Bu yıl, kuruluşunun 50. yılını kutlayan Gazturman Gayan Kampı’nın ‘Özgürlük Haftası’na Berge Arabian’la birlikte konuk olduk. Dönem boyunca akıl oyunları, robot yapımı, yoga, futbol, voleybol ve badminton gibi çeşitli spor faaliyetleri ve atölyelerin yer aldığı program, yerini bolca oyuna bırakırken biz de onlarla birlikte dopdolu bir gün geçirdik.

Fransa Millî Kütüphanesi’nde görevli olan Raffi Tajirian’la Irak’tan Fransa’ya uzanan, arada Türkiye’nin de yer aldığı hayat hikâyesini konuştuk.

Kapalıçarşı’yla Mısır Çarşısı arasında İstanbul hanlarının yoğun olduğu alanda, Çakmakçılar Yokuşu’nda yer alan Büyük Yeni Han, siyaset çıkmazını ve giderek kendini tropik ada zanneden İstanbul’un bitmek bilmez boğucu nemini bir kenara bırakıp sığınacağımız bugünkü durak. Ğugas İnciciyan’a göre 1761’de inşa edilmiş. Kaynaklarda III. Mustafa (1757-1774) tarafından inşa ettirildiği belirtiliyor.

Yolculuk sadece mesafeler kat etmekle alakalı değil aslında, seyahat eden kişinin vardığı mekân o kişinin zihinsel, ruhsal ve duygusal bir iç yolculuk yapmasına da vesile olursa söz konusu seyahat eşsiz bir deneyime dönüşür. Geçtiğimiz ay Güney Afrika’ya yaptığım seyahat zihinsel ve duygusal bir yolculuğa da çıkabildiğim, hayatı ve yaşamı kutlayabilmenin değerini hatırlatan bir deneyim oldu.

Kaliforniya Üniversitesi’nde (UCLA) Ermeni Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde öğretim görevlisi olan Dr. Rubina Peroomian, son kitabı ‘The Aremnian Genocide in Literature: Second Generation Responds’ (Edebiyatta Ermeni Soykırımı: İkinci Neslin Yankıları) adlı kitabıyla yeniden okuyucularıyla buluştu. Peroomian, son kitabında, gerek Ermenice, gerek İngilizce, gerek Fransızca yazan soykırım sonrası ikinci neslin edebiyattaki yankılarını ele alıyor. Edebiyatın yanı sıra soykırımın ikinci nesle aktarımı konusunda da çalışmalar yapan Dr. Peroomian’la, son kitabı vesilesiyle konuştuk.

Profesyonel tur rehberi Orçun Urgun, tutkuyla bağlı olduğu Brezilya’da Ermenilerin tarih ve kültürüne merak salınca ortaya 2015 tarihli ‘Brezilya Ermenileri’ başlıklı bir kitapçık çıkmış. Deneyim, bilgi ve anıların ürünü bu çalışmadan ilgi çekici bölümleri okurlarımız için derledik.

Medyada nefret söylemi o kadar yaygınlaşmış durumdaki, her gün kanal kanal gezen yorumcular, ırkçılık yaptıklarının farkında bile olmayabiliyorlar. Tabii bu onları masum göstermek anlamına gelmiyor; bir kısmının buz gibi ne yaptığını bildiği aşikar. Bu yazıda ‘Öteki Gündem’ ve ‘Gündem Ötesi’ programlarını ele alacağım.

Özellikle Yahudi Soykırımı anısına Almanya’da yaptıkları ‘karşıt-anıt’larla tanınan sanatçılar Horst Hoheisel ve Andreas Knitz, bugüne kadar yaptıkları projelerden ve karşıt-anıtlar etrafında şekillenen deneyimlerinden bahsetti.

Bir süredir tarihi binasının kiraya verilmesi girişimiyle gündeme gelen Dadyan Okulu'nun, Ermeni tarihi içinde tanık olduğu zorlu dönemleri hatırlatmak istedik. Zira o tarih bugünün önceliklerini yeniden gözden geçirmeyi dayatan ağırlıkta.

Almanya’da büyük koalisyonu oluşturan Hıristiyan Birlik partileri (CDU / CSU) ile Sosyal Demokrat Parti (SPD) ve Yeşiller Partisi tarafından hazırlanan ve Bugün oylanacak Soykırım Tasarısı'nın tam metnini sunuyoruz.

