Թուրքիա վերացուց Հայաստանի դէմ առեւտրական շրջափակումը

Հա­յաս­տա­նի Ար­տա­քին Գոր­ծոց Նա­խարար Արա­րատ Միր­զո­յեանի՝ ընտրար­շա­ւի ըն­թացքին Վար­չա­պետ Նի­կոլ Փա­շինեանի ական­ջին շշնջա­ցած «Թուրքե­րը այ­սօր կ՚բա­նան» խօս­քե­րը, որոնք բաց մնա­ցած խօ­սափո­ղի պատ­ճա­ռով լսո­ւեցան, շա­տերու կող­մէ մեկ­նա­բանո­ւեցան որ­պէս 33 տա­րիէ ի վեր փակ Ալի­ճան/Մար­գա­րա սահ­մա­նային ան­ցա­կէտի բա­ցում։ Սա­կայն քիչ ետք Փա­շինեան յայ­տա­րարու­թիւն մը ըրաւ ըսե­լով, որ Միր­զո­յեան իրեն լուր փո­խան­ցած էր, թէ Թուրքիա-Հա­յաս­տան առեւ­տուրի փաս­տաթղթա­ւոր­ման կարգ ըն­թացնե­րուն մէջ փո­փոխու­թիւն կա­տարո­ւած է, եւ այժմ Թուրքիայէն ապ­րանքնե­րու «ուղղա­կիօրէն» Հա­յաս­տան ղրկո­ւելու ճամ­բան հար­թո­ւած է։

Այս առա­ւօտ Թուրքիոյ Ար­տա­քին Գոր­ծոց Նա­խարա­րու­թեան խօս­նակ Էօն­ճու Քե­չելի X հա­շուէն յայ­տա­րարու­թիւն մը ըրաւ՝ հաս­տա­տելով զար­գա­ցումնե­րը։ Քե­չելիի յայ­տա­րարու­թիւնը հե­տեւեալն է.

«Մեր Երկրի եւ Հա­յաս­տա­նի մի­ջեւ ուղղա­կի առեւ­տուրի մեկ­նարկի մա­սին. Հա­յաս­տա­նի հետ 2022 թո­ւակա­նէն ի վեր շա­րու­նա­կուող կար­գա­ւոր­ման գոր­ծընթա­ցի շրջա­նակին մէջ կա­տարո­ւած վստա­հու­թիւն ամ­րապնդող քայ­լե­րու կար­գով, մեր երկրի եւ Հա­յաս­տա­նի մի­ջեւ ուղղա­կի առեւ­տուրի մեկ­նարկին վե­րաբե­րող թղթա­բանա­կան նա­խապատ­րաստու­թիւննե­րը Մա­յիս 11, 2026-ի դրու­թեամբ աւար­տին հա­սած են։ Եր­կու եր­կիրնե­րու ընդհա­նուր սահ­մա­նի բաց­ման ուղղու­թեամբ անհրա­ժեշտ տեխ­նի­կական եւ թղթա­բանա­կան աշ­խա­տանքնե­րը կը շա­րու­նա­կուին։ Կեն­սա­գոր­ծո­ւած նոր կար­գա­ւոր­ման շնոր­հիւ, Թուրքիայէն եր­րորդ եր­կիր մը եւ ան­կէ Հա­յաս­տան ու­ղե­ւորուող, կամ նոյն եր­թուղիով եկող ապ­րանքնե­րու վերջնա­կան ժա­ման­ման կամ մեկնման կէ­տին «Հա­յաս­տան/Թուրքիա» գրե­լը հնա­րաւոր դար­ձած է։ Հա­րաւա­յին Կով­կա­սի մէջ մնա­յուն խա­ղաղու­թեան եւ բար­գա­ւաճ­ման ամ­րապնդման ուղղու­թեամբ ձեռք ձգո­ւած պատ­մա­կան հնա­րաւո­րու­թեան լոյ­սին տակ, Թուրքիա կը շա­րու­նա­կէ ներդրում կա­տարել տա­րածաշրջա­նին մէջ տնտե­սական յա­րաբե­րու­թիւննե­րու զար­գացման եւ հա­մագոր­ծակցու­թեան ամ­բողջ տա­րածաշրջա­նի եր­կիրնե­րու եւ ժո­ղովուրդնե­րու օգ­տին առա­ւել ընդլայնման գոր­ծին մէջ»։

