«Իրանի հետ հրադադարը վերջացաւ»

Ամերիկայի Միացեալ Նա­հանգնե­րու Նա­խագահ Տա­նըլտ Թրամփ, Ան­գա­րայի Հան­րա­պետու­թեան Նա­խագա­հական Հա­մալի­րին մէջ կազ­մա­կեր­պո­ւած ՆԱ­ԹՕ-ի պե­տու­թիւննե­րու եւ կա­ռավա­րու­թիւննե­րու ղե­կավար­նե­րու 36-րդ գա­գաթա­ժողո­վէն առաջ, ՆԱ­ԹՕ-ի ընդհա­նուր քար­տուղար Մարք Ռու­թէի հետ միասին լրագ­րողնե­րուն յայ­տա­րարու­թիւններ ըրաւ։ Ամե­րիկա­յի Միացեալ Նա­հանգնե­րու Նա­խագահ Տա­նըլտ Թրամփ, ՆԱ­ԹՕ-ի գա­գաթա­ժողո­վին առի­թով Պեշ­թե­փէի մէջ կազ­մա­կեր­պո­ւած մամ­լոյ ասու­լի­սին ըն­թացքին յայ­տա­րարեց, թէ Իրա­նի հետ հրա­դադա­րը վերջ գտած է։ «Երէկ գի­շեր Իրա­նի դէմ հզօր յար­ձա­կում մը գոր­ծե­ցինք» ըսող Թրամփ, ընդգծեց թէ թոյլ պի­տի չտան Իրա­նի մի­ջու­կա­յին զէն­քի տի­րանա­լուն։ Ան նաեւ յա­ւելեց թէ մէկ օր առաջ խօ­սած է Սէու­տա­կան Արա­բիոյ, Քո­ւէյ­թի եւ ու­րիշ եր­կիրնե­րու ղե­կավար­նե­րուն հետ։ Ընդհա­նուր հա­մոզու­մով Իրա­նի հետ հա­մաձայ­նութեան հաս­նե­լու փոր­ձե­րը ժա­մանա­կի կո­րուստ են։ «Ին­ծի հա­մար ասի­կա աւար­տած է։ Կրնան բա­նակ­ցիլ, բայց իրենց ժա­մանա­կը կը վատ­նեն։ Կը սի­րեմ Նա­խագահ Էր­տո­ղանը։ Գի­տէք, Պի­պին ալ (Պի­նեամին Նե­թանիահու) կը սի­րեմ։ Ան իս­կա­կան պա­տերազ­մի վար­չա­պետ մըն է։ Երէկ Թուրքիոյ մա­սին գէշ բա­ներ ըսաւ, բայց ես Էր­տո­ղանի հետ խօ­սեցայ։ Ան Իս­րա­յէլը չի սի­րեր, կրնար պա­տերազ­մին մաս­նակցիլ, գի­տէք, բայց ին­ծի հա­մար պա­տերազ­մին չմաս­նակցե­ցաւ։ Մի­լիոնա­ւոր զի­նուոր­ներ ու­նե­ցող հզօր բա­նակի մը մա­սին կը խօ­սինք։ Ֆ-35 կ՚ու­զէր ստա­նալ։ Եթէ ես չըլ­լա­յի, հա­կառակ կող­մը պի­տի գտնո­ւէր»։

Ապա Թրամփ անդրա­դար­ձաւ Կրեն­լանտի խնդրին ՆԱ­ԹՕ-էն դժգո­հու­թիւն յայտնեց։ «Կրեն­լանտը մե­զի պէտք է, ոչ թէ Դա­նիոյ։ Դա­նիա մէկ օրո­ւան մէջ յանձնուեցաւ նա­ցիական բա­նակ­նե­րուն։ Մենք զայն առինք, ապա Դա­նիոյ վե­րադար­ձուցինք։ Եթէ ես ըլ­լա­յի, ասի­կա պի­տի չպա­տահէր»։ Թրամփ նաեւ ըսաւ, թէ Սպա­նիան «ժա­մանա­կի կո­րուստ» եւ «սոս­կա­լի դաշ­նա­կից» մըն է։

Սպա­նիոյ հետ առեւ­տուր ընելն ալ չեմ ու­զեր։ Անոնց հետ կա­պերը պի­տի կտրեմ։ Սպա­նիան շատ գէշ գոր­ծընկեր մըն է։ Անոնց հետ յա­րաբե­րու­թիւննե­րը շա­րու­նա­կել չենք ու­զեր։ Մենք մեր ամէն ին­չը կու տանք, բայց միւս եր­կիրնե­րը ոչինչ կու տան։ Ան­հա­մաչափ բեռ մը կը կրենք։ Բո­լորը իրենց մաս­նակցու­թիւնը կը բե­րեն, բայց Սպա­նիա՝ ոչ։ Հոս ըլ­լալնուս հա­մար ու­րախ ենք։ Մեծ ժո­ղով մը պի­տի ու­նե­նանք, հար­ցե­րը պի­տի ար­ծարծենք»։

