Նախորդ շաբաթուայ լրահոսի ուշագրաւ խորագիրներէն մէկն էր սերպիացի նախկին հրամանատար Ռաթքօ Մլատիչի Լահէյի արգելանոցի մէջ մահուան լուրը։
Ան Եւրոպայի Մարդու Իրաւունքներու Ատեանի դատավարութեան աւարտին մեղադրուած էր ցեղասպանութեան եւ դատապարտուած ցկեանս ազատազրկման։ Սերպական որոշ շրջանակներ նկատի ունենալով անոր վատթարացած առողջութիւնը, դիմում կատարած էին ԵՄԻԱ-ի, որպէսզի ան կեանքի վերջին օրերը անցնէ հայրենի երկրին մէջ։
Ռաթքօ Մլատիչ ծանօթ էր Սրեպրենիցա քաղաքին մէջ գործադրուած զանգուածային մարդասպանութեան հեղինակ որպէս։ Այդ սպանդը թիրախաւորած էր Պոսնիա Հերցեկովինայի իսլամադաւան խաղաղ բնակիչները։ Այդ վայրագ սպանութիւնը իսկ արգելք չէր եղած որ ան իր երկրի մէջ վայելէ հերոսի վերաբերում։ Արդարեւ մահուան լուրի հրապարակումէն ետք սերպիացի քաղաքական գործիչներ իրարու հետ մրցման ելան ցեղասպանի ընտանիքին ցաւակցութիւն յայտնելու համար։
Թրքական լրատուամիջոցները խնդրին այս երեսակը նկարագրելու պահուն մտքով իսկ չանցուցին թէ Թուրքիոյ մէջ ինչպէս կը յիշուի ցեղասպանութեան յայտնի գործիչներ, աւելի ճիշդ կազմակերպիչներ Թալեադը, Էնվերը եւ անոնց հետ գործող բազում անձեր։
Ցեղասպանութիւն գործելու համար մղիչ ուժը կը ծագի ցեղապաշտութենէ, որուն հիմքը կը կազմէ ազգայնականութիւնը։ Ըմբռնումներ, որոնք ի սկզբանէ հակադրուած են մարդկայնութեան դիմաց։
Աշխարհիս վրայ կան վարդապետութիւններ, որոնք իբրեւ մարդը կը դիտեն անձեռնմխելի արարած մը ըլլալով։ Կը հաւատան թէ Մարդ էակը ի ծնէ օժտուած է բարիքի եւ չարիքի յատկանիշներով։ Անոնցմէ մէկուն կամ միւսին զարգացումը ոչ ցեղային եւ ոչ ալ ազգային յատկութիւն մըն է՝ այլ ուղղակիօրէն մշակութեային փոխանցում մը։
Այս էր որ կ՚ընդգծէր Ռաքէլ Տինք, երբ խօսք կ՚ուղղէր իր ամուսնոյն Հրանդ Տինքի յուղարկաւորութեան մասնակցող բազմահազար բազմութեան. «Ոճրագործը ով որ ուզէ ըլլայ, տարիքը ինչ որ է, գիտեմ թէ անմեղ մանուկ մըն էր ան եւ մանուկը ոճրագործի վերածող խաւարի դէմ է մեր պայքարը» ըսած էր։
Այդ խաւարի ամենացայտուն դրսեւորումն է իր մարդասպանը հերոսացնել եւ ուրիշինը վարկաբեկել։
Պարտինք մեր յիշողութիւնը թարմացնել վերյիշելով Ռամիլ Սաֆարովի «հերոսութիւն»ը։ Ան հերոսացած էր հայազգի զինուորը քունի մէջ սպաննելու քաջագործութեամբ։ Եթէ զոհը հայ մը չըլլար վստահ եմ թէ Ատրպէյճանի մէջ ոչ ոք պիտի յանդգնէր քնած մէկը սպաննելու արարքը հերոսութիւն համարելու։
Ահա այսպիսին է ցեղապաշտի ընկալումը եւ աղօթենք որ Աստուած մեզի հեռու պահէ նման հերոսներու մեր մէջ ծագումէն։
Օրէնքի ճիշդ բնութագրուած բանաձեւ մըն է «մարդկութեան դէմ յանցագործութիւն» բացատրութիւնը։ Ռաթքօ Մլատիչ մարդկութեան դէմ գործած յանցանքներուն պատճառաւ դատապարտուեցաւ եւ այսօր զինք փառաբանելը, այդ նոյն յանցանքի կրկնութենէն ուրիշ իմաստ մը չունի։
Ափսոս որ նման գիտակցութեան համար անհրաժեշտ է բացարձակ պարտութեան հոգեբանութիւնը։ Այդ հոգեբանութիւնն է որ գերմանացի ժողովուրդը զրկած է իրենց մշակոյթին այդքան հարազատ «Ատոլֆ» անունը գործածելէ։ Ամենացաւալին անհատոյց մնացած ցեղասպանութեան հեղինակի ինքնագովութիւնը տեսնելն է։
