Beyoğlu’nda, biraz etrafınıza bakarsanız hemen fark edeceğiniz bir vitrin var. Bu vitrinin ardındaki kapıdan içeri girdiğinizde yolunuz İran’a çıkıyor. Evet, Beyoğlu’ndan İran’a.
Bugün sizi, kendi adını taşıyan galerisiyle İranlı sanatçıların eserlerini İstanbul’dan dünyaya açmayı hedefleyen Shiva Zahed ile tanıştıracağım. Kendisi aslında bir doktor. Ancak çocukluğundan beri hayatında önemli bir yer tutan sanat, sonunda onu bambaşka bir yola çıkarmış. Deyim yerindeyse, hayatını sıfırlama parolası olmuş.
Doktorluktan galericiliğe uzanan bir hikâye
Shiva Zahed’in sanatla ilişkisi çocukluk yıllarına uzanıyor. Tahran Üniversitesi’nde tıp eğitimi alan ve kendi kliniğinde pratisyen hekim olarak çalışan Zahed, dört yaşından beri sanatla ilgilendiğini söylüyor. Ancak ailesinde herkesin doktor olduğu bir ortamda büyüdüğü için sanatla uğraşması pek desteklenmemiş. Babasının doktor olmasını istediğini anlatan Zahed, 15 yaşında sanat okuluna gitmek istediğini söylediğinde ailesinin özellikle de babasının kendisiyle üç ay boyunca konuşmadığını hatırlıyor. O günlerde ailesine verdiği yanıtı ise şöyle aktarıyor: “Madem doktor olmamı istiyorsunuz, olurum. Ama büyüdüğümde kendi yolumu seçeceğim.”
Ailesinde sanatla profesyonel olarak ilgilenen kimsenin olmadığını söyleyen Zahed, bu anlayışı, “İstediğiniz şeyi yapmak zorunda değilsiniz, babanızın istediğini yapmalısınız” sözleriyle özetliyor. Babasının bugün bile galeri açma kararına tepki gösterdiğini ekliyor. Burada açtığı sergi için hâlâ bir tebrik gelmemiş babasından.
Sanata duyduğu ilgi, Zahed’i genç yaşta koleksiyonculuğa da yöneltmiş. 18 yaşında, tıp eğitimi sırasında koleksiyon yapmaya başlayan Zahed, babasının günlük harcamaları için verdiği parayı biriktirerek ailesinden gizli küçük sanat eserleri satın almış. Kendi gelirini elde etmeye başladıktan sonra koleksiyonunu genişletmiş. Bugün de doktorluktan kazandığı parayı galeriye yatırdığını, galerinin henüz gelir getirmediğini söylüyor. Bütün bu çabasının ardındaki nedeni ise şöyle açıklıyor: “Her şey sevgiyle ilgili.”
Bu sevgi, zamanla yalnızca kişisel bir koleksiyon oluşturmanın ötesine geçerek İranlı sanatçıların eserlerini daha geniş bir çevreyle buluşturma isteğine dönüşmüş. Zahed, galerinin İranlı sanatçıları akademik ve küratöryel bir yaklaşımla uluslararası sanat ortamına tanıtmayı amaçladığını söylüyor. Galerinin misyonunu da şu sözlerle anlatıyor: “Çünkü bunu hak ediyorlar. Ben de bundan büyük keyif alıyorum.”
İranlı sanatçılar için İstanbul’da bir galeri
Sanata duyduğu aşk, İstanbul’a duyduğu aşkla birleşmiş. Zahed’in bu şehirde bir galeri açma kararında önemli rol oynamış. İstanbul’un doğasını ve kültürünü İran’a yakın bulan Zahed, iki ülke arasındaki tarihsel benzerliklerin de bu tercihte etkili olduğunu söylüyor. Uzun zamandır İranlı sanatçılar için bir şeyler yapmayı düşünen Zahed, İstanbul’a yerleştikten sonra kentteki galerileri gezerek İranlı sanatçıların temsil edilip edilmediğini araştırmış. Aradığı sanatçıları bulamayınca kendi galerisini açmaya karar vermiş.
