Միակ ծխելու վայր՝ բժշկապետի սենեակը

Ծերանո­ցի մէջ դժո­ւար էր յաղ­թա­հարել օրե­րու միապա­ղաղու­թիւնը։ Օրա­թեր­թե­րը, առ­հա­սարակ ըն­թերցու­մը որոշ չա­փով կը զբա­ղեց­նէին զինք, բայց Վե­հանոյ­շի հա­մար աւե­լի կա­րեւոր էր մարդկանց հետ շփու­մը։ Խօ­սիլ, խո­րաթել զա­նազան նիւ­թե­րով ու կի­սել յի­շատակ­ներ։ Ո՛չ ան­ցեալի յու­շե­րուն հետ չէր ապ­րեր ան, բայց կը սի­րէր այդ գու­նա­գեղ ան­ցեալն ալ վեր­յի­շել։ Ման­կութե­նէն սկսեալ բա­զում ապ­րումներ դեռ վառ էին իր յի­շողու­թեան մէջ։ Ան­շուշտ որ բա­զում անուններ կամ դէմ­քեր ան­հե­տացած էին տա­րինե­րու հո­լովոյ­թով կու­տա­կուած փո­շիի խա­ւի մը տակ։ Բայց միւս կող­մէ իրենց ման­րա­մաս­նութիւննե­րով զար­մանք պի­տի պատ­ճա­ռէին զինք լսող­նե­րուն։

Յա­ճախ կը հարցնէին. «Այսքան ման­րա­մաս­նութիւ­նը ինչպէ՞ս կրցած ես պա­հել մտքիդ մէջ»։ Ան ալ իր կար­գին կը զար­մա­նար թէ այս բո­լորը ինչպէ՞ս կրնան մոռ­ցած ըլ­լալ։

Խնդիրն այն էր թէ տի­կին Վե­հանոյ­շը ծե­րանո­ցի քա­նի մը տաս­նեակ բնա­կիչ­նե­րու մէջ կը դժո­ւարա­նար զրու­ցա­կից ճա­րել։

Սա անցնող քա­նի մը օրե­րուն ար­դէն որոշ տպա­ւորու­թիւններ ու­նե­ցած էր ծե­րանո­ցի բնա­կիչ­նե­րէն ոմանց մա­սին։ Օրի­նակ զգոյշ պէտք էր ըլ­լալ տի­կին Արաք­սիի հան­դէպ, որ յա­ճախ իր շուրջին­նե­րը կը մե­ղադ­րէր գո­ղու­թիւնով։ «Օղերս գող­ցան» ըսե­լով իրար կը խառ­նէր ամ­բողջ ծե­րանո­ցը, եւ քա­նի մը օր ետք իր սե­նեակէն կը յայտնո­ւէին գող­ցո­ւած կար­ծած օղե­րը, պար­զա­պէս ինք տեղ մը դրած ու մոռ­ցած էր։ Յա­ջորդ օր նոյն պատ­մութիւ­նը կը կրկնո­ւէր, ու­րիշ իր մը կ՚ան­հե­տանար Արաք­սիի սե­նեակէն, բայց անոնց կոր­սուելու պատ­ճա­ռը կը մնար նոյ­նը «գող­ցան»։

Էօժէ­նի հետ ալ դիւ­րին չէ։ Ծե­րերուն խնա­մող­նե­րը կը փոր­ձեն գո­նէ շա­բաթը մէկ ան­գամ զինք լոգցնել, բայց 90 ամեայ Էօժէ­նի կը մեր­ժէ, ըսե­լով թէ մայ­րը պի­տի գայ ու զինք լո­ւաց­նէ։ «Մա­մաս վերջն ալ մա­զերս պի­տի հիւ­սէ»։ Այս ըսած պա­հուն չէր անդրա­դառ­նար թէ եթէ ան­տե­սենք քա­նի մը թել սպի­տակած մա­զերը՞ Էօժէ­նի հա­մարեա Ճա­ղատ էր։

Հա­պա Հրա­չին ի՞նչ ըսես։ Օրո­ւայ բո­լոր ժա­մերուն կա­րելի է հան­դի­պիլ իրեն։ Հա­զիւ քա­նի մը վայրկեան կրնայ աս­տել եւ ապա դժգոհ է անոր այս շրջի­կու­թե­նէն։ Փոր­ձած են նախ զգու­շացնե­լով հետզհե­տէ սաս­տե­լով իրեն հասկցնել թէ պէտք չէ ծե­րանո­ցի տա­րած­քէն հե­ռանայ եւ զբօս­նի ամէն տեղ։ Բայց ի զուր։ Հրաչ իր այդ շրջի­կու­թեան շնոր­հիւ կ՚ըն­դունի զա­նազան նպաստներ։ Այս նպաստնե­րու գլխա­ւորն է ծխա­խոտը։ Հի­ւանդնե­րու մեր­ցա­ւոր­ներ երբ որ հան­դի­պին, կամ թէ­յով մը սուրճով մը կը հիւ­րա­սիրեն զինք կամ ալ նոյ­նիսկ դրա­մական օգ­նութիւն առա­ջար­կողներ կը պա­տահին։

