Bir tencere kapuska, bir sofra hatıra

"Hatırlamak bir buluşma biçimidir."
Halil Cibran / Kum ve Köpük
Bereketli sofralarda büyüdük biz, ki 70-80’lerde bizim evin olağanı buydu. Öğrendik ki gönlü bol olanın kısmeti de bol olurmuş. Paylaştıkça çoğalırmış. Evimizde günde üç öğün olurdu muhakkak, çalışan ebeveyn faktörüne rağmen. Hiç tek çeşit yemekli masa görmedim ben. Salatasıyla, ana yemeğiyle, çorbası ve icabında zeytinyağlısıyla mükellef sofra kurulmalıydı. Bu sofraları sağlıklıyken rahmetli, çok özlediğim canım ciğerim Roza Yayam kurardı; o hastalanınca kâh cicimama dediğim aile dostumuz Araksi Morak, kâh Süzan Yayam, sonrasında da mamam, vasdagavor usutçuhi, Barones Manişag…
Hiç yemek artmazdı tabağımızda. Şimdiki gibi diyet, formuna dikkat etmek de yoktu. Taze ekmeği de salatanın, zeytinyağlının, yemeğin suyuna banardık. Öğlen ve akşam yemekleri farklı olmalıydı. Bu cümleden, artan yemekler atılır sonucunu çıkarmayın lütfen. Artarsa eğer, "artık" yemeği mutlaka yayam ertesi gün veya öğün sadece kendine ısıtır yerdi; çalışan kesim ve çocuklar hep taze yerdi. Aynı geleneği kendi evimde, misafir ağırlarken bile sürdürüyorum. Başka türlüsü hem yaban hem yabancı bana. Sanki böyle yapınca yaşatıyormuşum gibi geliyor bu çaresiz bünyeye sanırım.
Biz küçücük şeylerle mutlu olan çocuklardık. Mesela kuruyemiş kasesinde fındığa denk gelince sevinirdik. Yılbaşından yılbaşına eve giren muza, kaloriferin yanında Ankara Pazarı torbasında asılı olan pestille cevizli sucuğa, yılbaşına kadar yenmesin diye fırında saklanan şarküteri cipsine...
Sonra gidenlerimiz çoğaldı. Gidenler çoğaldıkça eksildik. Eksildikçe büyüdük. Büyüdükçe daha da zorlaştı her şey sanki. Bir vurdumduymazlıkla günü kotarmayı başarırken aslında yaşamayı başaramadığımızı da fark edince katlandı zorluklar.
Yemek, sadece karın doyurmak değil, hayatın, kültürün, varoluşun temel direklerinden biridir bizim coğrafyamızda. Mevsimler, bayramlar, doğumlar, ölümler yemekle kutlanır veya duruma göre anılır. İbadet yemekle tamamlanır, yemek yemenin yasak olduğu zamanlar, belirli dönemlerde yenmesi âdet olan ya da okunmadan yenmeyen yiyecekler boldur bu coğrafyada. Harisa ile keşkek, anuşabur ile aşure, ölünün arkasından yapılan helva, hep aynı damardan beslenir. Bu yüzden yemeğin milliyeti olmaz, coğrafyası olur demek gerek. Bu yüzden, medeniyetin yeşerdiği bu topraklar, yemek yemenin de kutsal topraklarıdır.
Artin Amira Bezciyan’ın pastırmayı bir affa vesile etmesinden tutun da perhiz sofralarında yer alan, “Vartabed Yemeği” diye de anılan, sonra meyhane masalarına uzanan ve bu toprağın en kadim halklarından birinin kültürü anıldığında çoğu zaman ilk akla gelenlerden olan topiğe kadar her şeyi yemeğe bağlayabiliriz. Ziyafetin balıkları gecikince hayatına son veren Vatel, toplama kamplarında açlığın ortasında eski hayatlarına tutunmak için tarifler paylaşan, hayallerinde sofralar kuran kadınlar... Yemekler de hep tatlı olmaz zaten; acıyı bileceğiz ki tatlıyı anlayabilelim.
Göçmüş gitmiş birinin ardından, gidecek en son kişi olacağını sandığım kocaman adamın, canımın ciğerimin ardından, gün gelip O'nu anarak kapuska pişireceğim, 40 yıl düşünsem aklıma gelmezdi. Evet, bildiğimiz kapuska. Fakir yemeği.
"Her gün olsa yerim" diyecek kadar çok severdi kapuskayı. Öyle allamaya, pullamaya, süslemeye, abartmaya hiç ama hiç gerek yok. Koy kesilmiş lahanayı tencereye, üstüne su, bol tuz, domates ve biber salçası, bir(kaç) baş da sarımsak. Al sana bizim peder için en kıymetli yemek. Etsiz bile olsa fark etmez.
