Gelecek isteyenlere polis, zam isteyenlere kırıntı

Fransa günlerdir sokaklarda olanların talepleri farklı, karşı karşıya oldukları sorun ortak: Gelecek güvencesizliği ve derinleşen eşitsizlik.

17 Ekim’den itibaren genişleyen toplumsal hareket, Kasım ayında da hız kesmedi. 5 Kasım grevine katılım hükümete göre 575 bin, sendikalara göre 1,6 milyon. Gözaltı sayısı 448.

Hükümet gösterileri gözaltılar, kapatılan okullar ve görevlendirilen polis rakamları üzerinden, sokaktakiler ise geçinmek, eğitim görmek, barınmak ve korkmadan gelecek kurmak isteği üzerinden değerlendiriyor. İki Fransa birbirini duymuyor artık. Daha doğrusu biri konuşuyor, diğeri güvenlik önlemlerini artırıyor.

70 bin güvenlik görevlisi: Kimin güvenliği?

7 Kasım gösterileri için İçişleri Bakanlığının açıkladığı güvenlik planı dikkat çekiciydi: 70 bin polis ve jandarma, 110 hareketli güvenlik birimi, 25 Centaure zırhlı araç, insansız hava araçları ve helikopterler.

Paris’te 60 bin gösterici beklenirken République Meydanı’ndan Nation Meydanı’na uzanan sendikalar arası yürüyüşe izin verildi. Sarı Yelekliler hareketine bağlı beş kolektifin ise Concorde Meydanı’na çıkması ve bazı buluşma güzergâhları yasaklandı. Ulusal Meclis ve Dışişleri Bakanlığı çevresinde de gösteri yasağı uygulandı.

Yürüyenlerin, gösteri anayasal bir hak iken, kullanılması neden giderek olağanüstü güvenlik operasyonlarıyla karşılanıyor, sorusu ise yanıtsız. Güvenlik gerekçesinin her itirazın önüne konulması, temel soruyu değiştirmiyor: Devlet yurttaşını mı koruyor, yoksa yurttaşın itirazından mı korunuyor?

İçişleri Bakanı, Cumhuriyet Adalet Divanı’na

İçişleri Bakanı Laurent Nuñez, 17 Ekim olaylarına ilişkin açılan Meclis Soruşturma Komisyonu'nda kendi güvenlik bilançosunu bir “başarısızlık” olarak nitelendirdi ve sorumluluğu üstlendi.

Bakanın verdiği bilgilere göre o gün ülke genelinde 22 bin göz yaşartıcı ve yaralayıcı gaz bombası kullanıldı. Polis ve jandarma denetim birimlerinde 83 inceleme yürütülüyor.

22 bin gaz bombası!

Böylesine yoğun güç kullanımı, 14-17 yaş grubuna müdahalenin gerekliliği ve orantılılığı konusunda ciddi itirazlar doğuruyor.

Nuñez ise ara müdahale silahlarından vazgeçmeyeceğini açıkladı. Gösterilere katılımı yasaklayabilen idari gözetim tedbirlerini de savundu.

Öte yandan en az 18 yaralı göstericiyi temsil eden beş avukat, bakan hakkında Cumhuriyet Adalet Divanı’na toplu başvuru yapacaklarını duyurdu. Avukatlardan Arié Alimi, kalıcı yaralanmalara yol açan savaş silahlarının kullanılmasına ilişkin siyasi sorumluluğun incelenmesini istiyor.

Fransız Basın Ajansı’nın (AFP) aktardığına göre, toplumsal hareketin başlamasından itibaren 20'den fazla ağır yaralanma vakası kaydedildi. Nuñez, güç kullanımının yasal çerçevede gerçekleştiğini savunuyor. Ancak bir göstericinin gözünü, çenesini, elini ya da beden bütünlüğünü kaybetmesi karşısında siyasi sorumluluk nerede başlar? Polis şiddeti, yalnızca polis kurumlarının kendi denetimine bırakılabilir mi, sorularını yanıtlamıyor.

Gençler neden dersliklerinde değil?

5 Kasım grevine ilişkin Eğitim Bakanlığı verilerine göre genel greve katılım oranı yüzde 12,77, öğretmenlerde yüzde 15,81, okul yaşam personelinde ise yüzde 25,65.

