Ailenizin geçmişi İstanbul’a dayanıyor. İstanbul’a geldiğinizde, başka ülkelere yaptığınız ziyaretlerden farklı duygular yaşıyor musunuz?
Babamın İstanbul doğumlu olmasının yanısıra, baba tarafım birkaç yüz yıl (İzmit) Bahçecik’te yaşamıştır. Dolayısıyla sadece İstanbul ile değil, Bahçecik ile de çok uzun zamana dayanan bir bağım var. 1800’lerin sonları, 1900’lerin başlarında İstanbul’da kurulan "Sinanyan Orkestrası" adlı ilk büyük orkestranın üyelerinin bizim ailemizden olduğunu biliyorum.
İstanbul’a karşı özel bir hissim yok. İstanbullu Ermenilere karşı özel bir hissim var. Benim için İstanbullu Ermeniler çok samimidir; çünkü bir bakıma onları babamla ve babamın kuzeni olan amcam Garo Hamamcıyan ile bağdaştırıyorum. Yani ben İstanbul’u ziyarete gelmedim, İstanbullu Ermenileri ziyarete geldim. Kardeşlerimizi görmeye geldim. Duygularım İstanbul Ermenilerimizle bağlantılıdır.
Sizce Türkiye Ermenileri ile Diaspora Ermenileri arasında ne gibi farklar var?
Elbette fark var. Ama bu "Daha iyi Ermeni, daha kötü Ermeni, daha az Ermeni, daha çok Ermeni..." gibi bir fark değil. Bu anlamda bir fark yok. Fark şu ki; onlar Türkiye Cumhuriyeti’nde yaşıyorlar ve hepinizin bildiği gibi bu durum onların yaşam tarzında büyük bir rol oynuyor. Yani Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşayıp diaspora Ermenisi olmak başka bir şey, Türkiye Cumhuriyeti topraklarında yaşamak tamamen başka bir şey.
Bizim Türkiye ile bir tarihimiz var. Sadece eski Osmanlı İmparatorluğu topraklarında değil, bizzat İstanbul’da da uzun süre yaşamış bir tarihimiz var. Ve bu tarihin çok karanlık ve üzücü sayfaları da bulunmaktadır. Her şeye rağmen bugün soydaşlarımız İstanbul’da yaşamaya, okullarını açık tutmaya, kiliselerini korumaya ve çocuklarını Ermeni olarak büyütmeye devam ediyorlar. Bu durum bana kalırsa, pek çok başka yere kıyasla İstanbul’da oldukça kahramanca bir adımdır.
Diaspora ve Ermenistan arasındaki temaslar tarih boyunca dalgalı seyretti. Son dönemde Sayın Paşinyan’ın masaya koyduğu komşularla olumlu ilişkiler kurmaya dayanan "Gerçek Ermenistan" fikrinden sonra, Ermeni Diasporası ile -elbette tek bir diaspora yok, çeşitli diasporalar var- Ermenistan Cumhuriyeti arasındaki ilişkiler yeni bir biçim aldı mı? Diasporadan herhangi bir eleştiri geldi mi?
Söylediğiniz gibi diasporalar çok çeşitli ve farklı kuruluşlar, siyasi akımlar var. Bana, bize ve çalışmalarımıza çok eleştirel yaklaşan bir kesimin olması doğaldır. Bunu normal karşılıyorum. Biz sözle değil, esasa dayanan çalışmalarımızla değerlerimizi, amaçlarımızı ve iş birliği odaklı zihniyetimizi göstermeye çalışıyoruz. Birlik olmak istiyoruz. Dolayısıyla eleştirilere maruz kalıyoruz; bunların ne tür eleştiriler olduğunu bilmek ister misiniz?
Hükümetimizi milli değerlerden uzak olmakla, iyi Ermeni olmamakla, millete karşı olmakla ve Dağlık Karabağ’ın kaybından bir şekilde sorumlu olmakla suçladıkları malumdur...
Biz Türkiye Cumhuriyeti ile iyi ilişkiler kurmak istiyoruz. Bizi tüm bunlar için de suçluyorlar. Elbette bu suçlamaları kabul etmiyorum, tüm bunları yanlış şekilde yorumluyorlar.
Evet, Türkiye ile komşuluk ilişkilerimiz olsun istiyoruz. Eğer gelecekte bundan iyi ilişkiler doğarsa, bundan sadece mutluluk duyarız.
Biz Ermenistan’ın güvenli bir çevre içinde olmasını istiyoruz. Eğer bunun için bizi suçlayacaklarsa, çok iyi, bırakalım suçlasınlar. Suçlamayı kabul ediyoruz. Aynı şekilde, Avrupa değerlerine ve Avrupa Birliği’ne katılma çabalarımız hakkında da konuşuyorlar. Tamam, eğer bu bir suçlamaysa kabul ediyorum. Evet, Avrupa’ya yöneliyoruz; bu da halkımızın refah içinde yaşamasını istediğimiz anlamına gelir. Bunda kötü olan ne? Bence en iyi ihtimalle biz çok iyi olsak ve elimizden gelenin en iyisini yapsak bile, bizi her zaman eleştirenler olacaktır. Buna çok sağlıklı ve sakin yaklaşıyoruz.