O'na pişirmek kısmet olmadı hiç. Fondue, raclette, bilimum domuz etleri ve sosisleri, alengirli Café de Paris soslu etler, boeuf stroganoflar dururken kaç senede bir gördüğüm babamın önüne kapuska koymayacaktım ya... Ama adımdan daha eminim ki önüne konsa kendi kadar kocaman bir iştahla yerdi, çok severdi çünkü.
İklim bile değişiyor da özlem değişmiyor...
Genelde irmik helvasıyla olur gideni anmak, ama bu sefer kapuskaya kısmetmiş... Canına gitsin...
Kapuska ile ilgili çok insandan çok şey dinledim. Özellikle ebeveyn kayıpları ile erken yaşlarda tanışanların en sevdikleri yemek konusunda kapuskayı o kadar sık duydum ki. Fakir yemeği olarak bildiğimiz, en fazla kıymalı ya da az etli pişirilen lahana yemeği kimi için o kadar kıymetlidir ki. Kapuskayı çok sevenlerden dinlediğim hikâyelerde, yetimhane ve yatılı okul sofraları da çok çıktı karşıma. Aynı tencere herkeste başka bir kapıyı açıyor.
Şimdi “ne alaka kapuska?” diye sorabilirsiniz. Benim yazma, pişirme ve yeme sebeplerimden en mühimi sanırım anmak. Tencere başında yemekle pişerken, çorbayla kaynarken, terbiyeyle bağlanırken hep bir eskiye dönüş yaşarım. Yayam bunu böyle yapardı, Araksi Morak’ın dolması da nefis olurdu; dalak dolması hiç yemedim ama Diruhi Tantig yaparmış; babam önceki akşamdan kalan palamut kızartmasını sirke ve sarımsakla ertesi gün yerdi... “İnsanın her yemekte de bir anısı olmaz ki,” diyesim geliyor ama pişirdikçe anıyorum işte.
Ben kapuskayı evriltip duruyorum. İlk tarifim yukarıda kısaca yazdığım gibi, tek tencere yemeği şeklindeydi. Bizim evde kıymalı yemek pek olmazdı musakka ve karnıyarık dışında. Sebze yemekleri parça etli olurdu. Kapuskada da parça et olurdu. Önceden kavrulur muydu o hatırımda değil ama her türlü pişecek nasılsa, haşlama et kokusundan uzak durmak için eti soğan ve sarımsakla kavurabilirsiniz.
Ben son senelerde, lahanayı incecik doğruyorum. Bir tencerede önce eti gönlüme göre kavurup soğan, sarımsağını ve aromasını verip tencereden çıkarıyorum. Aynı tencerede lahanaları biraz kavuruyorum. Sonra etini, tuzunu, salçalı ya da domatesli suyunu verip kısık ateşte pişmeye bırakıyorum.
Bizim evde kapuskanın en mühim özelliği sarımsağıdır. Hayır, kavururken eklenen 2 diş değil, pişerken lahanaya gömülen 2 baş sarımsaktan bahsediyorum. Evet iki baş ve bütün olarak. Sonra o yemek pişince, içinden alınıp yenilen sarımsak. Tadı başka bir yerde var mı? Asla.
Demem o ki, atla deve değil, alt tarafı kapuska ama anılarla harmanlanınca nasıl nefis bir yemeğe dönüşebildiğini umarım anlatabilmişimdir.
Malzemeler
1 kg ince doğranmış lahana
200 g iri doğranmış yağlı kuzu eti (tercihimdir, isterseniz danayla da yapılır)
1 iri soğan
2 diş ve 2 baş sarımsak
2 yemek kaşığı salça (ben domates salçası kullanıyorum, keyfinize göre biber salçası da karıştırabilirsiniz)
Bir tutam toz kimyon
Sıvı yağ
Tuz, karabiber, pul biber
Yapılışı
Eti az kavurun, sulanıp haşlanmak yerine kavrulması için kontrollü yüksek ateş kullanın. Yemeklik doğranmış soğanı ve 2 diş sarımsağı, ekleyin. Biraz ölünce tencereden çıkarın. Et az yağlıysa tencereye biraz sıvı yağ ekleyip ince doğradığınız lahanayı biraz kavurun. Hafif karamelize olunca kavurduğunuz eti, lahanaları yüzdürmeyecek ölçüde salçalı suyunu ve baharatlarını ekleyip pişmeye bırakın. Ağzını kapatmadan lahanaların içine 2 baş sarımsak saklayın. Baş sarımsakların dıştaki kuru kabuklarını temizleyip yıkayın; dişlerini birbirinden ayırmadan kullanın. Et yumuşayıp lahana istediğiniz kıvama gelince ocağı kapatın. Pişerken gerekirse azar azar sıcak su ekleyin.
Dilerseniz yoğurtla da yiyebilirsiniz.
Afiyet olsun



