«Ակօս»-ին տուած բացառիկ հարցազրոյցի մը ընթացքին, Հայաստանի Հանրապետութեան մօտ Պուլկարիոյ Հանրապետութեան արտակարգ եւ լիազօր դեսպան Նիքոլա Նիքոլովը կը քննարկէ հայ-պուլկարական յարաբերութիւններու ներկայ վիճակն ու ապագայ հեռանկարները, տնտեսական եւ մշակութային համագործակցութեան առաջնահերթութիւնները, պուլկարահայ համայնքի դերը, ինչպէս նաեւ երկու ժողովուրդները միացնող պատմական կապերն ու ընդհանուր արժէքները։
ՄԱՐԻ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ
Ձերդ Գերազանցութիւն, դուք այս տարի ստանձնեցիք Հայաստանի մօտ Պուլկարիոյ Հանրապետութեան դեսպանի պաշտօնը։ Որո՞նք են ձեր առաջին տպաւորութիւնները Հայաստանի եւ հայ հասարակութեան մասին։
Իմ առաջին տպաւորութիւններն են, որ հայերը հիւրասէր եւ հպարտ ժողովուրդ են՝ բազմադարեան պատմութեամբ եւ հարուստ մշակութային աւանդութիւններով։ Ակնյայտ է, որ հասարակութիւնը կը ձգտի բարձր արհեստագիտական զարգացման եւ եւրոպական համարկման (integration), մինչդեռ միեւնոյն ժամանակ մարդիկ կը փայփայեն ընտանեկան աւանդական արժէքները, կրօնական սկզբունքները եւ հայրենիքի հանդէպ պարտքի զգացումը։
Ձեր դիւանագիտական առաքելութեան ընթացքին, ո՞ր բնագաւառները կը նկատէք առաջնահերթ ուղղութիւններ հայ-պուլկարական յարաբերութիւններու զարգացման համար։
Իմ պաշտօնավարման ընթացքին գլխաւոր առաջնահերթութիւնը պիտի ըլլայ քաղաքական եւ տնտեսական երկխօսութիւնը բարձրացնել որակական նոր՝ ռազմավարական մակարդակի՝ աշխուժացնելով երկկողմանի առեւտրատնտեսական յարաբերութիւնները, խրախուսելով ներդրումները, մշակութային եւ զբօսաշրջային փոխանակումները, կազմակերպելով փոխադարձ հետաքրքրութիւն ներկայացնող զանազան ձեռնարկներ, եւ սատարելով ԵՄ-ի հետ երկխօսութիւնը խորացնելու Հայաստանի ջանքերուն։ Միւս կարեւոր կեդրոնացումը պիտի ըլլայ երկխօսութեան ամրապնդումը բարձր արհեստագիտութեան, կրթութեան եւ փոխադարձ հետաքրքրութիւն ներկայացնող շարք մը այլ բնագաւառներու մէջ։
Հայաստանն ու Պուլկարիան աւանդաբար ունին բարեկամական յարաբերութիւններ։ Ձեր գնահատմամբ, ներկայիս ո՞ր բնագաւառներուն մէջ երկկողմանի համագործակցութիւնը կը զարգանայ ամենայաջող կերպով։
Երկկողմանի յարաբերութիւնները աւանդաբար եղած են գերազանց՝ հիմնուած պուլկար եւ հայ ժողովուրդներու միջեւ գոյութիւն ունեցող երկարամեայ պատմական եւ մշակութային կապերուն վրայ։ Իմ տեսանկիւնէս, երկու երկիրներու միջեւ մշակութային երկխօսութիւնն ու զբօսաշրջային փոխանակումները ներկայիս առաջատար դեր կը խաղան, որոնց կ'ընկերակցին ամենաբարձր մակարդակներու վրայ գտնուող գերազանց քաղաքական յարաբերութիւնները։ Պուլկարիան եւ Հայաստանը չունին չլուծուած խնդիրներ, ինչ որ մեծ առաւելութիւն է։
