Türkiye deyim yerindeyse bir dizi cenneti, dizi üretme ve ithal etme fabrikası. Bölüm başına milyonlar alan başrolleri, hakları tam olarak teslim edilemeyen yüzlerce set işçisinin emekleriyle neredeyse her akşam izleyicilerin evine konuk oluyor.
Dizi ve televizyon sektörü, Türkiye'nin özellikle yurtdışına sattığı dizilerle övünse de izlediğimiz dizilerde neler oluyor, senaryolar aracılığıyla nasıl kültürel kodlar işleniyor ve hangi mesajlar veriliyor? Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, dizilere müstehcenlik ya da "genel ahlaka aykırı" olduğu gerekçesiyle cezalar yağdırırken erkek şiddetinin açıkça gösterildiği ve temsiliyetin az ya da sorunlu olduğu hikâyeler hakkında neden adım atılmıyor?
Bu sorular baki. Öte yandan
AREM Araştırma’nın 2014-2024 yılları arasında yayınlanan 94 televizyon dizisini inceleyen çalışması, ekranlarda şiddetin yaygın biçimde yer aldığını ortaya koydu. Araştırmaya göre dizilerin yüzde 86’sında kadına yönelik şiddet sahneleri bulunuyor.
BAREM Araştırma’nın Kasım 2024’te gerçekleştirdiği “Dizi ve Filmlerde Şiddet Sahnelerine Dair Algılar Araştırması”, 2014-2024 yılları arasında seçilen 94 televizyon dizisini mercek altına aldı. Marketing Türkiye'den Sena Tufan'ın haberine göre, dizilerde yer alan şiddet unsurları sosyal antropolog ve sosyologların katkısıyla analiz edilirken, izleyici algısı da Türkiye temsili verilerle değerlendirildi.
Araştırmanın öne çıkan bulguları şu şekilde:
BAREM Araştırma’nın 2024 yılı Kasım ayında gerçekleştirdiği ve 2014-2024 yılları arasında seçilen 94 televizyon dizisini inceleyen çalışması, yapımlarda yer alan şiddet unsurlarını sosyal antropolog ve sosyolog iş birliğiyle analiz etti. Araştırmada ayrıca bu içeriklerin izleyici üzerindeki yansımaları, Türkiye temsili kantitatif verilerle ele alındı.
Yüzde 73 dizi ya da film izliyor
Araştırma kapsamında Türkiye genelinde görüşülen 1095 kişinin yüzde 73’ü televizyondan dizi ya da film izlediğini ifade ediyor. Bu oran kadınlarda yüzde 76’ya çıkarken erkeklerde yüzde 70 seviyesinde kalıyor. Televizyondan dizi/film izleme oranı tüm yaş gruplarında yüzde 70’in üzerinde seyrediyor; en yüksek oran yüzde 77 ile 15-24 yaş grubunda görülüyor. 25-34 yaş grubunda oran yüzde 70, 35-44 yaş grubunda yüzde 72, 45 yaş ve üzerindekilerde ise yüzde 73 olarak ölçülüyor.
Yüzde 41 şiddet sahnelerinden rahatsız değil
Araştırmada katılımcılara dizilerde fiziki saldırıya varan kavga sahneleri ve şiddet unsurlarını görmekten rahatsız olup olmayacakları soruldu; yüzde 53’ü bu tür sahnelerden rahatsız olacağını, yüzde 41’i ise rahatsızlık duymayacağını ifade ediyor. Fiziksel şiddet içeren kavga sahnelerine yönelik hassasiyet kadınlarda yüzde 69’a çıkarken erkeklerde yüzde 38 seviyesinde kalıyor. Silah kullanılan, yaralama ya da öldürme amacı taşıyan sahneler söz konusu olduğunda rahatsızlık oranıyüzde 59’a yükseliyor; bu başlıkta kadınların oranı yüzde 76’ya ulaşırken erkeklerde yüzde 41’de kalıyor. Çocuğa yönelik şiddet sahneleri en yüksek tepkiyi topluyor ve katılımcıların yüzde 91’i bu içeriklerden rahatsız olacağını belirtiyor; kadınlarda oran yüzde 94, erkeklerde yüzde 89 olarak ölçülürken, 45 yaş ve üzeri grupta rahatsızlık oranı yüzde 95 ile en yüksek seviyeye çıkıyor. Kadına yönelik şiddet unsurlarını izlemekten rahatsız olacağını ifade edenlerin oranı ise yüzde 92’ye ulaşıyor; her iki cinsiyette de oranlar yüzde 90’ların üzerinde seyrederken kadınlarda yüzde 94, erkeklerde yüzde 90 olarak sonuçlara yansıyor.
Her türlü şiddet ekranda, hepsi izleniyor
Dizilerin tamamında fiziksel ve ekonomik şiddet görülürken, yüzde 97’sinde psikolojik şiddet ve yüzde 34’ünde cinsel şiddet yer alıyor. Kadına yönelik şiddete ise dizilerin yüzde 86’sında yer veriliyor.