Միւս կող­մէ, Հա­յաս­տա­նի Ար­տա­քին Գոր­ծոց Նա­խարա­րու­թեան խօս­նակ Անի Պա­տալեան եւս ըրաւ յայ­տա­րարու­թիւն մը ըսե­լով, որ ուղղա­կի առեւ­տուրի այս քայ­լը եր­կու եր­կիրնե­րու մի­ջեւ լիար­ժէք եւ բնա­կանոն յա­րաբե­րու­թիւննե­րու զար­գացման ճա­նապար­հին կա­րեւոր նա­խաձեռ­նութիւն մըն է։

«Կ՚ող­ջունենք Թուրքիոյ՝ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պետու­թեան հետ երկկողմ առեւ­տուրի սահ­մա­նափա­կումնե­րը վե­րաց­նե­լու որո­շու­մը. սա Հա­յաս­տան-Թուրքիա կար­գա­ւոր­ման գոր­ծընթա­ցի եւս մէկ ար­դիւնքն է։ Այս որո­շու­մը մեծ կա­րեւո­րու­թիւն կը կրէ եր­կու եր­կիրնե­րու մի­ջեւ առեւտրա­յին եւ գոր­ծա­րար կա­պերու ընդլայնման, տա­րածաշրջա­նին մէջ տնտե­սական կա­պու­նա­կու­թեան բա­րելաւ­ման, ինչպէս նաեւ խա­ղաղու­թիւն եւ բար­գա­ւաճում ապա­հովե­լու առու­մով։ Կ՚ընդգծենք, որ սա եր­կու եր­կիրնե­րու մի­ջեւ լիար­ժէք եւ բնա­կանոն յա­րաբե­րու­թիւննե­րու զար­գացման ճա­նապար­հին կա­րեւոր քայլ մըն է, որ տրա­մաբա­նօրէն կրնայ շա­րու­նա­կուիլ Հա­յաս­տան-Թուրքիա սահ­մա­նի բա­ցու­մով եւ դի­ւանա­գիտա­կան յա­րաբե­րու­թիւննե­րու հաս­տա­տու­մով»։

Այս զար­գա­ցու­մով գործնա­կանա­պէս վերջ գտած է Թուրքիոյ կող­մէ Հա­յաս­տա­նի դէմ գոր­ծադրո­ւող տնտե­սական շրջա­փակու­մը։

Հա­յաս­տան նման շրջա­փակ­ման որո­շում կա­յացու­ցած էր Ար­ցա­խեան երկրորդ պա­տերազ­մի օրե­րուն եւ պա­տերազ­մէն ետք ալ չե­ղար­կած այդ որոշումը։

Հա­յաս­տա­նի Ար­տա­քին Գոր­ծոց Նա­խարար Արա­րատ Միր­զո­յեանի՝ ընտրար­շա­ւի ըն­թացքին Վար­չա­պետ Նի­կոլ Փա­շինեանի ական­ջին շշնջա­ցած «Թուրքե­րը այ­սօր կ՚բա­նան» խօս­քե­րը, որոնք բաց մնա­ցած խօ­սափո­ղի պատ­ճա­ռով լսո­ւեցան, շա­տերու կող­մէ մեկ­նա­բանո­ւեցան որ­պէս 33 տա­րիէ ի վեր փակ Ալի­ճան/Մար­գա­րա սահ­մա­նային ան­ցա­կէտի բա­ցում։ Սա­կայն քիչ ետք Փա­շինեան յայ­տա­րարու­թիւն մը ըրաւ ըսե­լով, որ Միր­զո­յեան իրեն լուր փո­խան­ցած էր, թէ Թուրքիա-Հա­յաս­տան առեւ­տուրի փաս­տաթղթա­ւոր­ման կարգ ըն­թացնե­րուն մէջ փո­փոխու­թիւն կա­տարո­ւած է, եւ այժմ Թուրքիայէն ապ­րանքնե­րու «ուղղա­կիօրէն» Հա­յաս­տան ղրկո­ւելու ճամ­բան հար­թո­ւած է։

Այս առա­ւօտ Թուրքիոյ Ար­տա­քին Գոր­ծոց Նա­խարա­րու­թեան խօս­նակ Էօն­ճու Քե­չելի X հա­շուէն յայ­տա­րարու­թիւն մը ըրաւ՝ հաս­տա­տելով զար­գա­ցումնե­րը։ Քե­չելիի յայ­տա­րարու­թիւնը հե­տեւեալն է.

