Ermenistan’ın başkenti Yerevan’da 5--8 Kasım tarihleri arasında düzenlenen Dünya Ermenileri Zirvesi’ne Agos adına ben de katıldım. İki yılda bir düzenlenen zirve tüm dünyadan Ermeni kurumlarından temsilcileri ve kişileri biraraya getiriyor.
Ziverede pek çok oturuma katıldım. Oturumlarda en çok merak edilen iki konu şöyleydi: Ermenistanlılar, “Ermeniler Türkiye’de nasıl?” diye sorarken, Türkiyeli Ermeniler ise Ermenistan’ın sosyoekonomik koşullarını öğrenmek istiyor, “Orada çok yoksulluk var mı?” diye soruyorlardı.
Bunlar iki yönlü kalıp yargılar var: Birincisine göre Türkiye’de Ermeni olarak yaşamak imkânsız, ikincisine göre Ermenistan yoksul bir ülke.
Kişisel tecrübemden biliyorum ki Ermeni olarak yaşamak için Ermenistan’dan sonraki en uygun yer Türkiye’dir. Bu bakımdan Türkiye ile eşdeğer ülkeler İran, Lübnan ve yakın zamana kadar Suriye’ydi. İlk ikisi Ermeni halkının beşiği olma özelliğiyle, sonraki ikisi ise misafirperver yaklaşımlarıyla Ermeni halkına en yakın devletler sayılır. Bu durumun, Batı ülkelerindeki Ermeni diasporalarının çoğu için o kadar kolay anlaşılır olmadığını biliyorum. Genel kanı, o ülkeleri uygarlığın zirvelerini fethetmiş yerler olarak görme eğilimindedir. Bu yaygın bir kanaattir ve doğruluğu gerçekten uzun bir tartışmayı gerektirir.
Öte yandan Ermenistan, 35 yıl öncesine kadar refah içinde bir ülkeydi; vatandaşları işe sahip, geleceğe dair kaygılardan uzak, huzurlu bir hayat sürüyordu. Elbette bu seviye mucizeyle oluşmamıştı ve Sovyet Cumhuriyeti’ni oluşturan tüm halklar gibi Ermeniler de bu refahın bedelini oldukça ağır ödemişti. Sonra düzenin çöküşü yaşandı ve bir yağmacı güruhu, ülkede o güne dek biriken serveti gasp etme fırsatı buldu.
Şüpheciler için zor anlaşılır bir durum
Bugünkü Ermenistan, bu soygunun açtığı yaraları sararak aydınlık bir geleceğe doğru yola çıkmış durumda. Bu da şüpheciler için zor anlaşılır bir durum, çünkü onlar baştan beri yoksulluğun pençesinde kıvranan bir Ermenistan görüntüsünü daha inandırıcı bulmuşlar. Bizim gördüğümüz ise doğal potansiyelini herkese sunan bir Yerevan gerçeğiydi. Şehir bu potansiyeliyle, Ermeni olsun olmasın herkesin hayranlığını kazanıyor.
Gerçekten de Yerevan sokakları ve özellikle yolculuk ettiğimiz uçağın yolcuları inanılmaz derecede rengârenkti; bunu duyduğumuz dillerin çeşitliliğinden fark ediyorduk.
Toplam yalnızca bir ay arayla gerçekleşen bu ikinci ziyaretimizde günün neredeyse bütün saatleri Meridien Kongre Merkezi ile Kırmızı Köprü Oteli arasında geçti.
Ermenistan’da olup Türkiye’de olmayan
Bir dostuma Ermenistan’da olup Türkiye’de olmayan şeyin ne olduğunu soruyorum. Muhatabımı yormak istemeyerek cevabı kendim veriyorum: İnşaat zevki. Bu kanaate, hem kongre merkezinin hem de otelin mimari buluşlarını görerek vardım. Özellikle de bu buluşların ardında hissedilen zihniyeti. Yalnızca mimari üslup değil, mühendislik uygulamaları da dünyanın en iyi örneklerinden hiç geri kalmıyor. İki ülkenin yaklaşımları arasındaki en önemli fark, amaçların peşinden gidişte ortaya çıkıyor. Bir tarafta müteahhitler tüm dikkatlerini kârlılık üzerine yoğunlaştırmış durumda. Ek kâr uğruna alanın her metrekaresini kullanmak istiyorlar. Diğer tarafta ise öncelik insanların rahatına verilmiş.
Yukarıda da belirttiğimiz gibi, bir ay içindeki bu ikinci ziyaretin sebebi III. Dünya Ermeni Zirvesi’ne katılmaktı. Ermenistan Cumhuriyeti Diaspora Yüksek Komiserliği tarafından düzenlenen toplantıya 50'den fazla ülkeden gelen 800'den fazla kişi katılmıştı. Bunların bir kısmı diasporadan herhangi bir cemaati ya da sivil toplum kuruluşunu temsil ediyordu. Nitekim geniş salonların yanı sıra, bu sivil toplum kuruluşlarına da belirli bir alan tahsis edilmişti; onlar “Expo” başlığı altında çalışmalarını tanıtıyordu.
Dört günlük zirvenin resmi açılışı, Meridien Kongre Merkezi’nin dördüncü katındaki geniş salonda yapıldı. Daha bu ilk andan itibaren zirvenin görevini yerine getirdiğini söylemek mümkündü; çünkü insanlar bazen yeni tanışıyor, bazen eski dostlarıyla karşılaşıyor ve kişisel bilgi alışverişiyle bireysel ağlarını zenginleştiriyordu.
