Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Ermenistan demiryollarının işletilmesine ilişkin imtiyaz hakkını devretmesi için Rusya’ya çağrısını yineledi. Paşinyan, Rus ortaklarından daha esnek davranmalarını ve imtiyaz haklarını hem Ermenistan hem de Rusya tarafından kabul edilebilecek üçüncü bir ülkeye satmalarını istedi.
Paşinyan, dün parlamentoda yaptığı konuşmada, “Rusya Federasyonu’na ve çıkarlarına büyük saygı duyuyoruz ancak Ermenistan demiryollarının Rusya tarafından işletilmesi nedeniyle ülkeyi uluslararası demiryolu ağına entegre etme konusunda tarihi bir fırsatı kaçırma riskiyle karşı karşıyayız” dedi.
Başbakan bu çağrıyı ilk olarak Ocak ayında yapmıştı. Ermenistan, Türkiye ve Azerbaycan’la ilişkilerini normalleştirmeye çalışırken, yabancı yük taşımacılığında transit ülke haline gelmek istiyor. Bunun gerçekleşmesi, iki ülkeyle demiryolu bağlantılarının yeniden açılmasına bağlı.
Paşinyan daha önce Kazakistan ve Katar gibi ülkeleri olası işletmeciler olarak gündeme getirmişti. Ancak bu ülkelerden hiçbiri söz konusu açıklamalara ilişkin yorum yapmadı. Rusya ise öneriye karşı çıkarak bu tür çağrıların kabul edilemez olduğunu açıkladı.
Ne olmuştu?
Rusya devletine ait Russian Railways, 2008 yılında, dönemin Ermenistan Cumhurbaşkanı Robert Koçaryan yönetimi sırasında imzalanan imtiyaz anlaşmasıyla Ermenistan demiryollarını devraldı. Anlaşma kapsamında South Caucasus Railway adlı bir işletmeci şirket kuruldu. 30 yıllık anlaşmanın süresi, Ermenistan uzatmayı tercih etmezse 2038'de dolacak.
Anlaşma, Rusya’ya yaklaşık 8,5 milyon dolarlık tek seferlik ödeme karşılığında Ermenistan’daki demiryolu taşımacılığında tam hak sağladı. Rusya ayrıca büyük yatırımlar yapma taahhüdünde bulundu. Ancak 18 yıllık Rusya yönetimi boyunca büyük ölçekli projelerin hiçbiri proje aşamasının ötesine geçmedi.
Demiryolu sistemindeki araçların büyük bölümü 1970’ler ve 1980’lerde üretilmiş Sovyet döneminden kalma trenlerden oluşuyor. Hatların birçok bölümünün kötü durumda olması da trenlerin hızını sınırlandırıyor.
Ayrıca Ermenistan hükümeti, yolcu biletlerinden kaynaklanan zararların yüzde 30’unu Rusya’ya telafi ederken, yük taşımacılığından elde edilen kârın yalnızca yüzde 2’sini alıyor.
Rusya’nın anlaşmadan çekilme ihtimalini ilk gündeme getiren taraf 2019’da Moskova olmuştu. Bu teklif, Paşinyan hükümetini iktidara getiren devrimden kısa süre sonra ve South Caucasus Railway’de yürütülen mali suç soruşturmasının ortasında gelmişti. Ancak Yerevan ve Moskova o dönemde anlaşmazlıklarını çözmüştü.
Bugün ise Ermenistan’ın anlaşmadan tek taraflı olarak çıkmasının ciddi bir mali yük yaratabileceği belirtiliyor. Farklı tahminlere göre imtiyaz anlaşmasının sona erdirilmesi Yerevan'a yüz milyonlarca dolara mal olabilir.