«Մեր Երկրի եւ Հա­յաս­տա­նի մի­ջեւ ուղղա­կի առեւ­տուրի մեկ­նարկի մա­սին. Հա­յաս­տա­նի հետ 2022 թո­ւակա­նէն ի վեր շա­րու­նա­կուող կար­գա­ւոր­ման գոր­ծընթա­ցի շրջա­նակին մէջ կա­տարո­ւած վստա­հու­թիւն ամ­րապնդող քայ­լե­րու կար­գով, մեր երկրի եւ Հա­յաս­տա­նի մի­ջեւ ուղղա­կի առեւ­տուրի մեկ­նարկին վե­րաբե­րող թղթա­բանա­կան նա­խապատ­րաստու­թիւննե­րը Մա­յիս 11, 2026-ի դրու­թեամբ աւար­տին հա­սած են։ Եր­կու եր­կիրնե­րու ընդհա­նուր սահ­մա­նի բաց­ման ուղղու­թեամբ անհրա­ժեշտ տեխ­նի­կական եւ թղթա­բանա­կան աշ­խա­տանքնե­րը կը շա­րու­նա­կուին։ Կեն­սա­գոր­ծո­ւած նոր կար­գա­ւոր­ման շնոր­հիւ, Թուրքիայէն եր­րորդ եր­կիր մը եւ ան­կէ Հա­յաս­տան ու­ղե­ւորուող, կամ նոյն եր­թուղիով եկող ապ­րանքնե­րու վերջնա­կան ժա­ման­ման կամ մեկնման կէ­տին «Հա­յաս­տան/Թուրքիա» գրե­լը հնա­րաւոր դար­ձած է։ Հա­րաւա­յին Կով­կա­սի մէջ մնա­յուն խա­ղաղու­թեան եւ բար­գա­ւաճ­ման ամ­րապնդման ուղղու­թեամբ ձեռք ձգո­ւած պատ­մա­կան հնա­րաւո­րու­թեան լոյ­սին տակ, Թուրքիա կը շա­րու­նա­կէ ներդրում կա­տարել տա­րածաշրջա­նին մէջ տնտե­սական յա­րաբե­րու­թիւննե­րու զար­գացման եւ հա­մագոր­ծակցու­թեան ամ­բողջ տա­րածաշրջա­նի եր­կիրնե­րու եւ ժո­ղովուրդնե­րու օգ­տին առա­ւել ընդլայնման գոր­ծին մէջ»։

Միւս կող­մէ, Հա­յաս­տա­նի Ար­տա­քին Գոր­ծոց Նա­խարա­րու­թեան խօս­նակ Անի Պա­տալեան եւս ըրաւ յայ­տա­րարու­թիւն մը ըսե­լով, որ ուղղա­կի առեւ­տուրի այս քայ­լը եր­կու եր­կիրնե­րու մի­ջեւ լիար­ժէք եւ բնա­կանոն յա­րաբե­րու­թիւննե­րու զար­գացման ճա­նապար­հին կա­րեւոր նա­խաձեռ­նութիւն մըն է։

