Ararat-Eskijian Müzesi ve Araştırma Merkezi (AEMRC), UCLA bünyesindeki Promise Ermeni Enstitüsü’ne bağlı Ermeni Soykırımı Araştırma Programı (AGRP) ve Ermeni Film Vakfı, (Armenian Film Foundation) Vahakn N. Dadrian Dijital Arşivi’nin tüm dünyaya açılacağını duyurdu.
Açılış, 15 Kasım 2026 Pazar günü saat 16.00’da, Kaliforniya’nın Mission Hills kentindeki Ararat-Eskijian Müzesi’nde gerçekleştirilecek, zoom üzerinden çevrimiçi katılım da mümkün olacak.
Prof. Vahakn N. Dadrian (1926–2019), Ermeni Soykırımı üzerine çalışan öncü bir akademisyendi. Kariyeri boyunca, dünyanın dört bir yanındaki arşivlerde araştırmalar yaparak, Ermeni Soykırımı tarihini gün yüzüne çıkarmaya ve belgelemeye onlarca yılını adamıştı. Osmanlı, Alman, İngiliz, Fransız, Amerikan, Ermeni ve diğer kaynaklardan derlediği, tarihsel kanıt niteliğinde bir koleksiyon oluşturmuştu. Arşivi; resmî belgeler, yazışmalar, gazeteler, yayımlanmamış taslaklar, araştırma notları ve büyük bilimsel değer taşıyan daha pek çok materyali içeriyor.
Bu önemli koleksiyon, ilk kez, yapay zekâ destekli öncü bir dijital platform aracılığıyla dünya genelinde herkesin ücretsiz erişimine açılıyor. Üç kurumdan yapılan açıklamaya göre geleneksel dijitalleştirme yöntemlerinin ötesine geçen bu platform, arşivi etkileşimli bir araştırma kaynağına dönüştürerek tarihsel incelemeler için yeni olanaklar sunuyor.
Dadrian’a yapay zekâ desteğiyle soru sorabilirsiniz
Açıklamaya göre bu yeniliğin merkezinde, araştırmacıların tıpkı Profesör Dadrian’a danışıyormuş gibi, doğal dilde doğrudan arşive soru sormalarına olanak tanıyan “Ask Dadrian” (Dadrian’a Sor) adlı yapay zekâ destekli bir özellik yer alıyor. Kullanıcılar, koleksiyonla etkileşimli bir diyalog kurarak tarihsel soruları araştırabilecek, ilgili belgeleri bulabilecek ve binlerce sayfa arasındaki bağlantıları keşfedebilecek.
Yüzlerce klasörde düzenlenmiş 100 binden fazla sayfa ve 660 gigabaytı aşkın dijitalleştirilmiş materyalden oluşan bu çalışma, 16 yıllık bir emeğin ürünü. New York eyaletinin kuzeyinden Los Angeles'a, ülke genelinde gerçekleştirilen on ayrı seyahatle taşınan koleksiyon; koruma, düzenleme, tarama ve dijitalleştirme süreçlerinden oluşan kapsamlı bir çalışmadan geçirildi.
Girişim, Profesör Dadrian'ın kişisel arşivlerini Ararat-Eskijian Müzesi ve Araştırma Merkezi'ne emanet etme kararıyla, 2009 yılında başladı. Koleksiyonun tarihsel önemini kavrayan Müze Başkanı Martin Eskijian koruma çalışmalarını başlatırken, Müze Direktörü Maggie Mangasarian Goschin ise materyallerin taşınması, düzenlenmesi ve dijitalleştirilmesini kapsayan uzun ve zorlu süreci yönetti.
Proje daha sonra, UCLA Ermeni Soykırımı Araştırma Programı'nın da dahil olduğu büyük bir işbirliğine dönüştü; akademisyenlerin, teknik uzmanların, gönüllülerin ve ortak kurumların özverili çabalarının yanı sıra bağışçıların ve destekçilerin katkılarıyla hayata geçirildi. Dijitalleştirme süreci Aralık 2025'te tamamlandı, ardından koleksiyonu dünya genelinde erişilebilir kılacak çevrimiçi platform geliştirildi.
