Heinrich Zimmermann ve 4 Ekim Hayvanları Koruma Günü
Heinrich Zimmermann Varşova'da doğdu, yetişkin yıllarını Berlin'de geçirdi.[1] Yahudi bir gazeteciydi ve kinologdu, yani köpek ırklarını, davranışlarını ve bakımını inceleyen biriydi. 1923'te Berlin'de "Mensch und Hund/İnsan ve Köpek" dergisini çıkarmaya başladı. İki haftada bir basılan dergi kısa sürede Almanya'nın dört bir yanında okundu. Zimmermann sayfalarında köpek bakımını anlattığı kadar hayvanlara yapılan kötülüklere de yer veriyordu.[2] 1924'te Berlin'deki hayvan koruyucuların bir toplantısında söz alıp hayvanlar için her yıl tekrarlanacak bir gün önerdi.[3] 4 Ekim Hayvanları Koruma Gününün hikâyesi bu öneriyle başladı.
Sportpalast'taki kutlama
Zimmermann, hayvanlar için büyük bir halk toplantısı düzenlenmesini öneriyor ve ilk buluşmayı da 4 Ekim'de yapmak istiyordu. O gün, hayvanların koruyucusu sayılan Assisili Francesco'nun yortusuydu.[4] Beklediği kalabalığa yetecek tek yer Schöneberg'deki Sportpalast'tı. 1910'da buz pateni ve bisiklet yarışları için yapılan salon on bin kişi alıyordu ve Berlin'in en büyük toplantı mekânlarından biriydi.[5] Ekimde salon müsait değildi, buluşma 24 Mart 1925'e kaldı. İlk buluşmaya beş binden fazla kişi katıldığı kayıtlara geçti.[6] Bu kalabalığın çoğunun derginin okurları olması muhtemel, ama bunu gösteren bir belge yok. Kesin olan, günün bir bakanlığın ya da büyük bir derneğin kararıyla değil, bir derginin çevresinde toplanan insanlarla başladığı.
O gün salonda neler konuşulduğunu ise tam olarak bilmiyoruz. Kimlerin davet edildiğini, kimlerin kürsüye çıktığını, hangi derneklerin geldiğini gösteren bir program ya da tutanak bugün ulaşılabilen kaynaklarda yok. Zimmermann'ın bir konuşma yapıp hayvanlara kötü muamelenin her yerde yasaklanmasını istediği kayıtlara geçmiş.[7] Bazı hayvan koruma dernekleri etkinliğin ilk tarihi 24 Mart'ı esas alıyor, Avusturya ve İsviçre'deki bazı kurumlar ise 4 Ekim 1925’i kutlama günü kabul ediyor.[8] Belki de yıl içinde birkaç kez “hayvanları koruma günü” mesajlı paylaşımlara rastlamamız bu yüzdendir, kim bilir?
Korumanın gölgesi
Zimmermann'ın içinde çalıştığı hayvan koruma hareketinin bir yüzü daha vardı. 1920'lerde Almanya'daki derneklerin önemli bir kısmı, Yahudilerin dini kurallara göre hayvan kesmesini yasaklatmak için kampanya yürütüyordu. Hayvan adına konuşan bu kampanyalar çoğu zaman Yahudi düşmanlığıyla iç içeydi. Berlin ve Münih dernekleri 1927'de bu yönde ortak bir broşür bastı, Bavyera 1930'da yasağı yasalaştıran ilk eyalet oldu.[9] Zimmermann hayvanlar için ortak bir gün kurmaya uğraşırken, birileri “hayvan koruma” ifadesini onun topluluğuna karşı kullanıyordu. Hayvana gösterilen şefkatle insana yöneltilen düşmanlık aynı ağızdan çıkabiliyordu. Soykırım tarihinin en acı tutulmalarından biri belki de bu. Faşizmin ağzında hayvan sevgisi. Daha da acı olan, bu ideolojik çarpıklığın bir benzerinin bugün İsrail’deki bazı hayvan koruma örgütlerinde de görülmesi.