«Կ՚ող­ջունենք Թուրքիոյ՝ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պետու­թեան հետ երկկողմ առեւ­տուրի սահ­մա­նափա­կումնե­րը վե­րաց­նե­լու որո­շու­մը. սա Հա­յաս­տան-Թուրքիա կար­գա­ւոր­ման գոր­ծընթա­ցի եւս մէկ ար­դիւնքն է։ Այս որո­շու­մը մեծ կա­րեւո­րու­թիւն կը կրէ եր­կու եր­կիրնե­րու մի­ջեւ առեւտրա­յին եւ գոր­ծա­րար կա­պերու ընդլայնման, տա­րածաշրջա­նին մէջ տնտե­սական կա­պու­նա­կու­թեան բա­րելաւ­ման, ինչպէս նաեւ խա­ղաղու­թիւն եւ բար­գա­ւաճում ապա­հովե­լու առու­մով։ Կ՚ընդգծենք, որ սա եր­կու եր­կիրնե­րու մի­ջեւ լիար­ժէք եւ բնա­կանոն յա­րաբե­րու­թիւննե­րու զար­գացման ճա­նապար­հին կա­րեւոր քայլ մըն է, որ տրա­մաբա­նօրէն կրնայ շա­րու­նա­կուիլ Հա­յաս­տան-Թուրքիա սահ­մա­նի բա­ցու­մով եւ դի­ւանա­գիտա­կան յա­րաբե­րու­թիւննե­րու հաս­տա­տու­մով»։

Այս զար­գա­ցու­մով գործնա­կանա­պէս վերջ գտած է Թուրքիոյ կող­մէ Հա­յաս­տա­նի դէմ գոր­ծադրո­ւող տնտե­սական շրջա­փակու­մը։

Հա­յաս­տան նման շրջա­փակ­ման որո­շում կա­յացու­ցած էր Ար­ցա­խեան երկրորդ պա­տերազ­մի օրե­րուն եւ պա­տերազ­մէն ետք ալ չե­ղար­կած այդ որոշումը։

Հա­յաս­տա­նի Ար­տա­քին Գոր­ծոց Նա­խարար Արա­րատ Միր­զո­յեանի՝ ընտրար­շա­ւի ըն­թացքին Վար­չա­պետ Նի­կոլ Փա­շինեանի ական­ջին շշնջա­ցած «Թուրքե­րը այ­սօր կ՚բա­նան» խօս­քե­րը, որոնք բաց մնա­ցած խօ­սափո­ղի պատ­ճա­ռով լսո­ւեցան, շա­տերու կող­մէ մեկ­նա­բանո­ւեցան որ­պէս 33 տա­րիէ ի վեր փակ Ալի­ճան/Մար­գա­րա սահ­մա­նային ան­ցա­կէտի բա­ցում։ Սա­կայն քիչ ետք Փա­շինեան յայ­տա­րարու­թիւն մը ըրաւ ըսե­լով, որ Միր­զո­յեան իրեն լուր փո­խան­ցած էր, թէ Թուրքիա-Հա­յաս­տան առեւ­տուրի փաս­տաթղթա­ւոր­ման կարգ ըն­թացնե­րուն մէջ փո­փոխու­թիւն կա­տարո­ւած է, եւ այժմ Թուրքիայէն ապ­րանքնե­րու «ուղղա­կիօրէն» Հա­յաս­տան ղրկո­ւելու ճամ­բան հար­թո­ւած է։

Այս առա­ւօտ Թուրքիոյ Ար­տա­քին Գոր­ծոց Նա­խարա­րու­թեան խօս­նակ Էօն­ճու Քե­չելի X հա­շուէն յայ­տա­րարու­թիւն մը ըրաւ՝ հաս­տա­տելով զար­գա­ցումնե­րը։ Քե­չելիի յայ­տա­րարու­թիւնը հե­տեւեալն է.

