Hukukun üstünlüğünü savunan, dünya genelindeki Ermeni toplumunu desteklemeye ve Ermenistan ile diasporadaki hukuk kurumlarını güçlendirmeye çalışan hukuk profesyonelleri ağı Kaliforniya Ermeni Barolar Birliği (Armenian Bar Association), bu yıl Hrant Dink Özgürlük Ödülü’nü Ermeni Soykırımı Müze-Enstitüsü'ndeki müdürlük görevindin Paşinyan tarafından istifa ettirilen Dr. Edita Gzoyan’a verdi.
Dr. Gzoyan, Şubat ayında Yerevan'ı ziyaret eden ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance'e eşlik etmiş, Ermeni soykırımı ve Karabağ savaşıyla ilgili bilgi verirken Dağlık Karabağ yerine Ermenistan hükümetinin resmi iletişimde kaçındığı bir terim olan "Artsakh" olarak bahsetmesi nedeniyle Paşinyan tarafından istifa etmesi istenmişti.
Ödülün gerekçesi olarak, Dr. Gzoyan’ın insan haklarını savunması, Ermeni Soykırımı ve Ermenilere yönelik adaletsizliklerin tarihsel gerçekliğini korumadaki olağanüstü cesaret ve kararlılığının yanı sıra siyasi baskılar karşısında dahi akademik dürüstlük ve entelektüel bağımsızlığı koruma çabaları gösterildi.
2007'de öldürülen gazetemiz kurucusu Hrant Dink’e adanan ödül, çalışmalarıyla iktidara karşı gerçeği söyleme cesaretini sergileyen, insan onurunu ve adaleti savunan kişilere veriliyor.
Tarihçi ve hukuk uzmanı olan Dr. Gzoyan, çalışmalarını Ermeni Soykırımı, hayatta kalanların ve göç edenlerin deneyimleri, uluslararası hukuk, kitlesel şiddet ve tarihi belgelerin korunması konularına yoğunlaştırıyor. Uzun yıllar Yerevan'daki Ermeni Soykırımı Müze-Enstitüsü’nde (AGMI) görev yapan Dr. Gzoyan, önemli akademik eserler yazdı, dersler verdi. 2024'te enstitünün direktörü olan Dr. Gzoyan, kurumun uluslararası akademik saygınlığını güçlendirmek ve Ermeni Soykırımı’na ilişkin titiz, kanıta dayalı araştırmaları ilerletmek için çalıştı.
Dr. Gzoyan, Ermeni Soykırımı’nın tarihsel belgeleri ortaya çıkardı ve 1980’lerin sonu ile 1990’ların başında Azerbaycan’da Ermenilere yönelik katliamlar (pogromlar) ile 2020’deki 44 Günlük Karabağ Savaşı da dâhil olmak üzere sonraki Ermeni karşıtı şiddet olaylarını belgeledi.
Zorla istifa
Ancak Dr. Gzoyan, Ermeni Soykırımı Müze-Enstitüsü direkötürlüğü yaptığı sırada ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance ve eşinin Tsitsernakaberd Ermeni Soykırımı Anıt Kompleksi’ni ziyareti sırasında yaptığı sunum nedeniyle, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan tarafından görevden alındı. Dr. Gzoyan, ziyaret sırasında Ermeni Soykırımı ve Güney Kafkasya'da Ermenilere yönelik Azeri saldırılarını konu alan kitaplar hediye etmiş ve ayrıca Karabağ tarihine değinerek, Sumgayıt, Kirovabad ve Bakü katliamlarında hayatını kaybeden Ermeni kurbanların anısına dikilen anıtlara dikkat çekmişti. Ziyaretin ardından Başbakan Nikol Paşinyan, Dr. Gzoyan’dan AGMI direktörlüğü görevinden istifa etmesini istedi. Gzoyan’ın görevden ayrılması akademisyenler, insan hakları örgütleri ve Ermeni toplumu üyeleri arasında kurumların özerkliği ve akademik özgürlük konularında geniş çaplı tartışmalara yol açtı.
Ödülün ahlaki sorumluluğu
Ermeni Barolar Birliği, Dr. Gzoyan’a verdiği ödülle akademik çalışmaların siyasi müdahalelerden korunmasının ve tarihi belgelerin herhangi bir siyasi baskı olmadan özgürce ifade edilebilmesinin önemini vurguladı.
Ödülü Dr. Dr. Gzoyan’a veren emekli Yargıç Zaven V. Sinanian, ödülün taşıdığı ahlaki sorumluluğa ve Gzoyan’ın çalışmaları ile Hrant Dink’in mirası arasındaki bağa dikkat çekti. Yargıç Sinanian konuşmasında şu ifadeleri kullandı:
"Hrant Dink Özgürlük Ödülü ağır bir sorumluluk taşır. Bu ödül, gazeteciliğin yalnızca olayları aktarmaktan ibaret olmadığını; gerçeğe, insan onuruna, uzlaşmaya ve adalete yönelik ahlaki bir bağlılık olduğunu anlayan bir insanın adını taşımaktadır. Dr. Gzoyan bize bir akademisyenin sorumluluğunun sadece duyması hoş olan tarihi korumak olmadığını hatırlattı. Asıl sorumluluk; kanıtların peşinden gitmek, kayıtları korumak ve unutulması muhtemel yaşanmışlıklara ses olmaktır."
Hran Dink Özgürlük Ödülü, daha önce şu isimlere verildi:
2007: Soykırım araştırmacıları Vahakn Dadrian ve Taner Akçam
2008: Eski ABD Yerevan Büyükelçisi John Marshall Evans
2009: Ermeni Barolar Birliği kurucusu, Ermenistan Cumhuriyeti’nin ilk Dışişleri Bakanı ve eski milletvekili Raffi K. Hovannisian
2012: Araştırmacı gazeteci, Hetq.am Genel Yayın Yönetmeni Edik Baghdasaryan
2015: Tarihçi Profesör Richard Hovannisian
