ABD Başkanı Donald Trump ve İran Dışişleri Bakanı Yardımcısı Kazım Garibabadi iki ülke arasındaki savaşı bitirecek anlaşmaya varıldığını doğruladı.
Trump kendi sosyal medya hesabı Truth Social'da "İran İslam Cumhuriyeti ile anlaşma tamamlandı" yazdı. "Hürmüz Boğazı'nın hiçbir kısıtlama olmaksızın açılmasını ve aynı zamanda ABD'nin deniz ablukasının derhal kaldırılmasını onayladığını" söyledi. Ve ekledi: "Petrol akmaya başlasın!"
Trump daha sonra 19 Haziran Cuma anlaşmanın imzalanmasının ardından boğazdan petrol akışının başlayacağını belirtti.
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, ABD ile İran arasında barış anlaşmasına varıldığını ilk duyuran isimlerden biri oldu. Şerif, “Yoğun görüşmelerin ardından, Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti arasında barış anlaşmasına varıldığını duyurmaktan memnuniyet duyuyoruz” açıklamasını yaptı. Trump'ın paylaşımının ardından İran devlet televizyonu da Pakistan Başbakanı'nın açıklamasına dayanarak Tahran'ın ABD ile bir anlaşmaya vardığını duyurdu.
Ardından İran Dışişleri Bakanı Yardımcısı Kazım Garibabadi, devlet televizyonuna telefonla bağlanarak ABD ile bir anlaşmanın olacağını ve resmi imza töreninin 19 Haziran'da günü İsviçre'de gerçekleşeceğini doğruladı.Garibabadi, “Lübnan da dahil olmak üzere çeşitli cephelerdeki savaşın ve askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirileceği bu akşam duyurulacak” dedi. Garibabadi ayrıca, ABD’nin İran’a uyguladığı deniz ablukasının da kaldırılacağını söyledi.
Anlaşmada neler var?
İran’ın yarı resmi haber ajansı Mehr, ABD ile İran arasında imzalanacak 14 maddelik bir mutabakat taslağının ayrıntılarını duyurdu ancak bu maddeler henüz iki ülke tarafından resmen teyit edilmedi.
Mehr’e göre taslakta öne çıkan başlıklar şöyle:
ABD ve İran arasında, Lübnan dahil tüm cephelerde kalıcı ateşkes ilan edilmesi; ABD’nin İran’ın iç işlerine karışmama taahhüdü; ABD deniz ablukasının 30 gün içinde kaldırılması; Hürmüz Boğazı’nın İran’ın düzenlemeleri çerçevesinde yeniden açılması; İran petrolü ve enerji ürünlerine yönelik yaptırımların kaldırılması; İran’ın nükleer silah üretmeme taahhüdünü yinelemesi; ABD’nin bölgede asker sayısını artırmama ve yeni yaptırım uygulamama sözü vermesi.
Taslakta ayrıca ABD ve müttefiklerinin İran için en az 300 milyar dolar değerinde yeniden inşa planları sunmasından söz edildiği belirtildi.
Mehr’in haberine göre İran, dondurulmuş fonlarının yarısı serbest bırakılmadan, petrol yaptırımları askıya alınmadan ve deniz ablukası kaldırılmadan nihai müzakerelere başlamayacak.
Nihai anlaşmanın ise Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanması hedefleniyor.
Hürmüz açılacak mı?
Anlaşmanın en kritik başlıklarından biri Hürmüz Boğazı. Dünya petrol ve sıvılaştırılmış gaz taşımacılığının en önemli geçiş noktalarından biri olan boğazın kapalı kalması, savaş boyunca küresel enerji fiyatlarını yukarı çekmişti. İki ülke arasında da en kritik noktalardan biriydi.
İSTANBUL (Medyascope) – ABD Başkanı Donald Trump ve İranlı yetkililer, savaşı sona erdirecek bir ön anlaşmaya varıldığını duyurdu. Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve ABD ablukasının kaldırılması beklenirken, İran’ın nükleer programı, Lübnan cephesi ve yaptırımlar konusunda asıl pazarlık 60 günlük ateşkes sürecine bırakıldı.
Haberin özeti:
ABD Başkanı Donald Trump ve İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Washington ile Tahran arasında savaşı sona erdirecek bir mutabakata varıldığını açıkladı. Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerin ardından duyurulan anlaşmanın, 19 Haziran Cuma günü İsviçre’de imzalanması bekleniyor.
Trump, kendi sosyal medya platformu Truth Social’dan yaptığı açıklamada, “İran İslam Cumhuriyeti ile anlaşma tamamlandı” dedi. ABD Başkanı, Hürmüz Boğazı’nın açılmasını ve ABD donanmasının İran’a uyguladığı deniz ablukasının kaldırılmasını onayladığını belirtti.
Trump’ın mesajı kısaydı: “Petrol akmaya başlasın.”
Ancak anlaşmanın duyurulmasının ardından ortaya çıkan tablo, savaşın sona ermesi için önemli bir eşik aşılsa da pek çok kritik başlığın hâlâ müzakere masasında olduğunu gösterdi. Hürmüz Boğazı’nın ne zaman ve hangi koşullarda açılacağı, İran’ın nükleer programının geleceği, Lübnan’daki çatışmaların gerçekten durup durmayacağı ve yaptırımların hangi takvimle kaldırılacağı belirsizliğini koruyor.
Anlaşma ne zaman imzalanacak?