Nikol Paşinyan’dan önemli mesajlar
Ertesi sabah Diaspora Yüksek Komiseri Zareh Sinanyan’ın karşılama konuşmasının ardından, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın son derece önemli mesajıyla zirve resmen başladı.
Başbakan, ders niteliğindeki konuşmasında dünyaya dağılmış Ermenilerin vatan ve devlet algısı konusu üzerinde durdu. Vatan fikrinin kendi içinde çeşitlilik barındırdığını anlattı. Kimileri için vatan, dedelerinin doğduğu şehirdir ve sınırları belirlenemez. Öte yandan 29 bin 743 km²’lik toprağıyla gerçek Ermenistan var. Bu toprak Ermenistan Cumhuriyeti olarak adlandırılıyor ve yetki ile sorumluluk bu toprakla sınırlı. Başbakan ayrıca vatandaşlık sürecine de değinerek bunun bir Ermeni bireye tanınmış istisnai bir hak olduğunu ve bütün Ermeniler tarafından hak ettiği ilgiyi gördüğünü hatırlattı.
Cemaatlerin sorunlarına ayrılan oturumda Mane Hovagimyan’ın moderatörlüğünde Ruzanna Grigoryan, Pascal Chamassian, Xavier Polatyan, Talin Yakubyan, Hrayr Cebeciyan ve Nazar Binatlı konuştu.
Binatlı, İstanbul Ermenilerinin Ermenistan’daki gelişmelere gösterdiği ilgiyi anlattı. Ayrıca İstanbul Ermeni toplumunda günden güne daha görünür hale gelen vatana dönüş olgusuna da değindi. Binatlı; öğrencilik, ticaret ve kalıcı ikamet amaçlarıyla gerçekleşen örneklere dikkat çekti.
Farklı dillerde yapılan konuşmalar
Bu oturumun konuşmacılarının İngilizce ya da Fransızca konuşmayı tercih etmiş olmaları dikkat çekiciydi. Benzer bir durum, diasporada medya ve haberciliğe ilişkin sorunların tartışıldığı oturumda da yaşandı. “Medya ve Kamu Güveni: Çağdaş İletişim Ortamının Zorlukları ve Fırsatları” başlıklı oturumun moderatörü Sevana Zadoryan toplantıyı İngilizce yönetti. Kristin Kalustyan Agoudjian ve Sate Khachatryan bildirilerini Ermenice sundu; tanınmış sinema yönetmeni Serge Avedikian ise Fransızca konuşmayı tercih etti.
Bu oturuma Türkiye’den katılan, Luys Medya’nın kurucusu Aram Kuran’dı. Aynı zamanda Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu üyesi olan Kuran kongre boyunca Türkçe konuştu ve sözleri anında Ermeniceye çevrildi.
İstanbullu Ermenilerin Yesayan kültürel girişimleri anıldı
Serge Avedikian konuşmasında özellikle Yesayan Kültür ve Edebiyat Derneği’nin faaliyetlerine değindi. Derneğin bu yıl Mart ayında düzenlediği Hantibum Festivali’ni andı; yoğun programıyla eşi görülmemiş bir zenginlik sunan bu festival, tek ayda yaklaşık 50 ayrı etkinlikle gerçekten de istisnai bir olguydu.
İkinci olarak, Hangardz (Aniden) Tiyatro Topluluğu’nun verimli çalışmalarını tanıttı. Bu topluluk da üretkenlik bakımından türünün tek örneği olup tiyatro çalışmalarını okullara da yayma yeteneğine sahip. Aram Kuran ise Türkiye’de, İstanbul’da özel bir televizyon kanalının kuruluş serüvenini salonla paylaştı.
Kapanış törenindeki coşku
Üç günlük zirve, 8 Kasım’da kapanış töreniyle sona erdi. Daha çok bir şenlik niteliğindeki kapanış törenine “Yerevan Project” müzik grubu, canlandırıcı müziğiyle özel bir parlaklık kattı; salonda hemen bir bayram havası oluştu ve katılımcılar üç günlük çalışma gündeminin dışına çıkıp müziğin ritimlerine katılma fırsatı buldu. Her yaştan katılımcının neşeyle dans ezgilerine eşlik ettiği ve vatanın armağan ettiği sevinci birlikte yaşadığı anlar oldu. Ardından bir başka sevilen sanatçı Erik Karapetyan sahneye çıktı ve kendinden öncekilerin yarattığı şenlik havasını sürdürdü. Sonunda herkesin dilekleri birbirinin aynıydı: İki yıl sonra aynı neşeyle dördüncü kongre günlerinde yeniden Yeravan’da buluşmak.
Tüm bunlara tanık olarak, bu kadar büyük bir organizasyonu özverili çalışmalarıyla hayata geçirmeyi başaran Diaspora Komiserliği ekibini tebrik etmeyi gerekli görüyoruz.
Tüm bunlara rağmen, III. Dünya Ermeni Zirvesi’nin somut olarak ne sonuç verdiğini soracak insanlarla karşılaşmak mümkündür. Bu tür düşünenlere şunu hatırlatmak isteriz: Net ve görünür sonuçlar aramak her zaman gerekli değildir; çünkü bu buluşmaların kendisi bile başlı başına bir başarı sayılabilir.
Bu gözle bakınca, zirvenin organizasyonu için harcanan tüm emeği selamlıyor ve huzurlu bir gönülle “Eliniz dert görmesin kardeşler” diyoruz.