Մենք կ'ուրախանանք մեր ազգային առաջնորդներու միջեւ պարբերական հանդիպումներով, ինչպէս նաեւ անվտանգութեան եւ տարածաշրջանային կայունութեան բնագաւառներուն մէջ համագործակցութեամբ՝ եւրոպական նախաձեռնութիւններու ծիրէն ներս։ Գոյութիւն ունի փոխադարձ փափաք՝ աւելի եւս զարգացնելու երկխօսութիւնը համատեղ հետաքրքրութիւն ներկայացնող բոլոր բնագաւառներուն մէջ։
Այսուհանդերձ, ամենաուժեղ կապերը կը մնան ակադէմական համայնքներու եւ դպրոցներու միջեւ։ Որպէս օրինակ՝ կրնամ նշել Երեւանի 131-րդ «Փէյօ Եաւորով» հիմնական դպրոցը, որ աշխոյժ գործընկերութիւն ունի Չիրփանի պուլկարական «Փէյօ Եաւորով» դպրոցին եւ Պուրկասի «Փէյօ Եաւորով» դպրոցին հետ։ Մշակոյթը միշտ ծառայած է որպէս իւրայատուկ կամուրջ, որ կը միացնէ մարդիկը եւ կը հարթէ քաղաքական կապերու հետագայ զարգացումը։
Պուլկարիան կ'աջակցի Հայաստանին «Պուլկարական զարգացման օգնութեան» (Bulgarian Development Aid) միջոցով, որ հզօր գործիք մըն է եւ կ՚ապահովէ զգալի յաւելեալ արժէք։ Ասոր օրինակներն են զանազան սենեակները (laboratories), որոնք հիմնուած են օգնելու համար երեխաներուն՝ զարգացնելու իրենց ստեղծագործական ներուժը բարձր արհեստագիտութեան բնագաւառին մէջ, մարզասրահներու վերանորոգումը եւ շատ ուրիշ ծրագիրներ։
Տնտեսական յարաբերութիւններու գծով, ի՞նչ ներուժ կը տեսնէք երկու երկիրներու միջեւ առեւտուրի, ներդրումներու եւ գործարար կապերու ընդլայնման համար։
Տնտեսական յարաբերութիւնները եւ այս բնագաւառի զարգացումն ու յառաջխաղացումը առանցքային կարեւորութիւն պիտի ունենան իմ պաշտօնավարման ընթացքին։ Նպաստաւոր գործարար եւ առեւտրական կապերու հաստատումը կենսական նշանակութիւն ունի ոչ միայն հայկական եւ պուլկարական շուկաներ զանազան արտադրանքներու մուտքին համար, այլեւ նոր հնարաւորութիւններու բացայայտման ու փնտռտուքին համար՝ ինչպէս մեր գործընկերութիւնը խորացնելու, այնպէս ալ ներդրումներ ներգրաւելու նպատակով։ Այս առումով, ես աշխոյժօրէն կ'աշխատիմ Սոֆիա–Երեւան–Սոֆիա ուղիղ թռիչքուղիի մը գործարկման ուղղութեամբ։ Ասիկա պիտի ըլլայ առաջին քայլը առեւտրատնտեսական կապերու խթանման եւ փոխադարձ հետաքրքրութիւն ներկայացնող նոր բնագաւառներու հետազօտման ուղղութեամբ, ինչ որ նաեւ պիտի յանգեցնէ երկու ուղղութիւններով տարուան բոլոր եղանակներուն զբօսաշրջային հոսքի աճին։
Զանազան համատեղ գործարար համաժողովներու (business forums) կազմակերպումը նոր հնարաւորութիւններ եւ թափ պիտի ստեղծէ առեւտրատնտեսական կապերու զարգացման համար՝ մէկտեղելով երկու երկիրներու գործարարները։ Տեղեկատուական արհեստագիտութիւններու (IT) ոլորտը եւ բարձր արհեստագիտութեան արդիւնաբերութիւնը նոյնպէս կարեւոր բնագաւառներ են, ուր երկու երկիրները կրնան խորացնել իրենց երկխօսութիւնը—եւ ինչու չէ՝ համատեղ արտադրանքներ մշակել—քանի որ երկու երկիրներն ալ ունին ամուր դիրքեր եւ երիտասարդ տաղանդներ այս ոլորտներուն մէջ։
