«Աշխարհ հինգէն մեծ է» յետո՞յ

Տեղին հաս­տա­տում մըն է՝ աւ­րուած ժա­մացոյցն իսկ օրը եր­կու ան­գամ ճիշ­դը ցոյց կու տայ։ Այստեղ խնդի­րը այն է թէ ոչ ոք ժա­մանա­կը ճշտելու հա­մար կը դի­մէ չաշ­խա­տող, չի բա­նող ժա­մացոյ­ցին։

Այս միտ­քե­րուն տա­րուե­ցա, երբ լրա­հոսը կ՚ար­ձա­գան­գէր նա­խագահ Էր­տո­ղանի ՄԱԿ-ի ելոյ­թին։

Թուրքիոյ նա­խագա­հը ՄԱԿ-ի ամ­պիոնէն յի­շեցուց թէ հա­մաշ­խարհա­յին խա­ղաղու­թեան երաշ­խիք իբ­րեւ՝ մեծ յոյ­սե­րով հիմ­նո­ւած կա­ռոյ­ցը տաս­նա­մեակ­նե­րու ըն­թացքին ինչպէս հե­ռացաւ այդ առա­քելու­թե­նէ եւ վե­րադար­ձաւ ան­զօր մար­մինի մը։ Նա­խագահ Էր­տո­ղան այս թու­լութիւ­նը բա­ցատ­րեց ՄԱԿ-ի Անվտան­գութեան Խոր­հուրդի մշտա­կան ան­դամնե­րուն պատ­ճա­ռած անար­դա­րու­թեան։ Կրկնեց նա­խապէս ալ բա­զում ան­գամներ հնչե­ցու­ցած «Աշ­խարհ հին­գէն մեծ է» կար­գա­խօսը։

Իս­կա­պէս ալ Անվտան­գութեան Խոր­հուրդի մշտա­կան ան­դամ հինգ եկ­կիրնե­րէ իւ­րա­քան­չիւրը ու­նի ընդհա­նուր ժո­ղովի կա­յացու­ցած ցան­կա­ցած որո­շու­մը չե­ղեալ հա­մարե­լու առանձնա­յատ­կութիւ­նը Այդ առանձնաշ­նորհի գեր­տէ­րու­թիւննե­րու, յատ­կա­պէս ալ ԱՄՆ-ի կող­մէ չա­րաչար շա­հագոր­ծումով գո­յացան մեծ անար­դա­րու­թիւններ։ Պար­տինք նշել թէ այստեղ անար­դա­րու­թիւն եզ­րով յի­շուա­ծը ան­տե­ղի բոր­բո­քումնե­րով բռնկած եւ բազ­մա­հազար կեան­քեր խլող պա­տերազմներն են։

Հա­մաշ­խարհա­յին մարդկու­թեան հա­մար շատ սուղ ար­ժեց հայր ու որ­դի Ճորճ Պու­շե­րու կեղ­ծի­քով ու սու­տով հրահ­րած պա­տերազ­մը, որ աւար­տե­ցաւ Մի­ջին Արե­ւել­քի բարձր քա­ղաքակրթու­թեան բար­բա­րոսա­բար կոր­ծա­նու­մով։ Յա­ջոր­դող տա­րինե­րուն հետզհե­տէ թափ ստա­ցաւ ոչ միայն գեր­տէ­րու­թիւննե­րու, նաեւ որոշ տա­րած­քաշրջա­նի վրայ ազ­դե­ցու­թիւն բա­նեց­նե­լու կա­րողու­թիւն ու­նե­ցող դե­րակա­տար­նե­րու ահա­բեկ­չա­կան արարքնե­րը։

Այս եր­կիրնե­րու շար­քը կը գլխա­ւորէ Ամե­րիկա­յի Միացեալ Նա­հանգնե­րը, իբ­րեւ մե­ծագոյն ահա­բեկիչ։ Ամե­րիկան այդ կո­չու­մը ալ աւե­լի ար­դա­րացուց Տա­նըլտ Թրամ­փի վա­րած կո­պիտ քա­ղաքա­կանու­թեան շնոր­հիւ։ Վե­նեզո­ւել­լա­յի դէմ գոր­ծադրո­ւածը ան­նա­խադէպ էր։ Երկրի նա­խագա­հը՝ Մա­տու­րօն առե­ւան­գե­ցին իր ննջա­սենեակէն։ Տա­նիոյ, Գա­նատա­յի եւ Քու­պա­յի դէմ բռնած սպառ­նա­լիք­նե­րու ռազ­մա­վարու­թիւնը, Իրա­նի դէմ պա­տերազ­մի բռնու­թիւնը, Իս­րա­յէլեան վայ­րա­գու­թեան աջակ­ցե­լը եւ տա­կաւին բա­զում օրի­նակ­ներ ԱՄՆ-ը դար­ձուցած են ան­կանխա­տեսե­լի վտան­գի մը։

ԱՄՆ առան­ձին չէ այս չա­րագոր­ծութեան ար­շա­ւին մէջ։ Ռու­սիոյ Դաշ­նութիւ­նը եւս կը շա­րու­նա­կէ գեր­տէ­րու­թիւննե­րու մրցակ­ցութիւ­նը, ոտ­նա­կոխե­լով ցարդ ըն­դունո­ւած սկզբունքնե­րը։ Թուրքիա ալ իր կար­գին կը փոր­ձէ վտան­գա­ւոր դե­րակա­տարու­թիւններ Կով­կասնե­րու եւ Մեր­ձա­ւոր Արե­ւել­քի տա­րած­քին։

ՄԱԿ իս­կա­պէս ան­զօր է այդ կոպ­տութեան դէմ, երբ ճա­րահատ կը մնայ Պա­ղէս­տի­նի Նա­խա­գահին այս կազ­մա­կեր­պութեան ընդհա­նուր ժո­ղովին մաս­նակցու­թիւնը ար­գի­լող քայ­լե­րուն դի­մաց։ Յա­րու­ցած վի­զայի ար­գելքով ԱՄՆ խա­փանեց Մահ­մուտ Աբ­բա­սի ՄԱԿ-ի Վե­հաժո­ղովին մաս­նակցու­թիւնը։ Իրա­կանու­թեան մէջ այս որո­շումը ինքնին հար­ցա­կան կը դարձնէ միացեալ ազ­գե­րու հա­մախմբում ըլ­լա­լով ներ­կա­յացող կազ­մա­կեր­պութեան կա­րողու­թիւննե­րու սահ­մա­նը։ Նոյ­նիսկ հար­ցա­կան է ՄԱԿ-ի կեդ­րո­նին Նիւ Եորք գտնո­ւիլը։

ՄԱԿ-ի ան­զօ­րու­թեան խոս­տո­վանու­թիւնը եկաւ կազ­մա­կեր­պութեան ընդհա­նուր քար­տուղար Պու­թե­րէսէն։ Ան ալ ձայ­նակցե­ցաւ Թուրքիոյ Նա­խագա­հին դժգո­հու­թիւննե­րուն, ձե­ւով մը հաս­տա­տելով «Աշ­խարհը հին­գէն մեծ է» կար­գա­խօսը։

Նիւ­թը եզ­րա­փակենք չա­րիքի իշ­խա­նու­թեան շրջա­նը կ՚ապ­րինք ըսելով։