Okul boykotlarında da rakamlar farklı. Hükümet 81 boykot edilmiş veya kapalı lise bildirirken, öğrenci sendikaları ve eğitim personelini temsil eden en büyük sendikalardan SNES ve FSU, kısmen ya da tamamen boykot edilen bin okuldan söz ediyor. Ancak rakamlardan daha önemli bir soru var: Gençler neden dersliklerinde değil, sokaklarda?

Çünkü mesele yalnızca bir sınav ya da üniversiteye yerleştirme sistemi değil. Öğrenciler, Parcoursup üzerinden yükseköğretime geçişteki ayrımcılığı, eşitsizlikleri, kontenjan yetersizliğini ve sistemin şeffaf olmamasını eleştiriyor. Sendikalar 150 bin ek üniversite kontenjanının finanse edilmesini, 15 bin kadrolu personel alınmasını ve eğitimdeki istihdam kesintilerinin durdurulmasını istiyor.

Bir gence istediği eğitime ulaşabileceği bir yol sunamıyor, geleceğini elinden alıyorsanız, öfkesini nasıl açıklayacaksınız? Tembellikle mi, sabırsızlıkla mı, yoksa her zamanki gibi gençliği güvenlik sorunu olarak göstererek mi? Sorun gençlerin gelecek istemesi değil, geleceğin giderek bir ayrıcalığa dönüşmesi.

Üniversite başkanları da sokağa çıktı

6 Kasım’da yaklaşık 15 yükseköğretim kurumunu temsil eden 50 kadar üniversite yöneticisi Senato’dan, Fransa Başbakanı'nın resmi konutu Matignon’a yürüdü. Aralarında Sorbonne, Assas, Sorbonne Nouvelle, Paris-Saclay ve Inalco temsilcileri de vardı. Talepleri, 2027 için üniversitelere ve gençlere ek 1 milyar avro, kampüslerin yenilenmesi, öğrenci yoksulluğuyla mücadele ve acil eylem planıydı.

Sorbonne Üniversitesi Başkanı Nathalie Drach-Temam, özellikle birinci sınıf öğrencilerinin derslerden uzak kaldığını, öğrencilerin kırılganlaştığını ve idari personelin tükendiğini dile getirdi.

Artık yalnızca öğrenciler değil, üniversiteleri yönetenler de kaynakların toplum için kullanılmamasına ve yetersizliğine itiraz ediyor. Gençliğin geleceğine ayrılacak kaynaklar sürekli tartışılırken pahalı ve büyük güvenlik operasyonları düzenlenebiliyorsa, hükümetin öncelikleri neler?

Meclis bütçeyi reddetti: 458’e karşı sıfır oy

Fransa’daki siyasi çıkmazın bir başka göstergesi 2027 bütçesi. 4 Kasım akşamı Ulusal Meclis, devlet bütçesinin gelirler bölümünü 458 ret oyuna karşı sıfır kabul oyuyla reddetti.

Evet, sıfır!

Bu, bütçenin kesin olarak yürürlükten kalktığı anlamına gelmiyor; yasama süreci Senato’da devam edecek. Ancak hükümetin kendi bütçe taslağına bile, Meclis’te destek bulamaması, siyasi krizin boyutunu gösteriyor.

Hükümetin 200 liseyi yenileme planı da tepki çekiyor. 2030’a kadar öngörülen 4 milyar avro, doğrudan ayrılmış somut bir devlet bütçesi ödeneği değil, bölgelere sunulacak kredi imkânı.

Bölgeler, okul listesinin güvenilir ölçütlere dayanmadığını, acil ihtiyaçları olan bazı liselerin dışarıda bırakıldığını ve kendilerine danışılmadığını savunuyor. Sorun yalnızca ne kadar kaynak ayrıldığı değil; kimin için, hangi ölçütlerle ve kimin görüşü alınarak karar alındığı. Ve Ukrayna savaşına kaynak ayırmaya devam eden hükûmetin, kendi halkına kaynak ayıramaması.

Matignon’da görüşme, sokakta hayal kırıklığı

Başbakan Sébastien Lecornu, 9 Kasım’da sendikalar ve işveren örgütleriyle masaya oturdu. Amaç, toplumsal gerilimi azaltmaktı.

