Parlamentolar Arası Birlik’in (PAB) 152. Genel Kurulu’na katılmak üzere 16-19 Nisan tarihleri arasında İstanbul’a gelen Ermenistan heyeti, ziyaretlerde bulunuyor. Ermenistan Meclisi Başkanı Alen Simonyan başkanlığındaki heyette, Meclis Dış İlişkiler Daimi Komisyonu Başkanı Sarkis Khandanyan, Meclis Mali-Kredi ve Bütçe İşleri Daimi Komisyonu Başkanı Tsovinar Vardanyan ve Meclis “Sivil Sözleşme” Partisi milletvekili Hasmik Hakobyan yer alıyor.
Yoğun programlarının içinde 16 Nisan Perşembe günü Ermenistan Meclis Dış İlişkiler Daimi Komisyonu Başkanı Sarkis Khandanyan, Agos’a özel konuştu.
Ermenistan-Türkiye ilişkilerinin normalleşme sürecinde her zaman iyimser oldunuz. Şu anda yürütülen yapıcı ve aktif siyasi diyalog sınırların açılması konusunda bize umut veriyor. Süreç hakkında yeni bilgileri alabilir miyiz?
Gerçekten son yıllarda Ermenistan ile Türkiye arasında aktif ve yapıcı bir diyalog başladı. Siyasi düzeyde iki ülke arasında herhangi bir sorun yok. İlişkilerin tam olarak normalleşmesini, sınırın açılmasını, diplomatik ilişkilerin kurulmasını engelleyecek hiçbir engel bulunmuyor. Beklentimiz, geçen sonbahar ya da bu yılın başında sınırın açılmasının gerçekleşmesiydi. Ancak Nisan ayındayız ve maalesef Türkiye tarafından buna uygun adımları göremiyoruz.
Yine de yakında gerçekleşeceğine dair umudumuz var. Çünkü gerçekten ilişkilerimizin normalleşmesini engelleyecek hiçbir sorun yok. Bunu Türkiye'nin temsilcileri de hükümetimizle yaptıkları görüşmelerde ifade ediyor. Şu an için maalesef yeni bir gelişme yok. Hayata geçirilmesi gereken mutabakatlar var ama somut adımlar atılmıyor.
Ermenistan-Türkiye ilişkilerinin normalleşme sürecinde olumsuz konular var mı?
Ermenistan hükümeti olumlu gündemlere odaklanmaya çalışıyor. Şu an asgari düzeydeki konuyu çözmeye odaklanıyoruz: Türkiye ile diplomatik ilişkilerin kurulması ve Türkiye'nin sınırı açması. Zira Ermenistan tarafından o sınır zaten açık. Ermenistan tarafındaki sınır kapısı hazır, yenilenmiş ve hizmet verebilir durumda.
Bunun yanı sıra Ermenistan ile Türkiye son dönemde başka önemli gündemler üzerinde de çalışıyor. Örneğin tarihi Ani köprüsünün restorasyonu için teknik ekipler birlikte çalışıyor. Ayrıca Türk Hava Yolları'nın Ermenistan'a uçuşlar başlatması da önemli bir gelişmeydi. Öğrenci değişim programlarına ilişkin görüşmelerin de sürdürüldüğünü biliyorum. Yani olumlu konulara odaklanmaya çalışıyoruz. Bu aşamada ilişkilerimizde olumsuz olarak nitelendirebileceğim bir konu yok diyebilirim.
İstanbul Ermeniler hakkında sormak istiyorum. Apostolik Kilise mensupları çift vatandaşlık başvurularını Patrikane'nin desteğiyle yapıyor. Peki Katolik, Protestan ya da İslamlaşmış Ermeniler nasıl başvuru yapacak?
Her şey Ermenistan yasaları ve mevzuatıyla düzenleniyor. Apostolik Kilise mensuplarının belirli avantajları olduğunu biliyorum, ancak diğerleri için hangi belgelerin gerektiği konusunda bilgim yok. Bu soruyu Ermenistan İçişleri Bakanlığı yanıtlamalı.
Trump Yolu projesi Doğu'dan Batı'ya yeni bir köprü niteliğinde ve Ermenistan için büyük bir finansal fırsat sunacak. Süreç nasıl ilerliyor?
Ocak ayında bu projenin Ermenistan ile ABD hükümetleri arasında nasıl bir düzenleme gerektirdiğini ana hatlarıyla açıklayan belge yayımlandı. Bir sonraki aşamada Ermenistan ile ABD'nin devletlerarası bir anlaşma imzalaması gerekiyor. Bu anlaşma, projenin hukuki çerçevesini oluşturacak; buna dayanarak yatırımcı çekmek ve inşaat sürecini başlatmak mümkün olacak.
