Ermenistan'da yeni anayasa taslağı hazırlandı ancak kamuoyuyla paylaşılmadan önce iktidardaki Sivil Sözleşme Partisi'nin yönetim kurulu ve meclis grubunda değerlendirilecek. Anayasa değişikliğinin tek destekçisi konumundaki iktidar partisi, metni inceleyecek ilk siyasi güç olacak.
Henüz resmi görüşmeler başlamadan, anayasanın başlangıç kısmında Bağımsızlık Bildirgesi'ne atıf yapılıp yapılmayacağı ve üst düzey yetkililer için çifte vatandaşlığın sınırlandırılması gibi temel konulardaki görüş ayrılıkları belirginleşmeye başladı.
Değişikliğin en çok tartışılan maddesini, yaklaşık bir yıldır gündemde olan anayasanın başlangıç bölümündeki Bağımsızlık Bildirgesi atfının kaldırılması fikri oluşturuyor. Başbakan Nikol Paşinyan, bölge ziyaretlerinde halkla paylaştığı bu görüşü savunarak, mevcut atfın artık güncel olmadığını belirtiyor.
Paşinyan: Ermenistan kancadan kurtuldu
Konuya ilişkin açıklama yapan Başbakan Paşinyan, "Tüm sorunlarımızla yüzleşmeliyiz. Bağımsızlık Bildirgesi adını verdiğimiz metin aslında bir çatışma ve bağımlılık bildirgesidir. Eğer tüm komşularınıza meydan okuyan bir bildirge kabul ediyorsanız, bu dışarıdan birilerine bel bağladığınız anlamına gelir. O güçlere güvendiğinizde de kendinizi onların kancasına takmış olursunuz. 2024-2025 yıllarında Ermenistan bu kancadan kurtulmuştur ve bunun değerini bilmeliyiz" ifadelerini kullandı.
Anayasanın başlangıç bölümünde yer alan ve Dağlık Karabağ'ın Ermenistan'a birleşmesini de barındıran Bağımsızlık Bildirgesi'ne yönelik atıf, Bakü tarafından barış anlaşmasının önündeki son engel olarak nitelendiriliyor. Bu durum, Ermenistan Anayasa Mahkemesi'nin (AYM) Eylül 2024'teki kararından sonra da Azerbaycan'ın gündeminde kalmaya devam etti. AYM, sınır belirleme yönetmeliğinin incelenmesi sürecinde, Bağımsızlık Bildirgesi'nin hukuki bağlayıcılığı olmadığını ve yalnızca Anayasa'nın üstünlüğünün bulunduğunu karara bağlamıştı.
Muhalefetten "bağımsızlık temeli" uyarısı
İktidarın Dağlık Karabağ ibaresini çıkarma yönündeki niyetleri ise muhalefetin tepkisini çekiyor. Aydınlık Ermenistan Partisi Lideri ve Anayasa Değişikliği Uzmanlar Konseyi Üyesi Edmon Marukyan, bu adımın "ülkenin bağımsızlık temelini yok edeceğini" öne sürerek, iki olası senaryoya dikkat çekti.
Marukyan, "AYM, Anayasa'da bir toprak talebi olmadığını söylüyor. Ancak iktidar bunu bir çatışma bildirgesi olarak görüp değiştirmek için referanduma gider ve referandumdan ret oyu çıkarsa, Aliyev 'Toprak talebiniz olduğunu kabul ettiniz ve halkınız da bunu onayladı, dolayısıyla size karşı savaşabilirim' diyebilir. İkinci senaryoda ise halk sandıkta anayasanın başlangıç bölümünün çıkarılmasına 'evet' derse, bu ülkenin doğum belgesini yok etmiş oluruz ve çok daha köklü sorunlarla karşı karşıya kalırız" değerlendirmesinde bulundu. Öte yandan Marukyan'ın, itirazları nedeniyle bir süredir uzmanlar konseyi toplantılarına katılmadığı belirtiliyor.
Adalet Bakanı: Parlamenter sistem korunacak
Anayasa'daki genel değişiklikler hakkında bilgi veren Adalet Bakanı Srbuhi Galyan, uzmanlar komisyonunun metni pandemi ve savaş öncesinde geliştirilen kavramsal çerçeveye dayanarak hazırladığını aktardı. Galyan, parlamenter sistemden vazgeçilmeyeceğini vurgulayarak, "Merkezde yine insan, vatandaş ve halk var. Güçler ayrılığını daha ademi merkeziyetçi hâle getirmek ve dengelemek amacıyla Ulusal Meclis'e başbakanın faaliyetleri üzerinde denetim mekanizmaları sağladık. Ayrıca sosyal güvenlik ve sağlık hakkı gibi üçüncü bölümde yer alan hakların, temel haklar statüsüne geçmesini önereceğiz" dedi.
Metindeki bir diğer kritik madde olan çifte vatandaşlık kısıtlaması konusunda da uzmanlar komisyonunda farklı görüşler dile getiriliyor. Konsey üyesi avukat Tigran Yegoryan, temel ilkenin korunduğunu belirterek, "Ermenistan'daki üst düzey yetkililer yalnızca Ermenistan vatandaşı olmalıdır. Göreve talip olan birinin son umudu Ermenistan olmalı, başka bir ülkeye veya o ülkenin mevzuatına tabi olmamalıdır" şeklinde konuştu. Yeni taslakla birlikte, bu kısıtlamaya tabi olacak yetkililerin kapsamının genişletilebileceği öngörülüyor.
Referandum 2027'de
Anayasa taslağının hazırlanma süreci ise henüz tamamlanmadı. Adalet Bakan Yardımcısı Tigran Dadunts, uzmanlar konseyinin görevine devam edeceğini ve parti içi tartışmaların ardından kamuoyunu bilgilendirme çalışmalarının süreceğini ifade etti. Dadunts, metnin meclise sevki ve sonrasındaki referandum aşamasının uzun bir süreç olacağına işaret etti.
İki büyük seçimin çakışmaması amacıyla anayasa referandumunun 2026'daki olağan parlamento seçimlerinden sonra yapılması planlanıyor. Taslak takvime göre parlamento seçimleri Haziran 2026'da, referandum ise 2027 yılında gerçekleştirilecek.
