Parrhesiapar

"Daha güvenli" yerlere, yani sığınağa ya da koridora kaçma alışkanlığı; 1975–1990 savaşını yaşamış olan anne babamdan genetik sistemime geçmiş belli ki. Bu yüzden, her patlama ya da ses duvarlarının aşılması karşısında tepkim mekanik bir şekilde beni koridora fırlatırdı. Ancak o gece korkum ve belirsizlik hissim farklıydı.

Belki de bugün sormamız gereken soru şudur: Edebiyatın ve kültürün bize öğrettiği hayranlık biçimleri hangi adaletsizlikleri görünmez kıldı? Çünkü bazı sessizlikler tesadüf değildir. Kültürel olarak inşa edilir. Bu sessizlikle yüzleşmeden ne Epstein gibi vakaları gerçekten anlayabiliriz ne de bir sonraki suskunluğu engelleyebiliriz.

Elimizdeki hukuki olanakların sınırlılıkları düşünüldüğünde, ifşa önemli bir mekanizmadır. Ama bu mekanizmayı mağdurları, hayattakalanları koruyarak, en iyi şekilde nasıl çalıştırabiliriz sorusu çok önemli bir sorudur. Mağdurların yalnız bırakılmaları, ifşa edilenler on yıllarca kamu vicdanında mahkum edilmeleri nasıl sağlanır düşünmeliyiz.

" Yesayan’ı yeni bir bakış açısıyla anlayabilmek için eserlerini kadın meselelerine dair görüşleri üzerinden değerlendirmenin yanında, Yesayan’ın İstanbul’dan kavara uzanan tanıklıkları ve bu tanıklıkların bireysel ve toplumsal yansımalarının tarihsel, sosyal ve kültürel açıdan değerlendirilmesinin önemini hatırlamak gerekli. "

"Bir kuş, bir sincap, bir kardelen, bir vadi, bir deniz… Bugün yeniden öğrenci olsaydınız; bu konuları coğrafya ve biyoloji kitaplarından okumanın yanında onları bedeninizle de hissetmek, onlarmış gibi dans etmek nasıl olurdu? Bunu yapan siz, bugünkü sizden nasıl farklı olurdu? Dilerseniz şimdi gözlerinizi kapatın ve denemeye başlayın!"

Belki Manevi Değer’in söylemek istediği şey şu: Hatırlamak bazen gereklidir ama her zaman yeterli değildir. Biberyan’ın da eserlerinde çokça karşılaştığımız gibi bazı evler ve bazı hikâyeler insanların taşıyabileceğinden daha fazlasını yüklenir. Yine de onlardan bütünüyle uzaklaşamayız. Belki tam açmadan ama tamamen de kapatmadan, o tekinsiz sınırda durmayı göze alarak… Çünkü bazen hakikate en çok, mezarın tamamen açılmadığı ama artık bütünüyle de gömülü kalmadığı tam o eşikte yaklaşıyoruz. Bu eşikte durmak, sadece filme değil, kendi hikâyelerimize de nasıl yaklaşacağımızı sorar.

‘Sar’ı izlemeye yeni fırsat buldum. Halbuki on yıl olmuş Sar’ın ilk sahnelenişi. Kolektifimizden Araz Kojayan, Sesil Artuç ve Tamar Gürciyan bu performans hakkında Ekim 2023’de bu köşede bir yazı yayınlamışlardı. O günden bugüne Saro Usta ve Mihran Tovmasyan ‘Sar’ı geliştirmişler, değiştirmişler; kendileri de değişmişler, gelişmişler dramaturji onların içinden geçerken; biraz dağ, biraz çöp, biraz çöp içinde cevher arayan olmuşlar.