ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı saldırılar sürerken, Tahran yönetimi ile iyi ilişkiler içinde olan Paşinyan hükümetinin nasıl bir tutum izleyeceği de tartışılıyor. Zira Ermenistan, Azerbaycan ve ABD liderleri geçen yıl Washington’da Ermenistan’dan geçecek “Trump Rotası” üzerinde anlaşmaya vardı ve ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de geçtiğimiz haftalarda Ermenistan ve Azerbaycan’da önemli temaslarda bulundu. Ermenistan’da faaliyet gösteren CivilNet haber sitesinden Arşaluys Mıhtesyan, Ermenistan Başbakanı Baş Danışmanı ve Ermenistan Cumhuriyeti'nin eski ABD Büyükelçisi Lilit Makunts ile bir söyleşi yaptı. Makunts’un sorulara verdiği yanıtlar şöyle:
Bölge şu anda oldukça istikrarsız bir durumda. İran, Amerika ve İsrail ile savaş halinde, karşılıklı saldırılar olduğunu zaten biliyoruz, İran'ın ruhani lideri öldürüldü. Ermenistan, savaşın üçüncü gününde İran tarafıyla resmi olarak temasa geçti, taziyelerini iletti ve insani yardım teklifinde bulundu. Bu diplomatik gecikmenin nedenlerini anlatabilir misiniz? Savaşın üçüncü gününde İran tarafıyla nasıl temasa geçebildik ve bu, Washington'un savaşın diğer tarafında olması ve onlarla da iletişim kurmamız gerektiği gerçeğiyle de ilgili miydi?
Bunu Ermenistan Cumhuriyeti'nin bir "gecikmesi" olarak nitelendirmem, çünkü ortada sadece kamuoyuna açık tepkiler yok. Ermenistan Cumhuriyeti'nin duruma tepkisi, her şeyden önce, bölgede neler olup bittiğini ve bunun Ermenistan'ı nasıl etkileyebileceğini incelemektir. Başka bir deyişle, bu bir gecikme değildi. Süreç boyunca taraflarla temaslar, görüşmeler oldu. Elbette, departmanlar adına konuşamam, ancak durumun böyle olduğundan eminim.
İran'daki durum şu anda oldukça zor, aynı şekilde Körfez ülkelerinde de, çünkü İran bu ülkelerdeki Amerikan askeri üslerine de saldırıyor. Hem İran'da hem de Körfez ülkelerinde Ermeni vatandaşları ve Ermeni diasporasının temsilcileri var. Bu insanların tahliyesi için herhangi bir çalışma var mı? Çünkü çocuklardan yaşlılara kadar çeşitli amaçlarla, turizmden eğitime kadar oradalar. Tahliye için adımlar atılıyor mu?
Dışişleri Bakanlığı, bahsettiğiniz ülkelerdeki diplomatik misyonlarımızın bu konuyla aktif olarak ilgilendiğini belirten birkaç açıklama yaptı. Bir acil yardım hattı var, vatandaşlarımızla aktif temas halindeyiz. Umarım insanlar yakın bir zamanda Ermenistan'a ulaşırlar.
Ermenistan'ın İran Büyükelçisi dün bir basın toplantısı düzenleyerek, yaşananlar hakkında Yerevan’ın resmi görüşünü sundu. Ermenistan ve İran'ın bu yıl imzalanabilecek stratejik bir işbirliği belgesi geliştirdiğini söyledi. Mevcut durum göz önüne alındığında, bir yandan ABD ile stratejik ilişkiler üzerine bir belgemiz varken, diğer yandan İran ile benzer bir belge geliştiriyoruz ve bu iki taraf şu anda kanlı bir savaş içinde. Bu çıkarları nasıl dengeleyeceğiz? İran ile belgenin şimdi veya gelecekte şekillenip imzalanması olasılığını görüyor musunuz?
