Ամէն անգամ, որ ինծի հարց կը տրուի, թէ «ինչպէ՞ս է Լիբանանը», այն ատեն կը զգամ իրավիճակին ծանրութիւնը։ Պատմելով է, որ կ՚անդրադառնամ ինչպիսի լծակներու ապաւինելով՝ մեզի պատահածը տանելի կը դարձնենք։ Մէկ կողմէ անձնական եւ միւս կողմէ հաւաքական ինքնավերլուծութիւններով կը փորձեմ հասկնալ, թէ ինչպէ՛ս կարելի է քանի մը կեանքեր ապրիլ միաժամանակ եւ չապրիլ այդ կեանքը, որ խաղաղ պայմաններու մէջ կը խոստացուի մեզի յոյսին եւ երազին կողմէ։
Իր «Տու եու լավ մի» («Արդեօք կը սիրես զիս») վաւերագրական ֆիլմին մէջ, որ առաջին ցուցադրութեան արժանացած է 2025 թուականի Վենետիկի ֆիլմերու փառատօնին եւ ցարդ տիրացած է Հելսինքիի վաւերագրական ֆիլմերու փառատօնի մրցանակի եւ երկու այլ փառատօններու մէջ պատուոյ յիշատակումներու, Լանա Տահըր դիտողը կը ճանապարհորդէ Լիբանանի վերջին 70 տարիներուն՝ նկարներու եւ ձայներու ճամբով՝ քննելով Լիբանանեան հաւաքական ոգին։ Օգտագործելով միայն արխիւային տեսանիւթեր, աւելի քան քսան հազար՝ ֆիլմերէ, ընտանեկան անձնական նկարահանումներէ, անձնական եւ հանրային լուսանկարներէ, Տահըր անհատներու, բեմադրիչներու եւ արուեստագէտներու աչքերով կը վերակառուցէ Պէյրութը մեր աչքին առջեւ։
Գծագրութիւն՝ Թամար Կիւրճեան
Ֆիլմը դիտելու համար ապահով զգացի տունէս երկուքուկէս քիլոմեթր անդին գտնուող «Մեթրոփոլիս շարժապատկերի ընկերակցութիւնը» ուղղուիլ՝ սոյն վաւերագրականը ցուցադրող միակ սրահը, այն 10 օրուան զինադադարի ընթացքին, որմէ քանի մը օր առաջ տասը վայրկեանուան մէջ շուրջ 100 հրթիռակոծումներ արձակած էր Իսրայէլը Լիբանանի վրայ, մեծ բաժին տալով Պէյրութին։ Թէկուզ գիտէինք, որ զինադադարը կը խախտուէր Լիբանանի տարածքին, բայց չէի ուզեր փախցնել այս առիթը, երբ ձեռքս անցած էր։
Ենթագիտակցութեանս մէջ ապրած բոլոր պատերազմներուս բեկորները կը միախառնուին պաստառին վրայ ցուցադրուող սիրտ հարստացնող պահերով։ Զիս խորապէս տպաւորող պահերէն մին երիտասարդուհիի մը պատմութիւնն էր։ Ան կը պատմէր իր յուշերը 1975-1990-ի պատերազմէն, թէ ինչպէս գիշերները, երբ կը քնանային շէնքի ներքին յարկի ապաստանարանին մէջ, ան իր շունչի ելեւէջները կը հաւասարեցնէր իր քով քնացած մեծ մօր շնչառութեան՝ մտածելով, որ երբ մեծ մօր շունչը հատնի, այդ կ՚ըլլայ աւարտը նաեւ իր շունչին։ Այլ ճակատագրական դէպքի մը մասին կը վերապատմէ ալեհեր մարդ մը, որուն կեանքը գնդակահարումէ փրկած է իր աշակերտներէն մին, որ այդ պահուն կը գտնուէր տուեալ խուզարկման կէտին վրայ՝ «չկրակէ՛ք, ասիկա իմ ուսուցիչս է» պոռալով վազելով զինակիրներու կողմը, մետասաներորդ պահուն։
«Արդեօք կը սիրես զիս» ֆիլմի որմազդը
10 օրուան դադարէն օգտուելով նոյն սրահին մէջ դիտեցի նաեւ երկու այլ յատուկ ցուցադրութիւններ, դարձեալ միայն «Մեթրոփոլիս»-ի մէջ ցուցադրուող։ Այս երկուքը Յուլիս 2025-ին մեզմէ վաղաժամ հեռացած հռչակաւոր արուեստագէտ, ձախակողմեան Զիատ Ռահպանիի «Պլ նսպէ լա պուքրա շո՞ւ» (Վաղուան համար՝ ի՞նչ) եւ «Ֆիլմ ամերիքի թաուիլ» (Ամերիկեան երկար ֆիլմ) թատրոններն են, որոնք յաջորդաբար բեմ բարձրացած են 1978-ին եւ 1980-ին։ Երկուքին դէպքերը տեղի կ՚ունենան Լիբանանեան պատերազմի ընթացքին։ Առաջինը կը պատմէ կենսամակարդակի բարելաւման համար պսակուած զոյգի մը գիւղէն քաղաք փոխադրուիլը եւ գինետան մէջ աշխատիլը։ Գինետունը կը ներկայանայ իբրեւ ընկերութեան մանրաշխարհը, ուր օրապահիկի ապահովման համար աշխատաւորը կ՚ենթարկուի զանազան դժուարութիւններու եւ նուաստացումներու։ Իսկ երկրորդը Պէյրութի մէջ հոգեբուժարան մըն է, ուր սեւ ու մութ հումորով կ՚արծարծուի երկրին իրավիճակը։
Թէեւ զոյգ ներկայացումներէն 50 տարի անցած է, երկուքին ալ նիւթերն ու զրոյցները այնքան այժմէական են կարծես բան մը չէ փոխուած Լիբանանի մէջ։
Երբ այցելեցի warsinlebanon.com կայքը՝ ստուգելու համար թէ կեանքիս քանի տոկոսը պատերազմի մէջ անցուցած եմ, տեսայ, որ 57.1 տոկոս անցուցած եմ պատերազմներու մէջ։ Կեանքիս կէսէն աւելին։ Բայց միայն թիւերը չեն կրնար արտայայտել այդ իրականութեան իսկական ծանրութիւնը։ Անոնք չեն կրնար բացատրել, թէ ինչպէս մեր մեծ ծնողներն ու ծնողները գոյատեւած են 1915-ը, 1975-ը կամ թէ ինչպէս մենք կը շարունակենք ամէն առաւօտ արթննալ երկրի մը մէջ, ուր գոյատեւումը արուեստ է։ Թերեւս այս է պատասխանը «Ինչպէ՞ս է Լիբանանը» հարցումին։ Այլեւս չեմ կրնար զանազանել աղէտը դիմադրութենէն։ Մենք չենք ապրիր հակառակ իրավիճակին ծանրութեան, այլ կ՚ապրինք ծանրութեան մէջ՝ կրելով մեր պատմութիւնը ոչ թէ իրբեւ ցած դնելու բեռ, այլ իբրեւ տարօրինակ եւ դժուար ժառանգութիւն։
