Balat Yetimhanesi açılışı ve herkesi ağlatan yetim Yester Zafiryan

Bir önceki yazımızda da anlattığımız üzere 21 ve 22 Aralık 1918’de gönderilen 11 yetimin kabulü ile kapılarını açan Balat Yetimhanesi, 22 Mayıs 1919 tarihinde Ulusal Bakım ve Yardım Organizasyonu’na (Ազգային Խնամատարութիւն) bağlanacak ve Haziran ayından itibaren 100’ü aşkın yetimi himaye etmeye başlayacaktır. Yetimler, Organizasyon tarafından büyük gruplar halinde gönderilmektedir. 13 Haziran 1919’da gönderilen yetimler arasında Bahçecik’li 12 yaşındaki Yester Zafiryan ve 10 yaşındaki kardeşi Yeğisapet de vardır. Yester ve Yeğisapet’in Derince Yetimhanesi’nde bir ağabeyleri olduğunu da biliyoruz. Yester 8 Temmuz’da ağabeyi Hovannes’e bir kart gönderir.

Khorenyan okulu çok sayıda yetimi barındırabilecek bir yapıya dönüştürülmüştür. Yetimhanenin açılış töreninin 24 Ağustos Pazar günü yapılması planlanır, davetiyeler hazırlanır, yetimhane hakkında bilgi veren gazete haberleri yapılır, ancak bir rahibin vefatı nedeniyle tören ertelenir. Açılış töreni 7 Eylül 1919 Pazar günü Patrik Zaven Der Yeğyayan’ın katılımıyla görkemli bir şekilde gerçekleştirilecektir. 13 Eylül tarihli Joğovurt Gazetesi tören ile ilgili ayrıntılı bir haber yapmıştır.  Buradan okuduğumuza göre Patrik 6 Eylül Cumartesi akşamı semte gelerek yetimhaneyi ziyaret eder, geceyi semtin ileri gelenlerinden Donikyan Efendi’nin evinde geçirir ve Pazar sabahı pek çok milletten kalabalık bir topluluğun katıldığı kilise ayinini yönetir. Yetimhane açılış töreni ise öğleden sonra saat 3’te okulun tören salonunda başlar.

Okul bayraklar, resimler ve manşetlerle süslenmiştir. Patrik Zaven’in sağında Rum Ortodoks Kilisesi temsilcisi, solunda ise Balat Yahudi Cemaati lideri oturmaktadır. Konuşmaları takiben Yester Zafiryan, Ermeni bir yetimin hayallerini tasvir eden çok dokunaklı bir şiir okur. Yester şiirdeki duyguları o kadar etkileyici bir şekilde dile getirmiştir ki tüm konukların, hatta Ermenice anlamayanların dahi gözlerinden yaşlar akar.   

Bu duygusal törenden sonra, 7 Ekim 1919 tarihli bir yazıdan öğrendiğimize göre Ermeni Kızıl Haçı Balat ve Salmatomruk Şubesi yararına bir sonraki Pazar günü Yeni Bahçe'de bir kır eğlencesi düzenlenecektir ve burada Balat Yetimhanesi yetimleri için de tanıtım yapılması adına Yester Zafiryan ve diğer bir yetim Arşaluys Cıngılyan şiir okumak üzere davet edilir.

Yester ve kardeşi Yeğisapet iki yıl boyunca yetimhanede himaye edilmeye ve Khorenyan okulunda okumaya devam ederler. İki kardeşin isimlerine daha sonra 18 Nisan 1921 tarihli bir belgede rastlıyoruz. Bu belgeye göre Yester ve Yeğisapet’in yakınlarına teslim edilmek üzere merkeze gönderilmeleri istenmektedir.

Yester’in yetimhaneye gönderdiği mektup

10 Haziran 1921’de Yester Vaniköy’de bulunmaktadır ve Balat Yetimhanesi yönetimine “evladınız” diye imzaladığı çok duygusal bir mektup yazar. Mektubunda kendilerine mükemmel anne ve babalar gibi davranmış olan yetimhane yöneticilerine en derin şükran duygularını ifade eden Yester, iki yıl boyunca işlemiş olabileceği pek çok hata için de özür diler. Mektubunun son kısmında ise yöneticilerden, ikisinin yerine hiç olmazsa yetimhanede kalmış olan kız kardeşi için uygun bir yer bulmaya çalışmalarını rica etmektedir. Bu yazıdan anlaşıldığı kadarıyla Yester ve Yeğisapet ayrı düşmüşlerdir. Yester bir şekilde Vaniköy’de yaşamaktadır, Yeğisapet ise yetimhanede kalmıştır.

Khorenyan Okulu 1920-1921 öğretim yılı öğrenci takip defterinde Yester’in Yüksek Kısım 1. Sınıf öğrencisi olduğunu, ancak Mayıs ayı başında akrabalarına teslim edilmiş olması nedeniyle öğrenciliğinin sona erdiğini okuyoruz. Yester hakkında yetimhane belgelerinden edindiğimiz bilgiler bu kadar, ancak Nevdon Melikyan 1931 tarihli “Balat Surp Hıreşdagabet Kilisesi’nin 300 yılı” isimli kitapta * yetimhane açılış töreninde herkesi ağlatan Yester Zafiryan’ın maalesef genç yaşında hayatını kaybettiğini belirtmiş.

1922 yılının sonunda Ulusal Bakım ve Yardım Organizasyonu’nun aldığı bir karar ile kısa dönemli yetimhaneler kapatılacak ve 1915 mağduru yetimler yurtdışına gönderilecektir. Yester’in kardeşi Yeğisapet’in ismini de son kez 4 Aralık tarihinde Balat Yetimhanesi’nden Yunanistan’a gönderilecek yetimlerin listesinde görüyoruz. 1919 yılında Derince Yetimhanesi’nde olduğunu bildiğimiz ağabeyleri Hovannes’in akibeti konusunda ise maalesef bilgimiz yok.

KAYNAKÇA:

Bu yazıda yararlanılan arşiv belgeleri Hrant Dink Vakfı Arşivi (HDVA), Balat Surp Hreşdagabed Kilisesi ve Khorenyan Okulu Koleksiyonu’na aittir.

* Երեքդարեան Պատմութիւն Սուրբ Հրեշտակապետ Եկեղեցւոյ Պալաթու (1627 – 1931)