Ermenistan hükümeti, İran ile stratejik ortaklık kurma hedeflerini defalarca ve alenen dile getirmiştir. Dolayısıyla, bu durum ne vatandaşlarımız ne de ABD de dahil olmak üzere dost ve ortak devletlerimiz için sürpriz. Genel olarak, Ermenistan Cumhuriyeti dış ilişkilerini şu şekilde yürütmektedir: İlişkileri kurarken çok şeffaf davranıyoruz ve bizim için kabul edilebilir veya kabul edilemez olanı açıkça belirtiyoruz. Biz de ABD ile çok şeffaf ilişki içinde olduk ve İran'ın bizim için önemli bir güney komşumuz olarak önemini vurguladık. Elbette bunun birçok nedeni var. Doğru bir şekilde belirttiğiniz gibi, bu askeri operasyonlar Ermenistan için kilit ve dost devletleri içeriyor. Bu durumda, Ermenistan'ın tüm açıklamaları ve pozisyonları yalnızca devlet çıkarlarımızdan kaynaklanmalıdır. Ermenistan'ın açıklamalarının hedef alınabileceğinden, kamuoyunda ve uzman çevrelerde farklı görüşler dile getirilebileceğinden eminim, ancak bizim pozisyonumuz açık: Her adım öncelikle ve her şeyden önce bizim çıkarlarımızı ifade etmelidir.
Peki bu ne anlama geliyor, İran ile stratejik ilişkilerin kurulmasına ilişkin belge imzalanacak mı? Yerevan’ın şu anki bakış açısı nedir? Değişiklikler olabilir mi?
Dışişleri Bakanlığı bunu zamanı geldiğinde açıklayacaktır. Değişiklikler hakkında herhangi bir iddiada bulunamam. Stratejik ortaklık belgesinin tam olarak ne zaman imzalanacağına gelince, bunu Dışişleri Bakanlığı açıklayacaktır.
Uzun süredir ABD'de büyükelçi olarak görev yaptığınız için, Ermenistan bu belge konusundaki tutumunu değiştirmez ve müzakerelere devam ederse Washington nasıl tepki verecektir? Örneğin, ABD Başkan Yardımcısı Vance yakın zamanda Ermenistan'daydı ve özellikle Başbakan Nikol Paşinyan olmak üzere Ermeni yetkililerine açıkça destek verdi. Şimdi ABD yetkililerinin tepkisi ne olabilir?
Biraz önce de bahsetmiştim ve şimdi memnuniyetle detaylandıracağım. Tüm müttefiklerimiz ve ortaklarımızla ilişkilerimizde şeffafız. ABD söz konusu olduğunda, İran faktörüyle ilgili meselenin onlar için hassasiyetini biliyoruz, ancak Ermenistan her zaman iki zor komşu (Türkiye ve Azerbaycan) ile ilişkilerini normalleştirmeye çalışarak, diğer komşularla ilişkileri karmaşıklaştırmayı veya kötüleştirmeyi amaçlamadığını açıkça belirtti. Bölgedeki tüm komşularımızla iyi ilişkiler kurmaya çalışıyoruz. Bu birincisi. İkincisi, tüm ortaklarımıza bizim için neyin mümkün olduğunu ve kırmızı çizgilerimizin ne olduğunu açıkça belirtiyoruz. Üçüncü önemli husus ise devletlerin davranışlarının öngörülebilirliğidir. Belirli bir devlet, ilişkilerini üçüncü bir devlete karşı kullanacak mı? Ermenistan Cumhuriyeti, herhangi bir ülkeyle ilişkilerinde bu şekilde konumlanmaz. ABD ile ilişkilerimizin komşularımızdan herhangi birine karşı kullanılıp kullanılamayacağına dair eleştiriler de var. Elbette hayır, böyle bir şey yok. Aynı şekilde, komşularımızla olan ilişkilerimiz de başka bir devlete karşı kullanılamaz.
Söylediklerinizi basitleştirirsem, doğru mu anlıyorum: ABD ile stratejik ilişkiler kurarken, hassasiyetlerini bilerek, Ermenistan, “Biliyorsunuz, İran ile de benzer ilişkiler kuruyoruz, ancak bununla size zarar verme niyetimiz yok” diyor ve bunun tersi de geçerli.
Elbette. Çok haklısınız, durum tam olarak böyle.
Peki bu sakin bir şekilde kabul ediliyor mu, herhangi bir muhalefet yok mu?
Zorlu, günlük, özenli ve tutarlı bir çalışma gerektiriyor. Bu algıyı elde etmek kolay değil… Ve şu anda ABD'nin Ermenistan'ın tüm komşularıyla olan ilişkisine dair net bir algıya sahip olduğunu güvenle söyleyebilirim.
