Յեղափոխութեան մայրաքաղաքը ալեկոծուած

Ֆրան­սա այն եր­կիրն է, որ հա­մաշ­խարհա­յին մարդկու­թեան մա­տու­ցեց հա­սարա­կական դի­մադ­րութեան յաղ­թա­նակով պսա­կուե­լու հզօ­րագոյն օրի­նակը։ 1789-ին քաղ­քե­նիական մեծ յե­ղափո­խու­թիւնը իշ­խա­նափո­խու­թեան ան­նա­խադէպ օրի­նակ մը ըլ­լա­լով նշուեցաւ պատ­մութեան հաս­տա­փոր գիր­քին մէջ։

Ֆրան­սա­կան մեծ յե­ղափո­խու­թեան բո­լոր հանգրո­ւան­նե­րը առան­ձին ու­սումնա­սիրու­թեան նիւթ դար­ձած են ըն­կե­րային գի­տու­թիւննե­րու տար­բեր ոլորտնե­րու մէջ։ Այդ օրի­նակէն ծա­գած է «Յե­ղափո­խու­թիւնը իր զա­ւակ­նե­րը կու­տէ» ասա­ցուած­քը։ Ար­դա­րեւ յե­ղափո­խու­թիւնը, որ առա­ջին հեր­թին ուղղո­ւած էր ազ­նո­ւական­նե­րու դա­սին, ար­քա­յական տոհ­մը գլխա­տելէ ետք հա­շուի նստաւ իր դաշ­նա­կից­նե­րուն հետ ալ։ Յե­ղափո­խու­թիւննե­րու այս յատ­կութիւ­նը տե­սանե­լի է մին­չեւ մեր օրե­րը։ 1979-ին Իրա­նի մէջ մո­լանե­րու վար­չա­կարգն ալ իշ­խա­նու­թիւնը ստանձնե­լէ ետք բազ­մա­մարդ խմբակ­ներ կա­խաղան բարձրա­ցուց քա­ղաքի հրա­պարակ­նե­րուն վրայ։ Մինչդեռ այդ նոյն մար­դիկ սա­տարած էին մո­լանե­րուն, պար­սից շա­հի անար­դար իշ­խա­նու­թիւնը կոր­ծա­նելու գոր­ծին մէջ։

Հոգ չէ թէ իշ­խա­նափո­խու­թեան չէ հա­սած, 1968-ի ու­սա­նողա­կան ցոյ­ցերն ալ Փա­րիզի փո­ղոց­նե­րէն փո­խադ­րուեցան աշ­խարհի հինգ ցա­մաքա­մասե­րու զա­նազան եր­կիրներ, բազ­մա­թիւ քա­ղաք­ներ։

Այ­սօր Ֆրան­սա եթէ ոչ իշ­խա­նափո­խու­թեան տեն­չով, բայց դժգո­հու­թեան նոր ալի­քով մը ան­գամ մը եւս օրի­նակ դառ­նա­լու նե­րու­ժը ու­նի։ Ինչպէս կը հե­տեւինք օր օրի, բո­ղոքի ցոյ­ցը մեկ­նարկեց աշա­կերտնե­րու դժգո­հու­թեան պատ­ճա­ռաւ։ Անոնք կը դժգո­հէին մա­նաւանդ պե­տական վար­ժա­րան­նե­րէ ներս տի­րող ան­փութու­թեան դէմ։ Չէ որ դրա­մապաշտ հա­մակար­գը պե­տական գան­ձէն դպրոց­նե­րու բար­գա­ւաճ­ման հա­մար յատ­կա­ցու­ցած գու­մա­րը կը կրճա­տէ տա­րուէ տա­րի։ Այդ կրճա­տու­մի հե­տեւան­քով կը նա­հան­ջէ ուսման մա­կար­դա­կը։ Բազ­մա­թիւ դա­սապա­հէր կ՚անցնին ոս­ւուցի­չի բա­ցակա­յու­թեամբ։

Աշա­կերտնե­րու այս ար­դար պա­հան­ջը ար­ձա­գանգ գտաւ նաեւ երկրի անի­րաւո­ւած, ան­տե­սուած բո­լոր հա­տուած­նե­րու մօտ։ Երի­տասար­դա­կան ցոյցնե­րու մաս­նակցե­ցան նաեւ բա­նուոր­նե­րը, երկրա­գործնե­րը, թո­շակա­ռու­նե­րը եւ վեր­ջա­պէս դե­ղին բաճ­կո­նաւոր­նե­րը։

Ոս­տի­կանու­թիւնը իր գոր­ծադրած կան­խա­միջոց­նե­րով հետզհե­տէ քննա­դատու­թիւննե­րու թի­րախը դար­ձաւ։ Քա­նի աճե­ցան ոս­տի­կանա­կան մի­ջամ­տութեան հե­տեւան­քով վնա­սուած քա­ղաքա­ցինե­րու թի­ւը, նոյնքան սրո­ւեցաւ ոս­տի­կան­նե­րու հան­դէպ թշնա­ման­քը։ Նաեւ պար­տինք նշել թէ երկրի ներ­քին գո­րոց նա­խարա­րի յայ­տա­րարու­թեամբ վնա­սուած ոս­տի­կան­նե­րու թիւն ալ գե­րազան­ցած է 1000-ը։

Ցու­ցա­րար­ներ խիստ մտա­հոգ են նաեւ իրենց մէջ թա­փան­ցած գրգռիչ պե­տական գոր­ծիչնե­րէ, որոնք գլխա­ւոր դե­րակա­տարը կը դառ­նան խա­նութնե­րու թա­լանու­մին կամ հա­սարա­կապատ­կան շէն­քե­րու հրկիզ­ման դէպ­քերրուն։

Դի­տորդներ ան­մի­ջական կապ կը տես­նեն Սեր­պիոյ եւ Պրա­զիլի ընտրու­թիւննե­րուն եւ Ֆրան­սա­կան ապստամ­բութեան մի­ջեւ։

Ի զուր չէ որ ԱՄՆ նա­խագա­հը ֆրա­սական ապստամ­բութեան դէմ աւե­լի մտա­հոգ է, քան ինքնին Էմա­նուէլ Մաքրոն։