Açılış etkinliğinde, Müze Direktörü Maggie Mangasarian Goschin, Carina Goschin ve Ermeni Soykırımı Araştırma Programı Direktörü Profesör Taner Akçam konuşmalar yapacak. Ayrıca Dr. Anna Alexanyan, Zoom üzerinden programa katılırken, Dr. Hayg Demoyan'ın önceden kaydedilmiş bir konuşması da sunulacak. Almanya'dan Zoom aracılığıyla bağlanacak olan Garegin Chookaszian, web sitesinde 12 dakikalık rehberli bir tur gerçekleştirerek katılımcılara sitenin temel özelliklerini tanıtacak. Etkinliğin sunuculuğunu Dr. Carla Garabedian üstlenecek.
Etkinlik bilgileri
“Bir Ömür Boyu Süren Akademik Çalışmalar, Şimdi Dünyaya Açılıyor”
Vahakn N. Dadrian Dijital Arşivi’nin Resmî Lansmanı
Tarih: 15 Kasım 2026, Pazar
Saat: 16.00 (Pasifik Zaman Dilimi)
Mekân: Ararat-Eskijian Müzesi / Sheen Şapeli, 15105 Mission Hills Road
Mission Hills, CA 91345
Katılım için: https://www.international.ucla.edu/armenia/event/17891
Düzenleyenler:
Ararat-Eskijian Müzesi ve Araştırma Merkezi
UCLA Promise Ermeni Enstitüsü – Ermeni Soykırımı Araştırma Programı; Ermeni Film Vakfı (Armenian Film Foundation)
Daha fazla bilgi için: [email protected]
Düzenleyenler hakkında
Ararat-Eskijian Müzesi ve Araştırma Merkezi (AEMRC), 1985 yılında Ermeni Soykırımı'ndan sağ kurtulan Luther Eskijian tarafından kuruldu. Müze Ermeni tarihine ait eserler, kitaplar, belgeler ve arşiv materyallerinden oluşan önemli bir koleksiyonu muhafaza ediyor.
Ermeni Soykırımı Araştırma Programı (AGRP), 2022 yılında Kaliforniya Üniversitesi, Los Angeles (UCLA) bünyesindeki Promise Ermeni Enstitüsü (Promise Armenian Institute) çatısı altında kuruldu. Profesör Taner Akçam yönetimindeki program; arşiv çalışmaları, disiplinler arası işbirliği ve uluslararası akademik ortaklıklar aracılığıyla Ermeni Soykırımı, soykırımın tarihsel bağlamı, sonuçları ve günümüze ulaşan etkileri üzerine akademik araştırmaları ilerletiyor.
Ermeni Film Vakfı (Armenian Film Foundation) ise 1979 yılında Kaliforniya'nın Thousand Oaks kentinde, Ermeni mirasını multimedya formatlarında belgelemeye ve korumaya adanmış, kâr amacı gütmeyen bir eğitim ve kültür kuruluşu olarak kuruldu. Vakfın temel amacı; Ermeni halkına ve onların topluma sundukları katkılara dair gurur duygusunu pekiştirmek ve bu katkıların dünya çapında tanınmasını sağlamak.
Vahakn Dadrian kimdir?
Vahakn N. Dadrian 6 Mayıs 1926'da İstanbul'da dünyaya geldi. Berlin'da matematik, Viyana'da tarih, Zürih'te uluslararası hukuk okudu. Harvard Üniversitesi'nde araştırma görevlisi olarak çalıştı, MIT ve Duke üniversitelerinde konuk öğretim üyeliği yaptı. 1998'de Ermenistan Bilimler Akademisi onur üyesi oldu. Dadrian ayrıca Movses Khorenatsi nişanı sahibidir. Dadrian 1970 1991 arasında New York State Üniversitesi'nde sosyoloji profesörü olarak çalıştı.
Kitapları Ermeni Soykırımı'nın bilinmesinde önemli bir rol oynadı. "The History Of Armenian Genocide: Ethnic Conflict from tha Balkans to Anatolia to Caucasus" önemli bir çalışma olarak kabul edilir. Dadrian'ın diğer önemli çalışması da German Responsibility in the Armenian Genocide (Ermeni Soykırımı'da Almanya'nın Rolü) başlığını taşır. Dadrian'ın kitapları Türkiye'de Belge Yayınları tarafından basıldı. 1995 yılında yayınlanan "Ulusal ve Uluslararası Hukuk Sorunu olarak Jenosid" kitabı yasal takibata uğradı, sonrasında beraat etti. Dadrian Zoryan Enstitüsü Soykırım Araştırmaları Bölümü yöneticisi olarak görev yapmaktaydı. Dadrian 2 Ağustos 2019’da ABD’de hayatını kaybetti.
