İsveç PEN, 2026 Tucholsky Ödülü’nü yazar ve sosyolog Pınar Selek’e verdi. 15 Kasım Hapisteki Yazarlar Günü kapsamında düzenlenen törende İsveç Kültür Bakanı Parisa Liljestrand tarafından takdim edilen ödülü Selek, Türkiye’de tutuklu bulunan gazeteci ve sinemacı Çiğdem Mater ile İran’da idam cezasına mahkûm edilen Kürt feminist ve insan hakları savunucusu Varişe Moradi’ye adadı.
Selek, ödülünü hapisteki iki yaratıcı kadına ithaf ettiğini belirterek, “Çünkü yaratmak, barbarlığın ulaşamayacağı bir alan inşa etmektir. Bir kitap, bir film, bir şarkı, bir hapishane hücresinden yazılmış bir mektup: Bunların her biri askerlerin bulunmadığı birer özgürlük alanıdır. Bazı kadınlar bu alanları duvarların ardında inşa ediyor” dedi.
“Bu ödülü hapisteki iki yaratıcı kadına ithaf ediyorum”
Konuşmasına Alman gazeteci ve yazar Kurt Tucholsky’nin düşünsel mirasına değinerek başlayan Selek, “Sevgili Kurt Tucholsky’nin ışığını bana emanet ettiğiniz için teşekkür ederim. Bu ışık, güçlü bir deneyimden doğdu: Faşizm karşısında düşüncenin özerkliği ve savaşa karşı tavizsiz direniş” ifadelerini kullandı.
(Kaynak: bianet)
Baskıya karşı direnenleri “ateş böcekleri” metaforuyla anlatan Selek, yaratıcılığın özgürlük alanları oluşturduğunu vurguladı.
15 Kasım’ın Hapisteki Yazarlar Günü olduğunu hatırlatan Selek, ödülünü adadığı kadınlara ilişkin şunları söyledi:
“Bugün 15 Kasım, Hapisteki Yazarlar Günü. Bu akşam, bu salonda yüzümü boş sandalyelere dönüyorum. Ve bu ödülü hapisteki iki kadına, iki yaratıcı kadına ithaf ediyorum. 2022'den bu yana Türkiye'de hapiste tutulan Çiğdem Mater'e. On sekiz yıl hapis cezasına mahkûm edildi. Bir hapishaneden diğerine nakledilmesine rağmen gücünü koruyor ve kısa süre önce ilk kitabını yayımladı. İran'da hapiste tutulan ve idam cezasına mahkûm edilen Kürt feminist ve insan hakları savunucusu Varişe Moradi'ye.”
“Tahammül edilemez olan kelime kelime sıradanlaştırılıyor”
Selek, konuşmasında militarizmin ekonomik ve siyasal boyutlarına, derinleşen eşitsizliklere ve göç etmek zorunda kalan insanların sınır politikalarıyla kriminalize edilmesine de değindi.
Dayanışmanın önemini vurgulayan Selek, kendisini de bu dayanışma ağının bir parçası olarak tanımladı:
“Ben de bu ateş böcekleri arasında küçücük bir noktayım. Küçük bir uçurtmayım. Özgür ve kırılgan. Kolayca parçalanabilir, ezilebilirim. Diğerleri gibi ben de kırılganlıklara karşı özen ve duyarlılığı esas alan bir siyasal etik üzerine kurulu dayanışmalar sayesinde uçuyorum.”
Selek, konuşmasını “Biz çaresiz değiliz. Küçüğüz, kırılganız ve birbirimize bağımlıyız. Ve bu hikâyenin devamını yazıyoruz” sözleriyle tamamladı.
Selek’in çalışmaları ve yargılanma süreci
Tucholsky Ödülü, bu yıl Selek’in “Türkiye’de kadınların ve azınlıkların haklarına derinden bağlılığı ve akademik ilkeleri tutarlı biçimde savunması” nedeniyle verildi.
Selek’in sosyolojik çalışmaları, Türkiye’deki Ermeni ve Kürtlerin yanı sıra kadınların, yoksulların, çocukların ve LGBTİ+’ların durumuna odaklanıyor.
Temmuz 1998’de İstanbul’da gözaltına alınan ve ardından tutuklanan Selek, iki yılı aşkın süre cezaevinde tutuldu. Gözaltına alındığı sırada ses kayıtları ve görüşme notları dahil araştırma materyallerine el konularak bunlar imha edildi.
2009 yılında Türkiye’den ayrılarak Berlin’e yerleşen Selek, PEN’in Sürgündeki Yazarlar Programı (Writers in Exile) kapsamında burs aldı. Daha sonra Fransa’nın Strazburg kentine taşındı.
Hakkındaki bütün suçlamalardan 2006, 2008, 2011 ve 2014 yıllarında dört kez beraat eden Selek hakkında, her beraat kararının ardından yeniden yargılama kararı verildi. Törende Selek, gazeteci ve yazar Katarina Bjärvall ile gerçekleştirdiği söyleşide araştırmalarını ve Türkiye’deki durumu anlattı. Oyuncu Lena Endre, Selek’in yakın zamanda çevrilen metinlerini seslendirdi.
İsveç PEN Başkanı Anders Teglund da Kurt Tucholsky’nin çalışmaları ve üstlendiği rol üzerine bir konuşma yaptı.
Tucholsky Ödülü hakkında
İsveç PEN tarafından 1985 yılından bu yana verilen Tucholsky Ödülü, baskı veya tehdit altında yaşayan ya da sürgünde bulunan, ifade özgürlüğünü savunan yazar ve gazetecileri onurlandırıyor.
Ödül, Alman gazeteci ve yazar Kurt Tucholsky’nin anısını yaşatmak amacıyla oluşturuldu. Nazizmin en sert eleştirmenlerinden biri olan Tucholsky, Almanya’dan ayrılmak zorunda kaldı. 1929’dan itibaren İsveç’te yaşayan yazar, Alman vatandaşlığından çıkarıldığını ve kitaplarının yakıldığını burada öğrendi.
Ödülün önceki sahipleri arasında Salman Rushdie, Bei Dao, Nuruddin Farrah ve Samar Yazbek bulunuyor.