Ձեր տեսանկիւնէն, բնաւորութեան ո՞ր ընդհանուր գիծերը կամ արժէքները ամենաբնորոշն են թէ՚ հայերուն եւ թէ՚ պուլկարներուն։
Իմ տեսանկիւնէս, հայերն ու պուլկարները ունին բազմաթիւ ընդհանուր արժէքներ, որոնք դարերու ընթացքին օգնած են պահպանել իրենց ազգային ինքնութիւնը։ Երկու ժողովուրդներն ալ ցուցաբերած են պատմական շարք մը մարտահրաւէրներ յաղթահարելու տպաւորիչ դիմացկունութիւն. անոնք խոր յարգանք ունին իրենց մշակութային ու հոգեւոր ժառանգութեան հանդէպ, ինչպէս նաեւ ընտանիքի եւ համայնքի ուժեղ զգացում։
Հիւրասիրութիւնը մեզ միաւորող մէկ այլ գիծ է։ Թէ՚ հայերը եւ թէ՚ պուլկարները կը հպարտանան իրենց հիւրերը ջերմութեամբ ու առատաձեռնութեամբ ընդունելով։ Մենք նաեւ կ՚արժեւորենք կրթութիւնը, աշխատասիրութիւնը եւ փոխադարձ յարգանքը՝ միեւնոյն ժամանակ պահպանելով ամուր կապուածութիւն մեր աւանդութիւններուն եւ նայելով դէպի ապագայ։
Թերեւս ամենակարեւորը՝ երկու ազգերն ալ կը հասկնան, թէ որքան կենսական է սեփական ինքնութեան պահպանումը՝ միւս երկիրներու եւ ժողովուրդներու հետ բարեկամութեան ու համագործակցութեան կամուրջներ կառուցելու ընթացքին։ Այս ընդհանուր արժէքները ամուր հիմք կ'ապահովեն...
Պուլկարիան երկար ժամանակէ ի վեր հայ համայնքային կեանքի կարեւոր կեդրոն մը եղած է։ Ինչպէ՞ս կը գնահատէք պուլկարահայ համայնքի դերը երկու ժողովուրդներու միջեւ կամուրջներ կառուցելու գործին մէջ։
Պուլկարիոյ հայ համայնքը երկար պատմութիւն ունի։ Անիկա լաւապէս համարկուած (integrated) է պուլկարական հասարակութեան մէջ եւ մեծ յարգանք ու պատիւ կը վայելէ։ Պուլկարիոյ հայերը մեր երկրին տուած են շարք մը մեծ արուեստագէտներ, գիտնականներ, բժիշկներ եւ հանրային գործիչներ։ Անոնք պուլկարական հասարակութեան անբաժանելի եւ բարձր գնահատուած մէկ մասնիկն են, ինչ որ պայմաններ կը ստեղծէ երկու ազգերու միջեւ կապերու պահպանման ու խորացման համար։ Հայ համայնքը նշանակալի դեր կը խաղայ Պուլկարիոյ եւ Հայաստանի միջեւ մշակութային կապերու զարգացման գործին մէջ։
Հայաստանի եւ Պուլկարիոյ միջեւ յարաբերութիւնները յաճախ կը նկարագրուին որպէս փոխադարձ վստահութեան եւ բարեկամութեան վրայ հիմնուած։ Ըստ ձեզի, ո՞րն է այս յարաբերութիւններու գլխաւոր ուժը։
Պատմականօրէն, մենք երբեք չենք ունեցած որեւէ պատեհապաշտական (opportunistic) կամ աշխարհաքաղաքական շահեր, որոնք կրնային մեզ բաժնել։ Մենք միշտ պահպանած ենք զուտ մարդկային եւ քաղաքակրթական փոխըմբռնում մը, որ դիմացած է ժամանակի փորձութեան։ Մեր յարաբերութիւններուն վրայ չեն ազդեր համաշխարհային մակարդակով տեղի ունեցող յաճախակի քաղաքական եւ աշխարհաքաղաքական փոփոխութիւնները։