Baronyan, hicviyle alabildiğine eleştirdiği Ermeni ruhban sınıfı ve aristokratlarıyla her seferinde ters düşmüş, toplumun ekonomik kaynaklarını çoğu zaman kendi maddi ve manevi çıkarlarını gözeterek yönettiklerini düşündüğü bu kesimlerle olan anlaşmazlığı nedeniyle büyük fakirlik içinde yaşamıştı. 45 yaşında vereme yakalandığını öğrendiğinde dahi her hal ve şart altında direnmekten vazgeçmemişti. *İlk olarak Fransız şair Jean-Baptiste Santeul (1630-1697) tarafından kullanılan “ahlakı gülerek düzeltmek” anlamındaki Latince deyiş.

Editörlüğünü Evangelia Balta ve Aytek Soner Alpan’ın üstlendiği, 25 şiirden oluşan ‘Muhacirnâme: Karamanlı Muhacirler için Şiirin Sedası’ kitabı, Karamanlıcaya ve unutturulmaya çalışılmış bir sürgün ıstırabına buyur ediyor bizi. Kitabın editörlerinden Aytek Soner Alpan ve kitapta çizimleri bulunan Semih Poroy'la konuştuk.

Anadolu’da 1890’larda başlayan Ermeni halkına yönelik kırımlar 1909 Adana Katliamı ve 1915 Ermeni Soykırımı ile doruk noktasına ulaştı. Bu acılı tarih, sadece tanıklıklarla değil, dönemin gazete ve mizah dergilerindeki çarpıcı karikatürlerle de kayda geçti. 101. yıl vesilesiyle biz de karikatürist-ressam Vrej Kassouny’nin seçtiği bir koleksiyonu okurlarımıza sunuyoruz.

Bütün ailesi Edirneli ve anne tarafından Pomak, baba tarafından Selanik göçmeni olan ben, Edirne’de ve Trakya’da birçok halkın olduğunun elbette farkındaydım. Fakat Roy Arakelian’ın ‘Edirne (Adrianupolis) ve Ermeni Toplumu’ adlı kitabını okurken karşılaştığım bir harita Ermeni halkının Edirne’den ne kadar derinden silindiğini görmeme sebep oldu.

Özellikle Sovyetler dönemine ilişkin çalışmaları ve son yıllardaki Ermeni Soykırımı araştırmalarıyla tanınan tarihçi Ronald Grigor Suny, ‘Tarihi Revizyonizm ve Küresel Siyaset’ başlıklı güncel makalesinde Japonya’nın II. Dünya Savaşı’ndaki siyasetinden ötürü Kore’den özür dileme süreci, Türkiye’nin Ermeni Soykırımıyla imtihanı ve Stalin’in Ukrayna’ya dayattığı Holodomor’u (ölümcül kıtlık) revizyonist tarih bağlamında bir arada ele alıyor. Bu çarpıcı makalenin çok geniş bir derlemesini Cansen Mavituna’nın çevirisiyle sunuyoruz.

Yakın dönem Kürt tarihi üzerine yaptığı çalışmalarıyla tanınan Namık Kemal Dinç’in ‘Onlar Gittiler, Biz Barışı Yitirdik: Ermeni Soykırımı ve Kürtler’ adlı kitabı İletişim Yayınları’ndan çıktı. Kitapta 1915 sonrası ilk kuşağın temsilcilerinden Tarık Ziya Ekinci ve Naci Kutlay’la, Ahmet Türk, Osman Baydemir, Altan Tan gibi günümüzün önde gelen Kürt siyasetçileriyle, araştırmacılar Mehmet Bayrak ve Şeyhmus Diken’le, avukat ve insan hakları aktivisti Eren Keskin’le, prodüktör ve söz yazarı Gülten Kaya ile ve genç kuşak sosyal bilimcilerden Rojava üzerine çalışmalarıyla tanınan Seda Altuğ ile yapılan söyleşiler yer alıyor.

Diyarbakır’da kiliselerin de ‘acele kamulaştırma’ listesine alınmasının ardından başlayan tartışma Sur’un, Suriçi’nin tarihini de bir kez daha gündeme getirdi. Anadolu Ermenileri ve Hıristiyanları tarihinde önemli bir yer kaplayan Diyarbakır, özellikle de Suriçi tarihi boyunca bu tür uygulamaların merkezinde oldu aslında. Zakarya Mildanoğlu, kamulaştırma kararı vesilesiyle hem Suriçi kiliselerinin, hem de Diyarbakır’da kamulaştırmanın tarihini hatırlatıyor.

Ressam ve araştırmacı Hrazdan Tokmajian'ın izinde, Soykırım’dan sağ kurtularak Halep’e ulaşmış Maraşlı, Urfalı ve Antepli kadınların beraberlerinde getirebildikleri iğne işlerine, üç şehrin nakışları arasındaki farka, 100 yıl içinde gösterdikleri değişimlere, anneden kıza öğretilen ve günümüze ulaşan sanata bakıyoruz.