Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Gezi Parkı davası kapsamında tutuklu bulunan ve 2023 genel seçimlerinde Hatay milletvekili seçilen Can Atalay'ın derhal serbest bırakılması ve milletvekilliği görevini yerine getirmesine izin verilmesi gerektiğine hükmetti.
AİHM, Atalay’ın başvurusunu 17 Kasım 2026 tarihli karar gündemine aldı. Dosyada, Atalay’ın Anayasa Mahkemesi (AYM) tarafından verilen hak ihlali ve tahliye kararlarına rağmen cezaevinde tutulması ile milletvekilliği görevini yerine getirememesi incelendi.
Türkiye tazminat ödeyecek
AİHM, Türkiye’nin kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkını düzenleyen sözleşmenin 5. maddesinin birinci fıkrası ile tutukluluğun yargısal denetimine ilişkin dördüncü fıkrasını ihlal ettiğine karar verdi. AİHM, bu iki ihlalin yanı sıra hakların sınırlanmasının amaç dışı kullanılmasını yasaklayan 18. madde ile serbest seçim hakkını düzenleyen 1 No’lu Protokol’ün 3. maddesinde de ihlal tespit etti.
Kararında Türkiye’nin gelecekte benzer ihlallerin önüne geçmek için gerekli tedbirleri alması gerektiğini belirten AİHM, Türkiye’nin Atalay’a 32 bin 500 euro manevi tazminat ödemesine de hükmetti.
Atalay, AİHM’e başvurusunda milletvekili seçilmesine ve AYM’nin lehine verdiği kararlara rağmen tutukluluğunun sürmesinin özgürlük ve güvenlik hakkını ihlal ettiğini, AYM kararlarının uygulanmaması nedeniyle de etkili bir yargısal denetim mekanizmasının işlemediğini öne sürmüştü.
Erkan Baş, TBMM Başkanı Kurtulmuş’a çağrı yaptı
TİP Genel Başkanı Erkan Baş, X hesabındaki açıklamasında AİHM’in, Atalay’ın milletvekili seçildikten sonra cezaevinde tutulmasını hukuka aykırı bulduğunu ve milletvekilliği görevinin engellenmesinin hem Atalay’ın haklarını hem de kendisini seçen halkın iradesini ihlal ettiğine hükmettiğini aktardı.
Kararın anlamını “Bir insan mahkemeye başvuruyor, haklı bulunuyor, serbest bırakılması gerekiyor, fakat karar uygulanmadığı için cezaevinde kalıyor” sözleriyle özetleyen Baş, tüm siyasi partilere ve TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’a şu paylaşımla çağrı yaptı:
"AİHM, Can Atalay kararını açıkladı. Karar metnine çok açık olarak şunlar yazılmış; -Can Atalay’ın milletvekili seçildikten sonra cezaevinde tutulması hukuka aykırıdır. -Mecliste görev yapmasının engellenmesi ve milletvekilliğinin düşürülmesi, hem onun haklarını hem de kendisini seçen halkın iradesini ihlal etmiştir. -Can’ın cezaevinde tutulmasının onu susturma ve çoğulculuğu bastırma amacı taşıdığına hükmetmiştir. -Can Atalay’ı derhal serbest bırakılmalı ve milletvekilliği görevini yapabilmesini sağlanmalıdır.
Özellikle ekleyeyim: Anayasa Mahkemesi’nin kararları uygulanmadığı için Can Atalay’ın özgürlüğünü koruyacak yargısal güvenceden mahrum bırakıldığına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. -Diğer başlıklarda 1’e karşı 6 oyçokluğu var. (Elbette o 1 oy da Türkiye adına seçilmiş hâkim) Bunun herkesin anlayacağı karşılığı şudur: Bir insan mahkemeye başvuruyor, haklı bulunuyor, serbest bırakılması gerekiyor; fakat karar uygulanmadığı için cezaevinde kalıyor. AİHM’in bunun hak ihlali olduğunu tescil etmiş oldu.
Buradan tüm siyasi partilere ve özel olarak TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’a sesleniyorum, bu hukuksuzluğa derhal son verilmelidir. Can Atalay’ın derhal TBMM Kütüğü’ne kaydı yapılmalı, tahliye edilmeli ve yemin edip görevini yapması sağlanmalıdır."
Ne olmuştu?
Gezi Parkı davası kapsamında tutuklu bulunan Can Atalay, 14 Mayıs 2023 seçimlerinde TİP’ten Hatay Milletvekili seçildi ancak tahliye edilmedi.
Atalay bu durumu Anayasa Mahkemesi'ne (AYM) taşıdı. AYM Genel Kurulu, Atalay'ın bireysel başvurusunu 25 Ekim 2023'te görüştü ve Atalay'ın "seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı" ile "kişi hürriyeti ve güvenliği" haklarının ihlal edildiğine oy çokluğuyla hükmetti. AYM, yeniden yargılama ve tahliye için kararını 26 Ekim 2023'te İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi'ne gönderdi.
Avukatları, İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi'nin AYM kararını uygulayarak Atalay'ı serbest bırakmasını beklerken mahkeme 30 Ekim 2023'te dosyada karar verme yetkisinin Yargıtay'da olduğunu belirterek dosyayı Yargıtay 3. Ceza Dairesi'ne gönderdi.
Yargıtay 3. Ceza Dairesi ise 8 Kasım'da yaptığı açıklamayla Can Atalay'ın mahkumiyet kararını onayan bir önceki kararın doğru olduğunu belirterek, AYM'nin ihlal kararını reddetti.
AYM daha sonraki kararında, milletvekilliğinin düşürülmesine yönelik işlemin Anayasa’nın 84. maddesinin ilgili hükümlerine aykırı olduğunu ve bu nedenle söz konusu işlemin “yok hükmünde” olduğunu belirtti.
(Kaynaklar: BirGün, Medyascope)



