Դէմքեր/Պատմութիւններ

Ստե­փանի ըն­կե­րակ­ցութեամբ շու­տով հա­սան Պա­լըք­լըի Հա­յոց Գե­րեզ­մա­նատու­նը։ Վե­հանոյշ անդրա­դար­ձաւ թէ կեան­քին մէջ առա­ջին ան­գամ այսքան կա­նուխ, հա­մարեա առա­ւօտո­ւայ ժա­մերուն կու գայ հոս։ Նման մտա­ծու­մի պատ­ճա­ռը գե­րեզ­մա­նատան զգա­լի խա­ղաղու­թիւնն էր։

Տա­րօրի­նակ զգա­ցում մըն էր այս։ Ըն­դա­մէնը ժա­մեր առաջ բա­ժանո­ւած էր իր հա­րազատ որ­դի­ներէն, մտքին մէջ պա­հելով նաեւ ան­գամ մըն ալ չհան­դի­պելու տխուր, բայց իրա­տես հա­ւանա­կանու­թիւնը։ Իսկ հի­մա բո­լորո­վին ան­ծա­նօթ ոս­տի­կան մը, ան­ցագրի վրայ մուտքի կնի­քը դրոշ­մե­լէ ետք, հա­րազա­տի մը ջեր­մութեամբ բա­րի գա­լուս կը մաղ­թէր։

Պատերազմը կործանիչ է, իսկ գեղարուեստը այդ կործանումէն տուժած հասարակութեան համար խաղաղութեան եւ զօրակցութեան միջոցներ կը ստեղծէ։ Աբխազ ժողովուրդն ալ այդ միջոցներով է, որ իր իրողութիւնը կը փորձէ ծանօթացնել համաշխարհային հասարակութեան։ Լուսանկարները այդ ոլորտին մէջ յատուկ նշանակութիւն ունին։ Յետ պատերազմեան 30 տարիներու ընթացքին Թուրքիոյ եւ Աբխազիոյ միջեւ լուսանկարչական ծրագիրներ մշակող արուեստագէտ մըն է Տենեֆ Հուվաժ։ Իր հետ զրուցեցինք երկրի ներկային մասին։ Աբխազիան ունի շուրջ 250 հազար բնակիչ, որոնց 20 տոկոսը հայեր են։ Կը գործեն հայերէն ուսում ջամբող կրթական հաստատութիւններ։

Այնքան բազմամարդ է որ Թոմոյի խմբանկարը, նոյնիսկ խոշորացոյցով անգտանելի կը դառնան բազմաթիւ դպրեվանքցիներ, կեդրոնականցիներ, «Արաս»ի անձնակազմի անդամներ, Սայաթ Նովա Մանկանց կազմի շրջանակները…

Հրդեհի մը ատեն, ձեր անձնա­կան ապա­հովու­թիւնը ձեռքբե­րելէ ետք, առա­ջին ան­գամ ի՞նչ կ'ու­զէիք փրկել։ Հար­ցումին տրո­ւելիք պա­տաս­խաննե­րը տար­բեր են։ Բայց մի­թէ ձեր մտքին կու գա՞ն ձեռ­քի գոր­ծեր՝ ասեղ­նա­գոր­ծութիւններ, պա­րանոց­ներ կամ տան­դելներ։

Օմեր Աքընի առաջին վեպը՝ «Թոսբիթ դաղը», պատմում է Արմաշի (այսօր Աքշեմե) հայերի մասին։ Վեպը, որն իր անունը ստացել է Արմաշի մոտակայքում գտնվող լեռներից մեկից, 1914-1915 թթ․ Արմաշի հայերի կյանքից մի հատված է ներկայացնում։