Նոյ­նիսկ եթէ եղա­նակը ան­յարմար է պար­տէզ շրջե­լու հա­մար, Հրաչ կ՚այ­ցե­լէ հիւ­րա­նոցի դե­ղարա­նի բա­ժինը, այնտեղ ան­կիւն մը աթո­ռի մը վրայ թա­ռած, այո ինչպէս հաւ­նո­ցի մէջ ճիւ­ղի մը վրայ կը թա­ռին հա­ւերը, Հրաչ ալ այդպէս կը թա­ռի աթո­ռի մը ու ան­ձայն կը հե­տեւի դե­ղարա­նի ան­ցուդարձին, նոյն ան­ձայնու­թեամբ կը խմէ դե­ղագոր­ծին մա­տու­ցած թէ­յը, երեք կամ չորս կտոր շա­քարով քաղցրա­ցու­ցած կեր­պով։

Դուրսէն դի­տող­նե­րու հա­մար խաբ­կանք մըն է ծե­րանո­ցի բնա­կիչ­նե­րը նոյ­նացնել, ընդհան­րացնել եւ բո­լորը միասին ըն­կա­լել «ծերե­րը» ըսե­լով։

Նոյ­նիսկ իրենց աշ­խա­տան­քին բեր­մամբ օրո­ւայ որոշ ժա­մերը իրենց հետ անցնող պաշ­տօ­նէու­թիւնը, դիւ­րաւ կը տա­րուէին այս խաբ­կանքին։

Տի­կին Վե­հանոյշ սա­կայն դուրսէն նա­յող մը չէր։ Ան շատ կարճ ժա­մանա­կի մէջ յայտնա­բերեց իւ­րա­քան­չիւրի առանձնա­յատ­կութիւննե­րը։ Աւե­լին այդ դի­տար­կումնե­րով վեր­լուծու­թիւններ ալ կա­տարեց։ Օրի­նակ քուշար­կեց թէ կին կամ այր, ինչ տա­րիքի ալ ըլ­լան չի դադ­րիր մարդ արա­րածի սե­ռային հե­տաքրքրու­թիւննե­րը։

Նաեւ գու­շա­կեց թէ մար­դու ման­կութե­նէն կամ երի­տասար­դութե­նէն սկսեալ իւ­րա­ցու­ցած կիր­քե­րը, սո­վորոյթնե­րը ծե­րու­թեան տա­րինե­րու ալ աւե­լի տե­սանե­լի կը դառ­նան։ Ու­րիշ տե­սակ ինչպէս բա­ցատ­րել բո­լորին կողմէ Յա­կոբիկ կո­չուած 94 ամեայ ծե­րունին, որ երբ տես­նես աջ ձեռ­քը միշտ տա­բատին առ­ջեւ։ Միշտ զբա­ղում մը ու­նի առ­ջե­ւին հետ։ Քա­նի քա­նի ան­գամներ զինք զգու­շա­ցու­ցին «ամօթ է» ըսե­լով, բայց անօ­գուտ։ Վեր­ջա­պէս բո­լորն ալ հա­մոզո­ւեցան թէ իր այդ շար­ժումը ոչ թէ գի­տակ­ցութիւ­նով, բան մը հասկցնե­լու մար­մա­ջով է, այլ ան­գի­տակ­ցա­բար։

Այսպի­սին էր Վե­հանոյ­շի մի­ջավայ­րը Ազ­գին Տան մէջ։ Բայց թող չկար­ծուի թէ կեն­դա­նու­թեան նշոյլներ ալ չկա­յին։ Կա­յին այդ նշոյլնե­րը, որոնք մերթ ընդ մերթ բո­ղոքի մը ձե­ւով կը յայտնո­ւէին։ Այդպէս եղած էր նա­խորդ կի­րակի, երբ երի­տասարդ հի­ւան­դա­պահու­հի մը խստօ­րէն սաս­տեց տի­կին Մաք­րուհին, որ պար­տէ­զը, ծա­ռի մը շու­քին տակ նստած կը ծխէր։ «Չե՞ս գի­տեր որ ծխե­լը ար­գի­լուած է։ Սա ծա­ռին կպցո­ւած ազ­դա­րարու­թի՞ւնն ալ չես տես­ներ»։

