Գիտակցիլ ժամանակի թելադրանքին

25 Դեկ­տեմբեր 1991, խո­նար­հե­ցաւ Կրեմ­լի­նի վրայ ծա­ծանող կար­միր դրօ­շը, խորհրդան­շե­լով Սո­վետա­կան Սո­ցիալիս­տա­կան Հան­րա­պետու­թիւննե­րու Միու­թեան վե­րացու­մը պատմու­թեան բե­մէն։

Հա­մաշ­խարհա­յին դրա­մապաշտ հա­մակար­գի ցնծու­թեան ճի­չերու մէջ ՄԱԿ ըն­դունեց նո­րան­կախ 15 հան­րա­պետու­թիւններ ան­դա­մակ­ցութիւ­նը։

Խորհրդա­յին Միու­թեան առա­ջատար ուժն էր Ռու­սաստան, որ եր­բեմնի կայ­սե­րական տի­րապե­տու­թիւնը շա­րու­նա­կած էր Խորհրդա­յին միու­թեան ձե­ւաչա­փով։ Իսկ այս վեր­ջի­նի տա­րան­ջա­տու­մով ար­դեօք պի­տի հան­դուրժէր իր ազ­դե­ցու­թեան տա­րած­քին նո­ւազու­մին։

Միւս կող­մէ արեւմտեան եր­կիրնե­րը դիւ­րաւ պի­տի կրնա­յի՞ն հա­մակեր­պիլ իրենց վա­ղեմի թշնա­միին չէ­զոքաց­ման խոր­հուրդին հետ։

Եր­կու հար­ցադրումնե­րու պա­տաս­խանն ալ նոյնն էր, յստա­կօրէն շեշ­տո­ւած խո­շոր ոչ մը։

Այդ ոչը տե­սանք Ռու­սիոյ Դաշ­նութեան նա­խաձեռ­նութեամբ կեան­քի կո­չուած «Ան­կախ Պե­տու­թիւննե­րու Միու­թիւն» դա­շին­քով, որուն ան­դա­մակ­ցած է նաեւ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պետու­թիւնը։

Եւ­րո­պական եւ առ­հա­սարակ արեւմտեան ոչի ապա­ցոյցն ալ, ՆԱ­ԹՕ-ՕԹԱՆ-ի յա­րատեւ ծա­ւալե­լու ռազ­մա­վարու­թիւնն է։ Այս զի­նեալ ահա­բեկ­չա­կան կազ­մա­կեր­պութիւ­նը դրժած է տո­ւած խոս­տումնե­րը եւ ազ­դե­ցու­թեան տա­րած­քը ընդլայ­նե­լով սպառ­նա­լիք մը դար­ձած Ռու­սիոյ Դաշ­նութեան դէմ։

ՀՀ եւ ՌԴ յա­րաբե­րու­թիւննե­րու զար­գա­ցու­մը կրկին կ՚ապա­ցու­ցէ թէ Ռու­սաստան չու­զէր Հա­րաւ Կով­կա­սի տա­րած­քին իր ազ­դե­ցու­թեան նո­ւազու­մը։ Սա­կայն տա­րածաշրջա­նի երեք հան­րա­պետու­թիւններ ալ հա­մակար­ծիք չեն Մոս­կո­ւայի գե­րակշռու­թեան բո­լորո­վին են­թա­կայ մնա­լու։

Հա­յաս­տան, Վրաս­տան եւ Ատ­րէյճան կը փոր­ձեն նոր գոր­ծընկեր­նե­րով նոր ու­ղի որո­նել, առանց առ­ճա­կատո­ւելու ան­ցեալի մեծ եղ­բօր հետ։

Այս դրո­ւած­քին մէջ բա­ւական ժա­մանա­կավ­րէպ կը մնայ Փու­թի­նի կամ Լաւ­րո­վի որ­դեգրած սպառ­նա­կան խօ­սելաոճը։ Վե­րոն­շեալ երեք պե­տու­թիւններն ալ մշա­կու­թա­յին, քա­ղաքա­կան եւ տնտե­սական սերտ կա­պեր ու­նին Ռու­սիոյ հետ։ Բայց այս գոր­ծօ­նը բա­ւարար չէ որ անոնք հրա­ժարին իրենց ինքնու­րոյն դի­ւանա­գիտա­կան եւ տնտե­սական հե­ռան­կարնե­րէն եւ բո­լորո­վին են­թա­կայ մնան Ռու­սիոյ։

Այս վեր­ջի­նին Հա­յաս­տա­նի ծաղ­կա­բու­ծութեան դէս յայ­տա­րարած շրջա­փակու­մը ինքնին խրա­տական մըն է։ Այդ շրջա­փակ­ման յայ­տա­րարու­թե­նէ ետք թէ՛ ԵՄ եւ թէ Թուրքիա հա­ւանա­կան նոր գնորդներ ըլ­լա­լով ներ­կա­յացան եւ ի զուր բե­րին ռու­սա­կան պատ­ժա­միջո­ցը։

Ժա­մանա­կի պար­տադրանքնե­րը ի զօ­րու են բո­լորին հա­մար։ Քա­ղաքա­կանու­թիւնը կը թե­լադ­րէ ըն­կա­լել ժա­մանա­կի պար­տադրանքնե­րը եւ ըստ այնմ շար­ժիլ։

Տե­ղին է Ռու­սիոյ Դաշ­նութեան Ար­տա­քին Գոր­ծոց Նա­խարար Սէր­կէյ Լաւ­րո­վի «Ամ­բողջ արեւ­մուտքը ոտ­քի կանգնած է Ռու­սաստա­նի դէմ» հաս­տա­տու­մը։

Յայտնի է որ արեւ­մուտքը կա­րիքը կը զգայ յա­րատեւ թշնա­միի մը գո­յու­թեան։ Բայց նաեւ յի­շենք թէ Ռու­սաստա­նի վա­րած գա­ղու­թա­տիրա­կան ռազ­մա­վարու­թիւնը եւս լրա­ցու­ցած է իր ժա­մանա­կաշրջա­նը եւ եր­բեմնի մեծ եղ­բայրը այ­լեւս իրա­ւունք չու­նի ոչ Հա­րաւա­յին Կով­կա­սը, որ Պալ­թեան եր­կիրնե­րը, ոչ ալ Կեդ­րո­նական Ասիան իր ետե­ւի պար­տէ­զը կարծելու։