Hükümet, 1 Aralık’tan itibaren asgari ücrete yüzde 1,6 artış yapılacağını ve net ücretin 1.502 avroya yükseleceğini duyurdu. Buna göre aylık net asgari ücret 1.477,93 avrodan 1.502 avroya çıkacak. Artış yalnızca 24 avro.

CGT Genel Sekreteri Sophie Binet, açıklanan artışın çalışanların alım gücü kaybını karşılamadığını belirtti. CGT'nin talebi yaklaşık 150 avro, CFDT'nin talebi ise 100 avro net aylık artıştı. Sendikalar, 17 Kasım'da yeni bir ulusal grev ve gösteri çağrısında bulundu.

Hükümet ayrıca fazla mesaiye ilişkin vergi muafiyeti tavanını yükseltme, akaryakıt primini uzatma ve şirketlere verilen kamu yardımlarının sendikalar tarafından denetlenmesine yönelik adımlar vaat etti.

Fakat temel sorun ortada duruyor: Hayat pahalılığı karşısında geçinemeyen insanlar ne yapacak? Hükümet, sokaklara taşan toplumsal öfkeyi küçük ekonomik tavizlerle yatıştırabileceğini düşünüyor ve sorunun derinliğini kavrayamamış görünüyor.

Gençler masayı terk etti

Aynı gün Matignon’da gençlik örgütleriyle yapılan Parcoursup görüşmesi de uzlaşma sağlayamadı. UNEF, FAGE, UE ve Les Lycéens! temsilcileri, yolsuzlukla suçlanan aşırı sağcı Ulusal Birlik (RN) milletvekilleri ile sağcı öğrenci örgütü UNI’nin toplantıya katılmasını protesto ederek görüşmeyi boykot etti.

Hükümetin Parcoursup sistemini 2028’e kadar kademeli olarak değiştirme planı da gençlerin acil taleplerine yanıt vermedi. 2028’e kadar eşitsizlik ve ayrımcılıkla karşılaşmaya devam edecek öğrencilerin ne olacağı ise belli değil.

Gençler, geleceklerini doğrudan etkileyen kararlar üzerinde söz sahibi olmak ve masada, yükselen aşırı sağın olma nedenini ve kimlerin masada neden bulunduğunu bilmek istiyor. Onların itirazlarını yok sayarak katılımcı bir eğitim reformu gerçekleştirilebilir mi?

Üstelik aşırı sağcı grupların olası tepkileri, başka siyasi görüşlerin toplantı hakkını sınırlandırmanın gerekçesi hâline geldiğinde bundan kim kazançlı çıkar? Tehdit eden mi, konuşmak isteyen mi, belli değil.

10 Kasım: Yeni grev, aynı sorunlar

9 Kasım hükümet görüşmeleri toplumsal hareketi durdurmaya yetmedi. SNES-FSU ve eğitim örgütleri, 10 Kasım Salı günü yeni grev ve gösterilere çağrı yaptı. Hükümet, yeni güzergâh kısıtlamaları açıkladı.

Polis müdahalelerini savunan bir İçişleri Bakanı. Meclis’ten geçemeyen bir bütçe. Bir tarafta geçinemeyen çalışanlar, diğer tarafta 24,00 avroluk artış önerisi.

Üstelik Fransa Senatosu araştırma çalışmalarında, şirketlere sağlanan kamu yardımlarının yıllık toplamı 211 milyar avro olarak hesaplanıyor.

Bu devlet kimin için, hangi önceliklerle yönetiliyor?

Çalışanlara önerilen birkaç avroluk artışla şirketlere sağlanan milyarlarca avroluk kamu desteğini yan yana koyduğumuzda, devletin kaynak dağılımındaki önceliklerini sorgulamak kaçınılmaz hâle geliyor. Buna bir de gençlerin sorguladığı; meclistekilerin, siyasi yöneticilerin ve ailelerinin harcamaları ile hesabı verilmemiş gelirler, yolsuzluklar hakkındaki iddialar ekleniyor.

Hükümetin önündeki sınav şu: Gelecek isteyen gençlere polis, geçinmek isteyen çalışanlara kırıntı sunarak, toplumsal barışı kurabilecek mi?