«Մեր Երկրի եւ Հա­յաս­տա­նի մի­ջեւ ուղղա­կի առեւ­տուրի մեկ­նարկի մա­սին. Հա­յաս­տա­նի հետ 2022 թո­ւակա­նէն ի վեր շա­րու­նա­կուող կար­գա­ւոր­ման գոր­ծընթա­ցի շրջա­նակին մէջ կա­տարո­ւած վստա­հու­թիւն ամ­րապնդող քայ­լե­րու կար­գով, մեր երկրի եւ Հա­յաս­տա­նի մի­ջեւ ուղղա­կի առեւ­տուրի մեկ­նարկին վե­րաբե­րող թղթա­բանա­կան նա­խապատ­րաստու­թիւննե­րը Մա­յիս 11, 2026-ի դրու­թեամբ աւար­տին հա­սած են։ Եր­կու եր­կիրնե­րու ընդհա­նուր սահ­մա­նի բաց­ման ուղղու­թեամբ անհրա­ժեշտ տեխ­նի­կական եւ թղթա­բանա­կան աշ­խա­տանքնե­րը կը շա­րու­նա­կուին։ Կեն­սա­գոր­ծո­ւած նոր կար­գա­ւոր­ման շնոր­հիւ, Թուրքիայէն եր­րորդ եր­կիր մը եւ ան­կէ Հա­յաս­տան ու­ղե­ւորուող, կամ նոյն եր­թուղիով եկող ապ­րանքնե­րու վերջնա­կան ժա­ման­ման կամ մեկնման կէ­տին «Հա­յաս­տան/Թուրքիա» գրե­լը հնա­րաւոր դար­ձած է։ Հա­րաւա­յին Կով­կա­սի մէջ մնա­յուն խա­ղաղու­թեան եւ բար­գա­ւաճ­ման ամ­րապնդման ուղղու­թեամբ ձեռք ձգո­ւած պատ­մա­կան հնա­րաւո­րու­թեան լոյ­սին տակ, Թուրքիա կը շա­րու­նա­կէ ներդրում կա­տարել տա­րածաշրջա­նին մէջ տնտե­սական յա­րաբե­րու­թիւննե­րու զար­գացման եւ հա­մագոր­ծակցու­թեան ամ­բողջ տա­րածաշրջա­նի եր­կիրնե­րու եւ ժո­ղովուրդնե­րու օգ­տին առա­ւել ընդլայնման գոր­ծին մէջ»։

Միւս կող­մէ, Հա­յաս­տա­նի Ար­տա­քին Գոր­ծոց Նա­խարա­րու­թեան խօս­նակ Անի Պա­տալեան եւս ըրաւ յայ­տա­րարու­թիւն մը ըսե­լով, որ ուղղա­կի առեւ­տուրի այս քայ­լը եր­կու եր­կիրնե­րու մի­ջեւ լիար­ժէք եւ բնա­կանոն յա­րաբե­րու­թիւննե­րու զար­գացման ճա­նապար­հին կա­րեւոր նա­խաձեռ­նութիւն մըն է։

«Կ՚ող­ջունենք Թուրքիոյ՝ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պետու­թեան հետ երկկողմ առեւ­տուրի սահ­մա­նափա­կումնե­րը վե­րաց­նե­լու որո­շու­մը. սա Հա­յաս­տան-Թուրքիա կար­գա­ւոր­ման գոր­ծընթա­ցի եւս մէկ ար­դիւնքն է։ Այս որո­շու­մը մեծ կա­րեւո­րու­թիւն կը կրէ եր­կու եր­կիրնե­րու մի­ջեւ առեւտրա­յին եւ գոր­ծա­րար կա­պերու ընդլայնման, տա­րածաշրջա­նին մէջ տնտե­սական կա­պու­նա­կու­թեան բա­րելաւ­ման, ինչպէս նաեւ խա­ղաղու­թիւն եւ բար­գա­ւաճում ապա­հովե­լու առու­մով։ Կ՚ընդգծենք, որ սա եր­կու եր­կիրնե­րու մի­ջեւ լիար­ժէք եւ բնա­կանոն յա­րաբե­րու­թիւննե­րու զար­գացման ճա­նապար­հին կա­րեւոր քայլ մըն է, որ տրա­մաբա­նօրէն կրնայ շա­րու­նա­կուիլ Հա­յաս­տան-Թուրքիա սահ­մա­նի բա­ցու­մով եւ դի­ւանա­գիտա­կան յա­րաբե­րու­թիւննե­րու հաս­տա­տու­մով»։

Այս զար­գա­ցու­մով գործնա­կանա­պէս վերջ գտած է Թուրքիոյ կող­մէ Հա­յաս­տա­նի դէմ գոր­ծադրո­ւող տնտե­սական շրջա­փակու­մը։

Հա­յաս­տան նման շրջա­փակ­ման որո­շում կա­յացու­ցած էր Ար­ցա­խեան երկրորդ պա­տերազ­մի օրե­րուն եւ պա­տերազ­մէն ետք ալ չե­ղար­կած այդ որոշումը։