Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le yaptığı görüşmenin ardından düzenlediği haftalık basın toplantısında Gümrü’deki Rus askeri üssü hakkında konuştu.
OC Media'dan Arshaluys Barseghyan'ın haberine göre Paşinyan, Ermenistan’ın Rusya’nın ülkedeki askeri varlığının sona ermesini talep etmediğini belirterek, üssün Ermenistan açısından “hayati bir gereklilik” olmadığını söyledi.
Açıklama, Putin’in Paşinyan’la 1 Eylül’de yaptığı görüşmenin ardından, Yerevan’ın istemesi halinde Rusya’nın Gümrü’deki askeri üssünü çekmeye hazır olduğunu söylemesinden iki gün sonra geldi.
Putin görüşme sonrasında, Ermenistan’ın Rus askeri üssünün ülkede bulunmasına ihtiyaç olmadığını düşünmesi halinde üssün “yarın” çekilebileceğini söylemiş ve Moskova’nın kimseye hiçbir şey dayatmayacağını belirtmişti.
Gümrü’de bulunan Rusya’nın 102. Askeri Üssü 1940’larda kurulmuştu. Üste 3 binden fazla Rus askerinin bulunduğu tahmin ediliyor. Üs, Rusya’nın Güney Kafkasya’daki en önemli askeri varlıklarından biri.
Yıllar içinde üs, Rus asker kaçaklarının gözaltına alınması ve kaçırılması ile Rus askerlerinin üs dışında işlediği öne sürülen suçlar nedeniyle tartışmalara konu oldu. En ciddi olaylardan biri, 2015 yılında bir Rus askerin aynı aileden yedi kişiyi öldürmesiydi.
“Üssün çekilmesini hiç gündeme getirmedik”
Paşinyan, ne kendisinin ne de başka bir Ermeni yetkilinin bu süreçte Rus askeri üssünün çekilmesi konusunu gündeme getirdiğini söyledi.
“Bu süre boyunca Rus askeri üssü meselesini bir kez bile gündeme getirmedik. Rusya’nın 102. Askeri Üssü’nün Ermenistan topraklarında bulunmasını hayati bir gereklilik olarak görmüyoruz” diyen Paşinyan, Rusya’nın üssü çekme kararı alması halinde Ermenistan’ın buna itiraz etmeyeceğini söyledi.
Paşinyan, “Ancak onlar kalmak istediklerini söylerse bunu da görüşmeye hazırız” dedi.
Demiryollarında üçüncü ülke formülü
Paşinyan, Putin’le görüşmesinde ele alınan Ermenistan demiryollarının geleceğine ilişkin de açıklama yaptı.
“Benim anladığım kadarıyla, imtiyaz hakkının kabul edilebilir bir üçüncü ülkeye devredilmesi yönünde çalışmamız gerektiği konusunda anlaştık” diyen Paşinyan, mevcut durumun uzun süre devam edemeyeceğini söyledi.
Ermenistan demiryolları, 2008 yılında imzalanan 30 yıllık imtiyaz anlaşması kapsamında Rusya tarafından işletiliyor. Paşinyan daha önce, Rus yönetiminin uluslararası demiryolu güzergâhlarının Ermenistan’dan geçmesinin sağladığı “rekabet avantajının” kaybedilmesine yol açtığını savunmuştu.
Paşinyan şubat ayında, hem Ermenistan hem de Rusya ile dostane ilişkilere sahip üçüncü bir ülkenin demiryollarının işletme hakkını devralmasını önermiş ve Kazakistan’ı olası adaylardan biri olarak göstermişti.
Ancak Rusya konuya farklı yaklaşıyor. Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksey Overçuk, 1 Eylül’deki görüşmenin ardından Rus devlet haber ajansı TASS’a yaptığı açıklamada, Güney Kafkasya Demiryolu’nun imtiyaz hakkının üçüncü bir tarafa devredilmesi için “nesnel bir neden” görmediklerini söyledi.
Overçuk ayrıca Yerevan’ın bu konuyu Moskova ile ayrıntılı biçimde görüşmediğini ve resmi bir talepte bulunmadığını belirtti.
Putin ise görüşmenin ardından demiryolu konusunun Paşinyan’la yapılacak yeni görüşmelerde ele alınacağını söyledi. Putin, demiryolu altyapısına yapılacak yatırımların yük taşımacılığının hacmine bağlı olacağını belirtti.
Yeni nükleer santral ve metro
Paşinyan, Rusya devlet nükleer enerji şirketi Rosatom’un CEO’su Aleksey Lihaçev’in, Ermenistan’da yeni bir nükleer santral kurulmasına ilişkin Rusya’nın tekliflerini eylül sonuna kadar sunacağını da doğruladı.
“Nükleer santral meselesi bizim için jeopolitik bir tercih değil. En iyi fiyat-kalite oranını arıyoruz. Kim en iyi teklifi verirse onu tercih edeceğiz” diyen Paşinyan, kararın tekliflerin niteliğine göre verileceğini söyledi.
Ermenistan, Aralık 2023’te Rosatom ile Metsamor Nükleer Santrali’nin 2 numaralı reaktörünün işletme süresini 2036’ya kadar uzatan bir anlaşma imzalamıştı. Bu, reaktörün işletme süresinin ikinci kez uzatılmasıydı. Paşinyan daha sonra sürenin 10 yıl daha uzatılarak 2046’ya kadar çıkarılabileceğini söylemişti.
Ermenistan’da yeni bir nükleer santral kurulması için görüşmeler de sürüyor. Hükümet, modüler teknolojiye dayalı bir santral kurulmasına sıcak bakıyor.
Paşinyan ayrıca Rusya ile Yerevan’daki Acapnyak metro istasyonunun inşasını görüştüklerini söyledi. Rusya’nın bu alandaki deneyimine dikkat çeken Paşinyan, projenin tek bir istasyonla sınırlı kalmayacağını belirtti.
Paşinyan, mevcut planın en az dört yeni istasyonun inşasını ve Yerevan’da dairesel bir metro hattı oluşturulmasını öngördüğünü söyledi.
