Çocuklar bir kentin kalbidir
Bu yazının başlığı ilk bakışta edebi bir benzetme gibi görünse de halk sağlığı literatürünün uzun zamandır ortaya koyduğu somut bir gerçeği yansıtıyor: Bir kentin çocukları sağlıklı büyüyebiliyorsa; temiz hava soluyabiliyor, güvenli su içebiliyor, sağlıklı gıdaya ulaşabiliyor ve oyun oynayabilecek güvenli alanlara sahip olabiliyorsa, o kent büyük ölçüde herkes için sağlıklı bir yaşam ortamı sunuyor demektir. Tersinden bakıldığında; çocuklarda görülen büyüme geriliği, solunum hastalıkları, obezite, kurşun başta olmak üzere toksik kimyasallara maruziyet ve yetersiz beslenme gibi sorunlar da kentin çevresel ve sosyal koşullarındaki yetersizliğin veya bozulmanın alarm veren göstergeleri olarak görülmelidir.
Çocuklar bir kentin kalbidir. Onların sağlığını korumaya yönelik her türlü çaba, eylem ve politika nihayetinde bir kenti tüm sakinleri için yaşanabilir ve sağlıklı kılacaktır.
Bugün birçok kentte gıda politikaları, haklı olarak çocukların yeterli ve dengeli gıdaya erişimini önceliyor. Bu önceliklendirme yanlış değil ama günümüz koşullarında artık epeyce yetersiz kaldığını da görmemiz gerekiyor.
Çocukların sağlıklı büyüyüp gelişebilmesi yalnızca yeterli ve dengeli beslenmelerine bağlı değil. Örneğin küresel bir sağlık krizine dönüşen ultra işlenmiş gıdaların kentteki bolluğu, çocukluk çağı obezitesi ve kentsel toksik maruziyet gibi sorunlar artık gıda politikalarının ana başlıkları arasına girmelidir. Göz ardı edilen toksik kimyasal maruziyeti, yeterli ve dengeli beslenen bir çocukta bile ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
Kentte yeterli ve dengeli gıdaya erişimi sağlamak, ultra işlenmiş gıda tüketimini azaltmak, toksik kimyasal maruziyetini önlemek, sağlıklı beslenme hakkında basit ve anlaşılır rehberler oluşturmak, çocuklar, gıda güvenliği ve bağırsak mikrobiyomu arasındaki bağlantıları görünür kılmak gibi bir dizi meseleyi bir arada ele almak gerekiyor.
Yerel yönetim neler yapılabilir?
Bir yerel yönetim bütün bu meseleleri bütüncül bir şekilde ele almak için neler yapabilir?
Sağlıklı gıdaya erişimi destekleyen sosyal politikalar geliştirmenin halihazırda pek çok yerde uygulandığı bir gerçek. Ancak dediğim gibi meseleleri birbirine bağlayan ve odak noktasına çocukların yerleştirildiği bütüncül bir bakış açısına ihtiyacımız var.
Bu bağlamda şunları not düşmek mümkün:
Kurum bünyesindeki belediye yemekhaneleri, kent lokantaları ve toplu beslenme yapılan alanlar için beslenme standartları oluşturmak.
Sağlıksız gıda özellikle de ultra işlenmiş gıda tüketimini azaltıcı politikalar geliştirmek.
Üretici pazarlarını ve yerel üretimi destekleyerek taze gıdaya erişimi kolaylaştırmak.
Hava, su, toprak ve gıda kirliliğini düzenli olarak izlemek; özellikle de yoksulluğun ve çevre kirliliğinin yoğun olduğu bölgelerde çocukların kurşun, pestisit ve diğer toksik kimyasallara maruz kalma riskini azaltacak çevresel önlemler almak.
Çocuklar için temiz, kurşunsuz ve güvenli oyun/yeşil alanları artırmak.
Elbette bu meseleleri görünür kılmak, tartışmak ve davranış değişikliği sağlayacak faaliyetler yürütmek de gerekiyor. Yerel yönetimler bu konuda bir dizi eğitim-uygulama çalışmasını mutlaka başlatmalı. Çocuklara, belediye çalışanlarına, yurttaşlara, konu ile ilgili sivil toplum örgütlerine çocukların sağlıklı beslenmesi konusunda bilimsel bilgiye dayalı rehberlik hizmeti sunmalı. Örneğin düzenli bir eğitim-öğretim programının uygulandığı ve ilgililerin ücretsiz katılımına açık “Çocuklar İçin Güvenli Sofralar Okulu” (ismi ben uydurdum) açmak neden mümkün olmasın...
Çocukların sağlıklı büyümesini temel ölçüt kabul eden bir kent yönetimi anlayışı benimsendiğinde, gıda politikası, çevre politikası, sosyal destek, halk sağlığı ve şehir planlaması aynı hedefte buluşacaktır. Çünkü çocukların sağlığını koruyan kentler, yalnızca çocuklar için değil, herkes için daha adil, daha güvenli ve daha yaşanabilir kentler olacaktır.
NOT: Yukarıda kısaca anlatmaya çalıştığım bu konu bir köşe yazısının çerçevesini çok aşıyor. Önümüzdeki haftalarda yerel yönetimlerin toksik kimyasal madde maruziyetini önleme, ultra işlenmiş gıda tüketimini azaltma, çocukluk çağı obezitesi sorunu ve çocukları odağa alan bir gıda güvenliği anlayışı geliştirme gibi konular üzerinden neler yapabileceğini anlatmaya çalışacağım.
