Արեւմտամէտի եւ ռուսամէտի արանքին գտնել հայամէտը

Վեր­ջա­պէս հա­սած է Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պետու­թեան բնակ­չութեան հա­մար բախ­տո­րոշ պա­հը։ 7 Յու­նի­սի ընտրու­թիւննե­րը իրենց ար­դիւնքնե­րով ճա­կատագ­րա­կան պի­տի ըլ­լայ հայ­րե­նի երկրի հա­մար։

Հա­յաս­տա­նաբ­նակ ընտրո­ղը որ լծակ­նե­րով, ո՞ր գոր­ծօննե­րու ազ­դե­ցու­թեան տակ պի­տի կողմնո­րոշէ իր ձայ­նը։

Պար­տինք յի­շել թէ Հա­յաս­տա­նի հա­սարա­կու­թիւնը անցնող հա­րիւր տա­րինե­րու ըն­թացքին ընդմիշտ հան­դի­սատե­սի հան­գա­ման­քով հե­տեւե­ցաւ երկրի խիստ կա­րեւոր ան­ցուդար­ձե­րուն։

Պատ­մութեան շատ եր­կար հա­տուած մը առանց պե­տակա­նու­թեան ան­ցուցած հաձ ժո­ղովուրդը Ի դա­րու տե­ւողու­թեան ըն­թացքին երեք ան­գամ փոր­ձո­ւեցաւ պե­տու­թիւն հիմ­նե­լու գոր­ծընթա­ցով։

Նախ­քան այդ հայ ժո­ղովուրդը յօ­ժարած էր տա­րածաշրջա­նի հզօր պե­տու­թիւննե­րու հպա­տակե­լով իր գո­յու­թիւնը շա­րու­նա­կելու։

Երբ Ֆրան­սա­կան յե­ղափո­խու­թեան ար­ձա­գանգնե­րը թա­կեցին նաեւ Հա­յաս­տան աշ­խարհի դար­պասնե­րը, ծայր առաւ ան­կախ պե­տակա­նու­թեան գա­ղափա­րը եւս։ Սա­կայն այդ գա­ղափա­րախօ­սու­թիւնը սահ­մա­նափակ մնաց մտա­ւորա­կանաց որոշ շրջա­նակի մը մէջ։ Այդ պա­հուն թէ՛ եկե­ղեցին եւ թէ աշ­խարհիկ առաջ­նորդներ, այս պա­հուն մե­ծաւ մա­սամբ գոր­ծա­տէրեր եւ ամի­րաներ, վտան­գա­ւոր ար­կա­ծախնդրու­թիւն հա­մարե­ցին ան­կախ Հա­յաս­տա­նի մը հե­ռան­կա­րը։

Ա. Աշ­խարհա­մար­տը իր հե­տեւանքնե­րով ահ­ռե­լի աւեր մը եղաւ տաճ­կա­հայոց հա­մար։ Պատ­մա­կան Հա­յաս­տա­նի հա­յաթա­փու­մէն ետք 1918 թո­ւին, երբ հիմ­նո­ւեցաւ հա­յոց առա­ջին հան­րա­պետու­թիւնը, այդ հիմ­նադրու­թիւնը կը պար­տինք տա­րածաշրջա­նի մեծ ալե­կոծումնե­րուն։ Հա­րաւ Կով­կա­սի մէջ յան­կարծա­կի գո­յացան երեք տէ­րու­թիւններ, որոնք եր­կու տա­րի անց մաս կազ­մե­ցին նո­րայայտ Խորհրդա­յին Միու­թեան։

Այս ան­ցուդար­ձերն ալ ազ­գի կամ­քէն ան­կախ, լոկ պայ­մաննե­րու պար­տադրու­թեան հե­տեւան­քով իրա­կանա­ցած էին։

Վեր­ջին ան­գամ Գ. Հան­րա­պետու­թիւնը դար­ձեալ մեր կամ­քէն ան­կախ, Խորհրդա­յին Միու­թեան տա­րան­ջա­տու­մով իրա­կանա­ցաւ։

Հայ ժո­ղովուրդը իր մաս­նա­կան կամ­քը առա­ջին ան­գամ դրսե­ւորեց թաւ­շեայ յե­ղափո­խու­թեան օրե­րուն։ Ժո­ղովուրդի կամ­քով տե­ղի ու­նե­ցաւ իշ­խա­նափո­խու­թիւն։ Նոր իշ­խա­նու­թիւնը նկա­տի ու­նե­նալով Ար­ցա­խեան պա­տերազ­մէ ետք ժո­ղովուրդին մէջ իր ռազ­մա­կան գոր­ծակցին դէմ գո­յացող հիաս­թա­փու­թիւնը, փոր­ձեց այ­լընտրան­քա­յին մի­ջոց­ներ որո­նել։ Այդ որո­նու­մը ընդհուպ անո­ւանո­ւեցաւ «Արեւմտա­մէտ» կո­չու­մով, իբր հա­կադարձ «ռու­սա­մէտ»ի։

Ահա­ւասիկ գո­յացած են եր­կու բե­ւեռ­ներ, որոնք իրենց կար­գին ու­նին հետզհե­տէ յստա­կացող բա­ցասա­կան յատ­կութիւններ։ Արեւ­մուտքը զո­հելով դա­րերու ըն­թացքին յա­ջողած հա­մաշ­խարհա­յին սկզբունքնե­րը, գոր­ծի­քը դար­ձած է նոր լի­բերա­լական դրա­մապաշ­տութեան։ Միւս կող­մէ Ռու­սաստան ալ աւե­լի հե­ռացած է հա­մաշ­խարհայ­նա­ցած սկզբունքնե­րէն եւ վե­րածո­ւած օլի­կար­խա­կան հա­մակար­գի մը մե­նատի­րու­թեան։

Հա­յաս­տան 7 Յու­նի­սի ընտրու­թիւննե­րով ստի­պուած է հա­յամէտ ել­քի մի­ջոց­ներ որո­նելու, խու­սա­փելով թէ՛ արեւ­մուտքի եւ թէ Ռու­սաստա­նի հետ բախումներէ։