Heinrich Zimmermann savaşın ortasında hayvanları koruma mücadelesini sürdürdü. Hayvanları Koruma Günü sonraki yıllarda yine mart ayında kutlandı, önce Almanya, Avusturya, İsviçre ve Çekoslovakya'da benimsendi. Avrupa'nın hayvan koruma dernekleri 1860'lardan beri düzenli aralıklarla uluslararası kongrelerde buluşuyordu. 1929'da Viyana'da toplanan kongrede 32 ülkeden 152 dernek bir talepler listesi kabul etti, listenin son maddesi Zimmermann'ın önerisiydi.[10] Gün o yıl ilk kez 4 Ekim'de kutlandı. Kesin karar iki yıl sonra, Mayıs 1931'de Floransa'da çıktı. Kongre 4 Ekim'i oybirliğiyle Dünya Hayvanlar Günü ilan etti. Berlin'de bir editörün başlattığı iş, dünyanın takvimine girmişti.[11]
Zimmermann bu kutlu günü gördükten kısa bir süre sonra vefat etti. İki ciltlik köpek ansiklopedisi 1933 ve 1934'te çıktı.[12] 1942'de Almanya'daki Yahudilerin evlerinde hayvan beslemesi yasaklandı. Zimmermann aynı yıl Naziler tarafından bir toplama kampında öldürüldü.[13] Nerede, hangi gün öldüğü kayıtlı değil. Günün yüzüncü yılı için yazılan resmî metin onu unutulmuş bir öncü diye anıyor, ölümünden tek satırla bile söz etmiyor.[14]
Bir mücadele günü olarak 4 Ekim
Sportpalast 1973'te yıkıldı, yerine bir apartman bloğu yapıldı.[15] Zimmermann'dan geriye kalan izler az, ama ne istediği belli. Bir kutlama peşinde değildi, hayvanlara yapılan kötülüğün bitmesini istiyordu. Yüzyıl sonra Türkiye'de belediyeler sokak köpeklerini topluyor, köpekler barınaklarda adı bile yazılmadan ölüyor. Bütün bunlara izin veren yasanın adında koruma kelimesi geçiyor. Koruma, kimin korunacağına ve korumanın nerede biteceğine karar veren birini varsayar. Hak ise canlının kendisinden başlar. 4 Ekim bu yüzden kutlanacak bir gün değil, hayvanların yaşama hakkı ve iyi bir hayat sürme hakkı için mücadele edilecek bir gün. Hayatta kalmaları yetmez, alıştıkları sokakta, tanıdıkları insanların arasında yaşamayı sürdürebilmeleri gerekir. Zimmermann'ın bir salonu beş bin kişiyle doldurarak hatırlattığı gibi, bu talep ancak birlikte dile getirildiğinde duyulur.
Hayvan Günlükleri, resmî arşivlerde yer verilmeyen, yaşamı ve ölümü kayıtlara geçmeyen, sessiz bırakılan hayvanların izini takip ediyor. Onları kuşatan şiddet, ihtimam, adalet ve sermaye ilişkilerine, açtıkları sorularına ve onlarla kurduğumuz bağlara kulak veriyor. Sesli katmanı, Dört Ayaklı Şehir Radyosu'ndaki Sesli Fragmanlar'da yaşıyor.
[1]100 Years of World Animal Day. The forgotten legacy of Heinrich Zimmermann, World Animal Day, 3 Mart 2025, https://www.worldanimalday.org/100-years-of-world-animal-day-the-forgotten-legacy-of-heinrich-zimmermann/.
