Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Büyük Dairesi, 2017’den bu yana cezaevinde bulunan Osman Kavala’nın ikinci başvurusuna ilişkin kararını bugün (25 Ağustos Salı) açıkladı.
Osman Kavala duruşmada Prof. Dr. Philip Leach ve Prof. Dr. Başak Çalı liderliğindeki bir heyet tarafından temsil edildi. Duruşmada Türkiye'yi ise Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanı Abdullah Aydın ve Boğaziçi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dekanı Ali Emrah Bozbayındır'ın bulunduğu heyet temsil etti. Duruşmaya AİHM Başkanı Mattias Guyomar başkanlık etti. AİHM Büyük Daire, 5 aylık bir değerlendirme sürecinin ardından nihai nitelikteki kararını bugün açıkladı.
Daha önce de uygulanmadığı vurgulandı
Kavala'nın başvurusuna ilişkin karar Fransa'nın Strazburg kentindeki İnsan Hakları Binası’nda kamuya açık oturumda açıklandı. Kararı okuyan AİHM Başkanı Mattias Guyomar, Türkiye'nin Kavala hakkındaki önceki kararı uygulamadığını vurguladı ve ikinci kez aynı kararı verdi.
Mahkeme, Kavala'nın tutuklu olma nedenlerinin "Gezi Parkı protestolarındaki rolü" ve "insan hakları savunucusu olması" olduğunu ifade etti. AİHM Başkanı Guyomar, "Mümkün olan en kısa sürede serbest bırakılmasını sağlaması gerektiğini belirtmektedir" dedi.
Tazminat kararı
Türkiye'nin Kavala'ya üç ay içinde 70 bin avro manevi tazminat ve 43 bin 342 avro yargılama gideri ödemesine hükmedildi.
Mahkeme, hükümetin Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yolunun tüketilmediği yönündeki ön itirazını reddetti. Yargılama süresine ilişkin şikâyeti ise kabul edilemez buldu. Kavala'nın 5. maddenin 4. fıkrası, 6. maddenin 2. fıkrası ve 7. madde kapsamındaki şikâyetlerinin ayrıca incelenmesine gerek görülmedi.
Mahkemenin Kavala'nın ikinci başvurusu hakkında ihlal kararı verdiği Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi maddeleri şöyle:
Madde 3 - İşkence yasağı
Madde 5 - Özgürlük ve güvenlik hakkı
Madde 6 - Adil yargılanma hakkı
Madde 7 - Kanunsuz suç ve ceza olmaz
Madde 10 - İfade özgürlüğü
Madde 11 - Toplantı ve dernek kurma özgürlüğü
Madde 18 - Haklara getirilecek kısıtlanmaların sınırlandırılması
Mahkeme ayrıca Türkiye açısından daha genel tedbirlerin gerekliliğine işaret ederek, insan hakları savunucuları, gazeteciler ve muhaliflerin geniş ve öngörülebilir olmayan suç tanımları üzerinden cezalandırılmasının önlenmesi, yargı bağımsızlığının güçlendirilmesi ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezaları için etkili bir yeniden değerlendirme mekanizmasının oluşturulması gerektiğine dikkat çekti.
Ne olmuştu?
AİHM, 2019 yılında Kavala hakkında verilen tutuklama kararının hukuka aykırı olduğuna ve serbest bırakılmasına hükmetmiş, ancak Kavala tahliye edilmemişti. 2022 yılında ise Büyük Daire, Türkiye’nin söz konusu karara uyma yükümlülüğünü yerine getirmediğine karar vermişti.
Türkiye’de devam eden yargılama sonucunda Kavala, 25 Nisan 2022’de Gezi Parkı eylemleriyle bağlantılı olarak “hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüs” suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırılmış, karar Yargıtay tarafından 2023’te onanarak kesinleşmişti.
Büyük Daire, Kavala’nın ikinci başvurusuna ilişkin duruşmayı 25 Mart'ta Strazburg’da gerçekleştirmişti.