Geçtiğimiz hafta Ermenistan’da gerçekleşen III. Dünya Ermenileri Zirvesi hakkında konuşacak olursak; orada da Türkiye-Ermenistan ilişkileri için karşılıklı güven vurgusu yapıldı. Peki diaspora Ermenileri bu "karşılıklı güven" vurgusuna nasıl bakıyor?
Şüphesiz diaspora Ermenileri açısından Ermenistan-Türkiye ilişkilerinin kilit noktası, tabiri caizse kökeni, Ermeni Soykırımı konusudur. Yani Diaspora bunun sonucunda şekillenmiştir. Doğal olarak onlar için Türkiye ile kurulacak herhangi bir ilişki, bünyesinde soykırımla ilgili bir çözüm barındırmalıdır. Bunu anlıyorum. Bu çok doğaldır. Diasporanın Ermenistan-Diaspora ilişkileri konusundaki tereddüdü de tam olarak buradan kaynaklanmaktadır. Biz Ermenistan’da şöyle diyoruz: Tarihi asla unutmayız. Unutamayız. Unutmaya hakkımız yok. Unutmamız da mümkün değil; ancak ileriye doğru hareket etmeli ve bugünü yaşamalıyız.
Bu bizim için çok açıktır ve çok anlaşılırdır. Yaşamak zorundayız. Yaşayabilmek için de komşumuzla birlikte yaşamalıyız. Komşularımızdan biri ve en büyüğü Türkiye Cumhuriyeti’dir. Bu bizim yaklaşımımızdır. Diasporada, Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşayıp "Hayır, soykırımın tanınması süreci çözülene kadar Türkiye ile hiçbir ilişki kurmayalım" diyebilirsiniz. Güzel, Los Angeles’ta bunu yapabilirsiniz. Los Angeles’ta oturun ve Türkiye ile ilişki kurmayın. Bizim için bu gerçekçi değildir. Biz bugünü yaşıyoruz, günümüz gerçekliğinde geleceğe bakarak yaşıyoruz. Komşularımızla ortak bir dil bulmaya, komşuluk ilişkileri kurmaya mecburuz, zorunluyuz ve buna mahkûmuz. Ve belki bir gün bu komşuluk ilişkileri, iyi komşuluk ilişkilerini de beraberinde getirecektir.
Dolayısıyla Diaspora ile işiniz zor.
Çok zor. Çünkü Diaspora, anlaşılır bir şekilde, "Biz bunu asla yapmayız" diyerek ahlaki açıdan çok yüksek standartlara sahip olma lüksüne erişebiliyor. Güzel. Biz ise Ermenistan Cumhuriyeti’nin yararına olan her şeyi yapacağız. Ermenistan Cumhuriyeti’nin yararı ise Türkiye Cumhuriyeti ile komşuluk ilişkilerine sahip olmaktır. Nokta.
Türkiye ile ilişkiler şu an ne düzeyde? Sınırlar açılmadı. Türkiye’nin Azerbaycan ile yakın ilişkilere bağlı olarak beklediğini biliyoruz. Anayasa değişikliğini mi bekliyorlar? Bu konuda sizin görüşünüz nedir?
Bu soruya sadece Türk muhataplarımız cevap verebilir. Neden beklediklerini kendileri bilirler. Türkiye Cumhuriyeti ile diplomatik ilişkilerin kurulması, sınırın açılması ve bu komşuluk ilişkileri seviyesine ulaşılması için her türlü çabayı gösterdik ve göstermeye devam ediyoruz. Ancak sizin de belirttiğiniz gibi tüm süreç çok şeffaftır. Türkiye bekleme durumundadır. Anladığım kadarıyla Türkiye’nin bizimle bir sorunu yok, Türkiye’nin kendi tutumuyla ilgili bir sorunu var.
Ermenistan vatandaşı olmak isteyen ancak vaftiz belgesi olmayanlarla ilgili bazı sorunlar yaşandı. Son durum nedir?
Vaftiz belgeleri konusunda büyük bir değişiklik hazırlanıyor. Örneğin, "Ben Ermeniyim, din değiştirdim, adım Mehmet, Dersimliyim veya Hemşinliyim; bana vatandaşlık verin" diyenler var. Eğer kendisi Ermeni kökenli ise ama Ermeni ismi taşımıyorsa ve Ermenice de bilmiyorsa, prosedüre göre ona vatandaşlık vermekle yükümlüyüz. Şimdi böyle insanlar doğal olarak kiliseden belge getiremiyorlar; kişi "Ben Hıristiyanım" demiyor, "Ben Ermeniyim" diyor.
Doğum belgesi yollardan biri olmalı. Eğer Ermeni iseniz konuya daha derin bakılması gerekir. "Vaftiz olmadıysan kusura bakma vatandaşlık veremeyiz" denilemez, böyle yapılamaz.
Ancak vaftiz belgesiyle bu süreç çok daha kolaylaşıyor.