Իրա­նի կող­մէ Հոր­մուզի Նե­ղու­ցէն անցնող երեք նա­ւերու վրայ կա­տարո­ւած յար­ձա­կու­մէն ետք, Ամե­րիկա­յի Կեդ­րո­նական Հրա­մանա­տարու­թիւնը (CENTCOM) յայ­տա­րարեց, թէ Իրա­նի կող­մէ «առեւտրա­կան նա­ւերու թի­րախա­ւոր­ման» պատ­ճա­ռաւ «Իրա­նին ծանր գին վճա­րել տա­լու նպա­տակով» շարք մը հզօր օդա­յին յար­ձա­կումներ սկսած է։ Ամե­րիկա­ցի պաշ­տօ­նեայի մը հա­ղոր­դումով, Նա­խագահ Թրամփ Իրա­նի դէմ ուղղո­ւած յար­ձակման ծրա­գիրը հաս­տա­տեց Թուրքիոյ մէջ, ուր կը գտնո­ւէր ՆԱ­ԹՕ-ի Գա­գաթա­ժողո­վին առի­թով, եւ գոր­ծո­ղու­թեան հրա­մանը տո­ւաւ Ան­գա­րայէն։

Քա­թար եւ Սէու­տա­կան Արա­բիա յայ­տա­րարե­ցին, թէ նե­ղու­ցէն անցնե­լու ըն­թացքին յար­ձակման են­թարկո­ւած նա­ւերը իրենցն են, եւ ամ­բողջ պա­տաս­խա­նատո­ւու­թիւնը Իրա­նինն է։ Իրա­նը իր կող­մէ մեր­ժեց մե­ղադ­րանքնե­րը։ CENTCOM-ի յայ­տա­րարու­թե­նէն ետք, Իրա­նի մա­մու­լը հա­ղոր­դեց, թէ երկրի հա­րաւա­յին ափե­րուն վրայ գտնուող Սի­րիք քա­ղաքին եւ Քեշմ կղզիին մէջ պայ­թիւննե­րու ձայ­ներ լսո­ւած են։

Այս յար­ձա­կու­մէն ետք, Իրա­նի Յե­ղափո­խական Պա­հակա­զօրը յայ­տա­րարեց, թէ Պահ­րէյնի եւ Քո­ւէյ­թի մէջ գտնո­ւող 85 ամե­րիկեան զի­նուո­րական կա­յան­նե­րու հրթիռ­նե­րով եւ անօ­դաչու թռչող սար­քե­րով պա­տաս­խան տո­ւած է։ Ըստ լու­րե­րու, գոր­ծո­ղու­թեան մի­ջամ­տե­լու փոր­ձող ամե­րիկեան անօ­դաչու սարք մըն ալ խո­ցուած ըսո­ւեցաւ։ Ամե­րիկա այս մա­սին տա­կաւին յայ­տա­րարու­թիւն մը չէ ըրած։

Իրա­նի իշ­խա­նու­թիւննե­րը պնդե­ցին, թէ Ամե­րիկա՝ Հոր­մուզկա­նի եւ Մահ­շեհրի ափե­րուն վրայ գտնո­ւող զի­նուո­րական կէ­տերու եւ քա­նի մը քա­ղաքա­ցիական շրջան­նե­րու վրայ յար­ձա­կելով, նա­խապէս հա­սած հրա­դադա­րը խախ­տած է, մինչ Վա­շինկթըն իր կող­մէ պնդեց, թէ Իրա­նի կող­մէ առեւտրա­կան նա­ւերու դէմ ուղղո­ւած յար­ձա­կումնե­րը հրա­դադա­րը խախ­տած են, եւ ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թիւնը այդ յար­ձա­կումնե­րուն դի­մաց տե­ղի ու­նե­ցած է։

ՆԱ­ԹՕ-ի գա­գաթ­նա­ժողո­վին առ­թիւ Թրամ­փի այս յայ­տա­րարու­թիւննե­րը ինքնին ապա­ցոյց են այս ռազ­մա­կան դա­շին­քի հա­ւանա­կան վտան­գին։ Իս­կա­պէս ալ ՆԱ­ԹՕ իր հսկայ ռազ­մա­կան կա­րողու­թիւնով լուրջ վտանգ մըն է հա­մաշ­խարհա­յին խա­ղաղու­թեան հա­մար, երբ անոր գլխա­ւոր գոր­ծա­կատա­րը՝ ԱՄՆ-ի Նա­խագա­հը չի վա­րանիր պա­տերազմներ հրահ­րե­լէ կամ եր­կիրնե­րու սպառնալէ։