakları savunucularının ve gazetecilerin içinde bulunduğu durumdan ayrı düşünülmemesi gerektiğini vurgulamış; Yargıtay’ın AYM’nin Şerafettin Can Atalay’la ilgili ilk kararından sonra, lehte oy kullanan AYM yargıçları hakkında suç duyurusunda bulunmuş olması karşısında, hükümetin savunmasının aksine, Yargıtay’ın ilgili AYM kararlarını uygulamamasının meşru bir hukuki tartışmadan ibaret olarak değerlendirilemeyeceğini; ayrıca, AYM kararlarının uygulanmasının da Yargıtay’ın onayına bağlı bulunmadığını belirtmiştir.
Atalay'ı susturma, çoğulculuğu boğma
AİHM bunun yanı sıra Cumhurbaşkanının ve Cumhurbaşkanı Başdanışmanının Yargıtay’ın tutumuyla ilgili açıklamalarını, Venedik Komisyonu’nun ve Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiserinin Türkiye’de yargı bağımsızlığını zayıflatan siyasi baskı ile ilgili kaygılarını dikkate alarak, Şerafettin Can Atalay’ın özgürlüğünden yoksun bırakılmasının sürdürülmesini, Atalay’ı susturma ve çoğulculuğu boğma amacına yönelik olarak nitelendirmiş; dışa vurulmayan asıl niyetin ise insan hakları savunucularının çalışmaları üzerinde caydırıcı etki yaratmak olduğunun altını çizmiştir. AİHM, bunun özgürlük ve güvenlik hakkı (AİHS md. 5) ve serbest seçim hakkı (AİHS’ye Ek 1 No.lu Protokol md. 3) bağlamında, AİHS ile güvence altına alınan hak ve özgürlüklerin, ilgili maddelerde belirtilen sınırlama amaçları dışında sınırlanmalarını yasaklayan AİHS’nin 18. maddesinin ihlali olduğuna hükmetmiştir.
Derhal uygulanmalı
AİHM, AYM kararlarının eksiksiz olarak uygulanmasını sağlamak ve gelecekte benzer ihlalleri önlemek üzere tüm uygun genel tedbirleri almanın devletin görevi olduğunu kabul etmiştir. AİHM, başvurucunun tutukluluğuna son vermek, derhal serbest bırakılmasını sağlamak ve Meclisteki yerini alarak parlamenter görevlerini yerine getirmesine imkân tanımak üzere gerekli tüm tedbirleri almanın; AYM kararlarının eksiksiz olarak uygulanmasını sağlamak ve gelecekte benzer ihlalleri önlemek üzere tüm uygun genel tedbirleri almanın devletin yükümlülüğünde olduğuna karar vermiştir.
Sonuç olarak AİHM, kararlarının bağlayıcı olduğunu belirten AİHS md. 46’ya dayanarak, Şerafettin Can Atalay’ın tahliye edilmesini ve milletvekili olarak parlamento çalışmalarına katılmasının sağlanmasını öngörmüş; AYM kararlarıyla tam bir uyum içinde olunmasının, hukuk devleti niteliği açısından zorunlu olduğunu ve Türkiye’nin gelecekte benzer ihlalleri önlemek için tedbir alması gerektiğini vurgulamıştır. AİHM ayrıca, Şerafettin Can Atalay lehine 32.500 Avro manevi tazminata hükmetmiştir."