Պուլկար գրականութեան դասական Փէյօ Եաւորովը իր համակրանքն ու յարգանքը արտայայտած է հայ ժողովուրդին հանդէպ իր «Հայեր» («Armenci») բանաստեղծութեան մէջ։ Ըստ ձեզի, մշակոյթն ու գրականութիւնը ինչպէ՞ս նպաստած են հայերու եւ պուլկարներու միջեւ փոխադարձ ըմբռնման, եւ ինչպէ՞ս կարելի է այսօր շարունակել այս աւանդութիւնը։
Փէյօ Եաւորովի «Հայեր» բանաստեղծութիւնը մինչեւ օրս կը մնայ մեր ժողովուրդներու միջեւ բարեկամութեան ամենավառ խորհրդանիշներէն մէկը եւ օրինակ կը ծառայէ այն բանին, թէ ինչպէս գրականութիւնը կ'անցնի սահմանները եւ կ'ամրապնդէ մնայուն կապ մը հայ ժողովուրդի տառապանքի, արժանապատուութեան եւ դիմացկունութեան ձայնին հետ։ Եաւորովը օգնեց պուլկարներուն՝ ձեռք բերելու հայ ազգի աւելի խոր պատմական եւ հոգեւոր ընկալում մը։ Միեւնոյն ժամանակ, հայ մշակոյթն ու գրականութիւնը հարստացուցած են Պուլկարիոյ բազմամշակութային ժառանգութիւնը՝ արուեստագէտներու, գրողներու եւ մտաւորականներու սերունդներու միջոցով։
Այսօր այս աւանդութիւնը կրնայ շարունակուիլ մշակութային փոխանակումներու, արդի գրականութեան թարգմանութիւններու, համատեղ ցուցահանդէսներու, փառատօներու, կրթական գործընկերութիւններու եւ երիտասարդական ծրագիրներու միջոցով։ Թուային արհեստագիտութեան դարուն, մենք ունինք նաեւ նոր հնարաւորութիւններ՝ մարդիկը միացնելու առցանց հարթակներու եւ համատեղ ստեղծագործական ծրագիրներու միջոցով։ Ինչպէս արդէն նշեցի, մշակոյթը կը մնայ ամենաուժեղ կամուրջներէն մէկը մեր երկու ժողովուրդներու միջեւ՝ խթանելով երկխօսութիւնը, փոխադարձ յարգանքը եւ սերունդներ փոխանցուող մնայուն բարեկամութիւնը։
Եթէ հայերու եւ պուլկարներու միջեւ դարաւոր յարաբերութիւններու մասին գրական երկ մը գրուէր, ի՞նչ վերնագիր կու տայիք անոր։
Ինծի համար այդ գրական երկը պիտի ըլլար վէպ մը, որուն վերնագիրը պէտք է արտացոլէ երկու ազգերու միջեւ հարուստ պատմական եւ բարեկամական կապերը, ինչպէս նաեւ պայծառ ապագայի եւ բարգաւաճման հանդէպ անոնց համատեղ ձգտումը՝ «Պատմութեամբ կապուած, Բարեկամութեամբ միացած»։
Ի՞նչ պատգամ կ՚ուզէիք փոխանցել «Ակօս»-ի ընթերցողներուն։
Պուլկարիոյ եւ պուլկար ժողովուրդի անձին մէջ Հայաստանը միշտ պիտի գտնէ անկեղծ բարեկամ մը, վստահելի գործընկեր մը եւ զօրաւոր աջակից մը՝ դէպի խաղաղութիւն, բարգաւաճում եւ եւրոպական զարգացում տանող իր ուղիին վրայ։ Եկէք պահպանենք մեր ազատատենչ ոգին եւ մեր մշակութային ու պատմական ժառանգութիւնը՝ նայելով դէպի վաղուան օրը, եւ ամէն բանէ առաջ, եկէք...