Այս ըսե­լով մատ­նա­ցոյց ըրած էր հի­ւան­դա­նոցի բո­լոր ծա­ռերուն կպցո­ւած ազ­դանշա­նը, ուր սի­կար մը նկա­րուած էր, վրա­յէն կար­միր շեղ գի­ծով մը չե­ղար­կո­ւած։ Տի­կին Մաք­րուհի զայ­րա­ցաւ այս յան­դի­մանու­թեան եւ փո­խադար­ձեց հայ­հո­յան­քով. «Ծա­ռերուն այդ ազ­դանշա­նը կպցնո­ղին ու­ղե­ղը…» ըսե­լով։ Ապա շա­րու­նա­կեց հայ­հո­յան­քը «Քու այդ եր­կար լե­զուն ալ…»։

Շշմած էր երի­տասարդ հի­ւան­դա­պահու­հին, մա­նաւանդ կինէ մը այդ տե­սակ հայ­հո­յանք լսե­լով։ Պահ մը տա­տամ­սե­ցաւ «ար­դեօք շատ առաջ գա­ցի» խոր­հե­լով, բայց շա­րու­նա­կու­թիւնը գե­րազան­ցեց եւ մա­տով ցոյց տո­ւաւ յի­մարա­նոցի շէն­քը։

Որ­քան ալ ջղայ­նա­ցած ըլ­լայ, տի­կին Մաք­րուհին այդ սպառ­նա­լիքի դի­մաց կուլ տո­ւաւ մին­չեւ շրթնե­րուն հա­սած պոռթկու­մը։ Այդ պա­հուն է որ վրայ հա­սաւ բժշկա­պետը։ Իմա­նալով բա­նավէ­ճի բնոյ­թը, ձեռ­քը բե­րաւ տա­րեց կնոջ ու­սին եւ հան­գիստ ձայ­նով ըսաւ. «Այս հի­ւան­դա­նոցի մէջ ծխե­լու ար­գելք չե­ղած միակ վայ­րը իմ սե­նեակն է, երբ որ ու­զես կրնաս այ­ցե­լել, միասին կը ծխենք»։

Իս­կա­պէս ալ բժշկա­պետը, որ միաժա­մանակ կա­նանց հի­ւան­դութիւննե­րու մաս­նա­գէտ էր, ահ­ռե­լի ծխա­մոլ մըն էր նաեւ։ Բա­ցի ծխա­մոլ ըլ­լա­լէ, ալ նաեւ ծխող­նե­րու պա­հապան հրեշ­տակն էր եւ իր սե­նեակին մէջ ծխե­լու առա­ջար­կը նա­խապէս ալ ըրած էր զա­նազան­նե­րուն։

Այս բո­լորը դի­տելէ, մտքին մէջ կշռե­լէ, մեկ­նա­բանե­լէ ետք Վե­հանոյ­շի հա­մար հրաշ­քի հա­մազօր յայտնու­թիւններ եղան Վա­րու­ժան Քէօսէեանի եւ այր ու կին Պօ­ղոս եւ Ալիս Վար­ժա­պետեան­նե­րու հետ ծա­նօթա­նալը։

Վար­ժա­պետեան­նե­րու հետ ծա­նօթա­ցու­մը դար­ձեալ վէ­ճի մը ակա­նատես ըլ­լա­լու պատ­կեր մըն էր։ Պա­րոն Պօ­ղոս խիստ զայ­րա­ցած էր իր ազ­գա­նու­նին «տ» տա­ռի փո­խարէն «թ» գրո­ւելուն։ «Ինչպէ՞ս կը հա­մար­ձա­կիք «թ» գրե­լու։ «Պեթ» վեր­ջա­ծան­ցը կը դրո­ւի վատ նշա­նակու­թիւն ու­նե­ցող բա­ռերու վեր­ջա­ւորու­թեան։ «Մու­սի­պեթ» կամ «ճե­նապեթ»ը այդպի­սի բա­ռերու օրի­նակ­ներ են։ Ալ չեմ խօ­սիր «պե­թեր» բա­ռի մա­սին։ Մինչ Վար­ժա­պետը ու­սուցի­չի իմաստ ու­նի։ Մենք եօթը սե­րունդ ու­սուցիչ եղած գեր­դաստանի մը շնոր­հիւ կը կրենք Վար­ժա­պետեան ազ­գա­նու­նը։ Դուք ինչպէ՞ս կը հա­մար­ձա­կիք մեր անու­նը պեթ գրե­լու»։

Այս առար­կութիւ­նը լսե­լով ու­րա­խու­թիւն մը ծա­գեցաւ Վե­հանոյ­շի սրտին մէջ։ Յայտնի է որ լաւ բա­րեկա­մու­թիւն պի­տի ընէ Վար­ժա­պետեան­նե­րուն հետ։

(Շա­րունակելի)