Sanat ortamının kalbinde olmak istediği için Beyoğlu’nu seçen Zahed, Şubat 2026’da kendi adını taşıyan Shiva Zahed Galeri’yi açmış. Böylece çocukluğundan beri içinde taşıdığı sanat tutkusunu, İranlı sanatçıları İstanbul üzerinden uluslararası sanat ortamıyla buluşturmayı hedefleyen bir girişime dönüştürmüş.
Bu bir görev!
Bugüne dek dört sergiye ev sahipliği yapan galerinin son sergisi “Not Yet Gone”, yedi İranlı sanatçının fotoğraf çalışmalarını bir araya getirdi. Sergideki üç sanatçının eserleri İran dışında ilk kez izleyiciyle buluştu. Zahed, galeriyi İranlı sanatçılar için uluslararası sanat ortamına açılan bir kapı olarak görüyor. Özellikle daha önce ülke dışına çıkma fırsatı bulamamış sanatçıların eserlerini farklı izleyicilerle buluşturmayı amaçlıyor. Bu desteğin önemini, İran’da son dönemde yaşananların sanat ortamı üzerindeki etkisini anlattığında daha iyi anlıyoruz. Zahed, savaşın ve internet kesintilerinin sanatçıları daha da yalnızlaştırdığını söylüyor: “İnternetin kesilmesi ve yaşananlar İranlı sanatçıları daha da izole etti. Bu izolasyon onları bir tür depresyona sürükledi. Geleceğe dair umutlarını kaybettiler. Sadece birinin eserlerini gösterebilmesi, farklı insanlarla buluşması bile hayatlarında çok şey değiştirir. Ben de bunu yapmaya çalışıyorum.”
Zahed, savaş boyunca İran’daki galerilerin yaklaşık beş-altı ay kapalı kaldığını da anlatıyor. Bombardımanlar nedeniyle sanatçılar üretim yapamazken, kendisi de seyahat edemediği için atölye ziyaretlerini ve sergi hazırlıklarını ertelemek zorunda kalmış. Galeriler yeniden açılmış olsa da ekonomik koşulların henüz düzelmediğini belirten Zahed, Türkiye’de galeri işletmenin de kolay olmadığını ve satış yapmakta zorlandıklarını söylüyor. Bütün bu zorluklara rağmen galerisinden vazgeçmeyen Zahed, sanat uğruna alıştığı hayatı geride bırakarak kendine bambaşka bir yol çizmiş.
Avrupa müzelerinden İstanbul’a: Masoud Sadedin
Galerinin yeni sergisi, yaklaşık 30 yıldır Almanya’da yaşayan İranlı sanatçı Masoud Sadedin’in eserlerini bir araya getiriyor. İran’ın önemli sanatçılarından biri olan Sadedin’in Almanya ve Avrupa’da tanınmasına rağmen İran’da aynı ölçüde bilinmediğine dikkat çeken Zahed, sergiyle sanatçıyı hem Türkiye’deki sanat çevrelerine hem de İran’daki izleyicilere yeniden tanıtmak istiyor.
Zahed, serginin aynı zamanda İran sanat ortamını tanıtmak için bir fırsat olduğunu söylüyor:
“Bir sonraki sergide bir bakıma İran sanat ortamını göstermek istiyorum. ‘Böyle bir usta sanatçımız olduğunu biliyor muydunuz?’ demek istiyorum. Almanya’daki pek çok müze eserlerini yıllardır koleksiyonlarında bulunduruyor. Hakkında Avrupa’da çok sayıda kitap yayımlandı.”
“On What Grounds” başlıklı sergi, 14 Kasım-31 Aralık tarihleri arasında ziyaret edilebilir.