Bu aşamada fizibilite çalışması yürütülüyor; yani demiryolu, otoyol ve boru hatlarının nereye ve nasıl inşa edileceği araştırılıyor. Ermenistan ve ABD bu konuda çok aktif çalışıyor. Ancak hukuki meseleler biraz karmaşık ve sabır gerektiriyor. En azından bu yıl sonuna kadar bu sorunların çözüleceğini ve gelecek yıldan itibaren Ermenistan'da fiili inşaat çalışmalarının başlayabileceğini umuyoruz.
Türkiye ve Ermenistan'ın İran sınırları açık. İran'dan Ermenistan'a göç eden İranlı Ermeniler var mı?
İran'da savaş başladığından bu yana Ermenistan'ın sınırı hem kendi hem de İran vatandaşları ve genel olarak herkes için sürekli açık kaldı. Ermenistan hükümeti 60 ülkenin vatandaşlarının İran'dan Ermenistan üzerinden kendi ülkelerine geçişine de yardımcı oldu. Sınırda herhangi bir olağandışı hareket yok. Yani sınır geçiş sayısı savaş öncesiyle aynı düzeyde. İran'dan Ermenistan'a yönelik herhangi bir mülteci akını gözlemlemedik.
Ermenistan-İran ilişkileri ABD tarafından nasıl değerlendiriliyor? ABD size sorun çıkarıyor mu?
Aslında Ermenistan-İran ilişkileri ABD açısından, Ermenistan-ABD ilişkileri de İran açısından karşılıklı bir anlayışla karşılanıyor. Her iki taraf da coğrafi konumumuzu göz önünde bulundurarak konuya anlayışla yaklaşıyor. Biz bu ilişkilere büyük önem veriyoruz. İran ile çok iyi, sıcak ve dostane ilişkilerimizin yanı sıra ekonomik ve ticari bağlarımız da var; bu bağları her zaman korumak istiyoruz. ABD bu konuda hiçbir zaman sorun görmedi. Öte yandan ABD ile de derin stratejik ilişkilerimiz var ve İranlı ortaklarımız da bu konuda sorun çıkarmıyor.
Ermenistan bugün bölgesel barışa nasıl katkıda bulunabilir?
Komşularımız ve dost ülkeler için her zaman bir diyalog platformu olmaya hazırız; bunu her zaman söylüyoruz. Ancak söz konusu ülkeler Ermenistan'ın tartışmaları için bir platform olup olmayacağına kendileri karar verecek. Politikamız, tüm komşularımızla normal ilişkiler ve açık sınırlar kurmak, ilişkileri geliştirmektir; bölge barışına da bu şekilde katkıda bulunuyoruz.
AGİT dönem başkanlığı tarafından Macaristan parlamenter seçimlerinde uluslararası gözlem heyetine başkan olarak atandınız. Macaristan seçimleri özellikle rekor katılım oranıyla etkileyiciydi. Ermenistan'da bugün seçim olsa katılım ne kadar olur?
Öngörmek zor. Genellikle Ermenistan'da seçimlere katılım oranı yaklaşık yüzde 50 civarında oluyor. Bunun bir nedeni var: Ermenistan vatandaşlığına sahip pek çok kişi ülkede yaşamıyor. Bu kişiler çoğu zaman ülkeye gelip, seçimlere katılma imkânı bulamıyor. Bu yüzden katılım oranı diğer ülkelere kıyasla daha düşük kalıyor. Diasporada pek çok vatandaşımız var ya da iş nedeniyle yurt dışında bulunan vatandaşlarımız var; bu durum oranları etkiliyor. Öte yandan vatandaşlarımızı 7 Haziran seçimlerine aktif olarak katılmaya teşvik ediyoruz.
Macaristan'daki gibi yüzde 80 katılım olacağından biraz kuşkuluyum.
İstanbul Ermenileri olarak çifte vatandaş olmamız durumunda seçimlerde oy kullanabilecek miyiz?
Evet, oy kullanmanız mümkün. Ermenistan'da ikamet edenler kayıtlı oldukları adrese göre nerede oy kullanacaklarını zaten biliyorlar. Ermenistan'da adresi olmayanlar ise ilgili vatandaşlık işlemleri ofisine başvurarak geçici seçmen listesine eklenebilir ve bu şekilde oy kullanabilir. Ancak yalnızca Ermenistan'da. Yurt dışında oy kullanmak mümkün değil.
Bu altı günlük kongrede hangi konular ele alındı?
Bu, dünyanın hemen hemen her yerinden gelen parlamenterler toplantısı diyebiliriz. 150'den fazla ülkeden temsilciler burada bir araya geldik. Temel konu barış ve parlamentoların dünya barışına nasıl katkıda bulunabileceği. Tahmin edebileceğiniz gibi İran'daki gelişmeler, Gazze, Ortadoğu ve Lübnan'daki olaylar başlıca tartışma gündemleri arasında yer aldı. Her ülke de dünya barışının ilişkin görüşünü dile getirdi.