[2]Wim DeKok (World Animal Net), The Origin of World Animal Day, 2020, https://welovecatz.hu/documents/9/Origin-of-World-Animal-Day-update-2020-12.pdf; derginin Berlin'deki hayvan koruma ve köpek yayınları arasındaki yeri için Julika Renger, Gesellschaftliche Debatten um die wirtschaftliche und psychosoziale Nutzung des Hundes von 1870-1945 in Deutschland, doktora tezi, Freie Universität Berlin, 2008, https://d-nb.info/1023747235/34.
[3]Welttierschutztag, Avusturya Tarım ve Orman Bakanlığı (BMLUK), https://www.bmluk.gv.at/service/veranstaltungen/landwirtschaft/welttierschutztag.html; Welttierschutztag, kuriose-feiertage.de, https://www.kuriose-feiertage.de/welttierschutztag/.
[4] Assisili Francesco (1181-1226), Katolik Fransisken tarikatının kurucusu. Rivayete göre Aziz Francesco hayvanlarla konuşabiliyordu.
[5]Zwischen Glanz und Grauen. Die wechselhafte Geschichte des Sportpalastes, Entwicklungsstadt Berlin, https://www.entwicklungsstadt.de/zwischen-glanz-und-grauen-die-wechselhafte-geschichte-des-sportpalastes/; yapının 1910 tarihli fotoğrafı için Architekturmuseum der TU Berlin, Inv. Nr. 229643, https://architekturmuseum.ub.tu-berlin.de/P/229643.php.
[6]DeKok, a.g.y.
[7]Tierschutz und die Lügen der Nazis, Audiatur-Online, 5 Ekim 2016, https://www.audiatur-online.ch/2016/10/05/tierschutz-und-die-luegen-der-nazis-wie-aus-den-huetern-der-tiere-juedische-tierquaeler-wurden/.
[8]24 Mart için DeKok, a.g.y.; 4 Ekim için BMLUK, a.g.y. ve Heute ist Welttiertag, Tierwelt, https://www.tierwelt.ch/artikel/natur-umwelt/heute-ist-welttiertag-410304.
[9]Verbot des Schächtens. Tierschutz und Antisemitismus Hand in Hand, Legal Tribune Online, https://www.lto.de/recht/feuilleton/f/tierschutz-schaechten-schlachten-antisemitismus-nationalsozialismus; Die Schächtfrage in Hamburg, Schlüsseldokumente, https://schluesseldokumente.net/beitrag/golubev-schaechtfrage-hamburg; 1927 broşürü için Gesetzlicher Tierschutz im Deutschen Reich, Peter Lang, kaynakça, https://www.peterlang.com/document/1048300. Nazi dönemi hayvan koruma mevzuatı ile antisemitizm arasındaki ilişki için ayrıca bkz. Arnold Arluke ve Boria Sax, Understanding Nazi Animal Protection and the Holocaust, Anthrozoös 5, no. 1 (1992): 6-31.
[10]Uluslararası kongre geleneği için DeKok, a.g.y.; Viyana kongresi için kuriose-feiertage.de, a.g.y. ve Tierwelt, a.g.y.
[11]kuriose-feiertage.de, a.g.y.; 100 Years of World Animal Day. The forgotten legacy of Heinrich Zimmermann, World Animal Day, 3 Mart 2025, https://www.worldanimalday.org/100-years-of-world-animal-day-the-forgotten-legacy-of-heinrich-zimmermann/.
[12]100 Years of World Animal Day. The forgotten legacy of Heinrich Zimmermann, World Animal Day, 3 Mart 2025, https://www.worldanimalday.org/100-years-of-world-animal-day-the-forgotten-legacy-of-heinrich-zimmermann/; Renger, a.g.y. (1934 tarihli iki cildi kaynak olarak kullanır).
[13]100 Jahre Welttierschutztag, der Freitag, https://www.freitag.de/autoren/der-freitag/100-jahre-welttierschutztag-tiere-sind-uns-viel-aehnlicher-als-wir-oft-glauben; Audiatur-Online, a.g.y.
[14]World Animal Day, a.g.y.
[15]Entwicklungsstadt Berlin, a.g.y.