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, ABD ile İran arasında barış anlaşmasına varıldığını ilk duyuran isimlerden biri oldu. Şerif, “Yoğun görüşmelerin ardından, Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti arasında barış anlaşmasına varıldığını duyurmaktan memnuniyet duyuyoruz” açıklamasını yaptı.
Şerif’e göre iki taraf, “Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiğini” ilan etti.
Resmi imza töreninin ise 19 Haziran’da İsviçre’de yapılması bekleniyor.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Garibabadi de İran devlet televizyonuna yaptığı açıklamada anlaşmanın sonuçlandırıldığını doğruladı. Garibabadi, “Lübnan da dahil olmak üzere çeşitli cephelerdeki savaşın ve askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirileceği bu akşam duyurulacak” dedi.
Garibabadi ayrıca, ABD’nin İran’a uyguladığı deniz ablukasının da kaldırılacağını söyledi.
Hürmüz Boğazı açılıyor mu?
Anlaşmanın en kritik başlıklarından biri Hürmüz Boğazı. Dünya petrol ve sıvılaştırılmış gaz taşımacılığının en önemli geçiş noktalarından biri olan boğazın kapalı kalması, savaş boyunca küresel enerji fiyatlarını yukarı çekmişti.
Trump, Hürmüz Boğazı’nın açılması konusunda net bir ton kullandı. “Dünyanın gemileri, motorlarınızı çalıştırın. Petrol aksın!” diyen Trump, ABD deniz ablukasının kaldırılması için de talimat verdiğini açıkladı.
Ancak bu başlıkta da zamanlama ve koşullar net değil. Trump daha sonra, boğazın açılmasının anlaşmanın cuma günü imzalanmasına bağlı olduğunu ve bunun mayın temizliği amacıyla yapılacağını söyledi.
İran’ın yarı resmi haber ajansı Mehr ise Hürmüz Boğazı’nın “İran’ın düzenlemeleri çerçevesinde” 30 gün içinde yeniden açılacağını aktardı. Bu ifade, ABD ve Avrupa başkentlerinin vurguladığı “koşulsuz ve serbest geçiş” beklentisiyle tam olarak örtüşmüyor.
İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya liderleri ortak açıklamalarında Hürmüz’de seyrüsefer serbestisinin yeniden tesis edilmesi gerektiğini vurguladı. İngiltere Başbakanı Keir Starmer da anlaşmayı, “savaşı sona erdirmek, bölgesel istikrarı sağlamak ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmak için atılmış son derece önemli bir adım” olarak nitelendirdi.
"Biraz zaman alabilir"
BBC ekonomi muhabiri Jonathan Josephs, anlaşmanın ardından Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiğinin savaş öncesi seviyelere dönmesinin biraz zaman alabileceğini söylüyor.
Nakliye şirketlerinin anlaşmanın yürürlükte kaldığını görmek isteyeceklerini belirten Josephs, "Dünyanın en büyük deniz taşımacılığı şirketleri, mürettebatlarının ve gemilerinin güvenliğinin en büyük öncelikleri olduğunu defalarca vurguladı" diyor.
Nükleer program ne olacak?
Hayır. Anlaşmanın en büyük eksiklerinden biri de bu.
ABD-İran savaşının en temel gerekçelerinden biri olarak sunulan İran’ın nükleer programı, açıklanan ön mutabakatla çözülmüş değil. Bu başlık, 60 günlük ateşkes döneminde yürütülecek daha kapsamlı görüşmelere bırakıldı.
Trump, İran’ın nükleer silaha sahip olmasına izin verilmeyeceğini bir kez daha söyledi. Ancak ABD Başkanı’nın New York Times’a verdiği mesaj, sürecin hâlâ kırılgan olduğunu gösterdi. Trump, Tahran’ın nükleer anlaşmaya varamaması halinde ABD’nin askeri saldırıları yeniden başlatabileceğini söyledi.
İran ise nükleer programının barışçıl olduğunu savunmayı sürdürüyor. Tahran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun akıbeti, önümüzdeki müzakerelerin en zor başlıklarından biri olacak.
ABD’de de bu başlık yakından izleniyor. Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham, anlaşmayı memnuniyetle karşıladığını ancak nükleer müzakereleri “yakından izleyeceğini” söyledi. Graham, ABD yasalarına göre İran’la yapılacak herhangi bir nükleer anlaşmanın Kongre’nin incelemesine ve oylamasına sunulacağını hatırlattı.
Türkiye’ye teşekkür
Türkiye anlaşmayı memnuniyetle karşıladı.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, “ABD ile İran arasındaki savaşın sona erdirilmesi amacıyla varılan mutabakatı memnuniyetle karşılıyoruz” dedi. Fidan, tamamlayıcı görüşmelerin yapıcı bir tutumla sürdürülmesini umduklarını söyledi ve bölgesel barış ile güvenliğin korunması için tüm ülkelerin sağduyulu davranması gerektiğini vurguladı.
AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da anlaşmaya ilişkin yaptığı açıklamada, “Tüm dünyanın uzun süredir ihtiyaç duyduğu bu haberin bölgemizde kalıcı huzur ve güven ortamının tesisine vesile olmasını yürekten temenni ediyorum” dedi.
Erdoğan, imzalar atılana kadar gerilimi tırmandıracak söylem, tahrik ve eylemlerden kaçınılması gerektiğini söyledi. Cumhurbaşkanı ayrıca olası sabotajlara karşı dikkatli olunması çağrısı yaptı. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ise arabuluculuk sürecine destek veren Katar, Suudi Arabistan ve Türkiye’ye teşekkür etti.
Kaynak: Anadolu Ajansı, BBC, Medyascope.
